İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ

​

​

​

İŞ SAĞLIĞI KAVRAMI

• İş sağlığı, genel olarak çalışma hayatı ve sağlık arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır.
• Konu insan sağlığı ile ilgili olduğu için çalışanların sağlığının korunması, hastalanan ve kazaya uğrayanların iyileştirilmesi gibi uygulamalar iş sağlığının tıbbi boyutu olan iş hekimliğini oluşturur.

• Çalışanların sağlığını belirleyen faktörler arasında, işyerinde bulunan çeşitli madde ve etkenler çok önemlidir.

​

• Bu maddelerin varlığının saptanması, düzeylerinin ölçülmesi ve gerektiğinde kontrol altına alınması şeklinde daha çok teknik konuları kapsayan uygulamalar da iş hijyeni olarak adlandırılır.
• İş sağlığı ise hem tıbbi hem de teknik uygulamalara işaret eden daha genel bir terim olup iki tür uygulamayı da kapsar.

• İş sağlığı çalışmalarında iş ile sağlık arasındaki ilişkiler incelenirken asıl ilgi, işin sağlık üzerindeki etkileri konusudur. Bu etki de çoğu kez algılandığı gibi, olumsuz bir etkidir ve iş sağlığı çalışmalarının amacı, çalışanları bu olumsuz etkilerden korumaktır.
• Bununla birlikte iş ve sağlık arasındaki ilişkilerin iki yönlü olduğu bilinmektedir. Bu ilişkinin bir yönünde iş, çalışanın sağlığı üzerinde etki yaparken, diğer yönde çalışanın sağlığının da iş üzerinde etkileri söz konusudur.

• İşin sağlık üzerindeki etkileri genellikle olumsuz bir etkilenme şeklinde olmakla birlikte, bazı durumlarda iş, çalışma, insanın sağlığı üzerinde olumlu etki de yapabilir.
• İşyerindeki tehlikelerin etkili bir şekilde kontrol edilmiş olduğu ve çalışma koşullarının olumlu olduğu bir ortamda çalışmak ve bir şeyler üretmek kişinin sağlığı üzerinde hem fiziksel, hem de ruhsal ve sosyal yönden olumlu etki yapar.
• İş ve sağlık arasındaki ilişkilerin diğer boyutu olan sağlığın iş üzerindeki etkileri ise basit olarak sağlıklı bir kişinin daha verimli çalışacağı şeklinde düşünülebilir.

İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME AŞAMALARI

• İnsanlar var oldukları ilk günden beri çalışmak durumunda olmuşlardır. Ancak bu çalışma önceleri, insanların yaşamaları için gerekli olan olanakları sağlama amacına yönelik olmuştur.
• Bu çağlarda da özellikle avcılık, balıkçılık ve barınak yapımı gibi işlerde kaza ve yaralanma şeklinde bazı riskler olmakla birlikte, bu riskler çalışma hayatının tehlikeleri olarak gündeme gelmemiştir.Bugünkü anlamda çalışma hayatının ve sanayi kuruluşlarının olmadığı eski yıllarda iş sağlığı konuları çok sınırlı idi.

• Madenciliğin başlamasının iş sağlığı konularının artmasında önemli yeri vardır. Madencilik çok eski çağlardan beri var olan bir çalışma alanıdır ve öteden beri tehlikeli bir iş türü olarak bilinmektedir.
• M.S. 23-79 yıllarında yaşamış olan Pliny de tozlu yerlerde çalışmanın risklerine işaretle, tozlu işyerlerinde çalışanlar arasında öksürük, nefes darlığı gibi belirtilerin görüldüğünü belirtmiştir.

• Eski zamanlarda suçlular için çalışma bir tür cezalandırma anlamına geliyordu. Bu nedenle çalışanların sağlığının bozulması, hatta ölmesi toplumun ilgisini çekmemiştir.
• Eski dönemlerdeki madenlerde bugünkü anlamda güvenlik önlemleri, havalandırma, toz kontrolü gibi uygulamalar olmadığı için madenciler uygun olmayan sağlıksız koşullarda çalışmış ve bunun sonucunda pek çok ölüm yaşanmıştır. Bu dönemin kadınlarının birden çok hatta bazen 6-7 defa evlenmelerinin nedeni budur.

