Дүниежүзі елдерін топтастыру: Әлемді түсінудің кілті
Әлемдегі 200-ден астам мемлекеттің әрқайсысы өзінің жеке ерекшелігімен бөлініп тұрады. Елдерді топтастыру біздің әлемді түсінуімізді жеңілдетеді, салыстырмалы талдау жүргізуге мүмкіндік береді.
Тарихи көзқарас - Әлемді жіктеудің бастауы
1
XX ғасырдың басы
Елдерді топтастырудың алғашқы әрекеттері: тарихи кезеңдер мен саяси жүйелер бойынша
2
Социалистік кезең
Капиталистік және социалистік елдерге бөлу
3
XX ғасырдың соңы
Дамушы елдер түсінігінің пайда болуы
"Социализм жүйесі" типологиясының өзгеруі
Өткен заман
ТМД және Шығыс Еуропадағы саяси-экономикалық өзгерістер XX ғасырдың соңында социализм жүйесінің ыдырауына әкелді.
Бұрынғы социалистік блок елдері басқа бағытта дамуға бет алды.
Қазіргі уақыт
Қазіргі кезде социализмді ұстанатын елдер:
Экономикалық-географиялық көзқарас
Негізгі критерийлер
Дамыған елдер
Өңдеуші өнеркәсіп пен қызмет көрсету секторының басымдығы. Жоғары технологиялық өндіріс.
Дамушы елдер
Ауыл шаруашылығы мен өндіруші өнеркәсіп салаларының басымдығы. Тарихи отарлық тәуелділік.
Экономикалық дамудың көрсеткіштері
Ентенсивті даму: технологияларды, инновацияларды пайдалану арқылы өнімділікті арттыру.
Экстенсивті даму: ресурстардың көлемін ұлғайту арқылы өндірісті кеңейту.
Сандық көрсеткіштер
ЖІӨ, халық басына шаққандағы кіріс, өнім көлемі
Сапалық көрсеткіштер
Еңбек өнімділігі, технологиялық деңгей, білім сапасы
Негізгі топтар - Қазіргі әлемді жіктеу
1. Өнеркәсібі дамыған елдер
Жоғары технологиялық өндіріс, қызмет көрсету секторының басымдығы, жоғары еңбек өнімділігі
2. Өтпелі экономикалы кезеңдегі елдер
Социалистік экономикадан нарықтық экономикаға өту, экономикалық реформалар
3. Дамушы елдер
Ауыл шаруашылығы мен өндіруші өнеркәсіп, тарихи отарлық тәуелділік
БҰҰ Даму индексі: Халықтың өмір сүру деңгейі
Білім
Оқу деңгейі мен сауаттылық
Денсаулық
Орташа өмір сүру ұзақтығы
Тәуелсіздік
Халық басына шаққандағы кіріс
Даму деңгейінің қарқынынан гөрі, халықтың өмір сүру сапасына баса назар аудару арқылы нақтырақ көрініс қалыптасады.
Әлемді түсінудің кілті
175+
Дамушы елдер
30+
Дамыған елдер
15+
Өтпелі елдер
Мемлекеттік құрылыс және басқару формалары
Республикалық форма
Президенттік республика
Президент басшылық жасайды, парламент заң шығарады
Парламенттік республика
Парламент үстемдік етеді, премьер-министр басшылық жасайды
Монархиялық билік
Конституциялық монархия
Парламенттік демократия, монарх символикалық басшы
Абсолюттік монархия
Король, князь немесе султан толық билік жүргізеді
Қорытынды: Әлемдік картаның динамикасы
Тұрақты процесс
Елдерді топтастыру - бұл тұрақты процесс, ол әлемдік саяси және экономикалық өзгерістерге байланысты үнемі жаңартылып отырады.
Түсінік
Әлемдік картаны талдау арқылы біз әлемдік қауымдастықтың күрделілігі мен көптүрлілігін тереңірек түсінеміз.