Β. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ�2. Η εμπορική ναυτιλία
Μπακάλης Κώστας
history-logotexnia.blogspot.com
1
2
Πηγή: http://www.venetokleio.gr
🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους
3
Πηγή: http://www.venetokleio.gr
🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους
4
Πηγή: http://www.venetokleio.gr
🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους
5
18ος ΑΙΩΝΑΣ
6
Στη διάρκεια του 18ου αιώνα, παρατηρήθηκε σημαντική ναυτιλιακή και εμπορική δραστηριότητα σε πολλές παραλιακές περιοχές του ελληνικού χώρου και σε νησιά. Η δραστηριότητα αυτή ευνοήθηκε από διάφορες συγκυρίες,
7
Στη διάρκεια του 18ου αιώνα, παρατηρήθηκε σημαντική ναυτιλιακή και εμπορική δραστηριότητα σε πολλές παραλιακές περιοχές του ελληνικού χώρου και σε νησιά. Η δραστηριότητα αυτή ευνοήθηκε από διάφορες συγκυρίες,
8
◄ Φορτωτική εμπορευμάτων από τη Βενετία για το Ναύπλιο. 1713.
◄ Ακουαρέλα με το μπρίκι (είδος πλοίου) «Αγαμέμνονας». 1809.
Οι Σπέτσες ήταν ένα από τα σημαντικά ναυτικά νησιά του Αιγαίου. ▲ Επάνω άποψη των Σπετσών. ► Στην εικόνα δεξιά το ακρόπρωρο (μια γλυπτή φιγούρα από ξύλο που έμπαινε στην πλώρη του καραβιού) του σπετσιώτικου πλοίου «Λεωνίδας».
► Δεξιά επίσης χρηματοκιβώτιο από τις Σπέτσες. Αρχές του 19ου αιώνα.
9
► Γελοιογραφία του 1792: Η Μεγάλη Αικατερίνη προχωράει προς την Κωνσταντινούπολη, περνώντας πάνω από τα κεφάλια των Ευρωπαίων βασιλιάδων.
◄ Σκίτσο που δείχνει τη Ρωσία (ως αρκούδα) να προσφέρει σε ορθόδοξο (εικονίζεται ως μικρό παιδί) την Κωνσταντινούπολη.
10
19ος ΑΙΩΝΑΣ
11
1. Στη διάρκεια των συγκρούσεων,:
2. έκλεισαν:
3. και τα παραδοσιακά ναυτικά κέντρα:
4. Από την ακμάζουσα προεπαναστατική ναυτιλία απέμειναν λίγα πράγματα:
Ακολούθησαν δύσκολα χρόνια, με αποκορύφωμα τη δεκαετία της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1830). ΑΙΤΙΑ:
27 Μάη 1821 ο Δ. Παπανικολής πυρπολεί οθωμανικό δίκροτο στην Ερεσό της Λέσβου. Πίνακας Βολονάκη.
12
13
Ελληνικό κράτος
ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗ ΕΡΩΤΗΣΗ
Πώς η εγκατάσταση προσφύγων στη Σύρο την περίοδο της Επανάστασης οδήγησε:�α) στην ανάδειξη του νησιού σε σημαντικό ναυτιλιακό και εμπορικό κέντρο του ελληνικού κράτους και �β) στη δημιουργία και γρήγορη ανάπτυξη της Ερμούπολης ως προσφυγικού συνοικισμού.
14
▲ Σχέδιο του 1862 για το θέατρο «Απόλλων» στην Ερμούπολη
▲ Το τελωνείο στην Ερμούπολη. Χτίστηκε στα 1859–1861.
◄ Χαρακτικό με την Ερμούπολη (Σύρος), από βιβλίο που εκδόθηκε το 1890.
Μάρκος Βαμβακάρης
Μία φούντωση, μια φλόγα�έχω μέσα στην καρδιά�λες και μάγια μου `χεις κάνει�Φραγκοσυριανή γλυκιά�λες και μάγια μου `χεις κάνει�Φραγκοσυριανή γλυκιά
15
ΑΝΟΔΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΤΟ 19Ο ΑΙΩΝΑ
Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, η ελληνική ναυτιλία,
ακολούθησε ανοδική πορεία.
Ο αριθμός και η χωρητικότητα των πλοίων της δεν έπαυαν να αυξάνουν.
Η ανάπτυξη αυτή δεν ήταν αυτονόητη.
Υπήρξαν έντονες αυξομειώσεις στην περίοδο κατά την οποία τα ελληνικά ιστιοφόρα αντικαταστάθηκαν από ατμόπλοια.
ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΗΣ. Το ίδιο χρονικό διάστημα πολλά από τα εθνικά δημόσια έργα έγιναν για την εξυπηρέτηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας. (+σ.32)
🡪 που έκανε πολύ ασφαλέστερη τη ναυσιπλοΐα στις ελληνικές θάλασσες.
▲Σχέδιο φάρου στο νησί Κύθηρα (1857). Την περίοδο του Όθωνα έγιναν νόμοι για την εμπορική ναυτιλία, δημιουργήθηκαν λιμεναρχεία, λιμάνια, αποβάθρες, αλλά και φάροι που επιτρέπανε στα καράβια να ταξιδεύουν και το βράδυ.
16
ΑΝΟΔΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΤΟ 19Ο ΑΙΩΝΑ
Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, η ελληνική ναυτιλία,
🢃
ακολούθησε ανοδική πορεία.
Ο αριθμός και η χωρητικότητα των πλοίων της δεν έπαυαν να αυξάνουν.
Η ανάπτυξη αυτή δεν ήταν αυτονόητη.
Υπήρξαν έντονες αυξομειώσεις στην περίοδο κατά την οποία τα ελληνικά ιστιοφόρα αντικαταστάθηκαν από ατμόπλοια.
ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΗΣ. Το ίδιο χρονικό διάστημα πολλά από τα εθνικά δημόσια έργα έγιναν για την εξυπηρέτηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας. (+σ.32)
🡪 που έκανε πολύ ασφαλέστερη τη ναυσιπλοΐα στις ελληνικές θάλασσες.
▲Σχέδιο φάρου στο νησί Κύθηρα (1857). Την περίοδο του Όθωνα έγιναν νόμοι για την εμπορική ναυτιλία, δημιουργήθηκαν λιμεναρχεία, λιμάνια, αποβάθρες, αλλά και φάροι που επιτρέπανε στα καράβια να ταξιδεύουν και το βράδυ.
17
Οι πρωτοβουλίες και οι συγκροτημένες προσπάθειες για την είσοδο της ελληνικής ναυτιλίας στην εποχή του ατμού ξεκίνησαν μετά τα μέσα του 19ου αιώνα.
Τα κεφάλαια που χρειάζονταν για την κατασκευή ή την αγορά και τη συντήρηση των ατμοπλοίων ήταν σημαντικά, 🡺 με αποτέλεσμα
Συμμετείχαν ενεργά σ' αυτές τις πρωτοβουλίες:
ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Παρ' όλα αυτά,
Η παρουσία της άρχισε να γίνεται αισθητή μόλις την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα.
⮩ στην κυριαρχία Ελλήνων επιχειρηματιών στις μεταφορές στην περιοχή του Δέλτα του Δούναβη
⮩ αλλά και στην κίνηση στο ίδιο το ποτάμι.
18
Οι πρωτοβουλίες και οι συγκροτημένες προσπάθειες για την είσοδο της ελληνικής ναυτιλίας στην εποχή του ατμού ξεκίνησαν μετά τα μέσα του 19ου αιώνα.
Τα κεφάλαια που χρειάζονταν για την κατασκευή ή την αγορά και τη συντήρηση των ατμοπλοίων ήταν σημαντικά, 🡺 με αποτέλεσμα
Συμμετείχαν ενεργά σ' αυτές τις πρωτοβουλίες:
ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Παρ' όλα αυτά,
Η παρουσία της άρχισε να γίνεται αισθητή μόλις την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα.
⮩ στην κυριαρχία Ελλήνων επιχειρηματιών στις μεταφορές στην περιοχή του Δέλτα του Δούναβη
⮩ αλλά και στην κίνηση στο ίδιο το ποτάμι.
19
⮊ Με βάση τον παραπάνω πίνακα και τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε τις αυξομειώσεις του ελληνικού εμπορικού στόλου.
◄ Διαφήμιση της ναυτιλιακής εταιρίας Μωραΐτη
20
20ος ΑΙΩΝΑΣ
21
❶ Ο Α' Παγκόσμιος πόλεμος,
❷ οι καταστροφές που προκάλεσε
❸ αλλά και οι μεγάλες οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που έφερε στα κράτη του Ευξείνου Πόντου,.
22
ΠΗΓΕΣ
Πηγή της ανάλυσης της...πηγής:
https://latistor.blogspot.com/2020/04/tim-johnson-2017-1.html
Πανελλήνιες 2017
Απάντηση με σύνθεση, μεταφερμένη σε πίνακα.
