The Story of Cells and Genes

ཕྲ་ཕུང་དང་རིགས་རྫས།

Cell Structure �& Function

Cell Theory ཕྲ་ཕུང་གི་རྣམ་བཞག

• All living things are made up of cells.
• སྐྱེ་དངོས་ཚང་མ་ཕྲ་ཕུང་ལས་གྲུབ།
• Cells are the smallest working units of all living things.
• ཕྲ་ཕུང་ནི་སྐྱེ་དངོས་ཀུན་གྱི་ནང་གི་ཆེས་ཆུང་བའི་བྱེད་ལས་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་གོང་བུ་དེ་ཡིན།
• All cells come from preexisting cells through cell division.
• ཕྲ་ཕུང་ཡོ་དོ་ཅོག་རང་གི་སྔོན་གྱི་ཕྲ་ཕུང་གཞན་ཞིག་ལས་གྲུབ་པ་ཡིན།

​

Definition of Cell

A cell is the smallest unit that is capable of performing life functions.

ཕྲ་ཕུང་ནི་ཚེ་སྲོག་གི་བྱེད་ལས་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་ཆེས་ཆུང་བའི་ཕུང་གྲུབ་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན།

Examples of Cells

Amoeba Proteus

Plant Stem

Red Blood Cell

Nerve Cell

Bacteria

Prokaryotic

• No Membrane-Bound Organelles: (Nucleus ལྟེ་སྙིང་།-mitochondria ནུས་སྐྱེད་དབང་ཕྲ།

-Endoplasmic reticulum གཤེར་ནང་དྲ་ཚོགས།

• Few internal structures
• One-celled organisms, Bacteria

​

http://library.thinkquest.org/C004535/prokaryotic_cells.html

• Few Internal Structures: Prokaryotic cells are relatively simple, �containing only a few internal structures. These include:�ཉིང་བྲལ་ཕྲ་ཕུང་ནང་ལ་བཀོད་པ་གཙོ་བོ་འགའ་ཞིག་ལས་མེད།�

• Cell Membrane:( ཕྲ་ཕུང་སྐྱི་མོ།) A protective barrier that surrounds the cell and controls what enters and leaves. འདི་ནི་ཕྲ་ཕུང་གི་མཐའ་འཁོར་དུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མཁན་གྱི་རྭ་བ་ཡིན་པ་དང་ཕྲ་ཕུང་གི་ཕྱི་ནང་དུ་གང་འགྲོ་འོང་བྱེད་མིན་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན།

​

• Cytoplasm: ཕྲ་ཚི། The jelly-like substance inside the cell where cellular processes occur.

​

​

• Ribosomes: རེ་བྷོ་ཕྲ་གཟུགས།The sites of protein synthesis, but they are not membrane-bound.

​

• Nucleoid: The area in the cell where the cell’s DNA is located, not enclosed within a membrane.

​

​

• Cell Wall: ཕྲ་ཕུང་ཕྱི་ཤུན། Many prokaryotes have a rigid cell wall outside the cell membrane that provides structure and protection.

​

• One-Celled Organisms:ཕྲ་ཕུང་ཀྱང་ལྡན། Prokaryotes are typically unicellular, meaning each organism is made up of a single cell. This includes bacteria and archaea.

​

Eukaryotic ཉིང་ལྡན་ཕྲ་ཕུང་།

• Contain organelles surrounded by membranes
• Most living organisms

​

Plant

Animal

http://library.thinkquest.org/C004535/eukaryotic_cells.html

“Typical” Animal Cell

http://web.jjay.cuny.edu/~acarpi/NSC/images/cell.gif

“Typical” Plant Cell

http://waynesword.palomar.edu/images/plant3.gif

Differences Between a "Typical" Animal Cell and a General Eukaryotic Cell: སེམས་ཅན་དང་སྤྱིར་ཉིང་ལྡན་ཕྲ་ཕུང་གི་ཁྱད་པར།�

• Shape: Animal cells tend to have a round or irregular shape, while plant cells usually have a fixed, rectangular shape due to the presence of a cell wall.

​

• Centrioles: Animal cells contain centrioles, which are involved in cell division. These are not found in most plant cells.

• Cell Membrane Only: Animal cells have a cell membrane (plasma membrane) but lack a rigid cell wall, which is present in plant cells and some fungi.

