PROCEDURE DEMONSTRATION ON SHASHTIKA SHAALI PINDA SWEDA��By, �Dr Ramyashree D�3^rd Year PG Scholar �GAMC, Mysore �

SWEDANA

• One among the Shad Upakrama
• स्तम्भगौरवशीतघ्नं स्वेदनं स्वेदकारकम्||११|| (C.S.22/ )
• They are classified based on
• Agni Sambandha – Saagni and Niragni
• Guna Anusara – Snigdha, Rooksha and Snigdha rooksha
• Sthana Bheda – Ekanga and Sarvanga
• Prayoga Bheda – Mridu, Madhyama and Mahan
• Chaturvidha Sweda

PINDA SWEDA

•   पिण्डरूपः स्वेदः पिण्डस्वेदः| Chakrapani

​

• The word ‘Pinda’ means bolus, sweda means inducing

sweating. Pinda sweda refers to the sudation performed

by the bolus of drugs.

• Terminology given by acharya charaka is sankara Sweda

​

• तत्र वस्त्रान्तरितैरवस्त्रान्तरितैर्वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्||४१|| (C.S.14/39)

​

•  सङ्करस्वेदमप्युपनाहस्वेद एव दर्शयन्नाह एवमित्यादि| एभिरेव पोटलिकां बद्ध्वा स्वेदयेत्| dalhana on S.C.32/12

Dravyas used for Pinda Sweda

• तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः|�पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्||२५||�गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः|�सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः||२६||�श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत्|�द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि||२७|| (C.S.13/ )�

Shashtika Shaali Pinda Sweda

Made of 4 words

• Shashtika means - षाष्टिकाः षष्टिरात्रेण पच्यन्ते । (पाणिनीयसूत्रम् - ५.१.९०.)
• Shaali means rice
• Pinda means bolus
• Sweda means to Induce swedana

• It is a Snigdha Saagni and Sarvanga or Ekanga sweda.

​

• उपनाहस्वेदस्तु वातहरमूलकल्कैरम्लपिष्टैर्लवणप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुखोष्णैः प्रदिह्य स्वेदयेत् |�एवं काकोल्यादिभिरेलादिभिः सुरसादिभिस्तिलातसीसर्षपकल्कैः कृशरापायसोत्कारिकाभिर्वेशवारैः साल्वणैर्वा तनुवस्त्रावनद्धैः स्वेदयेत् ||१२|| (S.C.32/12)

�क्षीरसिद्धास्तण्डुलाः पायसः Dalhana

​

​

​

• तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः ।

पायसैः कृसरैमसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत् ॥

इत्युक्तविधिनैवात्र दोषदूष्यादिभेदतः |

व्याध्यवस्थाविशेषाञ्च सम्यक् संचिन्त्य युक्तितः ॥

पिण्डस्वेद विशेषोऽत्र षष्टिकैरथ पायसैः |

प्रत्येक विधिना सिद्धैः केरलीयैः समादृतः ॥ (Raghunatha Sharma)

​

WHAT IS SHASHTIKA SHAALI ????

• षाष्टिकाः षष्टिरात्रेण पच्यन्ते । (पाणिनीयसूत्रम् - ५.१.९०.)
• Under Shooka Dhanya varga by Charaka Samhitha, Sushrutha Samhitha, Ashtanga Sangraha and Hridaya, Abhidhana manjari
• Under Dhanya varga – Madanapala Nighantu, kaiyyadeva Nighantu, bhaaavaprakasha,
• Under Trina dhanya – Paryaya Muktavali
• षाष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो (A.S. S. 7.18 )

​

• Synonyms

​

Arddhadhānya

Asocā

Garbhapakanikaḥ

Mahāpathyam,

Māsadvayodbhavaḥ,

Pāṭalā,

Pathyacakārī,

Prajñavipriyaḥ,

Sāli,

Sāṣṭi,

Sāṣṭihayanaḥ,

Sastijah,

​

​

​

Sāstika,

Sastiśāliḥ,

Sāṣṭi-vāsaraja,

Sātīja,

Snigdhatandula,

Sudhānya,

Supavi,

Vrihi,

Vrihidhänya,

Vrihikaḥ,

Vrihisrestham

​

Types

• Charaka – Krishna and Gowra

(varaka, uddhalaka, cheena, sharada, ujwala, durdura, gandhana, kuruvinda)

