CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC MÔN HÓA HỌC 11
H | O | P | C | H | A | T |
B | U | C | X | A |
U | R | E | A |
N | H | O | M | C | H | U | C |
1
Câu 1: Chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học gọi là gì?
2
Số 2: Tia hồng ngoại là một loại ... điện từ sóng dài, bước sóng nằm giữa sóng vô tuyến và ánh sáng khả kiến. (Từ còn thiếu trong dấu ba chấm là gì?)
3
Số 3: Năm 1828, Wohler tổng hợp được hợp chất vẫn được nhiều người coi là hợp chất hữu cơ đầu tiên được tổng hợp nhân tạo, ngày nay trở thành loại phân đạm phổ biến. Đó là hợp chất gì?
4
Số 4: Nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử gây nên tính chất hóa học đặc trưng của hợp chất hữu cơ được gọi là gì?
Số 5: Hợp chất hữu cơ luôn luôn chứa nguyên tố nào?
| | | | | | |
| | | | |
| | | |
| | | | | | | |
5
KHỞI ĐỘNG
C | A | R | B | O | N |
| | | | | |
BÀI 10
HỢP CHẤT HỮU CƠ VÀ HÓA HỌC HỮU CƠ
I.
II.
III.
NỘI DUNG BÀI HỌC
Hợp chất hữu cơ và hóa học hữu cơ
Phân loại hợp chất hữu cơ
Nhóm chức trong phân tử hợp chất hữu cơ
I.
HỢP CHẤT HỮU CƠ VÀ HÓA HỌC HỮU CƠ
1. Khái niệm
1. Đối tượng nghiên cứu của hóa học hữu cơ là gì?
Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất hữu cơ.
2. Trong các chất sau đây, chất nào là chất hữu cơ ?
C6H12O6, C12H22O11, C2H2, CO2, CaCO3
Trả lời
Các hợp chất hữu cơ gồm: C6H12O6, C12H22O11, C2H2
2. Đặc điểm chung của các hợp chất hữu cơ
2. Đặc điểm chung của các hợp chất hữu cơ
Cấu tạo
Thành phần phân tử nhất thiết phải chứa nguyên tố carbon
Liên kết hóa học chủ yếu là liên kết cộng hóa trị
2. Đặc điểm chung của các hợp chất hữu cơ
Tính chất vật lí
Tính chất hóa học
So sánh thành phần nguyên tố, liên kết hóa học trong phân tử của hợp chất hữu cơ và của hợp chất vô cơ.
Đặc điểm | Hợp chất hữu cơ | Hợp chất vô cơ |
Thành phần nguyên tố | Luôn chứa carbon | Có thể chứa carbon |
Liên kết hóa học | Chủ yếu là liên kết cộng hóa trị | Có nhiều hợp chất ion |
II.
PHÂN LOẠI HỢP CHẤT HỮU CƠ
Dựa vào thành phần nguyên tố hợp chất hữu cơ được phân thành mấy loại? Đó là những loại nào? Nêu định nghĩa từng loại?
Dựa vào thành phần nguyên tố, hợp chất hữu cơ phân thành hai loại
Hydrocarbon
là những hợp chất hữu cơ chỉ được tạo thành từ hai nguyên tố carbon và hydrogen
Dẫn xuất của hydrocarbon
là những hợp chất hữu cơ mà trong phân tử ngoài nguyên tố carbon còn có các nguyên tố như oxygen, nitrogen, sulfur, halogen,...
Hãy phân loại các hợp chất hữu cơ cho dưới đây thành hai nhóm: hydrocarbon và dẫn xuất hydrocarbon
Câu 4 (SGK – tr58)
CH3 – CH2 – CH = CH – CH2 – CH3
CO
Trả lời
Hydrocarbon:
CH3 – CH2 – CH = CH – CH2 – CH3
Dẫn xuất:
CO
III.
NHÓM CHỨC TRONG PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ
HOẠT ĐỘNG NHÓM
1. Khái niệm
- Nhóm chức là nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử trong phân tử gây ra những tính chất hóa học đặc trưng của hợp chất hữu cơ.
- Ví dụ:
+ Dimethyl ether và enthanol đều có cùng CTPT C2H6O
+ Cấu tạo ethanol có nhóm –OH, dimethyl ether có nhóm –O–
+ Ethanol tác dụng được với Na, dimethyl ether không tác dụng được với Na:
2C2H5OH + Na 2C2H5ONa + Na
Nhóm – OH được gọi là nhóm chức alcohol, gây ra các phản ứng đặc trưng, phân biệt ethanol với dimethyl ether và với các hợp chất khác.