​

• No Chloroplasts: Unlike plant cells, animal cells do not contain chloroplasts because they do not perform photosynthesis.

The Beginning of Life – The Story of Cells ཚེ་སྲོག་གི་འབྱུང་ཁུངས།

• Imagine a bustling city, full of life and energy. Every city needs its building blocks—bricks, roads, and houses. In the same way, all living beings are built from tiny "cities" called cells.
• ༡ གསོན་ཤུགས་དང་ཚེ་སྲོག་གིས་ཁེངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ལ་བསམ་བློ་ཐོངས། གྲོང་ཁྱེར་རེ་རེ་ལ་སོ་ཕག་དང་། ལམ་ཁ། ཁང་པ་སོགས་ཁང་པ་བཟོ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན་སྲོག་ལྡན་ཐམས་ཅད་ཕྲ་ཕུང་ཞེས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་ཆུང་ལས་གྲུབ་པ་རེད།
• Main Idea: Cells are like the building blocks of life, each with its own special role.
• ཕྲ་ཕུང་རྣམས་ནི་ཚེ་སྲོག་གི་གྲུབ་ཆ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་རང་རང་གི་དམིགས་བསལ་གྱི་བྱེད་ལས་རེ་ཡོད།

Cell Membrane ཕྲ་ཕུང་གི་སྐྱི་མོ།

• Outer membrane of cell that controls movement in and out of the cell
• ཕྲ་ཕུང་གི་ཕྱིའི་སྐྱི་མོ་ནི་ཕྲ་ཕུང་གི་ཕྱི་ནང་ལ་འགུལ་སྐྱོད་ལ་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བྱེད་ཅིག་ཡིན།
• Double layer

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

The City of the Cell�༡ ཕྲ་ཕུང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འགྲེལ་བ།

• Picture a cell as a small city. The cell membrane is like the city wall, protecting it from invaders. Inside, there’s a nucleus, the city’s control center where all important decisions are made.
• ཕྲ་ཕུང་ཞིག་གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཏུ་འཆར་འགོད་བྱོས། ཕྲ་ཕུང་སྐྱི་མོ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྕགས་རི་དང་འདྲ་བར་བཙན་འཛུལ་པ་རྣམས་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། དེའི་ནང་ལ་ལྟེ་ཉིང་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བཀོད་འདོམས་ལྟེ་གནས་ཡིན་ལ། དེར་གནད་འགག་ཅན་གྱི་ཐག་གཅོད་ཚང་མ་བྱེད།
• The cytoplasm is like the city’s streets and parks, where people (or organelles) move around and work. Organelles like mitochondria are the power plants providing energy, and ribosomes are the factories making products.
• ཕྲ་ཚི་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྲང་ལམ་དང་སྤྱི་གླིང་ལྟ་བུ་སྟེ། དེར་མི་རྣམས་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པ་དང་ལས་ཀ་བྱེད་པ་ཡིན། དབང་ཕྲ་ལྟ་བུའི་དབང་ཕྲ་རྣམས་ནི་རྩི་ཤིང་ལ་ནུས་པ་མཁོ་འདོན་བྱེད་པའི་ནུས་ཁུངས་ཡིན། ཉིང་ལྡན་ཕྲ་ཕུང་རྣམས་ནི་ཐོན་སྐྱེད་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཡིན།

Cell Wall ཕྲ་ཕུང་ཕྱི་ཤུན་

• Most commonly found in plant cells & bacteria
• ཕྲ་ཕུང་ཕྱི་ཤུན་ནི་རྩི་ཤིང་དང་ཕྲ་སྲེན་ནང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།
• Supports & protects cells

​

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Cytoplasm ཕྲ་ཚི།

• Gel-like mixture
• Surrounded by cell membrane
• Contains hereditary material

Two Types of Cities – Prokaryotic and Eukaryotic Cells

• Prokaryotic Cells:
• Imagine a small, ancient village with no clear leader. That’s like a prokaryotic cell—simple, with no nucleus, like bacteria.

​

• དཔེར་ན། འགོ་ཁྲིད་གསལ་པོ་མེད་པའི་གནའ་བོའི་གྲོང་གསེབ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ལ་ཆ་བཞག་ན། དེ་ནི་ཕྲ་སྲིན་ལྟ་བུའི་ཉིང་བྲལ་ཕྲ་ཕུང་ཞིག་དང་འདྲ་སྟེ། ལྟེ་ཉིང་མེད་པའི་སྟབས་བདེའི་གྲོང་གསེབ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན།

​

• Eukaryotic Cells:
• Now, think of a modern city with skyscrapers and a mayor. That’s a eukaryotic cell, complex and organized, like the cells in plants and animals.