23
ΘΕΜΑ :Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα και τον πίνακα που σας δίνονται, να αναφερθείτε:
α. στην εξέλιξη των ναυτικών κέντρων από τη δεκαετία 1821-1830 έως το 1870, (μονάδες 13)
β. στην περίπτωση της Σύρου και στους λόγους ανάπτυξής της κατά την ίδια περίοδο. (μονάδες 12)
Μονάδες 25
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
[...] Στην διάρκεια της Επαναστάσεως είχε καταστραφή μεγάλο ποσοστό των πλοίων, αλλά ένας ισχυρός πυρήνας περισώθηκε. Αν και η Ύδρα και οι Σπέτσες είχαν χάσει αντίστοιχα τα 78% και 50% του εμπορικού τους ναυτικού, στο τέλος του αγώνα η πρώτη διέθετε ακόμη 100 πλοία συνολικής χωρητικότητας 10.240 τόννων και οι Σπέτσες είχαν 50 πλοία 10.324 τόννων, όλα από 30 τόννους και πάνω. Με την αποκατάσταση της ειρήνης ιδρύθηκαν νέα ναυπηγεία σε πολλά νησιά και λιμάνια η ναυπηγική έγινε μια από τις σημαντικότερες βιομηχανίες του νεοσύστατου κράτους. [...] Μετά την Επανάσταση, η Σύρος και αργότερα ο Πειραιάς έγιναν τα κύρια εμπορικά κέντρα με τα πιο δραστήρια ναυπηγεία. Από το 1827 μέχρι το 1834 ναυπηγήθηκαν στην Σύρο πάνω από 260 πλοία.
*Το κείμενο αποδόθηκε στο μονοτονικό, διατηρήθηκε όμως η ορθογραφία του. Γ. Λεονταρίτης, Ελληνική εμπορική ναυτιλία, Ε.Μ.Ν.Ε. Μνήμων, Αθήνα 1981, σ. 62-63.
ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Σε κύριο ναυτιλιακό κέντρο της δυτικής Ελλάδας αναδεικνύεται η μικρή κωμόπολη σφηνωμένη σε μια γωνιά των βόρειων ακτών του Κορινθιακού κόλπου, το Γαλαξίδι. Πραγματοποιώντας μια πραγματικά εντυπωσιακή οικονομική άνθηση, το Γαλαξίδι, μέσα σε μία τριακονταετία, μεταξύ 1840 και 1870, πενταπλασιάζει το στόλο του. Το 1870, τη χρονιά της κορύφωσής του, διαθέτει 320 μεγάλα ιστιοφόρα και σχεδόν προκαλεί την αδιαμφισβήτητη κυρίαρχο του Αιγαίου, τη Σύρο, η οποία την ίδια χρονιά διαθέτει 700 ιστιοφόρα. Αποτελεί το κύριο ναυπηγικό κέντρο της δυτικής Ελλάδας και στηρίζει όλη του την ευημερία στην παραγωγή και εκμετάλλευση ιστιοφόρων.
ΠΙΝΑΚΑΣ: Ελληνικά ναυτικά κέντρα με ποντοπόρα φορτηγά ιστιοφόρα
1840 1870
Γαλαξίδι 64 319
Σύρος 9 700
Σπέτσες 26 211
Ύδρα 24 119
Πειραιάς 1 49
ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
Το διαμετακομιστικό εμπόριο αποτέλεσε την πρώτιστη οικονομική δραστηριότητα στη Σύρο σε όλη την περίοδο της ακμής της. Σπουδαία συμμετοχή στο συνολικό εμπόριο της πόλης είχαν και οι εισαγωγές, οι οποίες σαφώς υπερτερούσαν σημαντικά των εξαγωγών που πραγματοποιούνταν από τους συριανούς εμπόρους. Στην ουσία η Σύρος υπήρξε αφενός η αγορά διοχέτευσης των δυτικών και ανατολικών προϊόντων προς την Ανατολή και τη Δύση αντίστοιχα και αφετέρου ο τόπος εισόδου των εξωτερικών αγαθών προς την ελληνική ενδοχώρα. [...] Το εμπόρευμα που είχε παραγγελθεί από τον ερμουπολίτη έμπορο ερχόταν στη Σύρο για να κατατεθεί στην αποθήκη διαμετακόμισης (transit).
Το ναυπηγείο της πόλης ήταν ένας από τους ζωτικότερους τομείς της τοπικής οικονομίας. Η πλούσια δραστηριότητά του οφείλεται στην παρουσία των ψαριανών και χίων ναυπηγών. [...] Στο πλευρό τους είχαν ένα πολυάριθμο εργατικό δυναμικό, το οποίο παρείχε ειδικευμένη εργασία. [...] Το συνολικά εργαζόμενο προσωπικό του ναυπηγείου ανέρχονταν σε πάνω από 1.000 άτομα. [...] Αν υπολογίσουμε ότι ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός της Ερμούπολης το 1850 ήταν 7.650 άτομα, τότε ο αριθμός των απασχολούμενων στο ναυπηγείο της πόλης υποδεικνύει τη μεγάλη σπουδαιότητα που είχαν οι ναυπηγικές εργασίες στη Σύρο. [...]
