Wijk uitvoeringsplan�Hoogkamp
CONCEPT
De Hoogkamp is een groene en betrokken wijk in Arnhem, waar bewoners al jaren zelf het voortouw nemen in verduurzaming. Hoogkamp Energie, het buurtinitiatief dat inmiddels acht jaar actief is, helpt bewoners met onafhankelijk advies en concrete ondersteuning bij het energiezuiniger maken van hun woning. Nu zetten we samen met de gemeente Arnhem een volgende stap: het opstellen van een wijkuitvoeringsplan (WUP).
Het Wijkuitvoeringsplan sluit aan bij de koers van de gemeente Arnhem zoals vastgelegd in Energie voor Arnhem (EvA) 2025–2030. Daarin is de ambitie helder: een eerlijk, betrouwbaar en toekomstbestendig energiesysteem, met oog voor duurzaamheid, solidariteit en betaalbaarheid. Arnhem wil in 2050 volledig klimaatneutraal zijn, waarbij energie zoveel mogelijk lokaal wordt opgewekt, opgeslagen en gebruikt. De energietransitie wordt gezien als “de grootste verbouwing van de stad”, waarbij bewoners niet alleen gebruiker maar ook mede-eigenaar van het energiesysteem kunnen worden.
Voor De Hoogkamp betekent dit dat we de komende jaren stap voor stap toewerken naar een aardgasvrije en klimaatneutrale wijk. Het WUP schetst daarbij de route: welke maatregelen zijn kansrijk, welke keuzes zijn er per woningtype, en in welk tempo kan de wijk de transitie doormaken. Essentieel daarbij is dat bewoners altijd centraal staan. We bouwen voort op het sterke sociale weefsel van de wijk en zorgen dat er ruimte is voor maatwerk: niet iedereen hoeft tegelijk, maar iedereen moet mee kunnen doen.
Samen zorgen we voor duidelijkheid en perspectief: wat kun je nú al doen, welke collectieve stappen volgen, en hoe ziet de Hoogkamp er in 2050 uit als duurzame, comfortabele en betaalbare wijk.
1. Inleiding
Inhoud
De Hoogkamp is in 2050 een gasloze wijk, waar we bewust omgaan met ons energieverbruik en er naar streven zoveel mogelijk in de wijk opgewekte energie ook in de wijk te gebruiken. Het is bovenal ook een leefbare wijk, waar de keuzes die we maken voor de energietransitie samen gaan met waarden die door de bewoners belangrijk worden geacht; veiligheid, groen, karakter van de wijk.
In de transitie naar 2050
Ambitie
De Hoogkamp heeft zijn ambitie uitgewerkt in 4 deelgebieden waarbij er doelen zijn gesteld op verschillende momenten in de tijd. Dit Wijkuitvoeringsplan (WUP) gaat invulling geven aan de realisatie hiervan
Ambitie
Isolatie
2050
2040
2030
Warmte
Elektriciteit
100% label B of beter
75% label B of beter
50% label B of beter
100% label C of beter
80% label C of beter
Hybride of all-electric
Label van de ‘schil’
Aandeel eigen gebruik van eigen productie/opwek
50%
85%
100%
35%
65%
80%
Mobiliteit
Aantal auto's in de wijk t.o.v. 2025
95%
85%
75%
Beschikbaar voor vehicle-to-grid
10%
25%
50%
Waarvan all-electric
25%
50%
100%
Fasering van wijk uitvoeringplan
Routekaart naar 2050
Op basis van de ligging en ook de beschikbaarheid van de bronnen voor nieuwe energie ligt het voor de hand dat De Hoogkamp een wijk wordt die gaat elektrificeren. Aangezien de belasting van het stroomnet in de wijk al behoorlijk is betekent dat dit proces gecoördineerd en gedoseerd dient te verlopen. In het volgende onderdeel; Ambitie, hebben we beschreven hoe dit proces moet verlopen.
