1

Ε. ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ (1923-1936)

1. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

▲Η ηγεσία της Επαναστατικής Επιτροπής που είχε αναλάβει την εξουσία με την επανάσταση του 1922: συνταγματάρχες Γονατάς (κέντρο), Πλαστήρας (δεξιά) και ο πολιτικός σύμβουλος της Επανάστασης Γεώργιος Παπανδρέου

2

▲ Η Σμύρνη στις φλόγες, Αύγουστος 1922.�Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου, Σμύρνη, Η Μητρόπολη του Μικρασιατικού Ελληνισμού, Έφεσος, Αθήνα 2001, σ.265.

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/greek_history /index.html? subpoint= 13#prettyPhoto[image]/7/

3

ΤΕΛΟΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΙΔΕΑΣ

​

κρίση ταυτότητας κομμάτων

4

• Ποια αλλαγή σημειώθηκε στις πολιτικές επιλογές των κομμάτων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και ποια παράταξη κέρδισε τη στήριξη της πλειονότητας των προσφύγων;

​

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ: ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ

Με τη Μικρασιατική καταστροφή (1922) χάθηκαν οι ανεπτυγμένες οικονομικά και πολιτιστικά περιοχές της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης.

• Αυτό αποτέλεσε και την τελευταία πράξη της ΜΕΓΑΛΗΣ ΙΔΕΑΣ.
• Κανένα κόμμα δεν προέβαλλε πλέον την επιλογή της εδαφικής επέκτασης και του πολέμου.
• Αυτή η μεγάλη αλλαγή προκάλεσε κρίση ταυτότητας στην Ελλάδα,
• δεδομένου ότι η Μεγάλη Ιδέα αποτέλεσε για έναν σχεδόν αιώνα το θεμέλιο, στο οποίο πολλοί άνθρωποι βάσιζαν το λόγο ύπαρξης του κράτους.
• Η πλειονότητα των προσφύγων τάχθηκε στο πλευρό των ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ,
• πιστεύοντας ότι οι ΑΝΤΙΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΙ ήταν υπεύθυνοι για την καταστροφή.

5

• Ποια αλλαγή σημειώθηκε στις πολιτικές επιλογές των κομμάτων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και ποια παράταξη κέρδισε τη στήριξη της πλειονότητας των προσφύγων;

​

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ: ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ

Με τη Μικρασιατική καταστροφή (1922) χάθηκαν οι ανεπτυγμένες οικονομικά και πολιτιστικά περιοχές της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης.

• Αυτό αποτέλεσε και την τελευταία πράξη της ΜΕΓΑΛΗΣ ΙΔΕΑΣ.
• Κανένα κόμμα δεν προέβαλλε πλέον την επιλογή της εδαφικής επέκτασης και του πολέμου.
• Αυτή η μεγάλη αλλαγή προκάλεσε κρίση ταυτότητας στην Ελλάδα,
• δεδομένου ότι η Μεγάλη Ιδέα αποτέλεσε για έναν σχεδόν αιώνα το θεμέλιο, στο οποίο πολλοί άνθρωποι βάσιζαν το λόγο ύπαρξης του κράτους.
• Η πλειονότητα των προσφύγων τάχθηκε στο πλευρό των ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ,
• πιστεύοντας ότι οι ΑΝΤΙΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΙ ήταν υπεύθυνοι για την καταστροφή.

6

7

ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ

​

διάσπαρτη

8

ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ

​

Κόπωση - δυσαρέσκεια

9

• Πώς οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής επηρέασαν την εξέλιξη των πολιτικών κομμάτων και τη στάση των πολιτών απέναντι στα πολιτικά γεγονότα που ακολούθησαν;

​

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

• Η διαρκής υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου ευρέων τμημάτων του πληθυσμού επηρέασε
• την εξέλιξη των κομμάτων κατά την περίοδο αυτή.
• Όταν σταμάτησε να βρίσκεται η εξωτερική πολιτική στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος,
• ήλθαν εντονότερα στο προσκήνιο οι συγκρούσεις συμφερόντων οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα.

​

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ:

• Σε πολλούς ανθρώπους (ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης) επήλθε ΚΟΠΩΣΗ
• από τη μόνιμη πολιτική αστάθεια
• και από τη διαρκή όξυνση που καλλιεργούσαν
• τα κομματικά επιτελεία
• και τα πραξικοπήματα αξιωματικών.
• Σ' αυτήν προστέθηκε η ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ
• για τις διαμάχες συμφερόντων πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής υφής,
• καθώς και για την πληθώρα των διαφορετικών πολιτικών ιδεολογιών.

Έτσι, ο ΜΕΤΑΞΑΣ δεν χρειάστηκε να ασκήσει βία για να επιβάλει, το 1936, τη δικτατορία του.

​

10

• Πώς οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής επηρέασαν την εξέλιξη των πολιτικών κομμάτων και τη στάση των πολιτών απέναντι στα πολιτικά γεγονότα που ακολούθησαν;

​

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

• Η διαρκής υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου ευρέων τμημάτων του πληθυσμού επηρέασε
• την εξέλιξη των κομμάτων κατά την περίοδο αυτή.
• Όταν σταμάτησε να βρίσκεται η εξωτερική πολιτική στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος,
• ήλθαν εντονότερα στο προσκήνιο οι συγκρούσεις συμφερόντων οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα.

​

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ:

• Σε πολλούς ανθρώπους (ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης) επήλθε ΚΟΠΩΣΗ
• από τη μόνιμη πολιτική αστάθεια
• και από τη διαρκή όξυνση που καλλιεργούσαν
• τα κομματικά επιτελεία
• και τα πραξικοπήματα αξιωματικών.
• Σ' αυτήν προστέθηκε η ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ
• για τις διαμάχες συμφερόντων πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής υφής,
• καθώς και για την πληθώρα των διαφορετικών πολιτικών ιδεολογιών.

Έτσι, ο ΜΕΤΑΞΑΣ δεν χρειάστηκε να ασκήσει βία για να επιβάλει, το 1936, τη δικτατορία του.

​

11

Ανακήρυξη

Αβασίλευτης

Δημοκρατίας

Πολίτευμα ευάλωτο

Δικτατορία

Πάγκαλου

🡱

Εκλογή κόμματος

Φιλελευθέρων

🡱

🡱

🡱

«Ιδιώνυμο»

Ελληνοτουρκικό

Σύμφωνο Φιλίας

Πτώχευση

Λαϊκό Κόμμα στην εξουσία

Κίνημα 1935

Παλινόρθωση Μοναρχία

Δικτατορία

Μεταξά

Βενιζελική τετραετία

12

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ

ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ

ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

​

ΠΟΙΟ ΗΤΑΝ ΤΟ ΚΥΡΙΑΡΧΟ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΥ ΔΙΑΠΕΡΝΟΥΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ, ΣΕ ΤΙ ΟΦΕΙΛΟΤΑΝ ΚΑΙ ΠΩΣ ΕΚΔΗΛΩΝΟΤΑΝ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ;

Πηγή: Βιβλίο του καθηγητή, σ.59

13

• Οι έκρυθμες καταστάσεις
• προκάλεσαν ΚΡΙΣΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ του ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ.
• Οι ρίζες της
• βρίσκονταν στο ΔΙΧΑΣΜΟ της δεκαετίας 1910-20,
• ΚΟΡΥΦΩΘΗΚΕ όμως η κρίση αυτή την επόμενη περίοδο,
• οπότε υπονομεύθηκε η εμπιστοσύνη στην αποτελεσματικότητα του πολιτικού συστήματος η οποία αποτελεί θεμέλιο της νομιμότητας στις σύγχρονες κοινωνίες. 