• Sushrutha – krishna, Gowara and Gowrakrishna
• Bhavaprakasha – Shashtika, Shatapushpa, Pramodaka, Mukundaka and Mahashashtika

Guna Karma

• शीतः स्निग्धोऽगुरुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरात्मकः|�षष्टिकः प्रवरो गौरः कृष्णगौरस्ततोऽनु च||१३||�वरकोद्दालकौ चीनशारदोज्ज्वलदर्दुराः|�गन्धनाः ^[१२] कुरुविन्दाश्च षष्टिकाल्पान्तरा गुणैः||१४|| (C.S.27/13-14)�
• षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः |�मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः ||१०||�विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः |११| (S.S.46/10-11)

��

Contents

• Has relatively high protein, fibre, minerals and vitamins
• High thiamine, and minerals such as potassium, calcium, magnesium, moderately high amylose content and high fibre content
• Could be responsible for its usage as a vehicle to facilitate the transfer of bioactive compounds from medicinal herbs and also to maintain heat during topical massage of the body
• Contains 27-32 % higher thiamine,4-25% higher riboflavin and 2-36 % higher niacin as compared to the other rice varieties
• High thiamine content in ñavara rice could be useful in treating muscle weakness, neuritis and other symptoms related to deficiency of vitamin B1.
• Minerals are essential for normal metabolic functions , the mineral content of navara were found to be significant

​

Go Ksheera

• स्वादु शीतं मृदु स्निग्धं बहलं श्लक्ष्णपिच्छिलम्|�गुरु मन्दं प्रसन्नं च गव्यं दशगुणं पयः||२१७||�तदेवङ्गुणमेवौजः सामान्यादभिवर्धयेत्|�प्रवरं जीवनीयानां क्षीरमुक्तं रसायनम्||२१८|| (C.S.27/217-218)

​

• अल्पाभिष्यन्दि गोक्षीरं ^[९] स्निग्धं गुरु रसायनम् |�रक्तपित्तहरं शीतं मधुरं रसपाकयोः ||५०||�जीवनीयं तथा वातपित्तघ्नं परमं स्मृतम् |५१| (S.S.45/50-51)

​

Bala Moola

• बला स्निग्धा हिमा स्वादुर्वृष्या बल्या त्रिदोषनुत्।

रक्तपित्तं क्षयं हन्ति बलौजो वर्धयत्यपि ॥ (Dha.Ni.)

​

• तिक्ता कटुश्चातिबला वातघ्नी क्रिमिनाशिनी।

दाह तृष्णाविषच्छर्दि क्लेदोपशमनी परा॥ (Ra.Ni)

​

• बलाफलं स्वादुपाके कषायं मधुरं रसे।

हिमं वीर्ये गुरु गुणे स्तम्भनं लेखनं भृशम्।

विबन्धाध्मानपवनज्वरपित्तकफास्रजित्॥ (कै. नि.)

​

​

• Rasa Panchaka : Rasa - Madhura

Guna - Laghu, Snigdha, Picchila

Veerya - Sheeta

Vipaka - Madhura

Karma - Balya, Brumhana, Vrusya

• Doshaharatva : Vata-Pittahara
• Rogaharatva : Vatavyadhi, Prameha, Kshaya
• Chemical composition – Ephedrine, Hypaphorine, Vascicine, Vasicinone, Vasicinol, Betaine, Choline, Betaine, Phytosterol.

INDICATIONS OF S.S.P.S

• Vataja kasa with emaciation (Yogamrutam 5/14)
• Shwasa (Yogamrutam 9/14)
• Hikka (Yogamrutam 10/5)
• Pakshaghata (Yogamrutam 40/17)
• In the management of Chardi, Udavarta, Halimaka, Vata Shleshmaja Asmari (Yogamrutam)
• Vata vyadhis like Ardita, Apabahuka, Akshepa, Ayama, Sarvaga Vata, Jangha Uru Trika Prushta Katigraha, Sakti Svapa, Jihwa Stambha, Sakti Shosha, Khanjana Vata (Yogamrutam)

​

​

​

PROCEDURE

• POORVA KARMA
• Sambhara Sangraha

Shashtika shaali

Balamoola

Go Dugdha

Water

Kora cloth

Thread

Vessels

Taila

Talam

b. Aushadha siddhata

​

दश द्वे च बलामूलात्पलान्यापादयन्भिषक् ।

पाचयेत् त्र्याढकेतोये तस्मिन् त्रिप्रस्थशेषिते ॥

सार्द्धप्रस्थमिते क्वाथे तावत्क्षीरसमन्विते ।

षाष्टिकात् तण्डुलाद्द्द्वन्द्रं कुडुबस्य विपाचयेत् ॥ (SSV)