Β. Καρδάσης, «Η Σύρος σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου», στο Γ.Β. Δερτιλής - Κ. Κωστής (επιμ.), Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας (18ος – 20ός αιώνας), Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα, 1991, σ. 329, 325 και 332.
24
α. Μετά τις ευνοϊκές για την ελληνική ναυτιλία συγκυρίες που επικράτησαν κατά το 18ο αιώνα και κατά τις αρχές του 19ου, ακολούθησαν δύσκολα χρόνια, με αποκορύφωμα τη δεκαετία της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1830). Στη διάρκεια των συγκρούσεων, ο ελληνικός εμπορικός στόλος μετατράπηκε σε πολεμικό, οι δρόμοι του εμπορίου έκλεισαν και τα παραδοσιακά ναυτικά κέντρα γνώρισαν την καταστροφή (Ψαρά, Γαλαξίδι) ή την παρακμή. Από την ακμάζουσα προεπαναστατική ναυτιλία απέμειναν λίγα πράγματα. Το κυριότερο από αυτά ήταν η προδιάθεση για τη θάλασσα και η γνώση των ναυτικών υποθέσεων. Οι πληροφορίες, ωστόσο, του πρώτου παραθέματος δίνουν μια διαφορετική εικόνα, εφόσον τονίζουν πως παρά τις μεγάλες απώλειες που υπέστησαν τα παραδοσιακά ναυτικά κέντρα, διατήρησαν εντούτοις έναν ισχυρό πυρήνα της δύναμής τους. Ειδικότερα, σε ότι αφορά την Ύδρα, αν και στη διάρκεια της Επανάστασης έχασε το 78% του εμπορικού της ναυτικού, στο τέλος του αγώνα διέθετε 100 πλοία συνολικής χωρητικότητας 10.240. Από την άλλη, οι Σπέτσες, ενώ έχασαν το 50% των εμπορικών πλοίων, κατείχαν στο τέλος του αγώνα 50 πλοία, χωρητικότητας 10.324 τόνων. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, ωστόσο, η ελληνική ναυτιλία, παρά τις περιόδους κρίσης που πέρασε και παρά τον ανταγωνισμό των υψηλού κόστους και τεχνικών απαιτήσεων ατμοπλοίων, ακολούθησε ανοδική πορεία. Ο αριθμός και η χωρητικότητα των πλοίων της δεν έπαυαν να αυξάνουν. Όπως, άλλωστε, επισημαίνεται στο πρώτο παράθεμα, αμέσως μετά την αποκατάσταση της ειρήνης, ιδρύθηκαν νέα ναυπηγεία σε πολλά νησιά κι η ναυπηγική αποτέλεσε μία από τις πιο σημαντικές βιομηχανικές δραστηριότητες για το νέο κράτος. Έτσι, το 1840 τα ελληνικά πλοία είχαν συνολική χωρητικότητα 100.000 τόνους, ενώ το 1866 ξεπερνούσαν τους 300.000 τόνους. Η ανάπτυξη αυτή αποτυπώνεται και στον πίνακα που συνοδεύει το Κείμενο Β, όπου καταγράφεται η εξέλιξη των ναυτικών κέντρων της Ελλάδας από το 1840 έως το 1870. Η Σύρος, που σταδιακά αναδεικνύεται ως το σημαντικότερα από αυτά, το 1840 διαθέτει 90 ιστιοφόρα ενώ το 1870 φτάνει τα 700, οι Σπέτσες από 26 κι η Ύδρα από 24 ιστιοφόρα το 1840, ανεβάζουν το 1870 τον αριθμό τους στα 211 και 119 αντίστοιχα. Ενώ ο Πειραιάς σημειώνει μικρότερη αύξηση από μόλις 1 ιστιοφόρο το 1840 φτάνει τα 49 το 1870. Ιδιαίτερη αναφορά, ωστόσο, κάνει ο συγγραφέας του παραθέματος στο Γαλαξίδι, τη