​

• དཔེར་ན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཞིག་དང་ལྷན་དུ་གནམ་ཐང་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་སྡོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དེང་རབས་ཅན་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་ཞིག་ཐོངས་དང་། དེ་ནི་ཉིང་ལྡན་ཕྲ་ཕུང་ཞིག་ཡིན་ལ། རྙོག་འཛིང་ལྡན་ལ་གོ་རིམ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་རྩི་ཤིང་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་དང་འདྲ།

The Blueprint of Life – The Story of Genes རིགས་རྫས།

• Every city needs a plan or blueprint to be built correctly. In living beings, this blueprint is our genes.
• འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་བསྐྲུན་པ་ལ་འཆར་འགོད་དམ་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད། སྲོག་ལྡན་གྱི་སྟེང་དུ་གཞི་རྩའི་འཆར་འགོད་དེ་ནི་ང་ཚོའི་རིགས་རྫས་རེད།
• Main Idea: Genes are the instructions that tell cells how to build and maintain our bodies.

​

The DNA Blueprint

• Imagine a massive library filled with books. Each book contains instructions on how to build something in the city. DNA is like that library, and the books are the genes.
• དཔེ་མཛོད་ཁང་ཆེན་པོ་ཞིག་དཔེ་ཆས་བཀང་ཡོད་པ་ཡིད་ལ་འཆར་བར་བྱོས་དང་། དཔེ་ཆ་རེ་རེའི་ནང་དུ་གྲོང་ཁྱེར་ནང་དུ་ཅི་ཞིག་བཟོ་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་ཡོད་ལ། DNA ནི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དེ་དང་འདྲ་ཞིང་། དཔེ་ཆ་ནི་རིགས་རྫས་ལྷ་བུ་རེད།

​

• The DNA structure is a twisted ladder, or double helix, with four types of "rungs" (A, T, C, G), which are the letters of the genetic code.

How the City Uses Its Blueprint – Gene Expression

• In our city, builders use the blueprints to create new buildings and repair old ones. In a cell, gene expression is the process where the information in genes is used to build proteins, the workers that keep the cell running.

​

• This process involves reading the DNA (like copying a blueprint) and then using the information to assemble the proteins.

Inheritance – The Story of Passing Down the Blueprint

• Imagine that each new city gets a copy of the old city’s blueprint. This is how traits are passed from parents to children. Sometimes, there might be changes or "mistakes" in the blueprint, leading to differences in the new city (like new traits or genetic disorders).
• དཔེར་ན། གྲོང་ཁྱེར་གསར་པ་གཅིག་ལ་གྲོང་ཁྱེར་རྙིང་པའི་འཆར་འགོད་ཀྱི་འདྲ་པར་རེ་ཡོད་པ་དང་། འདི་ནི་ཕ་མ་ནས་ཕྲུ་གུ་ལ་རྒྱུད་བཞག་ཁྱད་ཆོས་བརྒྱུད་གཏོང་བྱེད་ཚུལ་དེ་རེད། སྐབས་རེར་འཆར་འགོད་ཀྱི་འདྲ་པར་ལ་ནོར་འཁྲུལ་དང་འགྱུར་བ་འགྲོ་སྲིད་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གསར་པ་དེའི་ནང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོང་སྲིད། དཔེར་ན། ཁྱད་ཆོས་གསར་པའམ་རིགས་རྫས་ཀྱི་སྐྱོན་ཆ་ལྟ་བུ།

​

• Real-Life Examples: Eye color, hair type, or certain health conditions.

The Future of Our Cities – Advances in Genetics

• Imagine you could change or improve the city’s blueprint to make the city even better. That’s what scientists are doing with genetic engineering. They’re finding ways to fix broken genes or even create new traits, leading to amazing advances in medicine and agriculture.
• གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འཆར་འགོད་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ནས་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་ཐུབ་པར་སོམས་དང་། འདི་ནི་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རིགས་རྫས་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཐོག་ནས་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་བྱ་བ་དེ་རེད། ཁོང་ཚོས་རིགས་རྫས་ཀྱི་ཆག་སྐྱོན་རྣམས་བཟོ་བཅོས་བྱེད་ཐབས་དང་། ཐ་ན་ཁྱད་ཆོས་གསར་པ་བཟོ་ཐབས་བཅས་བཙལ་ནས་སྨན་བཅོས་དང་ཞིང་ལས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ངོ་མཚར་བའི་མདུན་བསྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།
• Examples: CRISPR technology, gene therapy, and how they might cure diseases.

