ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

​

Πετράκης Δημήτρης – Παιδοχειρουργός, Συνεργάτης Εργαστηρίου

Τοξικολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης

Ηράκλειο 23 Μάρτη 2016

Το 1^ο μάθημα�

• Τι είναι τα φυτοφάρμακα
• Ιστορία – ταξινόμηση
• Η Τοξικολογία και τα φυτοφάρμακα
• Βιολογικοί και βιοχημικοί μηχανισμοί δράσης των φυτοφαρμάκων
• Οξείες και χρόνιες επιπτώσεις στην υγεία από τα φυτοφάρμακα
• Οι επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στην αύξηση νοσηρότητας
• Φυτοφάρμακα και ευπαθείς ομάδες

​

​

​

Τι είναι τα φυτοφάρμακα

• Παρασκευάσματα για τη προστασία και την αντιμετώπιση ασθενειών των φυτών

​

• Περίπου 800 ενώσεις των ενεργών συστατικών των φυτοφαρμάκων έχουν καταγραφεί παγκοσμίως

​

​

​

​

ΕΙΣΟΔΟΣ

Εισπνοή

Δέρμα

Τροφή

​

Άλλα φυτοφάρμακα διαλύονται στο νερό και άλλα όχι

Όποια είσοδο και να έχουν τελικά κυκλοφορούν στο αίμα

​

ΑΠΟΒΟΛΗ

Διασπώνται γρήγορα

Απεκκρίνονται σε λίγες ώρες κυρίως

με τα ούρα, άσχετα από τον

τρόπο εισόδου στον οργανισμό

​

ΠΩΣ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΔΡΑΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΤΩΝ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΤΟ ΣΩΜΑ;

Διαχρονική εξέλιξη αγοράς φυτοφαρμάκων

Ποσοστιαία παγκόσμια παραγωγή φυτοφαρμάκων ανά εταιρεία

Παγκόσμια διαχρονική αξία αγοράς φυτοφαρμάκων

Παγκόσμια χρήση φυτοφαρμάκων ανά κατηγορία

Παγκόσμια κατανομή μεριδίων αγοράς φυτοφαρμάκων

Ποσότητα φυτοφαρμάκου στο εκτάριο

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ: ΤΡΟΠΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Ζιζανιοκτόνα στο Βιετνάμ

��Ιστορία φυτοφαρμάκων� ���

10.000 π.Χ.

7.000 π.Χ.

1.600 π.Χ.

1.100 μ.Χ.

1.930 μ. Χ.

2.000 μ.Χ.

​

​

χρόνο

​

σποράς

χρόνο

​

σποράς

χρόνο

​

σποράς

χρόνο

​

σποράς

επιφανειακής

​

κατεργασίας

​

.

ενσωμάτωση

​

της

​

φυτικής

​

μάζας

​

στο

​

έδαφος

​

• Πίσσα, ορυκτά, θείον
• Διάλυμα πικρής αγγουριάς ή λούπινου

για αφίδες, κάμπιες, μυκητιάσεις, έντομα, φυτοφάγα ζώα

• Στάχτη από συκιά ή βελανιδιά για μύκητες
• Δηλητηριασμένα δολώματα για έντομα
• Ψέκασμα με λιόζουμο
• Μίγμα από στάχτες και σανδαράκη (αρσενικό) για τη σήψη στα αμπέλια
• Εντομοκτόνα κισσού, αψιθιάς, κέδρου

• Eμποτισμός των σπόρων σε λιόζουμο, μούργα (amurca), παλιά κοπριά και φυσική σόδα για περισσότερη παραγωγή αλλά και προστασία των σπόρων στο στάδιο του φυτρώματος από τα σκαθάρια
• Χρόνος σποράς, πυκνότητα σποράς, ποιότητα σπόρων

