1 of 58

CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC MÔN HÓA HỌC 11

2 of 58

H

O

P

C

H

A

T

B

U

C

X

A

U

R

E

A

N

H

O

M

C

H

U

C

1

Câu 1: Chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học gọi là gì?

2

Số 2: Tia hồng ngoại là một loại ... điện từ sóng dài, bước sóng nằm giữa sóng vô tuyến và ánh sáng khả kiến. (Từ còn thiếu trong dấu ba chấm là gì?)

3

Số 3: Năm 1828, Wohler tổng hợp được hợp chất vẫn được nhiều người coi là hợp chất hữu cơ đầu tiên được tổng hợp nhân tạo, ngày nay trở thành loại phân đạm phổ biến. Đó là hợp chất gì?

4

Số 4: Nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử gây nên tính chất hóa học đặc trưng của hợp chất hữu cơ được gọi là gì?

Số 5: Hợp chất hữu cơ luôn luôn chứa nguyên tố nào?

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

5

KHỞI ĐỘNG

C

A

R

B

O

N

​

​

​

​

​

​

3 of 58

BÀI 10

HỢP CHẤT HỮU CƠ VÀ HÓA HỌC HỮU CƠ

4 of 58

I.

II.

III.

NỘI DUNG BÀI HỌC

Hợp chất hữu cơ và hóa học hữu cơ

Phân loại hợp chất hữu cơ

Nhóm chức trong phân tử hợp chất hữu cơ

5 of 58

I.

HỢP CHẤT HỮU CƠ VÀ HÓA HỌC HỮU CƠ

6 of 58

1. Khái niệm

  • Hợp chất của carbon là hợp chất hữu cơ (trừ một số hợp chất như carbon monoxide, carbon dioxide, muối carbonate, cyanide, carbide, ...)

7 of 58

1. Đối tượng nghiên cứu của hóa học hữu cơ là gì?

Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất hữu cơ.

  • Tổng hợp hữu cơ (tìm ra chất mới),
  • Hóa lí hữu cơ (nghiên cứu cấu trúc và phản ứng hữu cơ)
  • Phân tích hữu cơ (xác định cấu trúc)

8 of 58

2. Trong các chất sau đây, chất nào là chất hữu cơ ?

C6H12O6, C12H22O11, C2H2, CO2, CaCO3

Trả lời

Các hợp chất hữu cơ gồm: C6H12O6, C12H22O11, C2H2

9 of 58

2. Đặc điểm chung của các hợp chất hữu cơ

  • Cấu tạo (thành phần, bản chất liên kết)
  • Tính chất vật lí (thể, nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi, độ tan)
  • Tính chất hóa học (độ bền nhiệt, khả năng cháy, mức độ phản ứng và hướng phản ứng)

10 of 58

2. Đặc điểm chung của các hợp chất hữu cơ

Cấu tạo

Thành phần phân tử nhất thiết phải chứa nguyên tố carbon

Liên kết hóa học chủ yếu là liên kết cộng hóa trị

11 of 58

2. Đặc điểm chung của các hợp chất hữu cơ

Tính chất vật lí

  • Nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi thấp, không tan hoặc ít tan trong nước, tan trong các dung môi hữu cơ
  • Dễ cháy, kém bền với nhiệt nên dễ bị phân hủy

Tính chất hóa học

  • Phản ứng của các hợp chất hữu cơ thường xảy ra chậm, theo chiều hướng tạo ra hỗn hợp các sản phẩm

​

​

12 of 58

So sánh thành phần nguyên tố, liên kết hóa học trong phân tử của hợp chất hữu cơ và của hợp chất vô cơ.

Đặc điểm

Hợp chất hữu cơ

Hợp chất vô cơ

Thành phần nguyên tố

Luôn chứa carbon

Có thể chứa carbon

Liên kết hóa học

Chủ yếu là liên kết cộng hóa trị

Có nhiều hợp chất ion

13 of 58

II.

PHÂN LOẠI HỢP CHẤT HỮU CƠ

14 of 58

Dựa vào thành phần nguyên tố hợp chất hữu cơ được phân thành mấy loại? Đó là những loại nào? Nêu định nghĩa từng loại?