• XV.ve XVI. yüzyıllarda Avrupa'nın değişik bölgelerindeki madenlerde çalışanlar arasında çeşitli akciğer hastalıklarının sık görüldüğüne işaret eden kayıtlar vardır.
• Bu dönemlerin bilim adamlarından Georgius Agricola (1494-1555) ve Paracelsus (1493-1541) Schneeberg ve Joachimstal’daki altın ve gümüş madenlerinde çalışanlar arasında sık görülen akciğer hastalıklarına işaret etmişlerdir.

• Juvenal de (M.S. 60-140) ayakta durarak çalışanlarda varis oluşumuna, demircilerdeki göz rahatsızlıklarına işaret etmiştir.
• Daha sonra yaşamış olan Galen (M.S. 130-201) ise, madenciler, kimyacılar, terziler, balıkçılar, çiftçiler ile metalürji alanında, dericilikte ve imalat işlerinde çalışanlarda görülen ve bir kısmı daha önce Hipokrat tarafından da tanımlanmış olan çeşitli hastalıklara işaret etmiştir.

• İş sağlığı ile ilgili gelişmelerde Dr. Bernardino Ramazzini'nin (1633-1714) çok ayrı bir yeri vardır.
• Ramazzini çeşitli fabrikalardaki çalışmaları sonucunda, bazı hastalıkların, insanların işyerinde karşılaştıkları etkenlerden kaynaklandığını, yani işle ilgili olduğunu gözlemlemiş ve bu noktayı ısrarla belirterek bütün hekimlere, hastalarından öykü alırken onların mesleklerini de sormalarını öğütlemiştir.

• İş sağlığının tarihsel gelişimi incelenirken Dr. Percival Pott’tan da söz etmek gereklidir. Dr. Pott, İngiltere’de baca temizliği işinde çalışan çocuklarda, ileri yaşlarda skrotum (testis) kanserinin sık görüldüğüne işaret etmiştir. Bugünkü bilgilerin ışığında kömürün yanması sonucunda oluşan polisiklik hoş kokulu hidrokarbonların bu hastalığa yol açtığı bilinmektedir.
• Ancak, henüz hastalıkların nedenleri konusundaki bilgilerin çok yetersiz olduğu yıllarda (1775) bu gözlemin yapılmış olması iş sağlığı alanında olduğu kadar, epidemiyoloji bilimi ve kanser epidemiyolojisi alanında da önemli bir değerlendirmedir.

SANAYİ DEVRİMİ

• Onsekizinci yüzyılın ikinci yarısında buharın keşfi ile birlikte çalışma hayatında önemli gelişmeler ve değişiklikler meydana gelmiştir.
• Buharın keşfi ile başlayan ve toplumların her kesiminde sosyal, ekonomik ve sağlıkla ilgili alanlarda yaşanan gelişme ve değişikliklerin tümü “sanayi devrimi” olarak adlandırılır.
• O güne kadar insan ve hayvan gücü ile çalıştırılan düzenekler, buhar gücü ile çalışan makinelerin yapılması sonucu fabrikalar şekline dönüşmüştür. Bu durum bir yandan üretim artışı sağlarken, bir yandan da yeni oluşan bu işyerlerinde çalışacak insan gücü ihtiyacı belirmiştir.

Sanayi Devrimi

• Çalışmak üzere yeni kurulan fabrikalara çok sayıda kişinin gelmesi, bu bölgelerde yeni ve sağlıksız yerleşimlerin doğmasına yol açmıştır.
• Fabrikalarda çalışanlar barınma ihtiyaçlarını karşılamak için hızla yeni yapılar oluşturmuşlar, su, tuvalet, mutfak gibi temel hijyenik olanaklardan yoksun bu sağlıksız ve derme-çatma yapılarda çok sayıda kişi barınmak ve yaşamak durumunda kalmıştır.
• İnsanlar, daha çok gelir elde etmek için uzun süreler boyunca çalışmışlardır.