Δύο στοιχεία καθόρισαν τη φυσιογνωμία της πολιτικής ζωής αυτής της περιόδου:

• η ΔΙΑΡΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ των ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ στην πολιτική
• και η ΧΡΗΣΗ ΒΙΑΣ στην άσκηση πολιτικής.

• Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην κρίση νομιμότητας του κοινοβουλευτικού συστήματος κατά την περίοδο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και ποια στοιχεία καθόρισαν τη φυσιογνωμία της πολιτικής ζωής;

14

• Οι έκρυθμες καταστάσεις
• προκάλεσαν ΚΡΙΣΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ του ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ.
• Οι ρίζες της
• βρίσκονταν στο ΔΙΧΑΣΜΟ της δεκαετίας 1910-20,
• ΚΟΡΥΦΩΘΗΚΕ όμως η κρίση αυτή την επόμενη περίοδο,
• οπότε υπονομεύθηκε η εμπιστοσύνη στην αποτελεσματικότητα του πολιτικού συστήματος η οποία αποτελεί θεμέλιο της νομιμότητας στις σύγχρονες κοινωνίες. 

Δύο στοιχεία καθόρισαν τη φυσιογνωμία της πολιτικής ζωής αυτής της περιόδου:

• η ΔΙΑΡΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ των ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ στην πολιτική
• και η ΧΡΗΣΗ ΒΙΑΣ στην άσκηση πολιτικής.

• Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην κρίση νομιμότητας του κοινοβουλευτικού συστήματος κατά την περίοδο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και ποια στοιχεία καθόρισαν τη φυσιογνωμία της πολιτικής ζωής;

15

• Οι αξιωματικοί ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΣΑΝ τον πρώτο λόγο σε θέματα εσωτερικής πολιτικής,
• καθώς ΘΕΩΡΟΥΣΑΝ το στρατό ως υπερκομματικό φορέα εξουσίας.
• ΕΝΙΩΘΑΝ ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ
• για τις διαφοροποιήσεις στο κοινωνικό επίπεδο,
• ΑΠΕΧΘΑΝΟΝΤΑΝ
• τον πολιτικό τρόπο αντιμετώπισης και διευθέτησης των κοινωνικών συγκρούσεων,
• τις διαπραγματεύσεις και τους συμβιβασμούς,
• που θεωρούσαν συνώνυμα
• της διαφθοράς
• και της έλλειψης αρχών.

• Ποιες αιτίες οδήγησαν στη στρατιωτική παρέμβαση στην πολιτική ζωή της Ελλάδας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και πώς αυτή εκδηλώθηκε στην πράξη (1);

16

• Οι αξιωματικοί ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΣΑΝ τον πρώτο λόγο σε θέματα εσωτερικής πολιτικής,
• καθώς ΘΕΩΡΟΥΣΑΝ το στρατό ως υπερκομματικό φορέα εξουσίας.
• ΕΝΙΩΘΑΝ ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ
• για τις διαφοροποιήσεις στο κοινωνικό επίπεδο,
• ΑΠΕΧΘΑΝΟΝΤΑΝ
• τον πολιτικό τρόπο αντιμετώπισης και διευθέτησης των κοινωνικών συγκρούσεων,
• τις διαπραγματεύσεις και τους συμβιβασμούς,
• που θεωρούσαν συνώνυμα
• της διαφθοράς
• και της έλλειψης αρχών.

• Ποιες αιτίες οδήγησαν στη στρατιωτική παρέμβαση στην πολιτική ζωή της Ελλάδας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και πώς αυτή εκδηλώθηκε στην πράξη (1);

17

Αμέσως μετά την ήττα στη μικρασιατική εκστρατεία,

• επενέβησαν στην πολιτική ζωή αξιωματικοί
• που ηγούνταν στρατιωτικών σωμάτων
• τα οποία επέστρεφαν από το μέτωπο
• (Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ, κ.λπ.).

Η κατηγορία ήταν ΑΒΑΣΙΜΗ,

• αλλά οι κατηγορούμενοι εκτελέστηκαν, προκειμένου να κατευναστούν
• οι ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ
• και ο ΣΤΡΑΤΟΣ.

Το τηλεγράφημα του Βενιζέλου,

• το οποίο έμμεσα συνιστούσε τη ματαίωση των εκτελέσεων,
• έφθασε πολύ αργά,
• αν και δεν είναι βέβαιο ότι μια έγκαιρη παρέμβαση του Βενιζέλου θα είχε αποτέλεσμα.

• Ποιες αιτίες οδήγησαν στη στρατιωτική παρέμβαση στην πολιτική ζωή της Ελλάδας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και πώς αυτή εκδηλώθηκε στην πράξη (2);

18

Αμέσως μετά την ήττα στη μικρασιατική εκστρατεία,

• επενέβησαν στην πολιτική ζωή αξιωματικοί
• που ηγούνταν στρατιωτικών σωμάτων
• τα οποία επέστρεφαν από το μέτωπο
• (Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ, κ.λπ.).

Η κατηγορία ήταν ΑΒΑΣΙΜΗ,

• αλλά οι κατηγορούμενοι εκτελέστηκαν, προκειμένου να κατευναστούν
• οι ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ
• και ο ΣΤΡΑΤΟΣ.

Το τηλεγράφημα του Βενιζέλου,

• το οποίο έμμεσα συνιστούσε τη ματαίωση των εκτελέσεων,
• έφθασε πολύ αργά,
• αν και δεν είναι βέβαιο ότι μια έγκαιρη παρέμβαση του Βενιζέλου θα είχε αποτέλεσμα.

• Ποιες αιτίες οδήγησαν στη στρατιωτική παρέμβαση στην πολιτική ζωή της Ελλάδας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και πώς αυτή εκδηλώθηκε στην πράξη (2);

19

20

• Αθήνα, Οκτώβριος 1922. Μ. Γούδας, Γ. Μπαλτατζής, Ξ. Στρατηγός, Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Ν. Θεοτόκης και Π. Πρωτοπαπαδάκης στα εδώλια των κατηγορουμένων κατά τη δίκη των φερομένων ως υπευθύνων της Μικρασιατικής Καταστροφής (φωτ. αρχείο ΕΛΙΑ).

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/greek_ history/index.html?subpoint=13#prettyPhoto[image]/12/

21

• Με ποιους τρόπους παρενέβη ο στρατός στην πολιτική ζωή της Ελλάδας μετά τη Δίκη των Έξι και ποια στάση κράτησαν τα πολιτικά κόμματα απέναντι στην παρέμβαση αυτή;

Η επιθυμία για ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ

• ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ και ΑΝΤΙΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ
• δημιούργησε μια δυναμική διαρκούς παρέμβασης του στρατού στην πολιτική.

Παράλληλα προς τα κόμματα, συγκροτήθηκαν

• «ομάδες» απότακτων ή εν ενεργεία αξιωματικών,
• οι οποίοι όλο και περισσότερο προσπαθούσαν να θέσουν υπό τον έλεγχο τους
• το Κοινοβούλιο και τις κυβερνήσεις
• και εν τέλει να επιβάλουν αντικοινοβουλευτικά συστήματα διακυβέρνησης.