Er is in de route nog wel een onbekende variable waar we zicht op dienen te krijgen. Dat is namelijk de variable opwek. Er zijn in de wijk veel huizen met zonnepanelen maar onbekend is hoeveel energie er in de wijk wordt opgewekt. Als dit bekend is dan kunnen we een routekaart gedetailleerder ontwerpen
Wijkanalyse De Hoogkamp
Thema | Feiten & cijfers (situatie 2024/2025) | Implicaties / aandachtspunten |
Algemene kenmerken & demografie | De specifieke buurt Hoogkamp heeft ~1.845 inwoners. (AlleCijfers.nl) • Huishoudens in Hoogkamp: ~775 huishoudens, gemiddelde grootte ~2,5 personen per huishouden. (OverUwBuurt) • Leeftijdsopbouw Hoogkamp: 21% 0‑14 jaar, 12% 15‑24 jaar, 20% 25‑44 jaar, 32% 45‑64 jaar, ~16% 65+. (OverUwBuurt) • In Burgemeesterswijk/Hoogkamp: ca. 73% van de woningen is koopwoning. (AlleCijfers.nl) • WOZ‑waarde woningen in wijk: gemiddeld €603.000 in 2024. (AlleCijfers.nl) | • Een relatief stabiele, vrij kapitaalkrachtige wijk: hoge WOZ, veel koopwoningen, wat grotere huishoudens. • Belangrijke groepen: gezinnen met kinderen, plus groeiend aandeel ouderen (65+) – zorg, toegankelijkheid en comfort worden relevant. • De grootte en samenstelling van huishoudens maakt dat maatregelen in woningen (isolatie, verwarming) doelgericht kunnen zijn. |
Woningsvoorraad & bouwkarakteristieken | Woningtypen: in de wijk zijn veel koopwoningen. Appartementen komen ook voor, maar het aandeel koop is dominant. • Bouwperiodes: Er zijn veel woningen uit oudere periodes aanwezig (vooroorlogs, jaren ’30‑’50 etc.). • Adres- en woningen/aantal adressen: adressen in de wijk | • Oude woningen impliceren potentieel voor verbetering in isolatie, ventilatie, minder warmteverlies. • Koopwoningdominantie betekent dat bewoners zelf beslissingen kunnen/moeten nemen over verduurzaming, maar ook dat financiering en draagkracht cruciaal zijn. • De dichtheid betekent ook mogelijkheden voor collectieve infrastructuur / gedeelde voorzieningen (warmtenet / wijkenergieopslag etc.). |
Energieverbruik en duurzaamheid | • Gemiddeld gasverbruik van woningen in de Hoogkamp is aan de hoge kant: ~1.850 m³ gas per woning per jaar. • Mogelijkheid om door isolatie e.d. dat gasverbruik terug te brengen naar ca. 1.200 m³ per woning in een realistischer scenario. • Er zijn werkgroepen actief (Hoogkamp Energie) die opties verkennen voor warmtevoorziening, buurt-warmtepomp, PCM’s, thermochemische opslag, seizoensopslag etc. • | • De hoge huidige gasvraag per woning betekent dat de winst bij verduurzaming en overstap groot kan zijn, maar vergt ook forse investeringen in isolatie en nieuwe systemen. • Technische en ruimtelijke randvoorwaarden voor collectieve oplossingen moeten in kaart worden gebracht: ruimte voor warmtepompen, leidingen, bufferopslag etc. • Financieringsmodellen en eigendom (individueel vs collectief) zijn essentieel om draagvlak te krijgen, zeker voor lagere inkomens of minder technisch georiënteerde bewoners. • Politiek en regulering (subsidies, warmtetarieven, regelgeving) hebben grote invloed op of deze plannen rendabel / aantrekkelijk zijn. |
Mobiliteit & overige infrastructuur | • Aantal personenauto’s in Burgemeesterswijk/Hoogkamp: ~3.510 geregistreerde auto’s. • Aantal elektrische auto’s: 209 in september 2025. (AlleCijfers.nl) • Adressen met bedrijfsvestigingen: 1.725 in de wijk. (AlleCijfers.nl) • Er is aandacht voor duurzame mobiliteit in Arnhem, als onderdeel van “New Energy Made in Arnhem” en Energie voor Arnhem | • Mobiliteit vormt een extra stroom van energieverbruik en CO₂ uitstoot waar winst te behalen valt (EV’s, deelauto’s, OV, laadinfrastructuur). • Bedrijfsactiviteiten in wijk en nabij infrastructuur kunnen kansen bieden voor gezamenlijke energieopwek of warmtegebruik. • Infrastructuurplanning (wegen, laadpalen, vervoerstromen) moet worden meegenomen in uitvoeringsplan. |
