1 of 19

แรงและแรงเสียดทาน

วิชาวิทยาศาสตร์

ฟิสิกส์

2 of 19

1. นักเรียนสามารถทดลองและอธิบายแรงที่กระทำต่อวัตถุหยุดนิ่งในแนวเดียวกัน

หลายแรง และหาแรงลัพธ์ที่กระทำต่อวัตถุได้

2. นักเรียนสามารถเข้าใจและอธิบายการเขียนแผนภาพของแรงที่กระทำต่อวัตถุที่อยู่

ในแนวเดียวกัน แรงลัพธ์ที่กระทำต่อวัตถุ และแรงเสียดทานที่กระทำต่อวัตถุ�3. นักเรียนสามารถทดลองและอธิบายแรงเสียดทานที่มีผลต่อการเคลื่อนที่ของวัตถุ

​

​

​

จุดประสงค์การเรียนรู้

หน่วยการเรียนรู้

แรงและแรงเสียดทาน

3 of 19

หน่วยการเรียนรู้

แรงและแรงเสียดทาน

แผนผังมโนทัศน์

​

บท แรงและแรงลัพธ์

เรื่อง แรง

เรื่อง แรงลัพธ์

เรื่อง ประโยชน์ของแรงลัพธ์

​

​

​

บท แรงเสียดทาน� เรื่อง ความหมายของแรงเสียดทาน

เรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่อแรงเสียดทาน

เรื่อง ประโยชน์ของแรงเสียดทาน

​

4 of 19

หน่วยการเรียนรู้

แรงและแรงเสียดทาน

แรงและแรงลัพธ์

5 of 19

แรง

แรง คือ การกระทำที่ทำให้วัตถุเกิดการเคลื่อนที่ มีหน่วยเป็น นิวตัน (N)

นิยามของแรง

วัตถุสามารถเกิดการเคลื่อนที่ได้หลายแบบ �เช่น จากหยุดนิ่งเป็นเคลื่อนที่ �หรือจากเคลื่อนที่เป็นหยุดนิ่ง �เปลี่ยนจากเคลื่อนที่ช้าเป็นเคลื่อนที่เร็ว �หรือเปลี่ยนทิศทางการเคลื่อนที่ �หรือเปลี่ยนแปลงขนาดหรือรูปร่างไปเลยก็ได้

6 of 19

แรงลัพธ์

1. แรงกระทำต่อวัตถุในทิศทางเดียวกัน

เมื่อมีแรงมากกว่า 1 แรงมากระทำต่อวัตถุเดียวกัน ผลรวมของแรงทุกแรงที่กระทำต่อวัตถุนั้น เรียกว่า แรงลัพธ์

เราสามารถพิจารณาการเคลื่อนที่ของวัตถุภายใต้แรงที่มากระทำได้ 2 แบบ ดังนี้

=

100 N

50 N

150 N

ทิศทางการเคลื่อนที่

ขนาดแรงลัพธ์ = ผลรวมขนาดของแรงทั้งหมด

(วัตถุเคลื่อนที่ไปในทิศทางเดียวกับแรงที่มากระทำ)

7 of 19

แรงลัพธ์

2. แรงกระทำต่อวัตถุในทิศทางตรงกันข้าม

ซึ่งแบ่งได้เป็น 2 กรณี

กรณีที่ 1 แรงที่กระทำมีขนาดไม่เท่ากัน

กรณีที่ 2 แรงที่กระทำมีขนาดเท่ากัน

ขนาดแรงลัพธ์ = 0 (วัตถุไม่เคลื่อนที่)

ขนาดแรงลัพธ์ = ผลหักล้างของขนาดของแรงทั้งหมด

(วัตถุเคลื่อนที่ไปในทิศทางเดียวกับแรงที่มีค่ามากกว่า)

70 N

50 N

80 N

30 N

50 N

(แรง 1)

50 N

(แรง 2)

8 of 19

แรงลัพธ์

ตัวอย่างที่ 1

แรง 2 แรง กระทำต่อวัตถุในทิศทางเดียวกันดังรูป

ขนาดแรงลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะหาได้จากผลรวมของแรง

ดังนี้

แรงลัพธ์ = F1 + F2

= 4 N + 2 N

= 6 N

แรงลัพธ์เท่ากับ 6 นิวตัน วัตถุเคลื่อนที่ไปทางขวา

แรง 2 แรง กระทำต่อวัตถุในทิศทางตรงข้ามดังรูป

ขนาดแรงลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะหาได้จากผลรวมของแรง

ดังนี้

แรงลัพธ์ = F1 + F2

= 4 N - 2 N

= 2 N

แรงลัพธ์เท่ากับ 2 นิวตัน วัตถุเคลื่อนที่ไปทางซ้าย

แรง 4 N

F1

แรง 2 N

F2

ตัวอย่างที่ 2

แรง 4 N

F1

แรง 2 N

F2

9 of 19

แรงลัพธ์มีขนาดเท่ากับ 8 N และมีทิศไปทางขวา

แรงลัพธ์

การรวมแรงลัพธ์โดยใช้เวกเตอร์ ซึ่งความยาวของเวกเตอร์แทนด้วยขนาดของแรง �โดยมีหัวลูกศรชี้ตามทิศทางของแรงดังนี้