Αμειψισπορά, ενσωμάτωση κοπριάς στο έδαφος, επιφανειακή επεξεργασία εδάφους

• Συγκαλλιέργεια, ηλιο-απολύμανση
• Άρδευση από επιφανειακά νερά

​

• Φωτιά με καπνούς από

άχυρα, θάμνους, χόρτα,

καβούρια, ψάρια,

κοπριά, κέρατα

• Εντομοκτόνα Οργανοφωσφορικά�Καρβαμιδικά�Νεονικοτινοιεδή

Πυρεθρίνες

• Ζιζάνιοκτόνα
• Μυκητοκτόνα
• Νηματοδοκτόνα

Historical background

• alkaloids nicotine and anabasine contained in tobacco – insecticides
• pyrethrines contained in plants of the genus Pyrethrum – insecticides
• Pyrethrines later became the prototype for synthetic pyrethroids
• rotenon – isoflavon is highly toxic to all forms of life, is from roots of lianas. Rotenon was used as a piscicide and insecticide
• an important milestone was introduction of phenyl mercury in 1913 for the protection of seed – fungicide
• insecticidal effect of DDT was discovered in 1939 by the Swiss Paul Müller

Αλόγιστη η χρήση των φυτοφαρμάκων στη Κρήτη ��

Occupational and Εnvironmental Risk Management Medicine School Messina Sisily 8 June 2015

H μακροχρόνια έκθεση σε φυτοφάρμακα συνδέεται με προβλήματα υγείας

Συμπερασματικά

​

Συμπερασματικά

​

,

​

η παρούσα έρευνα δείχνει πως οι αγρότες είναι περισσότερο ευάλ

​

ωτοι σε

​

ανάπτυξη νευροψυχιατρικών

​

και νευρομυϊκών διαταραχών

​

,

​

αρτηριακής υπέρτασης και

​

διαταραχών σε αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις που υποδει

​

κνύουν επιδράσεις στην

​

αιμοποίηση και στις ηπατικές λειτουργίες και αναφέρουν σε μεγαλ

​

ύτερη συχνότητα κάποιες

​

νόσους

​

.

Συμπερασματικά

​

,

​

η παρούσα έρευνα δείχνει πως οι αγρότες είναι περισσότερο ευάλ

​

ωτοι σε

​

ανάπτυξη νευροψυχιατρικών

​

και νευρομυϊκών διαταραχών

​

,

​

αρτηριακής υπέρτασης και

​

διαταραχών σε αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις που υποδει

​

κνύουν επιδράσεις στην

​

αιμοποίηση και στις ηπατικές λειτουργίες και αναφέρουν σε μεγαλ

​

ύτερη συχνότητα κάποιες

​

νόσους

​

.

Συμπερασματικά�

Η ενασχόληση με τη γεωργία αποτελεί

παράγοντα κινδύνου για χειρότερους

δείκτες υγείας στους αγρότες

.

η παρούσα έρευνα δείχνει πως οι αγρότες

είναι περισσότερο ευάλωτοι σε ανάπτυξη

νευροψυχιατρικών και νευρομυϊκών

διαταραχών,αρτηριακής υπέρτασης και

διαταραχών σε αιματολογικές και βιοχημικές

εξετάσεις που υποδεικνύουν επιδράσεις στην �αιμοποίηση και στις ηπατικές λειτουργίες και

αναφέρουν σε μεγαλύτερη συχνότητα κάποιες �νόσους�

Παγκρήτια Ημερίδα για την Δακοκτονία

​

28 Απρ 2015 - Από ΣΕΔΗΚ, Περιφέρεια Κρήτης, ΓΕΩΤΕΕ, Ινστιτούτο Ελιάς

Τετάρτη 29 Απριλίου Ξενοδοχείο Porto Rethymno

Παγκρήτια Ημερίδα για την Δακοκτονία

​

28 Απρ 2015 - Από ΣΕΔΗΚ, Περιφέρεια Κρήτης, ΓΕΩΤΕΕ, Ινστιτούτο Ελιάς

Τετάρτη 29 Απριλίου Ξενοδοχείο Porto Rethymno

16^ο Πανελλήνιο Εντομολογικό Συνέδριο

​

Η αλόγιστη χρήση εντομοκτόνων και τα προβλήματα υγείας από την

έκθεση σε οργανοφωσφορικές ουσίες και πυρεθρίνες

​

ΠΕΤΡΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ1, ΣΠΑΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ2, ΤΖΑΤΖΑΡΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ3,

ΤΣΑΤΣΑΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ3

​

1. Παιδοχειρουργός, ΜD, εκπρόσωπος Ιατρικού Συλλόγου Ηρακλείου για θέματα

περιβαλλοντικής υγείας, Ηράκλειο

2. Νευρολόγος, MD, MSc in Neurosciences, Ηράκλειο

3. Εργαστήριο Τοξικολογίας και Εγκληματολογικής Χημείας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης

Ηράκλειο 20-23 Οκτωβρίου 2015

​

​

​

​

�

Η ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΔΟΣΕΙΣ

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ Η ΑΥΞΗΣΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ

11 ΜΑΡΤΙΟΥ 2017

Πετράκης Δημήτρης �Παιδοχειρουργός�Μέλος Ιατρικού Συλλόγου Ηρακλείου�Επίτιμο Μέλος Ελληνικής Εταιρείας Τοξικολογίας

Οι επιπτώσεις της μακροχρόνιας έκθεσης στα φυτοφάρμακα στην αύξηση νοσηρότητας και στο περιβάλλον

Πετράκης Δημήτρης - Παιδοχειρουργός

Mέλος Ιατρικού Συλλόγου Ηρακλείου και

Επίτιμο Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Τοξικολογίας

Αίθουσα Συνεταιριστικής Τράπεζας Χανίων

Κυριακή 19 Μαρτίου 2017

�Oργανοφωσφορικά- Pyrethroids�αναστέλλουν τη Na+/K+ -ATPase

Κατανομή χρήσης φυτοφαρμάκων

​

Τα εντομοκτόνα με οργανοφωσφορικές ενώσεις και Pyrethroids (με ή χωρίς κυανιούχα ομάδα) είναι το 38% της παγκόσμιας χρήσης φυτοφαρμάκων

​

Μηχανισμοί δράσης

Αναστολή ή ενίσχυση ενζύμων, Υπεροξείδωση λιπιδίων

Παραγωγή ελεύθερων ριζών, Τροποποίηση έκφρασης γονιδίων

Ελάττωση αντιοξειδωτικών ενζύμων SOD,CAT,Gpx

Αναστολή της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων

Διαταραχές μετεγγραφής στο πυρήνα

Διάσπαση χρωματίδων DNA, Χρωμοσωματικές βλάβες

Απόπτωση, Αναστολή σύνθεσης πρωτεϊνών

Ογκογένεση / Ογκοκαταστολή,

Επιγενετικές βλάβες, Εξάντληση μιτοχονδρίων

Διαταραχές φωσφορυλίωσης, μεθυλίωσης και ενδοκυττάριας σηματοδότησης

Τροποποίηση λειτουργίας υποδοχέων, διαύλων ιόντων

Μηχανισμοί επίδρασης και αύξηση της νοσηρότητας από τη μακροχρόνια έκθεση σε υπολειμματικές ποσότητες οργανοφωσφορικών φυτοφαρμάκων�ΠΕΤΡΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, ΣΠΑΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΤΖΑΤΖΑΡΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, ΤΣΑΤΣΑΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ�42^ο Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, 11 – 14 Μαΐου 2016. Αθήνα