​

12 Pala Balamoola + 3 Aadaka Jala – Reduced to 3 Prastha

(1 Pala – 48gm) (1 Adaka – 4 Prastha) (1 Prastha – 16 Pala)

(12 Pala – 576 gm) (3 Adaka – 9216ml) (3 Prastha – 2304ml)

​

Divided into 2 equal parts. i.e, 1 ½ prastha each (1152 ml)

To one such part add equal amount of Godugdha and add 2 kudava of Shashtika shaali

1 kudava – 2 prasrita =4 pala, So 2 Kudava = 384 gm

• क्वाथयेद् द्वादशपलं बलामूलात् यथाविधि।

त्र्याढकेसलिले यावद् त्रिप्रस्थं चावशेषितम् ॥

सार्धप्रस्थे ततः क्वाथेदत्त्वाक्षीरं चतत्समम्।

वर्षोषितात्षाष्टिकाख्याद्रिस्तुषं शुद्धतण्डुलम्

गृहीत्वा द्वादशपलं मन्दाग्नावथ पाचयेत्।

दर्व्या विचालयन् सम्यक् स्त्यानं नाधस्तु भाजने ॥ (Raghunatha Sharma)

​

12 Pala of Shashtika Shali – 576 gm

​

• संशोधितानां कुडवद्वयं-प्राक् संसाधितं षष्टिक तण्डुलानां बलकषाये पयसा युक्तत्वान्विपाचयेत् षड्गुणिते। ( Ke. Pa)

2 Kudava (384 gm) of Shashtika Shali should be cooked in 6 parts of mixture of Bala Kashaya and Kaheera i.e, 384*6 = 2304 ml

​

​

​

Preparation of Pottali

• यथातावत् पाकतो वा निःशेषं प्रायशो द्रवम् ।

कृत्वाष्टौ च ततः पिण्डान् भक्तात्तुल्यविभागतः|

वस्त्रखडे सुनूनेऽथ पिण्डमेकैकमेव तत् ॥

समं बध्वा चाष्टमूतीर्गोलाकाराः सवृन्तकाः ।

सुदृढ लक्ष्णसूत्रेण नातिश्लिथघनाः क्रमात् ॥

कुर्यात् साधु विशेषेण सुग्रहाः सुकरा यथा । (Ra.Sh.)

​

• यथावत् तण्डुल पिण्डान् विदध्यात् अमुनाष्टेचैका खण्डेषु नूतनेषु सुसुत्र बद्धान्। (Ke. Pa)

​

​

​

​

• Preparation of the Patient

​

• शुभे मूहुर्ते कृत पूज्य पूजं यथोक्त स तैलाक्तं तनुं मनुष्यम् । (K.P)
• शुभेऽहि देववैद्यादीन् समाराध्य यथायथम् ॥

द्रोण्यामभ्यक्तमासीनमातुरं परिचारकैः । SSV

Talam application

• शुष्कायाः कुडुवं धात्र्यास्तके द्विकुडुबोन्मिते।

पक्त्वा तावज्जले सम्यक् पिष्ट्वा भृत्योनुरोगिणः ।

शिः२प्रलिम्पेत् सुनिरुद्धमासीतवातुरस्तदा। SSV

​

​

• PRADHANA KARMA
• बलाक्वाथेऽवशिष्टेथ तावत्क्षीरसमन्विते ।

पिण्डमूतीश्चतस्रोऽपि धृत्वोष्णास्ताः शरावके।

पृथग्मूतीं गृहीत्वाथस्वस्थाने परिचारकः ॥

सहोष्णं चातुरस्याथ कण्ठाधः साधु मर्दयेत् ।

संपीड्य काये मूर्ती च सोष्णां संवाहयेदधः ॥

समोन्मर्दं सुखस्पर्शं समस्थानाभिमर्शकम् ।

अविच्च्छिन्नं यथाकर्मयावत् कुर्याच्च तावता ॥

मूतीरन्याश्चतस्रोऽपि साधु पक्त्वाऽथ पूर्ववत् ।

दद्याद् गृहीत्वा अनुत्तापा: भूयस्तप्ता यथाक्रमम् ॥ ॥ (Ra.Sh.)