Τα κόμματα

• με δυσκολία κατόρθωναν να ξεφύγουν από τον ασφυκτικό κλοιό
• και πολύ συχνά χρησιμοποιούσαν ομάδες αξιωματικών, για να επιτύχουν τα δικά τους βραχυπρόθεσμα σχέδια.

Εξάλλου, τα κόμματα ευνοούσαν τις εντάσεις,

• θεωρώντας ότι η πόλωση θα ενίσχυε 🡪 την ενότητά τους.

Όμως, υιοθετώντας αυτή τη στάση,

• περιόριζαν τις δυνατότητες ελιγμών,
• με αποτέλεσμα να μην μπορούν να σχεδιάζουν νέες πολιτικές, για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων.

Τα κόμματα είχαν τη δυνατότητα να ελέγξουν το πολιτικό παιγνίδι,

• διότι η κοινωνία και τα προβλήματά της είχαν γίνει τόσο σύνθετα, ώστε δεν μπορούσαν να τα διαχειριστούν στρατιωτικοί.
• Εκείνοι μπορούσαν εύκολα να κάνουν πραξικόπημα, αλλά δεν ήταν ικανοί να ασκήσουν την εξουσία.

22

• Με ποιους τρόπους παρενέβη ο στρατός στην πολιτική ζωή της Ελλάδας μετά τη Δίκη των Έξι και ποια στάση κράτησαν τα πολιτικά κόμματα απέναντι στην παρέμβαση αυτή;

Η επιθυμία για ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ

• ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ και ΑΝΤΙΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ
• δημιούργησε μια δυναμική διαρκούς παρέμβασης του στρατού στην πολιτική.

Παράλληλα προς τα κόμματα, συγκροτήθηκαν

• «ομάδες» απότακτων ή εν ενεργεία αξιωματικών,
• οι οποίοι όλο και περισσότερο προσπαθούσαν να θέσουν υπό τον έλεγχο τους
• το Κοινοβούλιο και τις κυβερνήσεις
• και εν τέλει να επιβάλουν αντικοινοβουλευτικά συστήματα διακυβέρνησης.

Τα κόμματα

• με δυσκολία κατόρθωναν να ξεφύγουν από τον ασφυκτικό κλοιό
• και πολύ συχνά χρησιμοποιούσαν ομάδες αξιωματικών, για να επιτύχουν τα δικά τους βραχυπρόθεσμα σχέδια.

Εξάλλου, τα κόμματα ευνοούσαν τις εντάσεις,

• θεωρώντας ότι η πόλωση θα ενίσχυε 🡪 την ενότητά τους.

Όμως, υιοθετώντας αυτή τη στάση,

• περιόριζαν τις δυνατότητες ελιγμών,
• με αποτέλεσμα να μην μπορούν να σχεδιάζουν νέες πολιτικές, για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων.

Τα κόμματα είχαν τη δυνατότητα να ελέγξουν το πολιτικό παιγνίδι,

• διότι η κοινωνία και τα προβλήματά της είχαν γίνει τόσο σύνθετα, ώστε δεν μπορούσαν να τα διαχειριστούν στρατιωτικοί.
• Εκείνοι μπορούσαν εύκολα να κάνουν πραξικόπημα, αλλά δεν ήταν ικανοί να ασκήσουν την εξουσία.

23

ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ ΜΕ ΡΟΠΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ

▲Θεόδωρος Πάγκαλος

▲ Στυλιανός Γονατάς

ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΙ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ ΜΕ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ

ΣΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΩΝ ΤΑΓΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ

▲ Γεώργιος Κονδύλης

24

• Για ποιους λόγους οι ηγεσίες των πολιτικών κομμάτων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή κατέφευγαν στην καταστρατήγηση του Συντάγματος και στην ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής και με ποιους τρόπους εκδηλώθηκαν αυτές οι πρακτικές στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας;

Οι ηγεσίες των κομμάτων παρουσίαζαν τώρα μεγάλη διάθεση

• για καταστρατήγηση του συντάγματος
• και ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής, για τους εξής λόγους:
• Επιδίωκαν να εξουδετερώσουν τον πολιτικό αντίπαλο, με κάθε μέσο.
• Υποχρεώνονταν να έρθουν σε συνεννόηση με «ομάδες» αξιωματικών της επιλογής τους
• και να αποδεχτούν τα αιτήματά τους.
• Πίστευαν ότι τα σύνθετα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα
• θα τα έλυνε καλύτερα μία ισχυρή εκτελεστική εξουσία και
• Αναζητούσαν μεθόδους αστυνόμευσης για να αποσοβήσουν κοινωνικές συγκρούσεις.

Γι' αυτούς τους λόγους οι κυβερνήσεις

• συνήθιζαν να κηρύσσουν τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας,
• προκειμένου να ελέγχουν την κατάσταση και να παραβιάζουν συνταγματικές διατάξεις.
• Επίσης, τα κυβερνητικά κόμματα είχαν την τάση να προσαρμόζουν τον εκλογικό νόμο στις ανάγκες τους,
• ώστε να βγαίνουν ενισχυμένα από τις εκλογές
• και να αποδυναμώνουν εκλογικά τους αντιπάλους.
• Άλλαζαν το μέγεθος εκλογικών περιφερειών
• και χρησιμοποιούσαν πλειοψηφικό ή αναλογικό εκλογικό σύστημα, κατά τις ανάγκες τους.

25

• Για ποιους λόγους οι ηγεσίες των πολιτικών κομμάτων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή κατέφευγαν στην καταστρατήγηση του Συντάγματος και στην ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής και με ποιους τρόπους εκδηλώθηκαν αυτές οι πρακτικές στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας;

Οι ηγεσίες των κομμάτων παρουσίαζαν τώρα μεγάλη διάθεση

• για καταστρατήγηση του συντάγματος
• και ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής, για τους εξής λόγους:
• Επιδίωκαν να εξουδετερώσουν τον πολιτικό αντίπαλο, με κάθε μέσο.
• Υποχρεώνονταν να έρθουν σε συνεννόηση με «ομάδες» αξιωματικών της επιλογής τους
• και να αποδεχτούν τα αιτήματά τους.
• Πίστευαν ότι τα σύνθετα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα
• θα τα έλυνε καλύτερα μία ισχυρή εκτελεστική εξουσία και
• Αναζητούσαν μεθόδους αστυνόμευσης για να αποσοβήσουν κοινωνικές συγκρούσεις.

Γι' αυτούς τους λόγους οι κυβερνήσεις

• συνήθιζαν να κηρύσσουν τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας,
• προκειμένου να ελέγχουν την κατάσταση και να παραβιάζουν συνταγματικές διατάξεις.
• Επίσης, τα κυβερνητικά κόμματα είχαν την τάση να προσαρμόζουν τον εκλογικό νόμο στις ανάγκες τους,
• ώστε να βγαίνουν ενισχυμένα από τις εκλογές
• και να αποδυναμώνουν εκλογικά τους αντιπάλους.
• Άλλαζαν το μέγεθος εκλογικών περιφερειών
• και χρησιμοποιούσαν πλειοψηφικό ή αναλογικό εκλογικό σύστημα, κατά τις ανάγκες τους.

^20ος αι.

19^ος αι.