• O güne kadar tarlada çalışan ve makineye yabancı olan kişiler arasında çok sayıda kazalar görülmüştür.
• Uzun süre çalışan ve yorulan, yeteri kadar dinlenemeyen, iyi ve yeterli beslenemeyen bu insanlarda, genel yaşam koşullarının da olumsuz olması sonucunda hızla önemli sağlık sorunları belirmiştir.
• Bu sorunlar bir yandan çalışma ortamından kaynaklanan kazalar ve hastalıklar olurken, bir yandan da tifüs, kolera gibi bulaşıcı hastalık salgınları görülmeye başlamıştır.
• O yıllarda İngiltere’de oldukça yaygın bir toplumsal sorun olarak kabul edilen ve çözüm aranmakta olan yoksulluğun önlenmesi için bir yasa hazırlanmaktadır. Bu yasanın hazırlanması için oluşturulan komisyonda görevli hukukçu ve çevre mühendisi olan Edwin Chadwick (1800-1884) 4 yıllık bir uğraşı sonunda 1842 yılında “Çalışanların Çevre Sağlığı Koşulları” adlı bir rapor hazırlamıştır.

• Chadwick bu raporda insanların hastalanmalarında çevre ve barınma koşullarının önemine işaret etmiş, çevre koşullarını olumlu hale getirerek bu sorunların önlenebileceğini ifade etmiştir.
• Bu katkılarından dolayı Edwin Chadwick de çevre sağlığının kurucusu olarak kabul edilmiştir

• Aynı dönemde çalışma hayatı ile ilgili olarak iş kazalarında da büyük artışlar gözlenmiştir. Zira bir yandan makineye ve fabrika çalışmasına yabancı olan, diğer taraftan eğitimsiz ve yorgun olan işçiler daha çok kazaya uğramışlardır.
• Sonraki yıllarda ucuz işgücü olması bakımından kadınlar ve çocuklar da çalışma hayatına girmeye başlamıştır.
• Ancak işlerin ağırlığı ve uygun olmayan çalışma koşulları nedeniyle öncelikle çocukların sağlıkları hızla bozulmuştur.

• Bunun üzerine çalışma hayatının ortaya çıkardığı sorunlar toplumda ilgi uyandırmaya başlamıştır.
• Bu tarihlerde bir takım aydın fikirli ve ileri görüşlü fikir adamlarının müdahalesi ile çalışma hayatına ilişkin bazı düzenlemeler ve düzeltmeler yapılmıştır.
• Bu ileri görüşlü kişiler arasında, Fransa'da (1789 yılındaki Fransız Devriminin de öncülerinden olan) Voltaire, J. J. Rousseau, İngiltere'de de bir fabrika sahibi olan Robert Owen, Robert Peel, Michael Sadler, Anthony Ashley Cooper, Charles Turner Thackrah, Thomas Percival gibi aydın kişiler ve hekimler sayılabilir.

• Bu kişilerin çabaları sonucunda İngiltere'de 1802 yılında pamuklu ve yünlü dokuma endüstrisinde çalışan çıraklara yönelik olarak, çalışma hayatına ilişkin ilk yasal düzenleme yapılmıştır.
• Çocukların ve çırakların çalışmalarını düzenleyen bu yasada günlük çalışma süresinin 12 saat ile sınırlandırılması, çalışmanın çocuğun eğitimini engellememesi ve ücret konuları yer almakta idi.
• Yine bu yasada işyerinin duvarlarının yılda iki kez yıkanması ve odaların da uygun şekilde havalandırılması konuları yer almaktaydı.
• Ayrıca yasa fabrikalarda gönüllü olarak gözlem ve denetim yapmak isteyenlere de bu olanağı veriyordu.

• 1819 yılında çıkarılmış olan bir başka yasa, çıraklar dışındaki çalışanları da kapsamaktaydı ve en küçük çalışma yaşını 9 yıl olarak belirlemişti.
• Daha sonra 1833 yılında çıkarılan bir başka yasa ile çocukların çalışmaya başlamadan önce bir hekim muayenesinden geçirilmesi, fizik yapı itibariyle 10 yaşını doldurmuş olduğu ve çalışmasına herhangi engel olmadığı konularının hekim tarafından değerlendirilmesi koşulları gündeme gelmiştir.
• Bu yıllarda İngiltere’de henüz doğum kayıtları başlamamıştır, bu nedenle çocukların yaşının doğru olarak bilinmesi olanağı yoktur. Bu durumda çocuğun bir doktor tarafından muayene edilmesi ve vücut gelişmesi itibariyle 10 yaşında olabileceğinin, çalışmaya engel olacak bir sağlık sorununun bulunmadığının doktor tarafından belirtilmesi gerekmektedir. Bu uygulama bir anlamda işe giriş muayenelerinin ilk örnekleri olarak değerlendirilebilir.