​

• मूर्ती निष्पीड्य वामेन पाणिना चान्तरान्तरा।

साधु सम्मर्दयेत् काये तत्तदङ्गे सुखावहम्॥

यत्र पीडारुजादि स्यात्तत्र कुर्याद् विशेषतः ।

संवाहनाद्यं गाढं वा मृदु वोपशायात्मकम् ॥ (Ra.Sh.)

• विपाच्यमाने क्वथिते बलाया क्षिपेदथैनान् पयसा समेते।।

अभिक्ष्ण विक्षेप कवोष्णितैस्तैः विभज्य मृदनात् यथोप देशम्। (Ke.Pa)

​

• मुखेऽपि युक्त्या मृद्रीयाद् मन्दमेव यथासुखम् । 

किञ्च मूर्ध्नि प्रयोगोऽयं प्रायशो न च दृश्यते ॥ (Ra.Sh)

​

​

Postures

• अथोत्तानमुभाभ्याञ्च पार्श्वाभ्यामथ शायिनम् ॥

पश्चाच्चोत्तानमासीनं पुनश्चैवं बुधा जगुः || (SSV)

• Duration
• मुहूर्तमेवं स्वेद्यं स्यादङ्गं वा क्वाथसंक्षयात् ।

तप्ताभिराभिर्मूतीभिः सप्त वारान् विमर्दनात् ॥

प्रत्येकमासनादौ तु नश्येत् क्वाथोत्र दुग्धांशान् । (SSV)

​

• यामार्ध कालेन समाप्तिं इति यथा कषायः सपस्क एषः । (Ke.Pa)

​

• मूतिपाकाद् बलाक्वाथो दुग्धवान्नावशिष्यते ।

प्रायः साधुमुहूर्तं च तावदेव क्रियां चरेत् ॥ (Ra.Sh)

​

​

​

Samyak yoga, Ayoga and Atiyoga

• Samyak yoga lakshana
• शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे|�सञ्जाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता||१३|| (C.S.14/13)

​

• अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम् |�कुर्यात् स्वेदो हन्ति निद्रां सतन्द्रां सन्धीन् स्तब्धांश्चेष्टयेदाशु युक्तः|२२| ( S.C.32/22)

​

• स्वेदास्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतार्थित्वं मार्दवं चातुरस्य |�सम्यक्स्विन्ने लक्षणं प्राहुरेतन्मिथ्यास्विन्ने व्यत्ययेनैतदेव ||२३|| (S.c.32/23)

​

• Atiyoga lakshana

​

• पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा|�दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यमतिस्विन्नस्य लक्षणम्||१४|| (C.S.14/14)
• स्विन्नेऽत्यर्थं सन्धिपीडा विदाहः स्फोटोत्पत्तिः पित्तरक्तप्रकोपः |�मूर्च्छा भ्रान्तिर्दाहतृष्णे क्लमश्च कुर्यात्तूर्णं तत्र शीतं विधानम् ||२४|| (S.C.32/24)�
• Ayoga Lakshana

​

•  मिथ्यास्विन्ने अयोगस्विन्ने; मिथ्यास्विन्ने व्याधिवृद्धिः, देहस्य गुरुत्वम्, उष्णाभिलाषः, देहस्य काठिन्यं च| dalhana

​

• PASCHAT KARMA

• Immediately after procedure
• तालपत्रादिनान्नन्तनिरस्याभ्यज्यचातुरम् ॥

उपस्थाताकवोष्णेन तोयेन स्नपयेदनु । SSV

​

• उपस्थाताथ कुशलः साधुकर्म समाप्य च ।

नालेकेरादि पत्राणां पालीभिरवकृष्य वा ॥

गात्रावलग्नमन्नाद्यं व्यपनीयाशु युक्तितः ।

वस्त्रखण्डैश्चाभिमृश्य पुनरभ्यज्य सर्वतः ॥

धारोक्तक्रमतश्चैनं स्नपयेच्च ततः परम् । (Ra.Sh)

​

• ऊनापनीय खिल लेपम् अंगाद्ध्य यथा स्वतैलार्जित सर्वगात्राः । (Keraliya Panchakarma)

​

​

• Vayaskara. N.Sankaran Mooss mentions that after the completion of massage the bolus bags should be opened and the remnant contents should be applied over the body of the patient and rubbed.
• Remove talam and apply rasnadi Choorna to the head.
• Take rest followed by bath
• सेकानन्तरमातुरस्तु शिशिराम्बुप्रोक्षणैः ष्ठीवनै