27

ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 5ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 1933 

Τελικά στις εκλογές αυτές ο Εθνικός Συνασπισμός των Βενιζέλου, Μυλωνά, Καφαντάρη, Παπαναστασίου πήρε 46,32 % και 110 έδρες ενώ η Ηνωμένη Αντιπολίτευση των Τσαλδάρη, Κονδύλη, Μεταξά πήρε 46,19% και 136 έδρες. Δύο έδρες και 2,01% πήρε το Αγροτικό κόμμα Ελλάδος του Σοφιανόπουλου το οποίο κατέβηκε στις εκλογές σαν Αγροτικοί Συμπράξοντες και οι διαφωνούντες του κόμματος σαν Αγροτικό Κόμμα. Πηγή: wiki

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η δίκη και καταδίκη των έξι αντιβενιζελικών στελεχών αμέσως μετά τη μικρασιατική καταστροφή όξυνε ακόμη περισσότερο την πολιτική κατάσταση. 32484

Σ

 Μετά τη μικρασιατική καταστροφή η πλειονότητα των προσφύγων τάχθηκε στο πλευρό του κόμματος των Φιλελευθέρων. 29682

Σ

Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή τα κόμματα εξακολουθούσαν να προβάλλουν την πολιτική της Μεγάλης Ιδέας. 25429

Λ

​

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

• Δίκη των έξι
• Ομάδες απότακτων

28

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Γιατί η Μικρασιατική καταστροφή επέφερε κρίση ταυτότητας στην Ελλάδα; Ποιος υπήρξε ο πολιτικός προσανατολισμός της πλειονότητας των προσφύγων;
2. Να αναφερθείτε στις ιδεολογικές και οικονομικές συνέπειες της Μικρασιατικής καταστροφής.
3. Να προσδιορίσετε τα αίτια του κρίσης του κοινοβουλευτισμού. Ποια στοιχεία καθόρισαν τη φυσιογνωσία της πολιτικής ζωής στην Ελλάδα του μεσοπολέμου;
4. Ποιος λόγος εξωθεί τους αξιωματικούς να αξιώσουν τον πρώτο λόγο σε θέματα εσωτερικής πολιτικής;
5. Με ποιους τρόπους εκδηλώθηκε η επέμβαση των στρατιωτικών στην πολιτική ζωή μετά τη Μικρασιατική καταστροφή;
6. Ποιες είναι οι ευθύνες των πολιτικών κομμάτων για την κατάρρευση του κοινοβουλευτικού συστήματος;
7. Να αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους οι ηγεσίες των κομμάτων συχνά ευνοούσαν την καταστρατήγηση του συντάγματος και την ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής.

29

Α. ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ�ΚΑΙ ΠΕΛΑΤΕΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ (1821-1843)

2. ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ I. ΜΕΤΑΞΑ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

30

1η φάση : 1923-1928

31

• Και κατά την περίοδο αυτή, βασικός προγραμματικός στόχος των Φιλελευθέρων ήταν, όπως και κατά το παρελθόν, ο ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ της χώρας, σύμφωνα με ευρωπαϊκά πρότυπα.

(οι οποίοι αναζητούσαν συνθήκες σταθερότητας, σύγχρονους και αποτελεσματικούς θεσμούς),

στους οποίους είχε παραχωρηθεί γη.

🠞

• Ποιος ήταν ο βασικός προγραμματικός στόχος του κόμματος των Φιλελευθέρων κατά την περίοδο 1923-1928 και ποιες κοινωνικές ομάδες αποτελούσαν τα ερείσματά του;

32

• Και κατά την περίοδο αυτή, βασικός προγραμματικός στόχος των Φιλελευθέρων ήταν, όπως και κατά το παρελθόν, ο ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ της χώρας, σύμφωνα με ευρωπαϊκά πρότυπα.

(οι οποίοι αναζητούσαν συνθήκες σταθερότητας, σύγχρονους και αποτελεσματικούς θεσμούς),

στους οποίους είχε παραχωρηθεί γη.

🠞

• Ποιος ήταν ο βασικός προγραμματικός στόχος του κόμματος των Φιλελευθέρων κατά την περίοδο 1923-1928 και ποιες κοινωνικές ομάδες αποτελούσαν τα ερείσματά του;

33

Στην πολιτική πρακτική οι Φιλελεύθεροι ήταν αντιμέτωποι με δύο χρόνια ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ:

Α. τη σχέση της πολιτικής εξουσίας με τους αξιωματικούς, και Β. το καθεστωτικό.

• Ποια ήταν τα δύο χρόνια προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι Φιλελεύθεροι στην πολιτική τους πρακτική την περίοδο 1913-1928 και ποια διλήμματα προέκυψαν από αυτά στο εσωτερικό του κόμματος;

34

Στην πολιτική πρακτική οι Φιλελεύθεροι ήταν αντιμέτωποι με δύο χρόνια ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ:

Α. τη σχέση της πολιτικής εξουσίας με τους αξιωματικούς, και Β. το καθεστωτικό.

• Ποια ήταν τα δύο χρόνια προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι Φιλελεύθεροι στην πολιτική τους πρακτική την περίοδο 1913-1928 και ποια διλήμματα προέκυψαν από αυτά στο εσωτερικό του κόμματος;

35

• Στη θέση του βασιλιά τοποθετήθηκε ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,
• που τον εξέλεγε η Βουλή
• και η ΓΕΡΟΥΣΙΑ, (σ.72, Σύνταγμα 1844)
• η οποία αποτελούσε νέο, δεύτερο νομοθετικό σώμα.

• Ποια πολιτειακή μεταβολή επέφερε το Σύνταγμα του 1927 και ποια νέα θεσμικά όργανα εισήγαγε σε σχέση με το προηγούμενο πολίτευμα;

36

• Στη θέση του βασιλιά τοποθετήθηκε ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,
• που τον εξέλεγε η Βουλή
• και η ΓΕΡΟΥΣΙΑ, (σ.72, Σύνταγμα 1844)
• η οποία αποτελούσε νέο, δεύτερο νομοθετικό σώμα.

• Ποια πολιτειακή μεταβολή επέφερε το Σύνταγμα του 1927 και ποια νέα θεσμικά όργανα εισήγαγε σε σχέση με το προηγούμενο πολίτευμα;

37

▼ Πολιτική συγκέντρωση, τον Φεβρουάριο του 1924, στον Πειραιά με αίτημα την άμεση ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Οι διαδηλωτές κρατούν φωτογραφίες των Αλέξανδρου Παπαναστασίου, Αλέξανδρου Χατζηκυριάκου και Γεωργίου Κονδύλη (Λεβίδι Αρκαδίας, Μουσείο – Αρχείο Αλέξανδρου Παπαναστασίου). Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τ.7, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003, σ.14.

► Ιανουάριος 1924. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β' και η σύζυγός του Ελισσάβετ αναχωρούν από την Ελλάδα.

38

Α΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1822-1832

ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

1833-1843

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

1844-1862

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1863-1924

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1863-1924

Β΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1924-1935

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1935-1941

ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ

1936-1941

ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1946-1973

ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΩΝ

1967-1974

Γ΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

1974…

19^ος ΑΙΩΝΑΣ

20^ος ΑΙΩΝΑΣ

39

Να συγκρίνετε τις ρυθμίσεις των ελληνικών συνταγμάτων του 1844, 1864, 1911 και 1927 ως προς το πολιτειακό ζήτημα και τις εξουσίες του ανώτατου άρχοντα.

