Sut i Ysgrifennu Erthygl

Beth yw erthygl?

• Pwrpas - trafod rhywbeth sydd wedi digwydd neu adrodd hanes, gan geisio peidio mynegi barn ar y cynnwys.
• Pwy sy’n eu hysgrifennu? - Mae papurau newyddion yn cyhoeddi erthyglau, ond gelli di gael hyd i erthyglau ar-lein, mewn cylchgronau ac hefyd mewn papurau academaidd.
• Bwriad - cynnig gwybodaeth gyflawn am ddigwyddiad neu sefyllfa i’r darllenydd gan geisio ateb y cwestiynau canlynol - pwy, ble, pryd, beth a pham?

Felly beth sydd eisiau i fi gofio wrth i fi ysgrifennu erthygl?

• Yn gyntaf, pwy yw dy gynulleidfa – ar gyfer pwy wyt ti’n ysgrifennu?

Bydd dy arddull, dy eiriau, dy frawddegau yn newid yn dibynnu ar dy gynulleidfa

Ceisia feddwl pam wyt ti’n ysgrifennu:

• Er enghraifft – wyt ti’n
• Cyhoeddi rhywbeth – digwyddiad arbennig, dathliad, cyngerdd?

​

• Adrodd am rywbeth – oes rhyw ddigwyddiad wedi bod, rhyw achlysur neu rhywbeth nodedig arall

​

• Adolygu – wyt ti am roi dy farn ar berfformiad, ar lyfr neu ar raglen arbennig.

​

​

Ceisia benderfynu pa arddull wyt ti’n defnyddio:

​

• Wyt ti am ysgrifennu’n ffurfiol, yn ffeithiol ac yn ffeithiol gywir?
• Cofia hefyd y dylet ti geisio ysgrifennu’n ddi-duedd – ceisia beidio rhoi dy farn ar yr hyn sy’n digwydd.

Iaith ac arddull – rhai pethau i’w cofio:

• Dewisa bennawd trawiadol
• e.e. Wrecsam yn rhoi crasfa i’r hen elyn!

Hen bryd gweld tro ar fyd yn Aberglynrhedyn!

Ai hwn fydd y trobwynt yn hanes Cymru?

​

• Dweda beth sy’n digwydd yn drefnus, yn eglur ac yn syml
• Defnyddia ddisgrifiadau da o ffeithiau a cheisia wneud defnydd o ansoddeiriau a chymhariaethau

​

​

Iaith ac Arddull – rhai pethau i’w cofio (2):

• Rhaid ateb y cwestiynau:
• pwy?
• beth?
• ble?
• pryd?
• pam?
• sut?

​

Iaith ac Arddull – pethau i’w cofio (3)

• Gall erthygl fod wedi cael ei hysgrifennu yn y presennol neu’r gorffennol.
• Rhaid ysgrifennu’r erthygl yn y trydydd person, ee ef, hi, nhw, ei, eu.
• Mae angen i ti ddefnyddio berfau amhersonol, ee gwelwyd, darllenwyd

Yr amhersonol? Beth am ymarfer?

• Pan fyddi di’n disgrifio rhywbeth yn y gorffennol, mae defnyddio’r ffurf amhersonol yn ddefnyddiol iawn, ac yn creu arddull ffurfiol, dda.
• Pan fyddi di’n defnyddio’r amhersonol yn y gorffennol, byddi di’n defnyddio y terfyn –wyd ar ôl y ferf e.e. Gwelwyd, clywyd, soniwyd

​

Yr amhersonol? Beth am ymarfer?

1. _______________ y tŷ i’r llawr dros nos. (Llosgi)
2. _______________ nifer o bobl mewn damweiniau. (Anafu)
3. _________ ______ y gôl a enillodd y gêm yn y munud olaf un. (Sgorio)
4. _______________ cannoedd o dai pan ddigwyddodd y tirlithriad. (Claddu)
5. _______________ hyd i olion Rhufeinig wrth adeiladu’r archfarchnad. (Cael)
6. _______________ y tŷ am chwarter miliwn o bunnau. (Prynu)

​

Yr amhersonol? Beth am ymarfer?

1. _LLosgwyd______ y tŷ i’r llawr dros nos. (Llosgi)
2. _Anafwyd_______ nifer o bobl mewn damweiniau. (Anafu)
3. __Sgoriwyd_____ y gôl a enillodd y gêm yn y munud olaf un. (Sgorio)
4. ___Claddwyd ___ cannoedd o dai pan ddigwyddodd y tirlithriad. (Claddu)
5. ___Cafwyd______ hyd i olion Rhufeinig wrth adeiladu’r archfarchnad. (Cael)
6. __Prynwyd______ y tŷ am chwarter miliwn o bunnau. (Prynu)

​

Beth am enghraifft o erthygl?

• Y Sgarlets yn curo Caerdydd o’r diwedd!
• Caerdydd 19 – Y Sgarlets 25
• Daeth rhediad gwael Y Sgarlets i ben ddydd Sadwrn gyda buddugoliaeth swmpus dros Gaerdydd ar y Barc yr Arfau brynhawn Sadwrn.
• Doedd y Crysau Cochion ddim wedi ennill mewn tair gêm yn yr URC cyn eu hymweliad â’r brifddinas ond roedd dau gais y dewin o Gastell Newydd Emlyn, Gareth Davies yn ddigon i ddod â’r rhediad hwnnw i ben.
• Rhoddwyd yr ymwelwyr ar y blaen gan Davies yn gynnar yn chwarter cyntaf y gem wedi gwaith arbennig gan flaenwyr y Sgarlets.
• Roedd Y Gleision yn ceisio ad-ennill y blaen trwy gydol y gem wedi hynny, ond ni lwyddwyd i wneud hwn o gwbl, diolch i amddiffyn di-flino Y Sgarlets.
• Serch hynny, bu bron i’r Sgarlets golli’r dydd er gwaethaf eu gwaith da, a hynny am i ddau o’u chwaraewyr dderbyn cardiau melyn, y cyntaf am daro’r bel ymlaen yn fwriadol, a’r llall am ddymchwel sgarmes symudol.
• Mi ddylai’r digwyddiadau yma fod wedi bod yn sbardun i Gaerdydd daflu popeth yn erbyn y Cochion, ond er gwaethaf pob ymdrech lew, a gemau arbennig gan nifer o’r chwaraewyr, ofer fu eu hymdrechion. Rhoddwyd clo ar y cyfan gan Gareth Davies gyda’i ail gais, ac mae Davies heb os yn profi ei werth fel arweinydd ar faes y gad.
• Mae’r canlyniad hefyd yn golygu bod y Sgarlets yn codi oddi ar waelod y tabl, ac yn rhoi sbardun arbennig iddynt ddatblygu ar y canlyniad hwn.

​

Pwy? Beth? Ble? Pryd? Pam? Sut?

Beth ydw i’n ei wneud wrth orffen erthygl?

• Cofia dy fod yn gwirio’r darn -
• Ydw i wedi camsillafu geiriau?
• Ydw i’n defnyddio ansoddeiriau bywiog?
• Ydw i’n ateb y cwestiynau Pwy?, Ble?, Pryd?, Pam?, Beth? a Sut? yn effeithiol?
• Ydw i wedi llwyddo i ddefnyddio yr amhersonol yn iawn?

​

• Cofia hefyd dy fod yn gofyn i berson arall i fwrw golwg dros y darn – efallai y byddan nhw’n gweld rhywbeth na welaist ti.

Diolch yn fawr!