15 of 58

Dựa vào thành phần nguyên tố, hợp chất hữu cơ phân thành hai loại

Hydrocarbon

là những hợp chất hữu cơ chỉ được tạo thành từ hai nguyên tố carbon và hydrogen

Dẫn xuất của hydrocarbon

là những hợp chất hữu cơ mà trong phân tử ngoài nguyên tố carbon còn có các nguyên tố như oxygen, nitrogen, sulfur, halogen,...

16 of 58

17 of 58

Hãy phân loại các hợp chất hữu cơ cho dưới đây thành hai nhóm: hydrocarbon và dẫn xuất hydrocarbon

Câu 4 (SGK – tr58)

CH3 – CH2 – CH = CH – CH2 – CH3

CO

18 of 58

Trả lời

Hydrocarbon:

  • Hydrocarbon không no:

​

  • Hydrocarbon thơm:

CH3 – CH2 – CH = CH – CH2 – CH3

Dẫn xuất:

  • Phenol
  • Carboxylic acid

CO

19 of 58

III.

NHÓM CHỨC TRONG PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ

20 of 58

  • Nêu khái niệm nhóm chức?
  • So sánh thành phần nguyên tố và cấu tạo của dimethyl ether (H3C–O–CH3) và ethanol (C2H5 –OH)? Nhận xét khả năng phản ứng của hai chất này với sodium

HOẠT ĐỘNG NHÓM

21 of 58

1. Khái niệm

- Nhóm chức là nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử trong phân tử gây ra những tính chất hóa học đặc trưng của hợp chất hữu cơ.

- Ví dụ:

+ Dimethyl ether và enthanol đều có cùng CTPT C2H6O

+ Cấu tạo ethanol có nhóm –OH, dimethyl ether có nhóm –O–

+ Ethanol tác dụng được với Na, dimethyl ether không tác dụng được với Na:

2C2H5OH + Na 2C2H5ONa + Na

22 of 58

Nhóm – OH được gọi là nhóm chức alcohol, gây ra các phản ứng đặc trưng, phân biệt ethanol với dimethyl ether và với các hợp chất khác.

23 of 58

2. Một số loại nhóm chức cơ bản

Bảng 10.1. Một số nhóm chức cơ bản và công thức cấu tạo

Loại hợp chất

Nhóm chức

Ví dụ

Dẫn xuất halogen

–X (F, Cl, Br, I)

CH3Cl

Alcohol

–OH

CH3OH

Aldehyde

–CHO

CH3CHO

Ketone

​

CH3COCH3

Carboxylic acid

–COOH

CH3COOH

Ester

–COO–

CH3COOCH3

Amine

–NH2

CH3NH2

Ether

–O–

CH3OCH3

24 of 58

Nêu tên các nhóm chức trong các chất dưới đây

  1. C2H5 –O –C2H5

(2) C6H5–NH2

(3) CH3–CO–CH2–CH3

(4) CH3COOC2H5

(5) C2H5CHO

Ether

Amine

Ketone

Ester

Aldehyde

Ví dụ

25 of 58

3. Phổ hồng ngoại và nhóm chức

Mỗi nhóm nguyên tử hấp thụ tại một bước sóng (số sóng) bức xạ nhất định, phụ thuộc bản chất liên kết và khối lượng các nguyên tử trong nhóm.

Phổ hồng ngoại là phương pháp phát hiện ra các nhóm phân tử trong nguyên tử dựa trên tín hiệu chúng hấp thụ các bức xạ hồng ngoại

26 of 58

3. Phổ hồng ngoại và nhóm chức

Phương pháp phổ hồng ngoại (Infrared Spectroscopy, viết tắt IR) là phương pháp vật lí rất quan trọng và phổ biến để nghiên cứu cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ.

Mỗi liên kết trong phân tử hợp chất hữu cơ hấp thụ một vài bức xạ hồng ngoại đặc trưng cho liên kết đó

27 of 58

Trên phổ hồng ngoại, trục tung biểu diễn độ truyền qua (hoặc hấp thụ) (theo %), trục hoành biểu diễn số sóng (cm-1) của các bức xạ trong vùng hồng ngoại.

Dựa vào cực đại hấp thụ (hoặc cực tiểu truyền qua) có thể dự đoán được sự có mặt của các nhóm chức trong hợp chất nghiên cứu.