• Aynı yasa işyeri ortamının sağlığa uygun olması gereğine işaretle, işyeri ortamında bulunan risklerin saptanması ve kontrol altına alınması bakımından işyerlerinin denetlenmesini öngörmektedir. İşyerlerinin denetlenmesi için de ilk kez bu yasa ile bir denetim örgütü kurulmuştur.
• İngiltere’de 1833 yılında çıkarılan bir başka yasa ile kölelik sistemi ortadan kaldırılmış, 1842 yılında çıkarılmış olan Maden Yasası da genç kızların ve kadınların madenlerde çalıştırılmasını yasaklamış, bu konunun ve çalışma koşullarının hükümetin müfettişleri tarafından denetlenmesini gündeme getirmiştir.

• Başlangıçta İngiltere'de meydana gelen bu gelişmelerin, izleyen yıllarda diğer Avrupa ülkelerinde ve Kuzey Amerika'da da olduğu gözlenmektedir.
• ABD’de Alice Hamilton (1869-1970) adlı doktor 40 yıl süre ile çeşitli işyerlerinde incelemeler yapmış ve bu alandaki gelişmelere önemli katkıda bulunmuştur. Önceleri kurşun zehirlenmesi vakalarının çokluğuna dikkatleri çeken Dr. Hamilton, bu alanda işyeri koşullarında düzeltmeler yapılmasını sağlamış, daha sonra Arizona madenlerindeki silikozis sorununu, suni ipek imalinde çalışanlardaki karbon sülfür zehirlenmesi olgularını, Kaliforniya gümüş madenlerindeki civa zehirlenmelerini incelemiştir.
• Başarılı çalışmalarından dolayı kendisine 1919 yılında Harvard Üniversitesi tarafından iş sağlığı alanında öğretim üyeliği verilmiş, uzunca zaman bu görevini sürdürmüştür.

• Sovyetleri Birliği ve diğer Doğu Avrupa ülkelerinde iş sağlığı konularındaki gelişmeler 1917 yılındaki Ekim Devrimi’nden sonra olmuştur.
• Diğer Avrupa ülkeleri gibi önceleri iş sağlığı alanında organize bir çalışmanın olmadığı Sovyetler Birliği’nde, 1917 devriminden önceki dönemde Bolşevik Parti tarafından ortaya konulan sağlık politikasının iki temel ilkesi vardı; sağlık hizmetlerinin ücretsiz olması ve koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik verilmesi.

• Günümüzde gerek sanayileşmiş gerekse sanayileşmekte olan ülkelerde çalışma hayatına ilişkin çeşitli sorunlar vardır ve bu sorunların önlenmesi ve çözümü bakımından da çeşitli hukuksal düzenlemeler yapılmaktadır.
• Bu konularla ilgili olarak uluslararası düzeyde kararlar almak ve öneriler geliştirmek üzere 1919 yılında Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO; International Labour Organization) kurulmuştur.
• Bu kuruluş bugüne kadar, sayıları 200’ü bulan sözleşme ve tavsiye kararları kabul etmiş ve üye ülkelerin kullanımına sunmuştur.

• ILO/WHO Ortak Komitesinin (1950) tanımı ile iş sağlığı “bütün çalışanların bedensel, ruhsal, sosyal iyilik durumlarını en üst düzeye ulaştırma ve sürdürme, çalışma koşulları yüzünden çalışanların sağlığının bozulmasını önleme, çalışanları çalışma ortamındaki sağlığı bozan etmenlerden koruma, çalışanların fizyolojik ve psikolojik durumuna en uygun işe yerleşmelerini sağlama” olarak tanımlamıştır.
• Benzer bir komitenin (1995) çalışmaları ile tanıma çalışanların sağlığını ve çalışma kapasitesini koruma ve geliştirme, alışma ortamını ve yapılan işi geliştirme, işyerinde sağlık ve güvenliği destekleyen yönde iş organizasyonu ve çalışma kültürünü geliştirme ifadeleri yerleştirilmiştir.