Sterke punten & kansen | • Financieel draagkrachtige wijk, veel koopwoningen, relatief hoge WOZ-waarde → bewoners hebben mogelijk meer middelen / bereidheid om te investeren. • Bewonersinitiatieven actief (zoals Hoogkamp Energie) die al verkennen wat mogelijk is, wat enthousiasme en betrokkenheid produceert. • De ligging van de wijk en bestaande infrastructuren, de woningtypen laten mogelijkheden voor collectieve warmte, seizoensopslag en technologische innovaties. • Beleid & programma’s op gemeentelijk niveau (Arnhem Aan, Arnhem’s klimaatdoelen, warmingup naar aardgasvrij etc.) ondersteunen de transitie. • De ruimtelijke structuur maakt samenwerking tussen bewoners en gemeente/bedrijf goed mogelijk (meerdere adressen per straat etc.). | • Mogelijke weerstand / verschillen in draagkracht tussen bewoners (kosten, vaardigheden, interesse) → ongelijkheid bij overgang. • Technische belemmeringen bij oudere bouw: isolatie, schaduw, oriëntatie van daken, beschikbaar dakoppervlak. • Ruimtelijke inpassing van collectieve voorzieningen (ruimte voor leidingen, buffers, centrale warmtepompen etc.) kan complex zijn. • Regelgeving, financieringsconstructies, tariefstructuren voor warmte / elektriciteit moeten duidelijker en voorspelbaar zijn. • Zorg dat sociale aspecten meedoen: lagere inkomens, huurwoningen, oudere bewoners kunnen achterblijven zonder goede ondersteuning. |
Zwakke kanten, risico’s | • Sommige woningen zijn mogelijk weinig geïsoleerd / technisch achterlopend, waardoor de energievraag hoog blijft. • Huidig gemiddeld gasverbruik per woning is hoog → afhankelijkheid van gas is groot, wat bij overgang tot aanzienlijke kosten, logistieke uitdagingen en comfortrisico’s kan leiden. • Onzekerheid over toekomstige technologie (kosten, beschikbaarheid) maakt planning lastig. • Mogelijke knelpunten in draagvlak, vooral als kosten niet duidelijk verdeeld zijn of als mensen het gevoel hebben dat zij de lasten dragen voor collectieve oplossingen. • Mogelijke ruimtelijke / infrastructuurbeperkingen: ruimte voor warmtenetten, opslag, leidingen, toegang tot lokale bronnen voor duurzame warmte / restwarmte. | |
Trends & prognoses | • Bevolking Arnhem groeit: Arnhem verwacht toename inwoners tot 2050, ook op wijkniveau rekening houdend met woningbouwplannen. (arnhem.bestuurlijkeinformatie.nl) • Toename van oudere bevolking versus jongeren → groter aandeel 65‑plussers in de toekomst, meer zorgvragen, comfort, toegankelijkheid. • Landelijke en regionale wet- en regelgeving zet aan tot versnelling van energietransitie; subsidies, verplichtingen. • Technologische ontwikkeling in warmtepompsystemen, opslag (inclusief seizoensbuffers), duurzame warmte, waterstof, materialen isolatie etc. • Veranderende energieprijzen / CO₂‑prijzen maken fossiele brandstoffen steeds ongunstiger. | • Wijk moet nu plannen maken die flexibel zijn, meebewegen met technologie en regelgeving • Vroegtijdige inzet van pilots en experimenten om ervaring op te doen • Belang van planning van infrastructuur (leidingen, netcapaciteit) nu al meenemen, zodat latere interventies minder disruptief zijn • Financiële en communicatieve ondersteuning naar bewoners is cruciaal |
Model energieoplossingen
Isolatie�Wat niet verloren gaat, hoeft niet opgewekt te worden
Het warmteverlies wordt beperkt door isolatie én door slimme ventilatiesystemen. Het doel is dat uiteindelijk elke woning tenminste een label B scoort op de isolatieschil. Daarmee is laag temperatuur verwarming mogelijk.