2. Một số loại nhóm chức cơ bản
Bảng 10.1. Một số nhóm chức cơ bản và công thức cấu tạo
Loại hợp chất | Nhóm chức | Ví dụ |
Dẫn xuất halogen | –X (F, Cl, Br, I) | CH3Cl |
Alcohol | –OH | CH3OH |
Aldehyde | –CHO | CH3CHO |
Ketone | | CH3COCH3 |
Carboxylic acid | –COOH | CH3COOH |
Ester | –COO– | CH3COOCH3 |
Amine | –NH2 | CH3NH2 |
Ether | –O– | CH3OCH3 |
Nêu tên các nhóm chức trong các chất dưới đây
(2) C6H5–NH2
(3) CH3–CO–CH2–CH3
(4) CH3COOC2H5
(5) C2H5CHO
Ether
Amine
Ketone
Ester
Aldehyde
Ví dụ
3. Phổ hồng ngoại và nhóm chức
Mỗi nhóm nguyên tử hấp thụ tại một bước sóng (số sóng) bức xạ nhất định, phụ thuộc bản chất liên kết và khối lượng các nguyên tử trong nhóm.
Phổ hồng ngoại là phương pháp phát hiện ra các nhóm phân tử trong nguyên tử dựa trên tín hiệu chúng hấp thụ các bức xạ hồng ngoại
3. Phổ hồng ngoại và nhóm chức
Phương pháp phổ hồng ngoại (Infrared Spectroscopy, viết tắt IR) là phương pháp vật lí rất quan trọng và phổ biến để nghiên cứu cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ.
Mỗi liên kết trong phân tử hợp chất hữu cơ hấp thụ một vài bức xạ hồng ngoại đặc trưng cho liên kết đó
Trên phổ hồng ngoại, trục tung biểu diễn độ truyền qua (hoặc hấp thụ) (theo %), trục hoành biểu diễn số sóng (cm-1) của các bức xạ trong vùng hồng ngoại.
Dựa vào cực đại hấp thụ (hoặc cực tiểu truyền qua) có thể dự đoán được sự có mặt của các nhóm chức trong hợp chất nghiên cứu.
Bảng 10.2. Số sóng hấp thụ đặc trưng trên phổ hồng ngoại của một số nhóm chức cơ bản
Nhóm chức/liên kết | Số sóng (cm-1) |
-OH (alcohol) | 3 500 – 3 200 |
(amine) | 3 300 – 3 000 |
(aldehyde) | 2 830 – 2695 (C–H) 1 740 – 1 685 (C=O) |
(ketone) | 1 715 – 1 666 (C = O) |
(carboxylic) | 3 300 – 2 500 (O–H) 1 760 – 1 690 (C = O) |
(ester) | 1 750 – 1 715 (C = O) |
Hoạt động (SGK – tr60) Hãy quan sát phổ hồng ngoại của ethanol (Hình 10.2) và cho biết số sóng hấp thụ đặc trưng của liên kết O–H, liên kết C–H và liên kết C–O nằm trong khoảng nào?
Trả lời
3 300 – 3 400 cm-1 : O–H (có liên kết hydrogen)
2 900 – 3 000 cm-1 : C–H (dao động hóa trị không đối xứng và đối xứng)
900 – 1 000 cm-1 : C–O
LUYỆN TẬP
Câu 1. Chọn câu đúng trong các câu sau
A. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ
C. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất có trong tự nhiên
B. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các chất trong cơ thể sống
D. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất của carbon
A. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ
LUYỆN TẬP
Câu 2. Thành phần các nguyên tố trong hợp chất hữu cơ
A. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ
C. nhất thiết phải có C, thường có H, hay gặp O, N sau đó đến halogen, S, P,...
B. gồm có C, H và các nguyên tố khác
D. bao gồm tất cả các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
C. nhất thiết phải có C, thường có H, hay gặp O, N sau đó đến halogen, S, P,...
LUYỆN TẬP
Câu 3. Các hợp chất nào sau đây là hợp chất hữu cơ ?
A. Al4C3, NaCN
C. CO2, CaCO3
B. CH3Cl, C6H5Br
D. CO, CaC2
B. CH3Cl, C6H5Br
LUYỆN TẬP
Câu 4. Cho các chất: CaC2, CO2, HCOOH, C2H6O, CH3COOH, CH3Cl, NaCl, K2CO3. Số hợp chất hữu cơ trong các chất trên là bao nhiêu?