• 155 Sayılı ILO Sözleşmesi (İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşme, 1981, 13.01.2004/25345 RG);
• ulusal politika ilkeleri,
• ulusal düzeyde eylem ve
• işletme düzeyinde eylem bölümlerinden oluşmaktadır.
• Ulusal politika ilkeleri arasında her üyenin, ulusal koşullar ve uygulamaya göre ve en fazla temsil kabiliyetine sahip işçi ve işveren kuruluşlarına danışarak iş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin tutarlı bir ulusal politika geliştirmesi, uygulaması ve periyodik olarak gözden geçirmesi vurgulanmaktadır.

• Ulusal düzeyde eylem bölümünde; iş sağlığı ve güvenliği ve çalışma ortamına ilişkin mevzuatın uygulanması, uygun ve yeterli bir denetim sistemi, işverenler ve işçilerin yasal yükümlülüklere uymalarını sağlamak amacıyla, yol gösterici tedbirlerin alınması belirtilmektedir.
• İşletme düzeyinde eylemler arasında işverenlerin, işyerlerinde kullanılan makine ve donanım ile risk etmenlerinin sağlık riski oluşturmamasını sağlaması gibi ilkeler belirlenmektedir.

155 Sayılı ILO Sözleşmesi

• 161 Sayılı ILO Sözleşmesi (İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin Sözleşme, 1985, 13.01.2004 / 25345 RG);
• Ulusal politikanın ilkeleri,
• görevler,
• örgütlenme,
• çalışma koşulları ve
• genel hükümler bölümlerinden oluşmaktadır.

​

• Ulusal politika ilkeleri başlığı altında temelde önleyici işlevlere sahip olan iş sağlığı hizmetleri, güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı oluşturmak ve sürdürmek; işi, işçilerin fiziksel ve zihinsel sağlık durumlarına ve yeteneklerine uygun biçimde uyarlamak amacıyla yürütülen hizmetlerdir vurgulaması yapılmıştır
• Görevler arasında işverenin işyerinde yürütmekle yükümlü olduğu iş sağlığı hizmetlerinin, işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olarak düzenlenmesi belirtilmiştir.

• WHO’nun İş Sağlığı Küresel Stratejisinde (1995) amaç; iş sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi, kapsamının genişletilmesi, içerik ve faaliyetlerinin geliştirilmesi, araçlar; iş sağlığı çalışanlarının eğitimi, destek hizmetlerin organizasyonu, İSG için araştırma temeli ve standartları sağlama olarak belirlenmiştir.
• Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde özellikle tarım, kayıt dışı sektör ve küçük işletmelerde çalışanlar ile kendi hesabına çalışanlar gibi iş sağlığı hizmetlerine ulaşamayan çalışanlara iş sağlığı hizmetlerinin sunumu, dünyadaki her çalışana iş sağlığı hizmetlerini sağlamak hedefi vurgulanmıştır.

• T.C. Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Politika Belgesi II de (2009 – 2013) politik hedefler arasında AB normlarına uygun bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ’nun çıkarılması:, AB’nin Çerçeve Direktifi ile ILO’nun 155 ve 161 sayılı Sözleşmeleri gereği Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyinde bağımsız bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun çıkarılması hedef olarak belirlenmiştir.
• Bu hedef Ulusal Program ve Hükümetin Acil Eylem Planında yer almıştır. İSG Kanun Tasarısı Taslağı hazırlanmıştır. Bu kanunla iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin düzenlemelerin bütün çalışanları kapsaması amaçlanmaktadır.

​

• Son yılarda gündeme gelen Temel İş Sağlığı Hizmetleri yaklaşımı esasen hizmetlerin bütün çalışanları kapsaması amacını gerçekleştirebilmek için yöntem önerilerini içermektedir. TİSH yaklaşımı bir taraftan iş sağlığı hizmetlerini belirlerken bir taraftan da bu etkinliklerin çalışanlarının tamamına ulaşmasını ve bu amaçla ülkenin sağlık sistemine entegrasyonunu vurgulamaktadır.
• Ülkemizde de son yıllarda Sağlık Bakanlığı bünyesinde hizmet veren Toplum Sağlığı Merkezlerinde işyeri hekimliği hizmeti verilmesine ilişkin çalışmalar sürdürülmekte, ilgili yasal düzenlemeler yayınlanmaktadır.