Με το Σύνταγμα του 1844 ως πολίτευμα καθιερώνεται η συνταγματική μοναρχία.

Αναθεώρηση Συντάγματος 1911

1864

1927

40

2η φάση : 1928-1933

41

42

• Ποιες πολιτικές συνθήκες διαμορφώθηκαν μετά τις εκλογές του 1928 και ποιοι παράγοντες εμπόδισαν τελικά τη στερέωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και τη γεφύρωση του πολιτικού χάσματος ανάμεσα στις αντίπαλες παρατάξεις;

​

Στις εκλογές του 1928 οι Φιλελεύθεροι κέρδισαν τις 178 από τις 250 έδρες

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ: Με τη μεγάλη αυτή πλειοψηφία, οι Βενιζελικοί είχαν τη δυνατότητα

• να στερεώσουν την ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
• και να γεφυρώσουν το χάσμα που υπήρχε μεταξύ των αντίπαλων πολιτικών παρατάξεων.

Στην αρχή, οι ηγεσίες και των δυο μεγάλων κομμάτων

• επέδειξαν καλή θέληση
• και προσπάθησαν να γεφυρώσουν το χάσμα.

ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ – ΦΟΒΟΣ:Οι Βενιζελικοί όμως δυσπιστούσαν

• για την καλή θέληση του κύριου αντιπάλου, του Λαϊκού κόμματος,

και επιπλέον φοβούνταν

• ότι μόνο ο αρχηγός του Π. Τσαλδάρης ήταν διαλλακτικός,
• και ότι σε περίπτωση ανάδειξης αντιβενιζελικής κυβέρνησης θα κυριαρχούσαν τα ακραία στοιχεία.

ΦΟΒΟΙ ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ:

Επιπλέον, οι βενιζελικοί αξιωματικοί δεν ήθελαν το συμβιβασμό, επειδή φοβούνταν

• ότι μ' αυτόν τον τρόπο το Λαϊκό Κόμμα θα μπορούσε να αυξήσει την επιρροή του,
• να κερδίσει τις εκλογές
• και να επαναφέρει στην ενεργό υπηρεσία πολλούς αντιβενιζελικούς αξιωματικούς.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΦΑΝΑΤΙΚΩΝ:

Καθώς τα ακραία στοιχεία των δύο παρατάξεων αλληλοϋποβλέπονταν, οι δυνατότητες να γεφυρωθεί το χάσμα περιορίζονταν.

43

• Ποιες πολιτικές συνθήκες διαμορφώθηκαν μετά τις εκλογές του 1928 και ποιοι παράγοντες εμπόδισαν τελικά τη στερέωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και τη γεφύρωση του πολιτικού χάσματος ανάμεσα στις αντίπαλες παρατάξεις;

​

Στις εκλογές του 1928 οι Φιλελεύθεροι κέρδισαν τις 178 από τις 250 έδρες

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ: Με τη μεγάλη αυτή πλειοψηφία, οι Βενιζελικοί είχαν τη δυνατότητα

• να στερεώσουν την ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
• και να γεφυρώσουν το χάσμα που υπήρχε μεταξύ των αντίπαλων πολιτικών παρατάξεων.

Στην αρχή, οι ηγεσίες και των δυο μεγάλων κομμάτων

• επέδειξαν καλή θέληση
• και προσπάθησαν να γεφυρώσουν το χάσμα.

ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ – ΦΟΒΟΣ:Οι Βενιζελικοί όμως δυσπιστούσαν

• για την καλή θέληση του κύριου αντιπάλου, του Λαϊκού κόμματος,

και επιπλέον φοβούνταν

• ότι μόνο ο αρχηγός του Π. Τσαλδάρης ήταν διαλλακτικός,
• και ότι σε περίπτωση ανάδειξης αντιβενιζελικής κυβέρνησης θα κυριαρχούσαν τα ακραία στοιχεία.

ΦΟΒΟΙ ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ:

Επιπλέον, οι βενιζελικοί αξιωματικοί δεν ήθελαν το συμβιβασμό, επειδή φοβούνταν

• ότι μ' αυτόν τον τρόπο το Λαϊκό Κόμμα θα μπορούσε να αυξήσει την επιρροή του,
• να κερδίσει τις εκλογές
• και να επαναφέρει στην ενεργό υπηρεσία πολλούς αντιβενιζελικούς αξιωματικούς.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΦΑΝΑΤΙΚΩΝ:

Καθώς τα ακραία στοιχεία των δύο παρατάξεων αλληλοϋποβλέπονταν, οι δυνατότητες να γεφυρωθεί το χάσμα περιορίζονταν.

► Ο Βενιζέλος, βγάζοντας το καπέλο, χαιρετίζει οπαδούς του στη Μακεδονία (περίοδος 1928-1932). https://www.elvenizelos.org.gr/index.php?cid=25&page=2

44

45

• Στις εκλογές του 1932, όμως, οι Φιλελεύθεροι
• υπέστησαν μεγάλες απώλειες
• και έχασαν την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών της Βουλής.
• Σε νέες εκλογές το 1933
• επικράτησε ο συνασπισμός του ΛΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ.

• Ποια ήταν τα βασικά επιτεύγματα της Κυβέρνησης των Φιλελευθέρων κατά την περίοδο 1928–1932 και ποια ήταν η εξέλιξη της πολιτικής κατάστασης στις εκλογές του 1932 και του 1933;

46

• Στις εκλογές του 1932, όμως, οι Φιλελεύθεροι
• υπέστησαν μεγάλες απώλειες
• και έχασαν την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών της Βουλής.
• Σε νέες εκλογές το 1933
• επικράτησε ο συνασπισμός του ΛΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ.

• Ποια ήταν τα βασικά επιτεύγματα της Κυβέρνησης των Φιλελευθέρων κατά την περίοδο 1928–1932 και ποια ήταν η εξέλιξη της πολιτικής κατάστασης στις εκλογές του 1932 και του 1933;

47

Σε ποιες εκλογικές αναμετρήσεις κατά την περίοδο 1910–1936 επικράτησε το κόμμα των Φιλελευθέρων;

48

Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην επικράτηση του Λαϊκού Κόμματος στις εκλογές του 1933;

49

▲ «Το υπουργικό συμβούλιο του 1928», σατιρικό σκίτσο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πρωία. 4 Νοεμβρίου 1928.