A. 2
C. 5
B. 3
D. 4
D. 4
LUYỆN TẬP
Câu 5. Dãy các chất nào sau đây trong đó nitrogen có số oxi hóa tăng dần?
A. NH4Cl, N2O5, HNO3, Ca3N2, NO
C. NH4Cl, N2O, N2O3, NO2, HNO3
B. NH4Cl, NO, NO2, N2O3, HNO3
D. NH3, N2, NO, N2O, AlN
A. NH4Cl, N2O5, HNO3, Ca3N2, NO
LUYỆN TẬP
Câu 6. Nhận xét nào đúng về các hợp chất hữu cơ so với các chất vô cơ?
A. Độ tan trong nước lớn hơn
C. Tốc độ phản ứng nhanh hơn
B. Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp hơn
D. Độ bền nhiệt cao hơn
B. Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp hơn
LUYỆN TẬP
Câu 7. Hợp chất hữu cơ được chia làm mấy loại?
A. 3
C. 2
B. 4
D. 5
C. 2
LUYỆN TẬP
Câu 8. Trong các chất sau chất nào được gọi là hydrocarbon?
A. C2H6O
C. C12H22O11
B. CH3Cl
D. CH4
D. CH4
LUYỆN TẬP
Câu 9. Nhóm chức trong hợp chất hữu cơ C2H5COOH là
A. Carboxylic acid
C. Alcohol
B. Ester
D. Aldehyde
A. Carboxylic acid
LUYỆN TẬP
Câu 10. Cho phổ hồng ngoại của butanal (CH3CH2CH2CHO)
A. 2 827 cm-1
B. 1 731 cm-1
C. 2 725 cm-1
D. 1 700 cm-1
B. 1 731 cm-1
KẾT LUẬN
KẾT LUẬN
VẬN DỤNG
Cho các hợp chất: C3H6 (1), C7H6O2 (2), CCl4 (3), C18H38 (4), C6H7N (5) và C4H4S (6). Trong các hợp chất trên, những hợp chất nào là hydrocarbon, những hợp chất nào là dẫn xuất của hydrocarbon?
Bài 1
Giải
Bài 2
Glutamic acid là một chất dẫn truyền thần kinh, giúp phòng ngừa và điều trị các triệu chứng suy nhược thần kinh do thiếu hụt glutamic acid như mất ngủ, nhức đầu, ù tai, chóng mặt,... Glutamic acid có công thức cấu tạo:
HOOC–CH2–CH2–CH(NH2)–COOH
Hãy nêu tên các nhóm chức có trong phân tử glutamic acid
Giải
Trong phân tử glutamic acid, nhóm – NH2 được gọi là nhóm thế amino (trong amine gọi là nhóm chức amine), nhóm –COOH được gọi là nhóm chức carboxyl
Bài 3
Chỉ ra số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm –OH trên phổ hồng ngoại của chất sau:
Số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm –OH là 3 337 cm-1
Giải
Bài 4
Chỉ ra số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm C=O (ketone) trên phổ hồng ngoại:
Giải
Số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm C=O là 1 686 cm-1
Bài 5
Phân loại các hợp chất sau thành hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ: CO2, CCl4, NaHCO3, NaCN, CH4, CH3OH, HCOOH, CS2, Al4C3
Trả lời
Cho các hydrocarbon và dẫn xuất: CH4, C2H5OH, C8H18, C3H8, C4H10
a) Ở điều kiện thường, chất nào tồn tại ở thể khí, chất nào ở thể lỏng?
b) Chất nào được sử dụng làm nhiên liệu? Kể tên nhiên liệu có chứa các chất đó
Bài 6
Giải
Tất cả các chất trên đều được sử dụng làm nhiên liệu. CH4 trong khí thiên nhiên; C3H8 và C4H10 trong gas; C8H18 trong xăng ; C2H5OH trong cồn đốt, xăng ES
Chất X có công thức phân tử là C5H10O và có phổ hồng ngoại như sau:
Bài 7
Dựa vào Bảng 10.2 và phổ hồng ngoại, hãy dự đoán nhóm chức có trong phân tử X.
Bảng 10.2. Số sóng hấp thụ đặc trưng trên phổ hồng ngoại của một số nhóm chức cơ
Giải
Giải
Như vậy, hợp chất hữu cơ cần tìm thuộc loại aldehyde no hoặc ketone no. Để xác định được đúng công thức cấu tạo của hợp chất thì cần dựa vào các kết quả phân tích khác nữa.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 11
Ôn lại kiến thức đã học.
Làm bài tập trong SBT
HẸN GẶP LẠI CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!