İŞ SAĞLIĞININ KAPSAMI

• İş sağlığı, iş ile sağlık arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim alanıdır.
• Çalışma hayatı ile çalışanların sağlığı konuları çok yakından ilişkilidir.
• Öte yandan çalışma hayatının eğitim, hukuk gibi yönleri ile bireysel ve toplumsal açıdan önemli olarak ekonomik boyutu da vardır.
• Bu nedenle iş sağlığının kapsamı çeşitli yönlerden ele alınabilir.

İŞ SAĞLIĞININ KAPSAMI

• İş Kolları Yönünden : Pek çok ülkede en azından başlangıç dönemlerinde iş sağlığı konuları sanayi iş kollarındaki sorunlarla sınırlı tutulmuştur.
• Ancak sanayi işleri dışındaki (hizmet sektörü, tarım sektörü, ormancılık işleri, ulaşım işleri vb.) çalışma alanlarında da çeşitli tehlikelerin olduğu ve çalışanlar arasında çeşitli sağlık sorunlarının yaşandığı bilinmektedir.
• Bu yüzden son yıllarda özellikle gelişmiş ülkelerde olmak üzere, sanayi dışında kalan iş kollarında ortaya çıkabilecek sağlık sorunları da iş sağlığının ilgi alanı içinde yer almaya başlamıştır.

• İş Sağlığının Boyutları Yönünden : İş sağlığı çeşitli boyutları olan bir alandır. İş kazası ve meslek hastalığı başta olmak üzere çalışanların sağlık sorunları, bu sağlık sorunlarının tanı ve tedavisi ile korunma yolları şeklindeki tıbbi boyut (iş hekimliği) ile işyerlerindeki fiziksel, kimyasal, biyolojik vb. sağlık risklerinin saptanması, ölçülmesi ve kontrol altına alınması çabaları şeklindeki teknik boyutu (iş hijyeni) ile sınırlı da değildir.
• Çalışma ortamları ve işyerleri insan sağlığı ile doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olabilir.

​

İŞ SAĞLIĞININ KAPSAMI

İŞ SAĞLIĞI UYGULAMA İLKELERİ

• İş Sağlığı Uygulama İlkeleri” olarak adlandırılan uygulamalar başlıca 6 başlık altında incelenebilir:

1. Uygun işe yerleştirme: Çalışmaya aday olan bir kişinin işe başlamadan önce bir değerlendirmeden geçirilerek niteliklerinin belirlenmesi ve bu niteliklerine uyan bir işe yerleştirilmesi, sağlıklı çalışan amacına ulaşmak bakımından çok temel bir uygulamadır. Bu amaçla yapılan muayeneye "işe giriş muayenesi" adı verilmektedir.

2. İşyeri ortam faktörlerinin değerlendirilmesi,

​

3. İşyeri risklerinin kontrolu: Sağlık risklerinin kontrolunda amaç, risk etkeni ile çalışan işçinin temasını kesmektir. Bunun için öncelikle yapılması gereken, riskin kaynağında kontroludur.

Kaynakta kontrol amacı ile sık olarak yapılan bir uygulama havalandırma sistemi kurulmasıdır.

Çabalara rağmen risk etmeninin yeterince kontrol altına alınamadığı veya işin niteliği bakımından yukarıda sayılan uygulamaların yapılamadığı durumlarda, risk etmeni çalışan işçiye ulaşacaktır. Bu durumda da işçiye yönelik bazı uygulamalar vardır ki bunlara da kişisel koruyucu uygulamaları adı verilir. Maske, gözlük, eldiven, baret, iş elbisesi, koruyucu ayakkabı vb. araçlar bu amaçla sık kullanılan örneklerdir.

​

4. Aralıklı kontrol muayeneleri,

5. İşyerinde sağlık hizmeti sunulması,

6. Sağlık eğitimi ve danışmanlık

​