| Ondergrens | Renovatienorm |
Vloer | Rc= 3,5 | Rc= 3,5 |
Dak | Rc = 3,5 | Rc= 8 |
Gevel | Rc = 1,7 | Rc= 6 |
Glas | U=1,2 (HR++) | U= 1,0 |
1) Bij nieuw-/uitbouw is het bouwbesluit leidend
Isolatienormen1
Isolatie kan op vele manieren gerealiseerd worden en verschilt per woning. Laat je hierin informeren.
LEES MEER: Isoleren en besparen: minder energiekosten | Milieu Centraal
Ventilatie
Bij het verbeteren van de isolatie is het belangrijk dat er ook stil gestaan wordt bij de ventilatie van de woning.
Ga je de woning grondig renoveren? Overweeg dan het aanleggen van een balans ventilatie met WTW2. Deze kun je ook slim laten aansturen door een vocht en/of CO2 sensor. Hiermee bereik je de meeste effectieve ventilatie én voorkom je verspilling van warmte
LEES MEER: Balansventilatie: onderhoud en gebruik | Milieu Centraal
2) WTW= Warmte terug win
Isolatie�de valkuilen
Bij keuzes rondom isolatie kan er ook veel verkeerd gaan. Voorkom dat je in één van deze valkuilen valt
Valkuilen
Ongeschikt
Warmte�Een warme woning zonder gasaansluiting
De ambitie is om de woning te verwarmen zonder het gebruik van gas.
Wat zijn daarin geschikte methodes en zijn daar ook tussenstappen in?
Methodes
Afgifte systeem
Vloerverwarming: Ga je een woning grondig renoveren? Dan is het toepassen van vloerverwarming een slimme keuze.
Zorg anders er voor dat je woning geschikt is voor laag temperatuur verwarming, dit door het toepasse van de juiste radiatoren.
Tussenstap
Hybride warmtepomp:
Tot circa 2035 kan een hybride systeem een geschikte tussenstap zijn. De investeringen zijn lager en daarmee hou je budget over voor evt andere maatregelen zodat jouw woning in de toekomst geschikt is om geheel over te stappen.
Warmte�Wat zijn geen logische keuzes? + valkuilen
Op de markt worden diverse systemen aangeboden, echter is niet alles geschikt voor het type woning in de Hoogkamp
Ongeschikt
Valkuilen
Elektriciteit�Slim gebruik eigen opwek door delen en sturing op energie gebruik
Hoogkamp zet maximaal in op het slim gebruiken van de eigen opgewekte energie. Dit kan gaan plaatsvinden door het gebruik van een EMS en het onderling verkopen van eigen opgewekte energie
Ter overweging
Implementatie gereed maken
EMS
Implementatie van systeem welke data beschikbaar maakt en zo kansen inzichtelijk worden gemaakt. Vervolgens kan er sturing plaats gaan vinden om het energie verbruik te optimaliseren en zo maximaal de eigen opgewekte energie gebruikt kan worden
Energie delen
Nader te onderzoeken, delen opgewekte energie door lokale (Local4Local) energiehandel
1) EMS= Energie Management Systeem
Elektriciteit�Wat zijn geen logische keuzes? + valkuilen
De energietransitie biedt vele nieuwe kansen voor bedrijven en andere business modellen. Dit leidt ook tot een push van oplossingen waarvan de voordelen van de consument te rooskleurig worden neergezet.