กรณีที่ 1 แรงมีทิศทางเดียวกัน

5 N

3 N

เวกเตอร์แสดงขนาด

และทิศทางของแรง A

เวกเตอร์แสดงขนาด

และทิศทางของแรง B

ผลรวมของแรง A และแรง B คือ

5 N

3 N

8 N

แรงลัพธ์มีขนาด 5 N - 3 N = 2 N และมีทิศไปทางขวา

กรณีที่ 2 แรงมีทิศทางตรงกันข้าม

5 N

3 N

เวกเตอร์แสดงขนาด

และทิศทางของแรง A

เวกเตอร์แสดงขนาด

และทิศทางของแรง B

ผลรวมของแรง A และแรง B คือ

5 N

3 N

2 N

10 of 19

ประโยชน์ของแรงลัพธ์

การใช้สุนัขลากเลื่อนหลาย ๆ ตัว ทำให้เคลื่อนที่ได้และรวดเร็วขึ้น อีกทั้งสุนัขแต่ละตัวออกแรงน้อยลง

ทำให้เกิดความสมดุลเพื่อแขวนกระถางต้นไม้ได้โดยไม่เอียงไปด้านใดด้านหนึ่ง

นักวิทยาศาสตร์ใช้หลักการของแรงลัพธ์�ในการคำนวณเชื้อเพลิงที่ต้องใช้ใน�การปล่อยกระสวยอวกาศ

11 of 19

หน่วยการเรียนรู้

แรงและแรงเสียดทาน

แรงเสียดทาน

12 of 19

ความหมายของแรงเสียดทาน

แรงเสียดทาน (friction force) คือ แรงต้านการเคลื่อนที่ของวัตถุ ซึ่งเกิดระหว่างผิวของวัตถุที่สัมผัสกัน

เกิดขึ้นระหว่างผิวสัมผัสของวัตถุกับพื้น

1.

มีลักษณะสำคัญ 2 ประการ

มีทิศทางตรงกันข้ามกับทิศทางที่วัตถุเคลื่อนที่ หรือทิศทางของแรงที่กระทำต่อวัตถุเสมอ

2.

แรงดึง

แรงเสียดทาน

13 of 19

ปัจจัยที่มีผลต่อแรงเสียดทาน

1. ลักษณะพื้นผิวสัมผัสระหว่างวัตถุ

พื้นที่ผิวสัมผัสระหว่างวัตถุ

แรงเสียดทาน

การเคลื่อนที่ของวัตถุ

ตัวอย่างพื้นที่ผิวสัมผัส

เรียบ

น้อย

เคลื่อนที่เร็ว

กระจก แผ่นโลหะเรียบ

ไม้เรียบขัดมัน พื้นหินอ่อน

ขรุขระ

มาก

เคลื่อนที่ช้า

ผิวยาง หิน กรวด หญ้า

กระดาษทราย

พื้นเรียบ

พื้นขรุขระ

14 of 19

ปัจจัยที่มีผลต่อแรงเสียดทาน

2. มวลของวัตถุ

มวลของวัตถุ

แรงเสียดทาน

การเคลื่อนที่ของวัตถุ

มวลน้อย

น้อย

เคลื่อนที่เร็ว

มวลมาก

มาก

เคลื่อนที่ช้า

15 of 19

ประโยชน์ของแรงเสียดทาน

1. ประโยชน์ของการลดแรงเสียดทาน

การออกแบบรถยนต์ให้มีลักษณะเพรียวลม �เพื่อลดแรงเสียดทาน ทำให้เคลื่อนที่ได้เร็วขึ้นและไม่เปลืองพลังงานจนเกินไป

การใช้ระบบลูกปืน เช่น ตลับลูกปืน ภายในลูกปืน�จะมีเหล็กทรงกลมขนาดเล็ก ซึ่งโลหะเล็ก ๆ นี้จะลื่น �ทำให้หมุนได้สะดวก ช่วยลดแรงเสียดทานของเพลา

16 of 19

ประโยชน์ของแรงเสียดทาน

1. ประโยชน์ของการลดแรงเสียดทาน

การใช้รถเข็นแทนการลากวัตถุ ช่วยให้สามารถนำวัตถุไปสู่จุดหมายได้ง่ายดาย และรวดเร็ว �โดยไม่ทำให้รู้สึกเหนื่อยเกินไป

การใช้นํ้ามันหล่อลื่นหรือสารหล่อลื่น เช่นนํ้ามันเครื่องจาระบีช่วยลดการเสียดสีของอุปกรณ์ต่าง ๆ ทำให้ชิ้นส่วนสามารถทำงานได้ราบรื่นเป็นปกติ ช่วยชะลอ�การชำรุด

17 of 19

ประโยชน์ของแรงเสียดทาน

2. ประโยชน์ของการเพิ่มแรงเสียดทาน

แรงเสียดทานระหว่างผิววัตถุกับมือ�ทำให้สามารถหยิบจับวัตถุต่าง ๆ ได้�โดยไม่ร่วงหล่นหรือหลุดจากมือ

รองเท้าทุกชนิดได้รับการออกแบบให้มีพื้นรองเท้า

ที่สามารถยึดเกาะกับพื้น ทำให้เราสามารถเคลื่อนที่ได้โดยไม่ลื่นหกล้ม

18 of 19

ประโยชน์ของแรงเสียดทาน

2. ประโยชน์ของการเพิ่มแรงเสียดทาน

การออกแบบดอกยางและลวดลายที่ล้อ�รถยนต์ เพื่อเพิ่มความขรุขระระหว่างผิวสัมผัส หรือล้อรถยนต์กับพื้นถนน ทำให้เกิดแรงเสียดทานมากขึ้น และไม่เกิดอุบัติเหตุได้ง่าย

การออกแบบกระเบื้องปูพื้นห้องนํ้า�ให้มีพื้นผิวขรุขระ เพื่อเพิ่มแรงเสียดทาน�ให้มากขึ้นเพื่อป้องกันการลื่นล้ม

19 of 19

จบหน่วยการเรียนรู้

แรงและแรงเสียดทาน

อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