Дүниежүзілік шаруашылық салаларын орналастыру факторлары
Кіріспе: Экономиканың географиялық негіздері
Орналастыру мәні
Шаруашылық салаларын орналастыру – бұл өндіріс орындарын тиімді орналастыру және ресурстарды нәтижелі пайдалану мәселесі.
Факторлардың рөлі
Бұл факторлар өнеркәсіптің, ауыл шаруашылығының және басқа да салалардың дамуына тікелей әсер етеді.
Табиғи факторлар: Табиғаттың сыйлары
Минералдық ресурстар
Кен орындарының орналасуы өнеркәсіптің географиясын анықтайды. Мұнай мен газ Таяу Шығыста, көмір Донбаста шоғырланған.
Су ресурстары
Өзендер мен көлдердің жанында өнеркәсіп орналасады. Гидроэлектростанциялар су қуатын пайдаланады.
Климат
Ауыл шаруашылығы белгілі бір аймақтарда шоғырланады. Жылы климатта жеміс-жидек, тропикалық аймақтарда кахи және банан өсіріледі.
Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ)
Көлік жолдарына жақындық
Теңіз порттары, теміржол тораптары өнеркәсіптің дамуына мүмкіндік береді. Роттердам портының маңында өндіріс шоғырланған.
Рынокқа жақындық
Тұтынушыларға жақын орналасқан кәсіпорындар тиімді. Азық-түлік өнеркәсібі сатып алушыларға жақын болуы керек.
Басқа өндіріс орындарына жақындық
Шикізаттық емес, өңдеуші өнеркәсіптер бір-бірінің жанында шоғырланады, бірлескен өндіріс тиімділігін арттырады.
Еңбек ресурстары факторы
Жұмыс күшінің саны мен сапасы
Білікті мамандардың болуы маңызды. Германияның машина жасау саласы білікті еңбек күшіне бай.
Халықтың тығыздығы
Еңбек ресурстарының молдығы өндірістің орналасуына әсер етеді. Қытайда еңбек сыйымды салалар дамыған.
Ғылыми-техникалық прогресс (ҒТР) және кибернетика
01
Инновациялық орталықтар
Зерттеу институттары мен университеттердің жанында жоғары технологиялық өндірістер пайда болады. Силикон алқабы мысал.
02
Автоматтандыру және роботтандыру
Өндіріс тиімділігін арттыру үшін автоматтандырылған жүйелер қолданылады.
03
Кибернетика
Өндірістік процестерді басқару жүйелері, жасанды интеллект қолданылады.
Экологиялық факторлар
Таза ауа мен судың қажеттілігі
Экологиялық таза аймақтарда орналасқан өндірістер адам денсаулығына жағымды әсер етеді.
Қалдықтарды жою
Экологиялық қауіпсіздік талаптары өндірістің орналасуын шектейді, қоршаған ортаны қорғау шаралары қолданылады.
Мемлекеттік саясат және басқару
Инвестициялық аймақтар
Шетелдік инвестицияларды тарту арқылы жаңа өндіріс орындары ашылады.
Салық жеңілдіктері
Жаңа кәсіпорындарды ынталандыру үшін салық жеңілдіктері беріледі.
Экономикалық интеграция
Халықаралық экономикалық одақтардың рөлі өндіріс орналасуына әсер етеді.
Заманауи орналастыру факторларының өзектілігі
Глобализация
Халықаралық еңбек бөлінісінің күшеюі шаруашылық салаларын әлемде тиімді орналастыруға мүмкіндік береді.
Ақпараттық технологиялар
Виртуалды жұмыс орындарының пайда болуы географиялық шектеулерді азайтады.
Экологиялық сананың өсуі
Жасыл экономикаға көшу табиғи ресурстарды сақтап пайдалануға бағыттайды.
Қорытынды: Болашаққа бағдар
Шаруашылық салаларын орналастыру факторлары үнемі өзгеріп отырады. Жаңа технологиялар мен экологиялық талаптар экономиканың географиясын қайта қалыптастырады.
Технологиялар
ҒТР жаңа мүмкіндіктер ашады
Экология
Тұрақты даму принциптері
Болашақ
Тиімді және таза өндіріс