μικρή κωμόπολη του Κορινθιακού κόλπου, η οποία, αν και είχε καταστραφεί στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, κατά το εξεταζόμενο αυτό διάστημα πενταπλασίασε το στόλο της, οδηγούμενη από τα 64 ιστιοφόρα στα 320. Επρόκειτο, όπως επισημαίνει ο Λεονταρίτης, για μια εντυπωσιακή οικονομική ανάπτυξη που επιτρέπει στο Γαλαξίδι σχεδόν να προκαλεί τη Σύρο, που τότε ήταν το κυρίαρχο ναυτιαλιακό κέντρο του Αιγαίου. Το Γαλαξίδι, έτσι, στηρίζοντας την οικονομική του ευημερία στην παραγωγή και την εκμετάλλευση ιστιοφόρων κατορθώνει να αποτελέσει το βασικότερο ναυπηγικό κέντρο της δυτικής Ελλάδας και να αναδείξει έμπρακτα τη δυναμική της ελληνικής ναυτιλίας. Η ανάπτυξη αυτή, βέβαια, δεν ήταν αυτονόητη. Υπήρξαν έντονες αυξομειώσεις στην περίοδο κατά την οποία τα ελληνικά ιστιοφόρα αντικαταστάθηκαν από ατμόπλοια. Το ίδιο χρονικό διάστημα πολλά από τα εθνικά δημόσια έργα έγιναν για την εξυπηρέτηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας. Κατασκευάστηκαν λιμάνια και δημιουργήθηκε ένα σύστημα φάρων, που έκανε πολύ ασφαλέστερη τη ναυσιπλοΐα στις ελληνικές θάλασσες. | ΚΕΙΜΕΝΟ Α [...] Στην διάρκεια της Επαναστάσεως είχε καταστραφή μεγάλο ποσοστό των πλοίων, αλλά ένας ισχυρός πυρήνας περισώθηκε. Αν και η Ύδρα και οι Σπέτσες είχαν χάσει αντίστοιχα τα 78% και 50% του εμπορικού τους ναυτικού, στο τέλος του αγώνα η πρώτη διέθετε ακόμη 100 πλοία συνολικής χωρητικότητας 10.240 τόννων και οι Σπέτσες είχαν 50 πλοία 10.324 τόννων, όλα από 30 τόννους και πάνω. Με την αποκατάσταση της ειρήνης ιδρύθηκαν νέα ναυπηγεία σε πολλά νησιά και λιμάνια η ναυπηγική έγινε μια από τις σημαντικότερες βιομηχανίες του νεοσύστατου κράτους. [...] Μετά την Επανάσταση, η Σύρος και αργότερα ο Πειραιάς έγιναν τα κύρια εμπορικά κέντρα με τα πιο δραστήρια ναυπηγεία. Από το 1827 μέχρι το 1834 ναυπηγήθηκαν στην Σύρο πάνω από 260 πλοία. *Το κείμενο αποδόθηκε στο μονοτονικό, διατηρήθηκε όμως η ορθογραφία του. Γ. Λεονταρίτης, Ελληνική εμπορική ναυτιλία, Ε.Μ.Ν.Ε. Μνήμων, Αθήνα 1981, σ. 62-63.
ΚΕΙΜΕΝΟ Β Σε κύριο ναυτιλιακό κέντρο της δυτικής Ελλάδας αναδεικνύεται η μικρή κωμόπολη σφηνωμένη σε μια γωνιά των βόρειων ακτών του Κορινθιακού κόλπου, το Γαλαξίδι. Πραγματοποιώντας μια πραγματικά εντυπωσιακή οικονομική άνθηση, το Γαλαξίδι, μέσα σε μία τριακονταετία, μεταξύ 1840 και 1870, πενταπλασιάζει το στόλο του. Το 1870, τη χρονιά της κορύφωσής του, διαθέτει 320 μεγάλα ιστιοφόρα και σχεδόν προκαλεί την αδιαμφισβήτητη κυρίαρχο του Αιγαίου, τη Σύρο, η οποία την ίδια χρονιά διαθέτει 700 ιστιοφόρα. Αποτελεί το κύριο ναυπηγικό κέντρο της δυτικής Ελλάδας και στηρίζει όλη του την ευημερία στην παραγωγή και εκμετάλλευση ιστιοφόρων.