Μουσκαρινική (Rs) δευτερογενής

σηματοδότηση μέσω Gps, PΚC,Ca+2

Επιπτώσεις έκθεσης

​

Λεμφώματα Θυρεοειδοπάθειες

Υπερλιπιδαιμία Αρτηριοσκλήρυνση

Αυτοάνοσα Υπέρταση

Αγγειοπάθειες Διαβήτης, Έμφραγμα

Παχυσαρκία Δυσβίωση εντέρου

Οστεοπόρωση Καρκίνος

Κατάθλιψη Oρμονικές διαταραχές

Υπογονιμότητα Άσθμα, Νεφροπάθεια

Οps και Pyrethroids προκαλούν

οξειδωτικό stress, απόπτωση και νέκρωση

Οργανοφωσφορικά και Pyrethroids

προκαλούν χοληνεργική κρίση

​

Οps, Carbs. και Pyrethroids

αναστέλλουν τη παραγωγή ενέργειας

Διαβήτης ΗΠΑ 1980-2011

Parkinson - Glyphosate

Alzheimer’s

Μηχανισμοί επίδρασης και αύξηση της νοσηρότητας από τη μακροχρόνια έκθεση σε

υπολειμματικές ποσότητες οργανοφωσφορικών φυτοφαρμάκων�ΠΕΤΡΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, ΣΠΑΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΤΖΑΤΖΑΡΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, ΤΣΑΤΣΑΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ�42ο Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, 11 – 14 Μαΐου 2016. Αθήνα

Έγκριση ενημέρωσης μαθητών Γυμνασίων για τις επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στη Θεματική εβδομάδα 2017

Παγκόσμια

40 γραμμάρια πετρέλαιο/ημέρα/κάτοικο

52,6 εκ. τόνοι

πετρέλαιο/χρόνο

6 εκ. τόνοι/χρόνο

2 γρ./κάτοικο/ημέρα

10.000 σκευάσματα

1.000 δραστικές ουσίες

26 δισ.$ κόστος αγοράς

(24 δισ. ευρώ)

3 Ευρώ / κάτοικο / χρόνο

Ελλάδα

​

30.000 τόνοι / χρόνο

8,2 γρ./κάτοικο/ημέρα

1.700 σκευάσματα

300 δραστικές ουσίες

39 κατηγορία Ι

60 κατηγορία ΙΙ

79 κατηγορία ΙΙΙ

33 εμβρυοτοξικά

46 πιθανώς

καρκινογόνα

75 οικοτοξικά

56 απαγορευμένα

6 «Βρώμικα»

164 εκ. ευρώ κόστος

15 ευρώ /κάτοικο/χρόνο

Σκευάσματα

365

372

292

Φυτοφάρμακα 2000

Πετράκης Δημήτρης Παιδοχειρουργός

Η αύξηση χρήσης των φυτοφαρμάκων ξεπέρασε κάθε άλλη αύξηση �Πετράκης Δημήτρης Παιδοχειρουργός ��

Τα τελευταία 50 χρόνια ο πληθυσμός της Ελλάδας αυξήθηκε 5 φορές λιγότερο από την αύξηση του πληθυσμού της γης, 7 φορές λιγότερο από την αύξηση του πετρελαίου, 20 φορές λιγότερο από την αύξηση των φυτοφαρμάκων και ο αγροτικός πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε 70%

Αύξηση

πληθυσμού

Ελλάδας

Αύξηση

πληθυσμού

Γης

Αύξηση

πετρελαίου

Αύξηση

φυτοφαρμάκων

50%

250%

340%

1000%

Μείωση

αγροτικού

Πληθυσμού Ελλάδας

-70%

Καταστήματα εμπορίας φυτοφαρμάκων στην Ελλάδα�Αναλογία καταστημάτων ανά κατοίκους και στρέμματα στη Κρήτη

​

1: 2.334 κατ.

1: 11.733 στρ.