◄ 29 Οκτωβρίου 1930: �Συνάντηση Βενιζέλου – Κεμάλ Ατατούρκ

50

ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 5ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 1933 

Τελικά στις εκλογές αυτές ο Εθνικός Συνασπισμός των Βενιζέλου, Μυλωνά, Καφαντάρη, Παπαναστασίου πήρε 46,32 % και 110 έδρες ενώ η Ηνωμένη Αντιπολίτευση των Τσαλδάρη, Κονδύλη, Μεταξά πήρε 46,19% και 136 έδρες. Δύο έδρες και 2,01% πήρε το Αγροτικό κόμμα Ελλάδος του Σοφιανόπουλου το οποίο κατέβηκε στις εκλογές σαν Αγροτικοί Συμπράξοντες και οι διαφωνούντες του κόμματος σαν Αγροτικό Κόμμα. Πηγή: wiki

51

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΙΔΙΩΝΥΜΟΥ

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την κατάρρευση της Μεγάλης Ιδέας πολλοί πολιτικοί άρχισαν να βλέπουν εχθρούς του έθνους στο εσωτερικό της χώρας, κυρίως τους κομουνιστές. Όλο και πιο συχνά οι απεργίες και τα εργατικά αιτήματα αντιμετωπίζονται σαν απειλή για το κοινωνικό καθεστώς, ο στρατός παρεμβαίνει με βία και κάνει συλλήψεις, συχνά μάλιστα υπάρχουν και νεκροί από τη μεριά των εργατών. Τελικά η κυβέρνηση των Φιλελευθέρων ψηφίζει νόμο με στόχο να καταστείλει την κομουνιστική προπαγάνδα και δράση. Ο νόμος (γνωστός ως «Ιδιώνυμο») προέβλεπε να διαλυθούν όλες οι οργανώσεις και τα σωματεία όπου υπήρχε επίδραση του ΚΚΕ και όριζε ότι θα πήγαινε φυλακή ή εξορία:Ο νόμος αργότερα ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων, τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό. Την αντίθεσή του εξέφρασε ο νομικός κόσμος της χώρας με αρθρογραφία στα περιοδικά «Θέμις» και «Δικαιοσύνη». Φωνή διαμαρτυρίας ύψωσαν διανοούμενοι, όπως ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, η Γαλάτεια Καζαντζάκη, ο Γεώργιος Νιρβάνας, ο Κωνσταντίνος Άμαντος, ο Δημήτρης Γληνός, ο Αλβέρτος Αϊνστάιν και ο Ανρί Μπαρμπίς.

52

3η φάση : 1933-1935

53

• Να εξηγήσετε πώς το κίνημα του Πλαστήρα και οι εξελίξεις που επακολούθησαν όξυναν τον πολιτικό φανατισμό και τις αντιθέσεις ανάμεσα στους Βενιζελικούς και τους αντιβενιζελικούς.

​

Ο ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, με την ανοχή του Βενιζέλου, επιχείρησε στρατιωτικό κίνημα,

• θέλοντας να εμποδίσει το Λαϊκό Κόμμα να σχηματίσει κυβέρνηση.

Ο Πλαστήρας συμμεριζόταν τις ανησυχίες των βενιζελικών αξιωματικών,

• οι οποίοι έβλεπαν να εκτίθεται σε ΚΙΝΔΥΝΟ η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ τους ΕΞΕΛΙΞΗ,
• εάν σχημάτιζε κυβέρνηση το Λαϊκό Κόμμα.

Το κίνημα κατεστάλη,

• όμως στην πολιτική ζωή έκανε ξανά έντονη την παρουσία της η τακτική της βίας.
• Εκτός από τους στρατιωτικούς άρχισαν και πολιτικοί να δικαιολογούν ξανά τη χρήση βίας.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ, που προέκυψε από τις εκλογές του 1933, επιχείρησε να ακολουθήσει

• έναν ΗΠΙΟ ΔΡΟΜΟ

και ανακοίνωσε

• ότι δεν θα υιοθετούσε την τακτική των αυθαίρετων διώξεων των αντιπάλων,
• αλλά θα στηριζόταν μόνο στην ανεξάρτητη δικαιοσύνη.

Τρεις μήνες, όμως, μετά το κίνημα του Πλαστήρα, έγινε ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ του ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ.

• Το γεγονός αυτό όξυνε τα πνεύματα
• και ο φανατισμός και στα δύο στρατόπεδα έφτασε στο αποκορύφωμα
• με την αποστράτευση βενιζελικών αξιωματικών.
• Αυτό προκάλεσε ανασφάλεια στους βενιζελικούς, πολιτικούς και στρατιωτικούς.

Οι ΑΝΤΙΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΙ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ,

• όσο ενίσχυαν τις θέσεις τους,
• τόσο ασκούσαν πίεση στον Τσαλδάρη
• να διακόψει τις συνεννοήσεις με τους Φιλελευθέρους.

Οι έντονες αντιθέσεις ανάμεσα στα δύο κόμματα οδήγησαν και τα δύο στο φόβο

• ότι το καθένα αποσκοπεί στην διάλυση του άλλου.

54

• Να εξηγήσετε πώς το κίνημα του Πλαστήρα και οι εξελίξεις που επακολούθησαν όξυναν τον πολιτικό φανατισμό και τις αντιθέσεις ανάμεσα στους Βενιζελικούς και τους αντιβενιζελικούς.

​

Ο ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, με την ανοχή του Βενιζέλου, επιχείρησε στρατιωτικό κίνημα,

• θέλοντας να εμποδίσει το Λαϊκό Κόμμα να σχηματίσει κυβέρνηση.

Ο Πλαστήρας συμμεριζόταν τις ανησυχίες των βενιζελικών αξιωματικών,

• οι οποίοι έβλεπαν να εκτίθεται σε ΚΙΝΔΥΝΟ η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ τους ΕΞΕΛΙΞΗ,
• εάν σχημάτιζε κυβέρνηση το Λαϊκό Κόμμα.

Το κίνημα κατεστάλη,

• όμως στην πολιτική ζωή έκανε ξανά έντονη την παρουσία της η τακτική της βίας.
• Εκτός από τους στρατιωτικούς άρχισαν και πολιτικοί να δικαιολογούν ξανά τη χρήση βίας.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΣΑΛΔΑΡΗ, που προέκυψε από τις εκλογές του 1933, επιχείρησε να ακολουθήσει

• έναν ΗΠΙΟ ΔΡΟΜΟ

και ανακοίνωσε

• ότι δεν θα υιοθετούσε την τακτική των αυθαίρετων διώξεων των αντιπάλων,
• αλλά θα στηριζόταν μόνο στην ανεξάρτητη δικαιοσύνη.

Τρεις μήνες, όμως, μετά το κίνημα του Πλαστήρα, έγινε ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ του ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ.

• Το γεγονός αυτό όξυνε τα πνεύματα
• και ο φανατισμός και στα δύο στρατόπεδα έφτασε στο αποκορύφωμα
• με την αποστράτευση βενιζελικών αξιωματικών.
• Αυτό προκάλεσε ανασφάλεια στους βενιζελικούς, πολιτικούς και στρατιωτικούς.

Οι ΑΝΤΙΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟΙ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ,

• όσο ενίσχυαν τις θέσεις τους,
• τόσο ασκούσαν πίεση στον Τσαλδάρη
• να διακόψει τις συνεννοήσεις με τους Φιλελευθέρους.

Οι έντονες αντιθέσεις ανάμεσα στα δύο κόμματα οδήγησαν και τα δύο στο φόβο

• ότι το καθένα αποσκοπεί στην διάλυση του άλλου.

55

ΜΑΡΤΙΟΣ 1933: ΚΙΝΗΜΑ ΠΛΑΣΤΗΡΑ, ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΕΜΠΟΔΙΣΕΙ ΤΟ ΛΑΪΚΟ ΚΟΜΜΑ ΝΑ ΑΝΑΛΑΒΕΙ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΝΙΚΗ.