28 of 58

Bảng 10.2. Số sóng hấp thụ đặc trưng trên phổ hồng ngoại của một số nhóm chức cơ bản

Nhóm chức/liên kết

Số sóng (cm-1)

-OH (alcohol)

3 500 – 3 200

(amine)

3 300 – 3 000

(aldehyde)

2 830 – 2695 (C–H)

1 740 – 1 685 (C=O)

(ketone)

1 715 – 1 666 (C = O)

(carboxylic)

3 300 – 2 500 (O–H)

1 760 – 1 690 (C = O)

(ester)

​

1 750 – 1 715 (C = O)

29 of 58

Hoạt động (SGK – tr60) Hãy quan sát phổ hồng ngoại của ethanol (Hình 10.2) và cho biết số sóng hấp thụ đặc trưng của liên kết O–H, liên kết C–H và liên kết C–O nằm trong khoảng nào?

Trả lời

3 300 – 3 400 cm-1 : O–H (có liên kết hydrogen)

2 900 – 3 000 cm-1 : C–H (dao động hóa trị không đối xứng và đối xứng)

900 – 1 000 cm-1 : C–O

30 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 1. Chọn câu đúng trong các câu sau

A. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ

C. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất có trong tự nhiên

B. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các chất trong cơ thể sống

D. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất của carbon

A. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ

31 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 2. Thành phần các nguyên tố trong hợp chất hữu cơ

A. Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ

C. nhất thiết phải có C, thường có H, hay gặp O, N sau đó đến halogen, S, P,...

B. gồm có C, H và các nguyên tố khác

D. bao gồm tất cả các nguyên tố trong bảng tuần hoàn

C. nhất thiết phải có C, thường có H, hay gặp O, N sau đó đến halogen, S, P,...

32 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 3. Các hợp chất nào sau đây là hợp chất hữu cơ ?

A. Al4C3, NaCN

C. CO2, CaCO3

B. CH3Cl, C6H5Br

D. CO, CaC2

B. CH3Cl, C6H5Br

33 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 4. Cho các chất: CaC2, CO2, HCOOH, C2H6O, CH3COOH, CH3Cl, NaCl, K2CO3. Số hợp chất hữu cơ trong các chất trên là bao nhiêu?

A. 2

C. 5

B. 3

D. 4

D. 4

34 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 5. Dãy các chất nào sau đây trong đó nitrogen có số oxi hóa tăng dần?

A. NH4Cl, N2O5, HNO3, Ca3N2, NO

C. NH4Cl, N2O, N2O3, NO2, HNO3

B. NH4Cl, NO, NO2, N2O3, HNO3

D. NH3, N2, NO, N2O, AlN

A. NH4Cl, N2O5, HNO3, Ca3N2, NO

35 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 6. Nhận xét nào đúng về các hợp chất hữu cơ so với các chất vô cơ?

A. Độ tan trong nước lớn hơn

C. Tốc độ phản ứng nhanh hơn

B. Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp hơn

D. Độ bền nhiệt cao hơn

B. Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp hơn

36 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 7. Hợp chất hữu cơ được chia làm mấy loại?

A. 3

C. 2

B. 4

D. 5

C. 2

37 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 8. Trong các chất sau chất nào được gọi là hydrocarbon?

A. C2H6O

C. C12H22O11

B. CH3Cl

D. CH4

D. CH4

38 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 9. Nhóm chức trong hợp chất hữu cơ C2H5COOH là

A. Carboxylic acid

C. Alcohol

B. Ester

D. Aldehyde

A. Carboxylic acid

39 of 58

LUYỆN TẬP

Câu 10. Cho phổ hồng ngoại của butanal (CH3CH2CH2CHO)

A. 2 827 cm-1

B. 1 731 cm-1

C. 2 725 cm-1

D. 1 700 cm-1

B. 1 731 cm-1

40 of 58

  • Hợp chất của carbon là hợp chất hữu cơ (trừ một số các hợp chất như carbon monoxide, carbon dioxide, muối carbonate, cyanide, carbide,...)
  • Hợp chất hữu cơ có nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp
  • Hợp chất hữu cơ được phân thành hai loại: hydrocarbon và dẫn xuất của hydrocarbon