266 : 621.000

340 : 730.000

1 : 2.147

Πελοπόννησος 9,6%

249 : 582.000

1 : 2.337

Ν.Αιγαίο 1,6%

43 : 308.000

1 : 7.162

Θεσσαλία 13%

Ήπειρος 4%

110 : 337.000

1 : 3.063

Αν. Μακεδ-Θράκη 7,5%

192 : 606.000

1: 3.156

Κρήτη 10,3%

Δυτ. Μακεδ. 3,4%

87 : 282.000

1 : 3.241

Ιόνια 1,8%

48 : 206.000

1 : 4.291

140

1 : 1.881 κατ.

1:10.470 στρ.

60

1: 1.256 κατ.

1: 8.850 στρ.

22

1 : 3.891 κατ.

1:24.090 στρ.

44

1 : 3.558 κατ.

1:13.470 στρ.

Πετράκης Δημήτρης Παιδοχειρουργός

Στη Κρήτη δεν γίνονται μετρήσεις φυτοφαρμάκων στα υπόγεια νερά�Οι μετρήσεις αφορούν τη νιτρορύπανση, τα βαρέα μέταλλα ή τα βακτηρίδια

ΜΕΝΕΛΑΟΣ E. ΘΕΟΧΑΡΗΣ �ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ Ε.Μ.Π. M.Sc. ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΠΑΝ. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΑΣ Α.Π.Θ.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα ρύπανσης των υπόγειων νερών είναι η σημαντική αύξηση των φυτοφαρμάκων και των προϊόντων διάσπασής τους στα υπόγεια νερά, παρά την αποικοδόμηση τους

​

Από τα 91 υπόγεια υδατικά συστήματα του ΥΔ Κρήτης, τα 11 έχουν χαρακτηρισθεί ότι είναι σε κακή κατάσταση από ανθρωπογενή αίτια

.

ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ (2013)

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ �ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ �ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ 2014-2020 - ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

�����. � Περιβαλλοντικά προβλήματα από τις καλλιέργειες στη Κρήτη ��

Β. Ρύπανση ατμόσφαιρας

Γ. Ζωγόπουλος, Γεωπόνος Μεσσηνίας

4 χιλιάδες τόνοι Nylon αντικαθίστανται στην Ελλάδα κάθε χρόνο στα θερμοκήπια και μέχρι to 2000

δυστυχώς καίγονταν στα χωράφια

​

Με τη καύση τους εκπέμπονταν 24 χιλ. τόνοι CO2 (2 Kgr πετρέλαιο🡪 1 kg PET 🡪 6 Kgr CO2)

​

τα

​

φυτοφάρ

​

μ

​

ακα

​

που

​

ανιχνεύθηκαν

​

στη

​

δειγ

​

μ

​

ατοληψία

​

Α

​

,

​

φαίνεται

​

πως

​

συνιστούν

​

μ

​

όνι

​

μ

​

η

​

ρύπανση

​

του

​

εδάφους

​

,

​

καθώς

​

αυτή

​

πραγ

​

μ

​

ατοποιήθηκε

​

κατά

​

την

​

προετοι

​

-

​

μ

​

ασία

​

του

​

εδάφους

​

και

​

πριν

​

την

​

εφαρ

​

μ

​

ογή

​

των

​

φυτοφαρ

​

μ

​

άκων

​

.

τα

​

φυτοφάρ

​

μ

​

ακα

​

που

​

ανιχνεύθηκαν

​

στη

​

δειγ

​

μ

​

ατοληψία

​

Α

​

,

​

φαίνεται

​

πως

​

συνιστούν

​

μ

​

όνι

​

μ

​

η

​

ρύπανση

​

του

​

εδάφους

​

,

​

καθώς

​

αυτή

​

πραγ

​

μ

​

ατοποιήθηκε

​

κατά

​

την

​

προετοι

​

-

​

μ

​

ασία

​

του

​

εδάφους

​

και

​

πριν

​

την

​

εφαρ

​

μ

​

ογή

​

των

​

φυτοφαρ

​

μ

​

άκων

​

.

