ETİK, GÜVENLİK VE TOPLUM

ETİK

NE

DEMEK?

1. ETIK DEĞERLER

• Bireylerin ahlaklı ve erdemli bir hayat yaşayabilmesi için hangi davranışlarının doğru, hangilerinin yanlış olduğunu araştıran bir felsefe dalı
• Temelinde güzel ahlaklı, adaletli ve iyi insan olma
• Bir konuya ya da belirli bir meslek dalına özgü etik davranışların tamamı etik değerler olarak tanımlanabilir.
• Bilişim teknolojilerinin ve İnternet’in kullanımı sırasında uyulması gereken kuralları tanımlayan ilkelere bilişim etiği denir.

2.1. FIKRI MÜLKIYET

• Kişinin kendi zihni tarafından ürettiği her türlü ürün sahipliği
• Eserlerin (bilişim alanı için geliştirilen yazılımlar) sahibi kimdir ve kimlerin kullanımına izin verilmiştir?

​

Lisans

Creative Commons Lisansı (CC)

• Creative Commons, telif hakları konusunda esneklik sağlamayı amaclayan, eser sahibinin haklarını koruyarak, eserlerin paylaşımını kolaylaştırıcı modeller sunan, kar amacı gutmeyen bir organizasyondur.
• Bu organizasyona dahil olan eserler, kaynağı belirtmek on şartıyla belirli kısıtlamalar goz onunde bulundurularak kullanılabilir.

​

​

Creative Commons (CC)

Atıf

​

Aynı lisansla paylaş

​

Ticari olmayan

​

Türetilemez

​

​

GPL Lisansı

• General Public Licence / Genel Kamu Lisansı
• Programı sınırsız kullanma özgürlüğü.
• Programın nasıl çalıştığını inceleme ve amaçlara uygun değiştirme özgürlüğü.
• Programın kopyalarını sınırsız dağıtma özgürlüğü.
• Programın değiştirilmiş halini dağıtma özgürlüğü.

​

Diğer Yazılımlar

• Ücretsiz Sürümler
• Freeware
• Deneme Sürümleri
• Shareware: paylaşımlı yazılım, zaman kısıtlamalı, geçici süreliğine tam kullanım hakkı
• Demo: tanıtım amaçlı program, özellik kısıtlı, belirli özellikler kullanılamıyor
• Paralı sürümler
• Full, programın tüm özellikleri kullanılıyor

Not: Tüm yazılımlarda lisans sözleşmesi olabilir.

2.2. ERİŞİM

• Sorunlar
1. Bilgiye erişebilecek düzeyde bilişim bilgisi ?????
2. Bilginin yararlılığını test edecek düzeyde bilgi okuryazarlığı ?????
3. Bilgiye erişmenin varsa maddi karşılığı olan ekonomik güç

Çözüm önerisi???

2.3. GIZLILIK

• Kişiye ait her turlu bilgiyi saklama becerisi

HER ŞEYI BILEN ADAM!?

2.4. DOĞRULUK

• Sorumluluk kimde?
• Her bilgi doğru mu?
• En az üç kaynaktan kontrol!
• Adres kontrol edilmeli.

​

WEB SITESI ADRESLERI

• com 🡪 ticari şirketler /commercial
• org 🡪 dernek, sendika gibi sivil toplum örgütleri /organization
• gov 🡪 devlete ait siteler /government
• edu 🡪 üniversiteler /education
• k12 🡪 12 yıllık eğitime dahil olan okullar /ilkokul, ortaokul ve liseler
• net 🡪 internet, ağ üzerine iş yapan şirketler /network
• …

ARAMA MOTORU KULLANIMI

?

?

?

?

HER HABER DOĞRU MUDUR?

BENZER GÖRSELI ARAYIN

2.5. İNTERNET ETIĞI

• Bize yapılmasından hoşlanmadığımız davranışları başkalarına yapmaktan kaçınmalıyız
• İnternet’i kullanırken her kültüre ve inanca saygılı olmalıyız
• Sürekli büyük harfler ile yazışmanın yüksek sesle konuşmak anlamına geldiği unutulmama.
• Özel hayatlara saygı gösterilmeli, kişilere ait sırlar paylaşılmamalıyız.
• Kaba, argo konuşmamalıyız.
• İzinsiz bilgi paylaşımı yapmamalıyız.
• Doğruluğundan emin olmadığımız bilgi, belge veya haberi doğruymuş gibi paylaşmamalıyız.
• İnterneti başkalarına zarar vermek amaçlı kullanmamalıyız.

DIJITAL YURTTAŞLIK

SIBER (DIJITAL) ZORBALIK

• Zorbalık yapan hesaplara;
• cevap vermeyin,
• tartışmaya girmeyin,
• hesabı engelleyin.
• Bu hesapları, bulunduğunuz sosyal medya platformundaki “Bildir/Şikâyet Et” bağlantısını kullanarak şikâyet ediniz.
• Size yönelik etik dışı davranışlar artarak ve ağırlaşarak devam ederse bunların ekran görüntülerini ve mesajları kaydediniz ve hukuki yollara başvurunuz.
• Zorba bir hesap için kötü kullanım bildirimi sayısı fazla olursa o hesabın site yönetimi tarafından incelenmesi ve kapatılması daha çabuk olacaktır.

BİLGİ GÜVENLİĞİ

• Gizlilik: Bilginin yetkisiz kişilerce görülmesinin engellenmesidir.
• Bütünlük: Bilginin yetkisiz kişiler tarafından değiştirilmesi ya da silinmesi gibi tehditlere karşı korunmasıdır.
• Erişilebilirlik: Bilginin yetkili kişilerce ihtiyaç duyulduğunda ulaşılabilir ve kullanıma hazır durumda olmasıdır.

• Önem teşkil eden her tür bilgiye izin alınmadan ya da yetki verilmeden erişilmesi, bilginin ifşa edilmesi, kullanımı, değiştirilmesi, yok edilmesi gibi tehditlere karşı alınan tüm tedbirlere bilgi güvenliği denir

3.1. BILGI GÜVENLIĞINE YÖNELIK TEHDITLER

• Siber; temeli bilişim teknolojilerine dayanan, tüm cihaz ve sistemleri kapsayan yapıya verilen genel addır
• Siber Suç: Bilişim teknolojileri kullanılarak gerçekleştirilen her tür yasa dışı işlemdir.
• Siber Saldırı: Hedef seçilen şahıs, şirket, kurum, örgüt gibi yapıların bilgi sistemlerine veya iletişim altyapılarına yapılan planlı ve koordineli saldırıdır.
• Siber Savaş: Farklı bir ülkenin bilgi sistemlerine yapılan planlı ve koordineli saldırılardır.
• Siber Terörizm: Bilişim teknolojilerinin belirli bir politik amaca ulaşabilmek için hükümetleri, toplumu, bireyleri ve kuruluşları yıldırma, baskı altında tutma amacıyla kullanılmasıdır.
• Siber Zorbalık: Bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak bir birey ya da gruba, özel ya da tüzel bir kişiliğe zarar verme davranışlarının tümüdür.

SIBER TUZAKLAR

3.2. SAYISAL DÜNYADA KIMLIK VE PAROLA YÖNETIMI

• Parola, büyük/küçük harfler, noktalama işaretleri ve özel karakterler içermelidir.
• Parola, -aksi belirtilmedikçe- en az sekiz karakter uzunluğunda olmalıdır.
• Parola, ardışık harfler ya da sayılar içermemelidir.
• Belirli aralıklar ile yeni parola oluşturulması gerekir.
• Parola başkalarıyla paylaşılmamalıdır.
• Parolalar, basılı ya da elektronik olarak hiçbir yerde saklanmamalıdır.
• Başta e-posta adresinin parolası olmak üzere farklı bilişim sistemleri ve hizmetler için aynı parolanın kullanılmaması gerekir.

GÜVENLI PAROLA OLUŞTURMA YÖNTEMLERI

• Anahtar kelime oluştururken; G yerine 6, g yerine 9, Ş yerine $, a yerine @, i veya l yerine 1 gibi karakterler kullanılabilir.
• Alsancak 🡪 A1s@nc@k 🡪 Twitter için A1s@nc@kTW gibi..
• “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur.” 🡪 M0kd@kM@il (e-posta için)

​

3.3. KIŞISEL BILGISAYARLARDA VE AĞ ORTAMINDA BILGI GÜVENLIĞI

Zararlı Yazılım (Malware): Bilişim sistemlerinin çalışmasını bozan veya sistem içinden bilgi çalmayı amaçlayan kötü niyetlerle hazırlanmış yazılımlardır.

Virüs: Dışardan müdahaleyle çalışır.

• Solucan (vorm): Kendiliğinden çalışır ve kendi kendini kopyalar.
• Truva Atı (trojan): Görünürde masum bir yazılım, arka planda farklı bilgilere ulaşıp bu bilgileri üçüncü tarafa gönderir.
• Casus (spyware): İstatistiki bilgi toplar. Genelde interneti yavaşlatır.
• Keylogger???
• Klavyeden girilen tüm bilgileri kaydeder.
• …

ZARARLI PROGRAMLARA KARŞI ALINACAK TEDBIRLER

• Bilgisayara antivirüs ve İnternet güvenlik programları kurularak bu programların sürekli güncel tutulmaları sağlanmalıdır.
• Tanınmayan/güvenilmeyen e-postalar ve ekleri kesinlikle açılmamalıdır. Örneğin resim.jpg.exe isimli dosya bir resim dosyası gibi görünse de uzantısı exe olduğu için uygulama dosyasıdır.
• Zararlı içerik barındıran ya da tanınmayan web sitelerinden uzak durulmalıdır.
• Lisanssız ya da kırılmış programlar kullanılmamalıdır.
• Güvenilmeyen İnternet kaynaklarından dosya indirilmemelidir.

PROBLEM ÇÖZME VE ALGORİTMALAR

2.1.1. PROGRAMLAMA NEDIR?

• Programlama; bilgisayarın donanıma nasıl davranacağını anlatan, bilgisayara yön veren komutların ve işlemlerin geliştirilmesi, test edilmesi ve bakımını yapma sürecidir.

• Problem çözme; problemleri formüle edebilme, farklı ve yaratıcı çözüm yolları önerebilme, çözümü kesin ve doğru biçimde ifade edebilme becerisidir.
• Bilgi işlemsel düşünme; bilgisayar biliminin kavramlarından yararlanarak problem çözme, sistem tasarlama ve insan davranışlarını anlama olarak tanımlanabilir.
• Programlama, hem problem çözme becerisi hem de bilgi işlemsel düşünme becerisine sahip olmayı gerektirir.

​

Bir programlama sisteminin iki bileşeni vardır:

1. Bilgisayara kurulmuş olan bileşen / programlama ortamı
2. Programcı tarafından oluşturulan algoritma ve program kodları

2.1.2. PROGRAM NEDIR?

• Program, yapılacak bir işlemi ya da hesaplamayı gerçekleştirmek için birbirini izleyen komut ya da yönergelerden oluşan yapıdır.
• İşlemler matematiksel ya da mantıksak olabilir.
• Örneğin bir formülün sonucunun hesaplanması ya da bir doküman içerisinde belirli bir metnin aranması gibi.
• Ayrıntılar programlama dillerine göre farklılaşsa bile belirli komutlar her dilde yer alır.

Programlar temel olarak şu işlemlere dayalı olarak çalışır.

• Girdi: Klavyeden, dosyadan veya başka bir aygıttan veri almadır.
• Çıktı: Ekranda veriyi görüntüleme veya veriyi dosyaya veya başka bir aygıta göndermedir.

​

• Matematik: Toplama, çarpma gibi bazı temel matematiksel işlemleri gerçekleştirmedir.
• Koşullu yürütme: Belirli durumları sınamak ve komutları uygun bir sıraya göre çalıştırmaktır.
• Tekrarlama: Bazı eylemleri genellikle ufak tefek değişikliklerle yineleme işlemidir.

​

2.1.3. HATA AYIKLAMA NEDIR?

• Programlama, karmaşık bir süreçtir ve programcılar programlamada hata (bug) yapabilirler.
• Programlama hatalarını bulma ve düzeltme işlemine hata ayıklama (debugging) denilir.
• Bir programda üç tür hata oluşabilir: 
• Söz dizimsel hatalar
• Çalışma zamanı hataları
• Anlam bilimsel hatalar.

SÖZ DIZIMSEL HATALAR

• Söz dizimi, programın yapısı ve bu yapı hakkındaki kurallar demektir.
• Örneğin Türkçede bir cümle büyük harfle başlamalı ve uygun bir noktalama işaretiyle sona ermelidir.
• Bu kurallara uymayan cümlelere “Söz dizimi hatası içermektedir.” diyebiliriz.
• Programlama dilleri için söz dizimi, yoruma açık olmayacak şekilde kesin ve net ifadeler içermelidir. Aksi takdirde program, söz dizimi hatası verir ve programın doğru çalışmasını bekleyemeyiz.

ÇALIŞMA ZAMANI HATALARI

• Bu hatalar ancak program çalıştırıldıktan sonra ortaya çıkar. Hesaplanması mümkün olmayan işlemler (sıfıra bölünme) ya da hiç gerçekleşmeyecek koşulların (5<3) yürütülmesi gibi durumlarda ortaya çıkar.

ANLAM BILIMSEL HATALAR

• Bu durumda program, genellikle hata vermeden çalışır ancak çoğu zaman beklenen sonucu üretmez.
• Programı satır satır çalıştırarak, farklı adımlardaki çıktıları gözlemleyerek nerede mantık hatası yapıldığı bulunmalı
• Programlama, program doğru biçimde çalışana kadar aşamalı olarak hata ayıklama sürecidir.

2.1.4. GÜNLÜK HAYATTA PROBLEM ÇÖZME

• Problem çözme, amaca ulaşabilmek için alternatifler arasından en uygun yolu belirlemektir.
• Alternatifler, farklı koşul ve beklentilere göre şekillenir.
• En uygun çözüm ise farklı koşul ve durumlar için değişiklik gösterebilir.

2.1.5. PROBLEM ÇÖZME SÜRECI

• Hanoi Kuleleri
• Sudoku

2.1.5. PROBLEM ÇÖZME SÜRECI

PROBLEM ÇÖZME SÜRECI

ALGORITMA PROBLEM İLIŞKISI

• Problem, yanıtının bilimsel yöntemlerle bulunması, teoremler ya da kurallarla çözülmesi gereken soru.

• Algoritma, belli bir problemi çözmek veya belirli bir amaca ulaşmak için tasarlanan yol.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Her Zaman Bir Planınız Olsun
• Belirsiz bir durumu yaşamak yerine her zaman bir planınız olmalıdır.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Problemi Tekrar İfade Edin
• Problemi tekrar ifade etmek, göremediğimiz bir ayrıntıyı görmemizi ya da problemi daha kolay çözmek adına bir ipucu yakalamamızı sağlayabilir.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Problemi Küçük Parçalara Ayırın
• Verilen problemi adımlara ya da bölümlere ayırmak, çözümü kolaylaştırır.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Önce Bildiklerinizden Yola Çıkın
• Programlama yaparken öncelikle bildiklerimiz ile başlamalı ve sonra yeni çözümler arayışına girmeliyiz.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Problemi Basitleştirin
• Temel amacınız problemi basitçe ifade etmeye çalışmak olmalıdır. Çözüm için denediğiniz yaklaşımlar, size gerçek çözüm için yol gösterecektir.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Benzerlikleri Arayın
• Çözülmesi istenen problemle önceden çözülen problem arasındaki olası örtüşme ya da yeni çözüme ilham verme olarak tanımlanabilir.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Deneme Yapın
• Bazen bir problemi çözmenin en kolay yolu denemek ve sonuçlarını gözlemlemektir.

PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ

• Asla Vazgeçmeyin
• Kararlılık, güven ve istek kaybolduğu zaman açık düşünemezsiniz, işlemler olması gerektiğinden uzun sürer ve gittikçe zorlaşır.
• Böyle durumlarda en etkili çözüm ara vermektir. Problemden tamamen uzaklaşarak geçirilecek vakit sonrasında çok daha verimli çalışmak olasıdır.

PROBLEM ÇÖZME ADIMLARI

BILGISAYAR ILE PROBLEM ÇÖZME

• Programcı işlenmemiş halde veriyi alır, işlenmiş hale yani bilgiye dönüştürür. Bunlar eşitlik ve ifadelerin yapı taşlarıdır.

​

VERI TÜRLERI

• Sayısal veriler

​

• Alfa numerik/Karakter Veri

​

• Mantıksal Veri

SAYISAL VERILER

• Tüm sayı tiplerini içerir. Sayısal veri, hesaplama işlemlerinde kullanılabilen tek veri türüdür. Pozitif ya da negatif tam sayılar ve reel sayılar kullanılabilir.
• Sayısal veriler; açılar, uzaklık, nüfus, ücret, yarıçap gibi hesaplama sürecinde gerekli değerler için tanımlanır.

​

ALFA NUMERIK/KARAKTER VERI

• Karakter veri seti; tüm tek haneli sayılar (“0”.. “9”), harfler (“a”..“z”, “A”..“Z”) ve özel karakterleri (“#”, “&”, “*”, ..) kapsar. Bu veri setinden oluşturulan değer, tırnak içinde belirtilir. Büyük ve küçük harf duyarlıdır yani “a” ile “A” farklı algılanır.

MANTIKSAL VERI

• Veri setinde yalnızca iki kelime barındırır: doğru ve yanlış (True/False). Bu veri evet ya da hayır şeklindeki karar verme süreçlerinde kullanılır. Örneğin sonucu doğru ya da yanlış olan durumlarda mantıksal veri tanımlaması yapılır.

​

AŞAĞIDA VERILEN DEĞIŞKENLERIN VERI TÜRLERINI BELIRLEYINIZ.

İsim

Yaş

Cinsiyet

Vergi Numarası

Okul Numarası

Geçti/Kaldı

Evli/Bekâr

​

ÖRNEK VERI TÜRLERI

BİLGİSAYAR VERİYİ NASIL SAKLAR?

• Bilgisayar veriyi hafızada saklar. Her bir değişken için hafızada belirli bir alan ayrılır ve bu alan her seferinde tek bir değer saklayabilir. Kullanıcı, var olan değer yerine yeni bir değer atadığında eski değer silinir. Hafızada bu konumlar geçicidir. Programın çalışması bittiğinde ya da bilgisayar kapatıldığında bu veriler silinir.
• Verilerin daha sonra tekrar kullanılması gerekiyorsa sabit disk gibi kalıcı bir konuma kaydedilmeleri gerekir.

SABİT VE DEĞİŞKENLER

• Bilgisayarlar problemleri çözmek için süreç boyunca sabit ve değişken olarak adlandırılan verileri kullanır.
• “Sabit” olarak tanımlanan veriler problemin çözüm süreci boyunca asla değişmeyen değerlerdir. Sabit değerler sayısal, karakter ya da özel semboller olabilir.
• Program çalıştığı sürece bu değer kendisine verilen isim ile çağrılır ve değeri asla değiştirilemez. Örneğin, pi değeri değişmeyen bir değer olacağı için sabit olarak tanımlanmalıdır.

• “Değişken” olarak tanımlanan verilerin değeri, program çalıştığı sürece değişebilir.
• Değişkenlere taşıdığı değerleri ifade eden isimler verilir, bu şekilde belirleyici özellikleri de oluşur.
• Programcılar çözüm sürecinde ihtiyaç duyulan her bir değişkene ayrı bir isim vermelidir.
• Değişken, farklı veri türlerinde olabilir ancak ismi, içerdiği değer ile tutarlı olmalıdır.
• Örneğin fiyat isimli bir değişenin içerisinde 50 değeri atanmış olabilir, program çalıştığı süre içerisinde bu değer değişebilir ancak değişkenin ismi hiçbir zaman değişmez.

​

Değişkenlere isim verirken dikkat edilmesi gereken kurallar şunlardır:

• Değişkene içerdiği değer ile tutarlı isimler veriniz.
• Değişkenlere isim verirken boşluk kullanmayınız.
• Değişkenlere isim verirken rakam ile başlanamaz, alt tire ( _ ) veya bir karakter ile başlanır.
• Matematiksel semboller ve özel karakterler değişken isimlerinde kullanılamaz (*,/, -,+, #,%,&,(,=,?,$,[,{ vb.)
• Programlama dillerinde kullanılan komut isimleri değişken olarak kullanılamaz. (if, for, while, else, do, int, vb.)

​

​

DEĞIŞKEN ISIMLERI KONUSUNDA AŞAĞIDAKI NOKTALARA DIKKAT EDILMELIDIR:�

• Bazı platformlar desteklemediği için Türkçe karakter kullanımı tavsiye edilmez.
• Değişken isimlendirmelerinde boşluk karakteri yerine alt çizgi ( _ ) karakteri kullanılabilir, bununla birlikte değişken isimlendirmede küçük harfle başlanır ve ikinci kelime boşluk bırakmadan büyük harfle de devam edebilir. Buna “Camel Karakter” kullanımı denir. Örnek: tcKimlikNo

FONKSIYONLAR

• Fonksiyonlar, belirli işlemleri yürüten ve sonuçları döndüren bir işlem kümesidir.
• Problem çözme sürecinde tekrarlanan işlemler için kullanılır ve böylece programcının, hem problemi daha hızlı çözmesini hem de programın daha anlaşılır olmasını sağlar.

OPERATÖRLER

• “Operatörler” verileri, ifade ve eşitlikler ile birleştirir.
• Örnek vermek gerekirse 6 + 5 ifadesinde yer alan “+” operatördür

İŞLEM ÖNCELIĞI

İFADE VE EŞITLIKLER

PROBLEM ÇÖZME YAKLAŞIMLARI

HARICÎ VE DÂHILÎ DOKÜMANTASYON

• İyi programcılar, kodları başkaları tarafından rahatça anlaşılabilsin diye satırlar arasına açıklamalar yazarlar. Bu şekilde, yazılıma ait “dâhilî dokümantasyon” oluşturulmuş olunur.
• Kod satırları haricinde yazılımın kullanımına ve teknik gereksinimlere ait bilgilerden oluşan “haricî dokümantasyon” hazırlanır.

ALGORITMALAR

• Algoritma, bilgisayara hangi işlemi hangi sırada yapması gerektiğini söyleyen yönergeler bütünüdür.
• “Sözde kod” algoritmaya çok benzer bir dildir ve bazen algoritma yerine kullanılabilir.
• Algoritmadaki işlem sayısı, programcının problemi çözme yoluna bağlıdır.

AKIŞ ŞEMALARI

• Akış şeması algoritmanın görsel gösterimidir.
• Programcı, oluşturulan algoritmadan grafiksel gösterimler oluşturur.
• Akış şeması, program geliştirmeye başlamadan önceki son adımdır.
• Akış şemasında hatalar rahatlıkla görülüp düzeltilebilir.
• Akış şemalarını oluşturmak için kullanılan evrensel simgeler ve bu her bir simgenin anlamı vardır