KẾT LUẬN

41 of 58

  • Nhóm chức là nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử gây ra những tính chất hóa học đặc trưng của phân tử hợp chất hữu cơ
  • Phổ hồng ngoại thường được sử dụng để xác định sự có mặt của các nhóm chức trong phân tử hợp chất hữu cơ

KẾT LUẬN

42 of 58

VẬN DỤNG

43 of 58

  • Hydrocarbon là (1); (4)
  • Dẫn xuất hydrocarbon: (2); (3); (5); (6)

Cho các hợp chất: C3H6 (1), C7H6O2 (2), CCl4 (3), C18H38 (4), C6H7N (5) và C4H4S (6). Trong các hợp chất trên, những hợp chất nào là hydrocarbon, những hợp chất nào là dẫn xuất của hydrocarbon?

Bài 1

Giải

44 of 58

Bài 2

Glutamic acid là một chất dẫn truyền thần kinh, giúp phòng ngừa và điều trị các triệu chứng suy nhược thần kinh do thiếu hụt glutamic acid như mất ngủ, nhức đầu, ù tai, chóng mặt,... Glutamic acid có công thức cấu tạo:

HOOC–CH2–CH2–CH(NH2)–COOH

Hãy nêu tên các nhóm chức có trong phân tử glutamic acid

Giải

Trong phân tử glutamic acid, nhóm – NH2 được gọi là nhóm thế amino (trong amine gọi là nhóm chức amine), nhóm –COOH được gọi là nhóm chức carboxyl

45 of 58

Bài 3

Chỉ ra số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm –OH trên phổ hồng ngoại của chất sau:

46 of 58

Số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm –OH là 3 337 cm-1

Giải

47 of 58

Bài 4

Chỉ ra số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm C=O (ketone) trên phổ hồng ngoại:

48 of 58

Giải

Số sóng hấp thụ đặc trưng của nhóm C=O là 1 686 cm-1

49 of 58

Bài 5

Phân loại các hợp chất sau thành hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ: CO2, CCl4, NaHCO3, NaCN, CH4, CH3OH, HCOOH, CS2, Al4C3

  • Hydrocarbon: CO2, NaHCO3, NaCN, Al4C3
  • Dẫn xuất của hydrocarbon: CCl4, CH4, CH3OH, HCOOH, CS2

Trả lời

50 of 58

Cho các hydrocarbon và dẫn xuất: CH4, C2H5OH, C8H18, C3H8, C4H10

a) Ở điều kiện thường, chất nào tồn tại ở thể khí, chất nào ở thể lỏng?

b) Chất nào được sử dụng làm nhiên liệu? Kể tên nhiên liệu có chứa các chất đó

Bài 6

51 of 58

Giải

  • Thể khí: CH4, C3H8, C4H10
  • Thể lỏng: C2H5OH, C8H18

Tất cả các chất trên đều được sử dụng làm nhiên liệu. CH4 trong khí thiên nhiên; C3H8 và C4H10 trong gas; C8H18 trong xăng ; C2H5OH trong cồn đốt, xăng ES

52 of 58

Chất X có công thức phân tử là C5H10O và có phổ hồng ngoại như sau:

Bài 7

53 of 58

Dựa vào Bảng 10.2 và phổ hồng ngoại, hãy dự đoán nhóm chức có trong phân tử X.

Bảng 10.2. Số sóng hấp thụ đặc trưng trên phổ hồng ngoại của một số nhóm chức cơ

54 of 58

 

Giải

55 of 58

  • Vân hấp thụ ở khoảng 1 700 cm-1 được quy kết cho nhóm C=O (aldehyde hoặc ketone)
  • Vân hấp thụ ở khoảng 1 400 cm-1 được quy kết cho dao động C–H no
  • Vân hấp thụ mạnh ở khoảng 1 150 cm-1 được quy kết cho dao động C–C no

Giải

56 of 58

Như vậy, hợp chất hữu cơ cần tìm thuộc loại aldehyde no hoặc ketone no. Để xác định được đúng công thức cấu tạo của hợp chất thì cần dựa vào các kết quả phân tích khác nữa.

57 of 58

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 11

Ôn lại kiến thức đã học.

Làm bài tập trong SBT

58 of 58

HẸN GẶP LẠI CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!