Α. Ρύπανση εδάφους

Περδικάτσης Β, Κισλάρη Ε, Πασαδάκης Ν, Πεντάρη Δ,. Μελέτη ρύπανσης εδάφους θερμοκηπίων από φυτοφάρμακα. Πολυτεχνείο Κρήτης - Τμήμα Μηχανικών Ορυκτών Πόρων �2ο Συνέδριο Επιτροπής Οικονομικής Γεωλογίας, Ορυκτολογίας και Γεωχημείας, Θεσσαλονίκη 2005

Τα φυτοφάρμακα που ανιχνεύθηκαν στη δειγματοληψία φαίνεται πως συνιστούν μόνιμη ρύπανση του εδάφους καθώς αυτή πραγματοποιήθηκε κατά τη προετοιμασία του εδάφους και πριν την εφαρμογή των φυτοφαρμάκων�

Aνθρωπογενείς οργανικοί ρύποι σε ιζήματα από το νότιο Κρητικό�M. Mandalakis et al./Chemosphere 106 (2014) 2

Aνθρωπογενείς οργανικοί ρύποι σε ιζήματα από το νότιο Κρητικό�Institute of Marine Biology, Biotechnology and Aquaculture, Hellenic Centre for Marine Research, Gournes Pediados, �Department of Maritime Studies, University of Piraeus, Institute of Oceanography, Hellenic Centre for Marine Research

• Υδρογονάνθρακες: 326-3.758 ng/g, από επίγεια ανθρωπογενή προέλευση
• Πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες - PAHs: 9-60 ng/g, από αερολύματα καύσης
• Οργανοχλωριωμένες ενώσεις�Ηexachlorocyclohexane -HCH: 222-7052 pg/g�p, p 0-DDT: 37 - 2.236 pg/g και

Πολυχλωριομένα διφαινίλια PCBs: 38-1.182 pg/g�

H προέλευση τους απεδόθη σε ανθρωπογενείς χρήσεις από χρήση φυτοφαρμάκων στις χώρες Β. Αφρικής (HCH), σε νεώτερες χρήσεις DDT και σε ρύπανση από πλοία

​

• Τα PCBs είναι σε φθίνουσες τιμές

EFSA: «η ημερήσια πρόσληψη είναι χαμηλότερη από τις δόσεις που θεωρούνται καρκινογόνες»

• 93% των φρέσκων, 100% των ιχθυοκαλλιεργειών και 74% των κατεψυγμένων περιείχαν PCBs

​

• 35% των φρέσκων, 36% των καλλιεργούμενων και 46% των κατεψυγμένων ψαριών είχαν φυτοφάρμακα οργανοχλωρίνες

​

• 100% των δειγμάτων είχαν PAHs

35% των φρέσκων, 66% των καλλιεργούμενων και 24% των κατεψυγμένων είχαν Benzo[a]pyrene

.

Cirillo TCirillo T, Viscardi VCirillo T, Viscardi V, Fasano ECirillo T, Viscardi V, Fasano E, Farina ACirillo T, Viscardi V, Fasano E, Farina A, Amodio-Cocchieri R.

Polychlorinated biphenyls, organochlorine pesticides, and polycyclic aromatic

hydrocarbons in wild, farmed, and frozen marine seafood marketed in Campania, Italy.

J Food Prot. 2009 Aug;72(8):1677-85.

​

Αύξηση κόστους Υγείας

Ελλάδα στη κρίση�Ελληνική Στατιστική Αρχή 2015

Κάθε 5 χρόνια και 1% αύξηση στο ποσοστό θανάτων http://www.paulchefurka.ca/Population.html

2016

Τι σχέση έχουν τα φυτοφάρμακα �με το πετρέλαιο;

• Το 16% του παραγόμενου πετρελαίου δεν χρησιμοποιείται για παραγωγή ενέργειας αλλά για προϊόντα όπως

​

• πλαστικά, χημικά, οικοδομικά υλικά, φάρμακα, λιπάσματα και φυτοφάρμακα

​

​

​

16%

Πετρέλαιο �και �φυτοφάρμακα�Διαφήμιση το 1961

�

Χλωροβενζόλιο

Χλωροβενζόλιο

Χλωροσουλφονικό οξύ

Χλωροσουλφονικό οξύ

DDT

Oξύ

Oξύ

Oξύ

Oξύ

Πετρέλαιο ή φυσικό αέριο 🡪αιθυλένιο🡪

Aιθανόλη🡪 Ένυδρη χλωράλη

​

Production of DDT

Walter H. C. RueggebergWalter H. C. Rueggeberg, David J. Torrans

Ind. Eng. Chem., 1946, 38 (2), pp 211–214

Τα πυρεθροειδή και το πετρέλαιο�

Cypermethrin

Cyfluthrin

Οξείδωση τολουόλιου

​

+

φαινόλη

Φαινοξυβενζοϊκό οξύ

Cyano-(3-phenoxyphenyl)methyl]3-(2,2-dichloroethenyl)-2,2-dimethylcyclopropane-1-carboxylate

Προπάνιο

Ακετυλένιο

Αιθυλένιο

Αιθάνιο

Καρκινογόνο

Ενδοκρινής διαταράκτης

Νευροτοξικό

Αναπαραγωγική τοξικότητα

Τοξικό σε μέλισσες και ψάρια

Βενζοϊκό οξύ

Παρασκευή Paraquat-Grammoxon από φυσικό αέριο και κάρβουνο�

Πυριδίνη

διπυριδίνη

χλωρομεθάνιο

Paraquat 1962

Υψηλή τοξικότητα

μεθανόλη

​

CH3OHCH3OH + HClCH3OH + HCl → CH3Cl + H2O

​

Εμβρυοτοξικό

Νευροτοξικό

CH4 + Cl2 🡪CH3Cl +HCl

μεθάνιο

Φυσικό αέριο

. Οξεία αναπνευστική � και πεπτική βλάβη

. Αυτοκτονίες 70%

. Parkinson’s

. Οξειδωτικό stress

. Αναστολέας

φωτοσύνθεσης

Λιθανθρακόπισσα

Κάρβουνο�

Παρασκευή Glyphosate από αιθυλένιο�

trichloroethylene

>150 εκατoμ

τόνοι το 2016

Research and Markets. «Τhe Ethylene Technology Report 2016 –Research and Markets”. www. esearchandmarkets.com. Retrieved 19 June 2016

Καρκινογόνο, ασφυξιογόνο

​

HC≡CHHC≡CH + 2 Cl2HC≡CH + 2 Cl2 → Cl2CHCHCl2

​

Ακετυλένιο

🡪�+Cl2

-HCl

Αιθυλένιο

CCl2HCl+H2O🡪ClCH2CO2H+2HCl

χλωρακετικό οξύ 420.000 τόνοι/χρόνο

+ΝΗ4

CClCOONH4

+H3PO4� +HCl

Mannich� οξείδωση

ιμινοδιακετικό οξύ

Glyphosate

Λεμφώματα -ROS�Ανθεκτικότητα�Διάσπαση DNA�Προώθηση Γ.Τ.Ο.

Παραγωγή χλωροπικρίνης από αιθυλένιο

• CCl2CHCl + 2 H2O → ClCH2CO2H + 2 HCl

Τrichloroethylene chloroacetic acid

• ClCH2COONa + NaNO2 + H2O → CH3NO2 + NaCl + NaHCO3

chloroacetic Nάτριο

nitromethane

Πρόσθετο καυσίμου κηροζίνης και υδραζίνης,�Εκρηκτικό, ερεθιστικό-ατμοί νιτρικού οξέος