Chromosomes ཚོས་ཕུང་།

• In nucleus
• Made of DNA
• Contain instructions for traits & characteristics

​

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Endoplasmic Reticulum �གཤེར་ནང་དྲ་ཚོགས། (transportation network)

• Moves materials around in cell
• Smooth type: lacks ribosomes
• Rough type (pictured): ribosomes embedded in surface

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

Ribosomes ( protein making factories.)

• Each cell contains thousands
• Make proteins
• Found on ribosomes & floating throughout the cell

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Mitochondria

• Produces energy through chemical reactions – breaking down fats & carbohydrates
• Controls level of water and other materials in cell
• Recycles and decomposes proteins, fats, and carbohydrates

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Golgi Bodies. (post office)

• Protein 'packaging plant'
• Move materials within the cell
• Move materials out of the cell

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Lysosome འབྱེད་གཟུགས།

• Digestive 'plant' for proteins, fats, and carbohydrates
• Transports undigested material to cell membrane for removal
• Cell breaks down if lysosome explodes

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Vacuoles

• Membrane-bound sacs for storage, digestion, and waste removal
• Contains water solution
• Help plants maintain shape

​

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Chloroplast

• Usually found in plant cells
• Contains green chlorophyll
• Where photosynthesis takes place

http://library.thinkquest.org/12413/structures.html

​

Recap and Questions

• Recap:
• Our journey through the city of the cell shows us how life is organized and maintained.
• The blueprint, our genes, tells our cells what to do and how to do it.

​

Genes and Dna�རིགས་རྫས་དང་ཌི་ཨེན་ཨེ།

Gashar Science Center

How Does DNA work? �ཌི་ཨེན་ཨེ་ཇི་ལྟར་ལས་ཀ་བྱེད་དམ།

DNA

• DNA resides in all cells, Where?
• Each strand forms a chromosome.

DNA

• It is found in all living cells.
• It controls all functions inside a cell
• It stores all the genetic information for an entire living organism

​

Single cell like an amoeba

Multi cell like a human.

DNA

• D.N.A – Deoxyribonucleic Acid

​

• Molecule made of
• 1. Deoxy Sugar
• 2. Combination of four nitrogen bases.
• Either: Guanine , Cytocine, Thymine , Adenine.

DNA

• Nitrogen Bases pair up
• - Cytosine & Guanine
• Thymine & Adenine

​

• Pairing creates a ladder shape
• Angle of bonds creates a twist

​

• Ladder and twist produces the famous “Double Helik”

Bases are important

DNA is Fashionable.

• A only pairs with T and G only pairs with C.

​

• Remembering Key: AT-GC

What do Nucleotide do?

• Three Nucleotides in a row code for one amino acid.
• A long string of amino acids makes a protein.

​

A strand of: CTG ACT CCT GAG GAG AAC TCT

​

Codes for : Leu Thr Pro Glu Glu Lys Ser

Which is the beginning fo the protein

Nucleotide- Amino Acid-Protein

What do proteins do?

• Proteins make you!
• -Your hair is the protein keratin

​

• The sequence of the amino acids of this protein determine it’s structure and give you straight, curly, or frizzy hair.

How genes and DNA are passed on.

• The process

​

How to cells Divide?

• Mitosis!
• All cells replicate and divide through mitosis. This is how we grow and replace aging cells.
• This involves all parts of the cell

​

• DNA is the collection of recipes that codes for life; it is in every cell
• When a cell replicates and divides, the DNA replicates and divides too.

How does DNA replicate?

• The two strands of DNA must be separated and copied.
• One protein separates the two strands of DNA
• Another protein brings the correct new base to pair with the existing base, thus using it as a template.

Your DNA

• All of the DNA in a cell of a human is called the Human genome.
• The human genome has over 3.2 billion base pair.
• if you were to string out one cell’s DNA, it would be 6 feet long

How can 6 feet of DNA fit into the nucleus of the cell, in very cell of your body???

Important Vocabularies.