ΠΙΝΑΚΑΣ: Ελληνικά ναυτικά κέντρα με ποντοπόρα φορτηγά ιστιοφόρα |
1840 | 1870 | |
Γαλαξίδι | 64 | 319 |
Σύρος | 90 | 700 |
Σπέτσες | 26 | 211 |
Ύδρα | 24 | 119 |
Πειραιάς | 1 | 49 |
25
β. Στο ελληνικό κράτος, στη θέση των παλιών κέντρων που παρήκμασαν, αναδείχθηκαν νέα. Το πιο σημαντικό απ’ αυτά ήταν η Σύρος, η οποία στη διάρκεια της Επανάστασης δέχθηκε κύματα προσφύγων, κυρίως από τη Χίο. Η στρατηγική θέση του νησιού, στο κέντρο του Αιγαίου και πάνω ακριβώς στις διαδρομές που συνέδεαν τα Στενά και τη Μαύρη Θάλασσα με τους μεσογειακούς δρόμους του εμπορίου, συνέβαλε στη δημιουργία ισχυρότατου -όχι μόνο για τα ελληνικά μέτρα- ναυτιλιακού κέντρου. Όπως επισημαίνεται στο τρίτο παράθεμα, κύρια δραστηριοποίηση της Σύρου υπήρξε το διαμετακομιστικό εμπόριο, καθώς το νησί λειτουργούσε ως χώρος συγκέντρωσης και αποθήκευσης των προϊόντων εκείνων που θα διοχετεύονταν κατόπιν στο εσωτερικό της Ελλάδας. Υπ’ αυτή την έννοια οι εισαγωγές που πραγματοποιούσε το νησί ήταν περισσότερες από τις εξαγωγές, αποτελούσαν ωστόσο μια κερδοφόρα δραστηριοποίηση. Παραλλήλως, βέβαια, η Σύρος αποτελούσε την ενδιάμεση εκείνη αγορά που επέτρεπε στα προϊόντα της Δύσης να μετακινούνται στις αγορές της Ανατολής, και αντιστρόφως στα προϊόντα της Ανατολής να περνούν στην Δύση. Στην ανάπτυξη αυτή σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η δυναμική παρουσία και δραστηριότητα των ελληνικών παροικιών στα κυριότερα εμπορικά κέντρα της περιοχής: στα λιμάνια της Νότιας Ρωσίας, στις εκβολές του Δούναβη, στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη και αργότερα στην Αίγυπτο. Επιπροσθέτως, όπως αναφέρεται στο τρίτο παράθεμα, ιδιαίτερα επωφελής σε οικονομικό επίπεδο υπήρξε και η λειτουργία του ναυπηγείου της Σύρου, το οποίο είχε ενισχυθεί κι από την παρουσία ναυπηγών από τα Ψαρά και την Χίο. Στο ναυπηγείο εργάζονταν περισσότερα από 1.000 άτομα, τη στιγμή που το 1850 ο συνολικός αριθμός εργαζομένων στο νησί ήταν 7.650 άτομα, γεγονός που καθιστά εμφανές το πόσο σημαντικές ήταν οι εργασίες του ναυπηγείου για το νησί. Σύμφωνα, μάλιστα, με πληροφορία του πρώτου παραθέματος, στη Σύρο ναυπηγήθηκαν πάνω από 260 πλοία κατά την περίοδο 1827-1834. | ΚΕΙΜΕΝΟ Γ Το διαμετακομιστικό εμπόριο αποτέλεσε την πρώτιστη οικονομική δραστηριότητα στη Σύρο σε όλη την περίοδο της ακμής της. Σπουδαία συμμετοχή στο συνολικό εμπόριο της πόλης είχαν και οι εισαγωγές, οι οποίες σαφώς υπερτερούσαν σημαντικά των εξαγωγών που πραγματοποιούνταν από τους συριανούς εμπόρους. Στην ουσία η Σύρος υπήρξε αφενός η αγορά διοχέτευσης των δυτικών και ανατολικών προϊόντων προς την Ανατολή και τη Δύση αντίστοιχα και αφετέρου ο τόπος εισόδου των εξωτερικών αγαθών προς την ελληνική ενδοχώρα. [...] Το εμπόρευμα που είχε παραγγελθεί από τον ερμουπολίτη έμπορο ερχόταν στη Σύρο για να κατατεθεί στην αποθήκη διαμετακόμισης (transit). Το ναυπηγείο της πόλης ήταν ένας από τους ζωτικότερους τομείς της τοπικής οικονομίας. Η πλούσια δραστηριότητά του οφείλεται στην παρουσία των ψαριανών και χίων ναυπηγών. [...] Στο πλευρό τους είχαν ένα πολυάριθμο εργατικό δυναμικό, το οποίο παρείχε ειδικευμένη εργασία. [...] Το συνολικά εργαζόμενο προσωπικό του ναυπηγείου ανέρχονταν σε πάνω από 1.000 άτομα. [...] Αν υπολογίσουμε ότι ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός της Ερμούπολης το 1850 ήταν 7.650 άτομα, τότε ο αριθμός των απασχολούμενων στο ναυπηγείο της πόλης υποδεικνύει τη μεγάλη σπουδαιότητα που είχαν οι ναυπηγικές εργασίες στη Σύρο. [...] Β. Καρδάσης, «Η Σύρος σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου», στο Γ.Β. Δερτιλής - Κ. Κωστής (επιμ.), Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας (18ος – 20ός αιώνας), Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα, 1991, σ. 329, 325 και 332. |
26
ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ
27
1ο ΘΕΜΑ
1.α.