Ongeschikt
Individuele accu's voor de opslag van zelf opgewekte elektriciteit zijn vooralsnog geen rendabele investering. Ook het beschikbaar maken van accu’s voor partijen welke handelen op de onbelansmarkt lijkt op termijn niet rendabel
Valkuilen
Mobiliteit�Auto's delen is energie delen
Om de wijk leefbaar te houden moet het aantal auto's niet verder toenemen, de inzet is zelfs een afname van het aantal auto's. Tegelijkertijd zijn EV's met bi-directioneel laden ook onderdeel van de oplossing om zoveel mogelijk opgewekte energie in de wijk te gebruiken
Ter overweging
Implementatie gereed maken
Potentie en draagvlak voor deelauto's
Het vermoeden is dat een groot deel van de huishoudens met twee auto's onder de juiste voorwaarden over zou kunnen stappen op één auto en gebruik van deelauto's. Onderzoek is nodig naar het aantal auto's waar dit mogelijk om gaat, en onder welke voorwaarden bewoners hier aan mee willen doen.
Energie delen
De EV's met bi-directioneel laden moeten zoveel mogelijk onderdeel worden van het systeem voor energie delen.
Klimaatadaptatie�Leven met klimaatverandering
Door klimaatverandering krijgen we te maken met extremer weer; meer hittegolven en droogte maar ook meer zware neerslag. We richten de wijk in om hier mee om te kunnen gaan en maken zoveel mogelijk gebruik van passieve koeling om het energieverbruik hiervoor te beperken.
Ter overweging
Implementatie gereed maken
Passieve koeling
De Hoogkamp is al een wijk met veel groen en bomen. Dat moeten we vooral behouden en waar mogelijk uitbreiden om hiermee hitte-stress te verlagen.
Bij het vervangen van glas wordt aangeraden glas met een zonwerende coating te gebruiken.
Wateropslag en -afvoer
Regenwater opvangen zodat het gebruikt kan worden voor het bewateren van de tuin.
Voldoende drainage en (riool)capaciteit voor het afvoeren van overtollig water tijdens zware neerslag.
BESPREKEN:
klimaat adaptie als onderdeel van onze energieconcepten of als ‘randvoorwaarde’ bij uitvoering er van.
Aanpak�Pilot Data & HEMS�Onderzoek energy gemeendschap
CONCEPT
Onderzoek Energy gemeenschap
Wat is er nodig:
* Koplopers: Select aantal bewoners welke deelnemen aan de pilot
Pilot EMS
Doel Na het afronden van de pilot is er inzicht in:
* Koplopers: Select aantal bewoners welke deelnemen aan de pilot
Pilot EMS
Wat is er nodig:
Nader in te vullen of archief.
Elektriciteit
Mobiliteit
Warmte/koude
Isolatie
Electriciteit
Mobiliteit
Warmte/koude
Isolatie
Groepering - woning
..
Inleiding
Doel van dit proces:
Visie voor wijk
Bewustwording
Het energiesysteem van de toekomst
Het energiesysteem van de toekomst voltrekt zich langs een 4 -tal lijnen:
Per lijn zijn een aantal mogelijkheden genoemd die het meest geschikt zijn om toe te passen. De mate waarin dit voor inwoners dit collectief danwel individueel kunnen doen verschilt per oplossing.
We nemen de bewonerss mee in een bewonersreis. Wat kun je zelf doen en wat doen anderen en wanneer vindt dat plaats.
Dit vertaalt zich in een Wijkuitvoeringplan waarin bewoners met elkaar en samen met partners bepalen in welk tempo we naar een klimaatneutrale wijk toe gaan naar 2050
Bewoners�reis
🏁 Startpunt – 2025: � �Bewustwording en oriëntatie�
Wat merkt de bewoner?
Wat kun je doen?
Rol van Hoogkamp Energie en de gemeente:
🌱 Kernwaarden van de bewonersreis:
🔍 2026–2030: ��Verkenning en eerste uitvoering�
Wat merkt de bewoner?
Wat kun je doen?
Rol van Hoogkamp Energie en gemeente:
🚀 2030–2040: � �Schaalvergroting en keuzes maken
Wat merkt de bewoner?
Wat kun je doen?
Rol van Hoogkamp Energie en gemeente:
🌍 2040–2050: � �De Hoogkamp als klimaatneutrale wijk�
Wat merkt de bewoner?
Wat kun je doen?
Rol van Hoogkamp Energie en gemeente: