แรงและแรงเสียดทาน
วิชาวิทยาศาสตร์
ฟิสิกส์
1. นักเรียนสามารถทดลองและอธิบายแรงที่กระทำต่อวัตถุหยุดนิ่งในแนวเดียวกัน
หลายแรง และหาแรงลัพธ์ที่กระทำต่อวัตถุได้
2. นักเรียนสามารถเข้าใจและอธิบายการเขียนแผนภาพของแรงที่กระทำต่อวัตถุที่อยู่
ในแนวเดียวกัน แรงลัพธ์ที่กระทำต่อวัตถุ และแรงเสียดทานที่กระทำต่อวัตถุ�3. นักเรียนสามารถทดลองและอธิบายแรงเสียดทานที่มีผลต่อการเคลื่อนที่ของวัตถุ
จุดประสงค์การเรียนรู้
หน่วยการเรียนรู้
แรงและแรงเสียดทาน
หน่วยการเรียนรู้
แรงและแรงเสียดทาน
แผนผังมโนทัศน์
บท แรงและแรงลัพธ์
เรื่อง แรง
เรื่อง แรงลัพธ์
เรื่อง ประโยชน์ของแรงลัพธ์
บท แรงเสียดทาน� เรื่อง ความหมายของแรงเสียดทาน
เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่อแรงเสียดทาน
เรื่อง ประโยชน์ของแรงเสียดทาน
หน่วยการเรียนรู้
แรงและแรงเสียดทาน
แรงและแรงลัพธ์
แรง
แรง คือ การกระทำที่ทำให้วัตถุเกิดการเคลื่อนที่ มีหน่วยเป็น นิวตัน (N)
นิยามของแรง
วัตถุสามารถเกิดการเคลื่อนที่ได้หลายแบบ �เช่น จากหยุดนิ่งเป็นเคลื่อนที่ �หรือจากเคลื่อนที่เป็นหยุดนิ่ง �เปลี่ยนจากเคลื่อนที่ช้าเป็นเคลื่อนที่เร็ว �หรือเปลี่ยนทิศทางการเคลื่อนที่ �หรือเปลี่ยนแปลงขนาดหรือรูปร่างไปเลยก็ได้
แรงลัพธ์
1. แรงกระทำต่อวัตถุในทิศทางเดียวกัน
เมื่อมีแรงมากกว่า 1 แรงมากระทำต่อวัตถุเดียวกัน ผลรวมของแรงทุกแรงที่กระทำต่อวัตถุนั้น เรียกว่า แรงลัพธ์
เราสามารถพิจารณาการเคลื่อนที่ของวัตถุภายใต้แรงที่มากระทำได้ 2 แบบ ดังนี้
=
100 N
50 N
150 N
ทิศทางการเคลื่อนที่
ขนาดแรงลัพธ์ = ผลรวมขนาดของแรงทั้งหมด
(วัตถุเคลื่อนที่ไปในทิศทางเดียวกับแรงที่มากระทำ)
แรงลัพธ์
2. แรงกระทำต่อวัตถุในทิศทางตรงกันข้าม
ซึ่งแบ่งได้เป็น 2 กรณี
กรณีที่ 1 แรงที่กระทำมีขนาดไม่เท่ากัน
กรณีที่ 2 แรงที่กระทำมีขนาดเท่ากัน
ขนาดแรงลัพธ์ = 0 (วัตถุไม่เคลื่อนที่)
ขนาดแรงลัพธ์ = ผลหักล้างของขนาดของแรงทั้งหมด
(วัตถุเคลื่อนที่ไปในทิศทางเดียวกับแรงที่มีค่ามากกว่า)
70 N
50 N
80 N
30 N
50 N
(แรง 1)
50 N
(แรง 2)
แรงลัพธ์
ตัวอย่างที่ 1
แรง 2 แรง กระทำต่อวัตถุในทิศทางเดียวกันดังรูป
ขนาดแรงลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะหาได้จากผลรวมของแรง
ดังนี้
แรงลัพธ์ = F1 + F2
= 4 N + 2 N
= 6 N
แรงลัพธ์เท่ากับ 6 นิวตัน วัตถุเคลื่อนที่ไปทางขวา
แรง 2 แรง กระทำต่อวัตถุในทิศทางตรงข้ามดังรูป
ขนาดแรงลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะหาได้จากผลรวมของแรง
ดังนี้
แรงลัพธ์ = F1 + F2
= 4 N - 2 N
= 2 N
แรงลัพธ์เท่ากับ 2 นิวตัน วัตถุเคลื่อนที่ไปทางซ้าย
แรง 4 N
F1
แรง 2 N
F2
ตัวอย่างที่ 2
แรง 4 N
F1
แรง 2 N
F2
แรงลัพธ์มีขนาดเท่ากับ 8 N และมีทิศไปทางขวา
แรงลัพธ์
การรวมแรงลัพธ์โดยใช้เวกเตอร์ ซึ่งความยาวของเวกเตอร์แทนด้วยขนาดของแรง �โดยมีหัวลูกศรชี้ตามทิศทางของแรงดังนี้
กรณีที่ 1 แรงมีทิศทางเดียวกัน
5 N
3 N
เวกเตอร์แสดงขนาด
และทิศทางของแรง A
เวกเตอร์แสดงขนาด
และทิศทางของแรง B
ผลรวมของแรง A และแรง B คือ
5 N
3 N
8 N
แรงลัพธ์มีขนาด 5 N - 3 N = 2 N และมีทิศไปทางขวา
กรณีที่ 2 แรงมีทิศทางตรงกันข้าม
5 N
3 N
เวกเตอร์แสดงขนาด
และทิศทางของแรง A
เวกเตอร์แสดงขนาด
และทิศทางของแรง B
ผลรวมของแรง A และแรง B คือ
5 N
3 N
2 N
ประโยชน์ของแรงลัพธ์
การใช้สุนัขลากเลื่อนหลาย ๆ ตัว ทำให้เคลื่อนที่ได้และรวดเร็วขึ้น อีกทั้งสุนัขแต่ละตัวออกแรงน้อยลง
ทำให้เกิดความสมดุลเพื่อแขวนกระถางต้นไม้ได้โดยไม่เอียงไปด้านใดด้านหนึ่ง
นักวิทยาศาสตร์ใช้หลักการของแรงลัพธ์�ในการคำนวณเชื้อเพลิงที่ต้องใช้ใน�การปล่อยกระสวยอวกาศ
หน่วยการเรียนรู้
แรงและแรงเสียดทาน
แรงเสียดทาน
ความหมายของแรงเสียดทาน
แรงเสียดทาน (friction force) คือ แรงต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุ ซึ่งเกิดระหว่างผิวของวัตถุที่สัมผัสกัน
เกิดขึ้นระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุกับพื้น
1.
มีลักษณะสำคัญ 2 ประการ
มีทิศทางตรงกันข้ามกับทิศทางที่วัตถุเคลื่อนที่ หรือทิศทางของแรงที่กระทำต่อวัตถุเสมอ
2.
แรงดึง
แรงเสียดทาน
ปัจจัยที่มีผลต่อแรงเสียดทาน
1. ลักษณะพื้นผิวสัมผัสระหว่างวัตถุ
พื้นที่ผิวสัมผัสระหว่างวัตถุ | แรงเสียดทาน | การเคลื่อนที่ของวัตถุ | ตัวอย่างพื้นที่ผิวสัมผัส |
เรียบ | น้อย | เคลื่อนที่เร็ว | กระจก แผ่นโลหะเรียบ ไม้เรียบขัดมัน พื้นหินอ่อน |
ขรุขระ | มาก | เคลื่อนที่ช้า | ผิวยาง หิน กรวด หญ้า กระดาษทราย |
พื้นเรียบ
พื้นขรุขระ
ปัจจัยที่มีผลต่อแรงเสียดทาน
2. มวลของวัตถุ
มวลของวัตถุ | แรงเสียดทาน | การเคลื่อนที่ของวัตถุ |
มวลน้อย | น้อย | เคลื่อนที่เร็ว |
มวลมาก | มาก | เคลื่อนที่ช้า |
ประโยชน์ของแรงเสียดทาน
1. ประโยชน์ของการลดแรงเสียดทาน
การออกแบบรถยนต์ให้มีลักษณะเพรียวลม �เพื่อลดแรงเสียดทาน ทำให้เคลื่อนที่ได้เร็วขึ้นและไม่เปลืองพลังงานจนเกินไป
การใช้ระบบลูกปืน เช่น ตลับลูกปืน ภายในลูกปืน�จะมีเหล็กทรงกลมขนาดเล็ก ซึ่งโลหะเล็ก ๆ นี้จะลื่น �ทำให้หมุนได้สะดวก ช่วยลดแรงเสียดทานของเพลา
ประโยชน์ของแรงเสียดทาน
1. ประโยชน์ของการลดแรงเสียดทาน
การใช้รถเข็นแทนการลากวัตถุ ช่วยให้สามารถนำวัตถุไปสู่จุดหมายได้ง่ายดาย และรวดเร็ว �โดยไม่ทำให้รู้สึกเหนื่อยเกินไป
การใช้นํ้ามันหล่อลื่นหรือสารหล่อลื่น เช่นนํ้ามันเครื่องจาระบีช่วยลดการเสียดสีของอุปกรณ์ต่าง ๆ ทำให้ชิ้นส่วนสามารถทำงานได้ราบรื่นเป็นปกติ ช่วยชะลอ�การชำรุด
ประโยชน์ของแรงเสียดทาน
2. ประโยชน์ของการเพิ่มแรงเสียดทาน
แรงเสียดทานระหว่างผิววัตถุกับมือ�ทำให้สามารถหยิบจับวัตถุต่าง ๆ ได้�โดยไม่ร่วงหล่นหรือหลุดจากมือ
รองเท้าทุกชนิดได้รับการออกแบบให้มีพื้นรองเท้า
ที่สามารถยึดเกาะกับพื้น ทำให้เราสามารถเคลื่อนที่ได้โดยไม่ลื่นหกล้ม
ประโยชน์ของแรงเสียดทาน
2. ประโยชน์ของการเพิ่มแรงเสียดทาน
การออกแบบดอกยางและลวดลายที่ล้อ�รถยนต์ เพื่อเพิ่มความขรุขระระหว่างผิวสัมผัส หรือล้อรถยนต์กับพื้นถนน ทำให้เกิดแรงเสียดทานมากขึ้น และไม่เกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
การออกแบบกระเบื้องปูพื้นห้องนํ้า�ให้มีพื้นผิวขรุขระ เพื่อเพิ่มแรงเสียดทาน�ให้มากขึ้นเพื่อป้องกันการลื่นล้ม
จบหน่วยการเรียนรู้
แรงและแรงเสียดทาน
อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