(Ι) Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως προς την ορθότητά τους, γράφοντας τη λέξη «σωστό» ή «λάθος» δίπλα από τον αριθμό που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:
1. Ο αποκλεισμός των γαλλικών λιμανιών από το αγγλικό ναυτικό λειτούργησε θετικά για την ελληνική ναυτιλία. 25430 Σ
2. Στα τέλη της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα ο ελληνικός στόλος έχει υπερδιπλασιαστεί. 25966
Λ
1. Στην περίοδο των Ναπολεόντειων πολέμων ευνοήθηκε ιδιαίτερα η ελληνική εμπορική ναυτιλία. 26871
Σ
1. Τον 18ο αιώνα αναπτύχθηκε η ελληνική ναυτιλία χάρη στη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή. 26921
Σ
5. Τη δεκαετία της Ελληνικής Επανάστασης τα παραδοσιακά ναυτικά κέντρα γνώρισαν μεγάλη ακμή. 27385
Λ
2. Το 1919 ο ελληνικός εμπορικός στόλος είχε υπερδιπλασιαστεί, σε σχέση με το 1914. 27929
Λ
1. Η ναυτιλιακή και εμπορική δραστηριότητα των Ελλήνων κατά τον 18ο αιώνα ευνοήθηκε από διάφορες συγκυρίες, και ιδιαίτερα από την έξοδο της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα και το εμπόριο που αναπτύχθηκε στα λιμάνια της περιοχής και της Μεσογείου. 28584
Σ
28
2. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα η πορεία της ελληνικής ναυτιλίας ήταν ανοδική. 29677
Σ
1. Η Γαλλική Επανάσταση και οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι αποδυνάμωσαν την ελληνική ναυτιλία. 29682
Λ
1. Η υπογραφή της Συνθήκης του Κιουτσούκ – Κανταρτζή το 1774, μεταξύ Ρωσίας και Γαλλίας, ευνόησε τη ναυτιλιακή εμπορική δραστηριότητα των Ελλήνων. 29679
Λ
3. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα η ελληνική ναυτιλία ακολούθησε πτωτική τάση. 27444
Λ
1. Η δραστηριότητα των ελληνικών παροικιών δεν έπαιξε ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη της εμπορικής ναυτιλίας. 31154
Λ
1. Ο αποκλεισμός των γαλλικών λιμανιών από το αγγλικό ναυτικό λειτούργησε αρνητικά για την ελληνική ναυτιλία. 32482
Λ
29
1ο ΘΕΜΑ 1.α.
(Ι) Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις:
1. Οι συγκροτημένες προσπάθειες για την είσοδο της εμπορικής ναυτιλίας στην εποχή του ατμού ξεκίνησαν: 27384
α. μετά τη λήξη της Ελληνικής Επανάστασης
β. στη Σύρο εξαιτίας της στρατηγικής θέσης του νησιού
γ. μετά τα μέσα του 19ου αι.
δ. την τελευταία δεκαετία του 19ου αι.
γ
Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις: 31322
1. Στην εμπορική ναυτιλία παρατηρούνται έντονες αυξομειώσεις:
α. μετά τη λήξη της Ελληνικής Επανάστασης
β. την περίοδο της μετάβασης από τα ιστιοφόρα στα ατμόπλοια
γ. την τελευταία δεκαετία του 19ου αι.
δ. στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
β
1.α. Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις:
1. Το πιο σημαντικό ελληνικό ναυτιλιακό κέντρο που αναδείχτηκε μετεπαναστατικά ήταν: 32487
α. η Χίος
β. τα Ψαρά
γ. το Γαλαξίδι
δ. η Σύρος
1.α. Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις: 33224
1. Το ναυτικό κέντρο που κυρίως άκμασε στο νέο ελληνικό κράτος τον 19ο αιώνα ήταν:
α. το Γαλαξίδι
β. η Σύρος
γ. η Χίος
δ. τα Ψαρά
δ
30
31
ΘΕΜΑΤΑ
ΑΠΟ ΤΟ Κ.Ε.Ε.