श्चोत्क्षेपैर्मृदुमारुतैरनुगुणं विश्राम्य तत्रोत्थितः ।

मन्दं किञ्चन मर्दितोऽनु च रसैः स्नेहं कषायैस्त्यजेत्

स्नात्वा कोष्णजलैः सुगन्धसुभगो……. ( Dharakalpa)

​

• After Snana
• आचरेत् स्नेहपानोक्तं विधिमत्रापि चातुरः ॥ (SSV)
• विधिं च स्नेहपानोक्तमाचरेच यथायथम् ॥ (Ra.Sh.)

​

• During the procedure of Shashtika Shali Pinda Sweda subject is usually given with Anulomanas like G H Kashaya, G H Taila etc

​

BENEFITS

• विविधाभ निहन्ति तोदभेदप्रभृतीन् वातसमुद्भवान् विकारान् |

कुरुतेऽसिबलञ्च देहपुष्टिं बलमप्येष शरीरमादवञ्च ॥ (SSV)

​

• अग्निदीप्तिकरं यावदामदोषहरं परम् ॥

अन्नाभिलाषजनकं स्रोतः शोधनमुत्तमम् ।

त्वक्प्रसादकरं चैवमङ्गमर्दहरं तथा ॥

तनोश्च मार्दवकरं स्तब्दसन्धिप्रवर्तकं ।

मलानुलोमनं पथ्यं तुष्टिपुष्टिबलप्रदम्॥ (Ra.Sh.)

​

• सर्वांगंगा: बलयुताश्च समीररोग।

रक्तप्रकोप जनिताश्च तथा अति कृच्छ्राः ।

ये सति देहबलनाशकरा नराणां ।

नश्यंत्यनेन विधिना सहसाखिलास्ते ।। (Keraliya Panchakarma)

​

Indications

Contraindications

• Kapha and Ama associated conditions.
• Uncontrolled hypertension and Diabetes Mellitus
• Severe varicosity of veins
• Deep vein thrombosis
• Fractures
• Fever
• Severe inflammation

​

Precautions

• During the preparation of rice, care should be taken to avoid over or under cooking and should be stirred frequently for the better extraction and cooking.
• Tie bolus firmly to avoid leaking of contents during rubbing.
• The therapists in both sides of the patient should massage with the bolus in a synchronized manner.
• Ensure uniformity of pressure and temperature on all body parts.
• Boluses should be applied with sufficient warmth.
• Therapy should be stopped at any time if the patient gets good perspiration or shivering.

Complications and Management

• 1.Shivering – it is usually due to the uneven distribution of temperature or prolonged gap in between the taking up of new boluses or if body is exposed to cold breeze immediately after the procedure. Allow the patient to take rest, cover with a blanket and give warm liquid diet
• 2.Fainting- due to increased body temperature or low heat threshold of the patient or atiyoga of kriyakrama. Sprinkle cold water over the face and body. Drakshadi kashaya can be given internally as well.
• 3. Rashes: due to heat intolerance of the patient of pitta prakriti. Apply madhu and ghrita, preferably shatadhouta ghrta.

​

• Mode of action

​

​

Tiryakgata dhamanis divide into asankhya branches cover body like gavakshi

​

Openings are attched to romakoopa

​

Veerya of the swedana dravya enters the body after undergoing paka by brajaka pitta

​

Drug action

Absorption through skin - Mechanism of percutaneous Absorption

​

Through intercellular route

​

Opening of skin appendages by sweating, dialation of blood vessels

​

Phsospho lipids are present in milk – amphipathic nature

​

Passes through stratum corneum (both water and lipid soluble substances)

​

Raised temperature of skin accelerates the drugs pilosebaceous uptake

​

​

​

​

• It works as brimhana and provide Dhatu Poshana.
• Due to Ushna Guna, it stimulates sympathetic nervous system and performs vasodialation
• Sara and Sookshma guna liquefy the Leena Dosha and then these doshas are expelled out through the micropores.
• Increases blood flow locally, relieves muscle spasm, increases tendon extensibility and provides pain relief.

​

Just before finishing

• Shashtika shali pinda Sweda is the best treatment which enhances strength, immunity and nutrition to the tissues, prevents degeneration, tackles pain, neuromuscular and musculoskeletal disorders.

tHaNk YoU