56

ΙΟΥΝΙΟΣ 1933: ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

57

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1915-1922)

ΔΥΝΑΜΙΤΙΖΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

ΚΟΡΥΦΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΒΙΑΣ – πέραν των κινημάτων – από τις δύο παρατάξεις

Πότε θα λήξει ουσιαστικά: Με την εμφάνιση στην κατοχή του Ε.Α.Μ

58

• Ποια ήταν τα δύο καθοριστικά στρατιωτικά κινήματα του 1935, ποιοι ήταν οι στόχοι των πρωταγωνιστών τους και πώς το καθένα επηρέασε τη μετάβαση από την Αβασίλευτη Δημοκρατία στην Παλινόρθωση της Μοναρχίας;

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΞΥΝΣΗΣ 1935

Αυτήν την περίοδο σχηματίσθηκαν συνωμοτικοί κύκλοι αξιωματικών διαφόρων αποχρώσεων,

• οι οποίοι λειτουργούσαν ως ομάδες πίεσης στα θεσμικά όργανα
• και περίμεναν να βρουν την ευκαιρία για επέμβαση.

​

Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ προχώρησε τον Μάρτιο του 1935

• σε ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ,
• αποσκοπώντας και πάλι στην κάθαρση του στρατού και της αστυνομίας από τους βασιλικούς.

​

Ακριβώς αυτό το αποτυχημένο κίνημα έδωσε λαβή στην κυβέρνηση,

• υπό την πίεση αξιωματικών της άλλης πλευράς, να σκληρύνει τη στάση της:
• διέλυσε το Κοινοβούλιο, παραβιάζοντας το σύνταγμα,
• και προκήρυξε εκλογές για Εθνοσυνέλευση.

Οι Φιλελεύθεροι απείχαν από τις εκλογές της 9ης Ιουνίου 1935

​

Στις 10 Οκτωβρίου 1935 ο ΚΟΝΔΥΛΗΣ επιχείρησε ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ,

• με στόχο την ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΗ της ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ.

59

• Ποια ήταν τα δύο καθοριστικά στρατιωτικά κινήματα του 1935, ποιοι ήταν οι στόχοι των πρωταγωνιστών τους και πώς το καθένα επηρέασε τη μετάβαση από την Αβασίλευτη Δημοκρατία στην Παλινόρθωση της Μοναρχίας;

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΞΥΝΣΗΣ 1935

Αυτήν την περίοδο σχηματίσθηκαν συνωμοτικοί κύκλοι αξιωματικών διαφόρων αποχρώσεων,

• οι οποίοι λειτουργούσαν ως ομάδες πίεσης στα θεσμικά όργανα
• και περίμεναν να βρουν την ευκαιρία για επέμβαση.

​

Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ προχώρησε τον Μάρτιο του 1935

• σε ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ,
• αποσκοπώντας και πάλι στην κάθαρση του στρατού και της αστυνομίας από τους βασιλικούς.

​

Ακριβώς αυτό το αποτυχημένο κίνημα έδωσε λαβή στην κυβέρνηση,

• υπό την πίεση αξιωματικών της άλλης πλευράς, να σκληρύνει τη στάση της:
• διέλυσε το Κοινοβούλιο, παραβιάζοντας το σύνταγμα,
• και προκήρυξε εκλογές για Εθνοσυνέλευση.

Οι Φιλελεύθεροι απείχαν από τις εκλογές της 9ης Ιουνίου 1935

​

Στις 10 Οκτωβρίου 1935 ο ΚΟΝΔΥΛΗΣ επιχείρησε ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ,

• με στόχο την ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΗ της ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ.

60

Ποια ήταν τα σημαντικότερα στρατιωτικά κινήματα της περιόδου 1916-1935 που οργανώθηκαν από τη βενιζελική παράταξη και ποιες ήταν οι επιπτώσεις τους στη σταθερότητα της χώρας;

61

4η φάση : 1935-1936

63

• Ποια ήταν η αλληλουχία των γεγονότων και οι κύριοι παράγοντες (πολιτικοί, θεσμικοί και κοινωνικοί) που οδήγησαν από το δημοψήφισμα του 1935 στην επιβολή της δικτατορίας του Ι. Μεταξά το 1936;

Το ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ της 3ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1935

• έδωσε τέλος στην ΑΒΑΣΙΛΕΥΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
• με ποσοστό 97,6%, προϊόν πρωτόγνωρης νοθείας και τρομοκρατίας.

Μετά την άφιξη του βασιλιά,

• το καθεστώς του Κονδύλη αποσύρθηκε από την εξουσία.

Ο Γεώργιος Β', έχοντας την υποστήριξη των βασιλικών αξιωματικών, ακολούθησε προσωπική πολιτική.

• Διέλυσε την Εθνοσυνέλευση και προκήρυξε ΕΚΛΟΓΕΣ για τις 26 Ιανουαρίου 1936.
• Στη νέα Βουλή, οι Αντιβενιζελικοί
• είχαν μία έδρα περισσότερη από τους αντιπάλους τους
• και κανείς δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση.

Στις 27 Απριλίου,

• επειδή τα μεγάλα κόμματα αδυνατούσαν να συνεννοηθούν για το σχηματισμό κυβέρνησης,
• καθώς το ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ δεν ήθελε να υποστηρίξει κυβέρνηση ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ,
• έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης στον I. ΜΕΤΑΞΑ,
• ο οποίος είχε πάρει μόλις το 4% των ψήφων στις εκλογές.
• Ο δρόμος για την υλοποίηση των δικτατορικών σχεδίων του Μεταξά ήταν πλέον ανοιχτός. 

Έτσι, την 4η Αυγούστου 1936,

• με την προσυπογραφή των περισσότερων υπουργών και με την πρόφαση του κομμουνιστικού κινδύνου
• λόγω επικείμενης 24ωρης πανελλαδικής απεργίας,
• ο Μεταξάς, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά, ανέστειλε
• την ισχύ βασικών άρθρων του συντάγματος και διέλυσε τη Βουλή.

Ο Μεταξάς ήταν σε όλη του τη σταδιοδρομία

• εχθρός του κοινοβουλευτισμού και υποστηρικτής αυταρχικών μεθόδων στην πολιτική.
• Όταν του δόθηκε η ευκαιρία, έκανε πράξη τις θεωρίες του.

Η δικτατορία του Μεταξά

• έβαλε τέλος στη Δημοκρατία του Μεσοπολέμου και σε μία ολόκληρη εποχή της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.

64

• Ποια ήταν η αλληλουχία των γεγονότων και οι κύριοι παράγοντες (πολιτικοί, θεσμικοί και κοινωνικοί) που οδήγησαν από το δημοψήφισμα του 1935 στην επιβολή της δικτατορίας του Ι. Μεταξά το 1936;

Το ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ της 3ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1935

• έδωσε τέλος στην ΑΒΑΣΙΛΕΥΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
• με ποσοστό 97,6%, προϊόν πρωτόγνωρης νοθείας και τρομοκρατίας.

Μετά την άφιξη του βασιλιά,

• το καθεστώς του Κονδύλη αποσύρθηκε από την εξουσία.

Ο Γεώργιος Β', έχοντας την υποστήριξη των βασιλικών αξιωματικών, ακολούθησε προσωπική πολιτική.

• Διέλυσε την Εθνοσυνέλευση και προκήρυξε ΕΚΛΟΓΕΣ για τις 26 Ιανουαρίου 1936.
• Στη νέα Βουλή, οι Αντιβενιζελικοί
• είχαν μία έδρα περισσότερη από τους αντιπάλους τους
• και κανείς δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση.