32
ΘΕΜΑ 1Ο
ΠΗΓΗ
Αποδεσμευμένοι από τους εξαναγκασμούς που υφίσταντο ως “υποταγμένη εθνότητα” στο πλαίσιο της Αυτοκρατορίας, οι επιχειρηματίες που εγκαθίστανται στη Σύρα, με επικεφαλής τους Χιώτες μεγαλεμπόρους, θα μπορέσουν επιτέλους να αξιοποιήσουν το εμπορικό τους ταλέντο. Καθώς ελέγχουν τα δίκτυα των ανταλλαγών στην περιοχή, και βρίσκονται σε διαρκή επαφή με τους συγγενικούς τους ελληνικούς εμπορικούς οίκους της διασποράς, στο Λονδίνο, τη Μασσαλία, το Άμστερνταμ, την Τεργέστη ή την Οδησσό, θα καταστήσουν τη νέα τους πατρίδα αναγκαίο ενδιάμεσο σταθμό στην κίνηση των ανταλλαγών ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή. “Επειδή και σεις μετέρχεσθε το εμπόριον της μανιφατούρας, έχετε μέγα συμφέρον να εξοδεύετε όσον δύνασθε πράγμα εδώ, καθώς και άλλοι κάμνουν (…). Είναι περιττόν να σας είπω ότι αι υποθέσεις σας θέλουν θεωρείσθαι με συγγενικόν ζήλον…”, γράφει ο Λουκάς Ράλλης, πιθανότατα στους συγγενείς του στο Λονδίνο. Η Σύρα θα γίνει, λοιπόν, ένα είδος αποθήκης, ένα εμπορικό πρακτορείο της ανατολικής Μεσογείου. Αγοράζει από τη Δύση, χονδρικά και επί πιστώσει τις περισσότερες φορές, υφάσματα βαμβακερά και μάλλινα, σιδερικά και είδη κιγκαλερίας, δέρματα και ζάχαρη, και τα συγκεντρώνει στις αποθήκες της διαμετακόμισης ώσπου να τα μοιράσει σιγά σιγά στα διάφορα λιμάνια της Ελλάδας και του Αρχιπελάγους, “όπου οι αποστολές εμπορευμάτων γίνονται σταδιακά, κάθε φορά που παρουσιάζονται οι αντίστοιχες ανάγκες…”. Σε αντάλλαγμα συγκεντρώνει και εξάγει τα προϊόντα του περίγυρου: δημητριακά, σπόγγους και ακατέργαστα δέρματα, βερμιγιόν και φυσικά το μετάξι.
33
………………………………………………………………………………………….
Εδώ οι εμπορικές και τραπεζικές πράξεις αποτελούν μέρος της καθημερινό-τητας: το παιγνίδι με τις μεταβολές των τιμών στο χρόνο ή με τις διαφορές τους από τόπο σε τόπο, οι αγοραπωλησίες συναλλαγμάτων, η προεξόφληση συναλλαγματικών. Χωρίς να ξεχνάμε και τις συμφωνίες για ναύλωση καραβιών που κλείνονται επί τόπου· γιατί, εκτός των άλλων, η Σύρα θα γίνει και το κέντρο της ιστιοφόρου εμπορικής ναυτιλίας που ανασυγκροτείται ταχύτατα, μετά τις καταστροφές του πολέμου, και ξαναβρίσκει την κυρίαρχη θέση της στην ακτοπλοΐα του Αρχιπελάγους, αλλά και στη μεταφορά των δημητριακών από τη Μαύρη Θάλασσα και τις εκβολές του Δούναβη στη Μασσαλία και το Κάδιξ.
Χρ. Αγριαντώνη, Οι απαρχές της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα,
Ιστορικό Αρχείο Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 1986, σσ. 84-86
⮊ Να προσδιορίσετε τους λόγους οικονομικής ευημερίας της Σύρου κατά τις πρώτες δεκαετίες της ζωής του ελληνικού κράτους.
► Στα τέλη του 19ου αιώνα τα ατμόπλοια αντικαθιστούν τα ιστιοφόρα στις διεθνείς μεταφορές. Στην εικόνα τροχήλατο ατμόπλοιο της εποχής. http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/203.html
34
Α. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα η ελληνική ναυτιλία χαρακτηρίστηκε συνολικά:
α) από πορεία ανοδική
β) από μεγάλες και παρατεταμένες κρίσεις
γ) από στασιμότητα και ύφεση
δ) εξαφανίστηκε κάτω από τη συντριπτική υπεροχή της επαναδραστηριοποίησης του αγγλογαλλικού στόλου
Β. Να παρουσιάσετε τους τρόπους με τους οποίους η ελληνική εμπορική ναυτιλία αντιμετώπισε την “πρόκληση” του ατμού.