Στις 27 Απριλίου,

• επειδή τα μεγάλα κόμματα αδυνατούσαν να συνεννοηθούν για το σχηματισμό κυβέρνησης,
• καθώς το ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ δεν ήθελε να υποστηρίξει κυβέρνηση ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ,
• έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης στον I. ΜΕΤΑΞΑ,
• ο οποίος είχε πάρει μόλις το 4% των ψήφων στις εκλογές.
• Ο δρόμος για την υλοποίηση των δικτατορικών σχεδίων του Μεταξά ήταν πλέον ανοιχτός. 

Έτσι, την 4η Αυγούστου 1936,

• με την προσυπογραφή των περισσότερων υπουργών και με την πρόφαση του κομμουνιστικού κινδύνου
• λόγω επικείμενης 24ωρης πανελλαδικής απεργίας,
• ο Μεταξάς, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά, ανέστειλε
• την ισχύ βασικών άρθρων του συντάγματος και διέλυσε τη Βουλή.

Ο Μεταξάς ήταν σε όλη του τη σταδιοδρομία

• εχθρός του κοινοβουλευτισμού και υποστηρικτής αυταρχικών μεθόδων στην πολιτική.
• Όταν του δόθηκε η ευκαιρία, έκανε πράξη τις θεωρίες του.

Η δικτατορία του Μεταξά

• έβαλε τέλος στη Δημοκρατία του Μεσοπολέμου και σε μία ολόκληρη εποχή της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.

65

Να παρουσιάσετε τον ρόλο και τη σημασία των δημοψηφισμάτων στην ελληνική πολιτική και διπλωματική ιστορία από το 1918 έως το 1935.

Επιστροφή Γεωργίου Β΄

66

◄ Ο Κονδύλης υποδέχεται το Γεώργιο Β΄ (Νοέμβριος 1935)

67

Διαδήλωση απεργών στη Θεσσαλονίκη, Μάης 1936.

Αναστασιάσης Γ. (επιμ.), Το Εργατικό-Συνδικαλιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σ.157.

Ποιες ήταν οι σημαντικότερες καμπές στην πολιτική δράση του Λαϊκού Κόμματος και της αντιβενιζελικής παράταξης από τη νίκη του 1920 έως την επιβολή της δικτατορίας του 1936, και πώς εξελίχθηκε η στάση τους απέναντι στο πολίτευμα; (α)

Ποιες ήταν οι σημαντικότερες καμπές στην πολιτική δράση του Λαϊκού Κόμματος και της αντιβενιζελικής παράταξης από τη νίκη του 1920 έως την επιβολή της δικτατορίας του 1936, και πώς εξελίχθηκε η στάση τους απέναντι στο πολίτευμα; (β)

Πώς η οικονομική χρεοκοπία του 1932 (ως συνέπεια του Κραχ του 1929) αποσταθεροποίησε τον κοινοβουλευτισμό και προετοίμασε το έδαφος για τη δικτατορία του 1936;

71

72

Τέσσερις θάνατοι, πολιτικών ηγετών κατά το πρώτο εξάμηνο του 1936, φαίνεται, ότι συνετέλεσαν και αυτοί με τον τρόπο τους στην ευκολότερη άνοδο του Ιωάννη Μεταξά στην εξουσία.

 Όσοι γινούν πρωθυπουργοί όλοι τους θα πεθάνουν,�τους κυνηγάει ο λαός απ' τα καλά που κάνουν.��Απέθανε ο Κονδύλης μας, πάει κι ο Βενιζέλος,�την πούλεψε κι ο Δεμερτζής που θα φερνε το τέλος.��Βάζω υποψηφιότητα πρωθυπουργός να γίνω,�να κάθομαι τεμπέλικα να τρώω και να πίνω.

Ο Μάρκος Βαμβακάρης σε ένα τραγούδι του (1936) αναφέρθηκε στους τρεις πρώτους από τους τέσσερις συνολικά θανάτους….

73

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Σχετικά με το καθεστωτικό, όλοι οι οπαδοί των Φιλελεύθερων ήταν υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας. 32920

Λ

  Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 3ης Νοεμβρίου 1935 και η επάνοδος του βασιλιά Γεωργίου Β΄ άνοιξε τον δρόμο για την άνοδο του Ιωάννη Μεταξά στην εξουσία. 30907

Σ

  Τον Μάρτιο του 1935 ο Βενιζέλος προχώρησε σε αποτυχημένο στρατιωτικό κίνημα. 30821

Σ

  Την περίοδο 1923-1928 στηρίγματα των Φιλελευθέρων ήταν οι αστοί επιχειρηματίες, οι πρόσφυγες και οι αγρότες στους οποίους είχε παραχωρηθεί γη. 29687

Σ

  Κατά την περίοδο 1928-1933 η βενιζελική κυβέρνηση κατόρθωσε να γεφυρώσει το χάσμα που τη χώριζε από τις αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις. 29682

Λ

  Το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου 1935 έδωσε τέλος στην αβασίλευτη δημοκρατία με ποσοστό 97,6%. 29679

Σ

  Το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου του 1935 έδωσε τέλος στο πολίτευμα της βασιλευόμενης δημοκρατίας με ποσοστό 97,6%. 28585

Λ

Το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου 1935 έδωσε τέλος στο πολίτευμα της αβασίλευτης δημοκρατίας. 28582

 Σ

74

Στις 4 Αυγούστου του 1936 ο Ιωάννης Μεταξάς, με την ανοχή του παλατιού, ανέστειλε την ισχύ βασικών άρθρων του συντάγματος και διέλυσε τη βουλή. 29677

Σ

  Ο Νικόλαος Πλαστήρας, με την ανοχή του Βενιζέλου, επιχείρησε το 1933 στρατιωτικό κίνημα, σε μια προσπάθεια να εμποδίσει τον σχηματισμό κυβέρνησης από το Λαϊκό Κόμμα. 28586

Σ

  Οι Βενιζελικοί ήταν επιφυλακτικοί με τα μέλη του Λαϊκού κόμματος, φοβούμενοι ότι σε περίπτωση εκλογικής τους ανάδειξης θα επικρατούσαν τα ακραία στοιχεία. 25967

Σ

Το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου 1935: 29685

α. επανέφερε τη συνταγματική μοναρχία β. επέβαλε την αβασίλευτη δημοκρατία

γ. επανέφερε τη βασιλευόμενη δημοκρατία δ. επέβαλε τη δικτατορία

γ

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει. 27386

​

​

​

​

1γ, 2στ, 3ε, 4β, 5^α

75

1ε, 2γ, 3στ, 4β, 5^α 27385

​

1ε, 2γ, 3στ, 4α, 5β 27384

  1δ, 2στ, 3α, 4γ, 5ζ 26871

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

• Σύνταγμα 1927
• Κίνημα Πλαστήρα (1933)
• Κίνημα Βενιζέλου (1935)
• Κίνημα Κονδύλη (1935)
• Δημοψήφισμα (1935)
• Δικτατορία Μεταξά (1936)

76

►Περιοδεία του Ιωάννη Μεταξά στην Πελοπόννησο (Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α.).

Χατζηιωσήφ Χρ. (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. Ο Μεσοπόλεμος 1922-1940, τ.Β1, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2002, σ.55.

▲ Προπαγανδιστική φωτογραφία με το δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά να χαιρετάει το χάρτη της Ελλάδας. 1939.