• H3CNO2 + 3 NaOCl → 3 NaOH + Cl3CNO2

nitromethane

Χλωροπικρίνη

Χημικό όπλο,τοξική, καρκινογένεση,

υποκαπνιστικό νηματωδοκτόνο με ή χωρίς βρωμιούχο μεθύλιο και 1,3 διχλωροπροπένιο

Παραγωγή Διχλωροπροπένιου από προπάνιο

• To προπένιο (C3H6) παράγεται από τη κλασματική διάσπαση του πετρελαίου και από το φυσικό αέριο
• Είναι το επόμενο από το ethylene χρήσιμο κλάσμα του πετρελαίου (παγκόσμια παραγωγή = 35 εκατ. τόνοι)

• C3H6

+Cl2

• Διχλωροπροπένια- C3H4Cl2, Διχλωροπροπάνιο- C3H6Cl2

Επιχλωροχυδρίνη- C3H5ClO

Ερεθιστικές, καρκινογόνες, τοξικές,

εύφλεκτες ουσίες που διασπούν

το DNA, οξειδωτικό stress,

απαγορευμένες από ΕΕ

Προπένιο

Τοξικός ατμοσφαιρικός ρύπος,

οξειδωτικό stress

Pearl GTL στο Ras Laffan, Qatar- 2011

Μυκητοκτόνο Mancozeb

​

• To Mancozeb και όλοι οι μεταβολίτες του ethylenethiouria, ethyleneurea, ethylene bisisothiocyanate sulphide, ethylene thiuram disulphide παράγονται από τη πυρόλυση της νάφθας [μίγμα υδρογονανθράκων της πρώτης απόσταξης πετρελαίου αποτελούμενη από LPG (liquified petroleum gas - υγραέριο-φωταέριο) μέχρι τις κηροζίνες και τους αρωματικούς υδρογονάνθρακες και παραφίνες με ατμό]
• To mancozeb είναι τοξικό στα ωοκύτταρα, είναι ενδοκρινικός διαταράκτης, περιβαλλοντικός ρύπος και καρκινογόνο

​

​

Paro RParo R, Tiboni GMParo R, Tiboni GM, Buccione RParo R, Tiboni GM, Buccione R, Rossi GParo R, Tiboni GM, Buccione R, Rossi G, Cellini VParo R, Tiboni GM, Buccione R, Rossi G, Cellini V, Canipari RParo R, Tiboni GM, Buccione R, Rossi G, Cellini V, Canipari R, Cecconi S.

The fungicide mancozeb induces toxic effects on mammalian granulosa cells.

Toxicol Appl Pharmacol. 2012 Apr 15;260(2):155-61

• sulphuric acid and sodium hydroxide

Θειϊκό οξύ

και

καυστικό

νάτριο

Φαινολικό

νάτριο

Βενζόλιο

Σαλυκιλικό

νάτριο

🡪

Ακετυλο

σαλυκιλικό οξύ

Απόσταξη και

διύλιση πετρελαίου

🡪

🡪

Θειϊκό και

Φωσφορικό

οξύ

Ακετυλίωση

🡪

🡪

Σαλυκιλικό

οξύ

Παραγωγή

από πετρέλαιο

Παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση νοσηρότητας από τα φυτοφάρμακα

• Ηλικία (έμβρυα, νεογνά, βρέφη, παιδιά, υπερήλικες)
• Φύλο (γυναίκες, εγκυμοσύνη)
• Βαθμός έκθεσης
• Τοξικότητα δραστικής ουσίας
• Συνύπαρξη και άλλων βλαπτικών παραγόντων (Μέταλλα, τοξίνες, Ρύποι, Υπεριώδεις)
• Άμυνα του οργανισμού (ασθένειες, ιώσεις, ανοσοκαταστολή)
• Οικογενειακό ιστορικό (μυελοπάθειες, μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, διαβήτης)

τοξικότητα

Κίνδυνος = Χ έκθεση

αναπτυξιακή φάση

​

Αύξηση νοσηρότητας και θνησιμότητας στη Κρήτη�Μελέτη του Κέντρου  Καταγραφής Καρκίνου.  Χ. Λιονής, Δ. Μαυρουδής και Β. Γεωργούλιας. 2013�

Σειρά νοσηρότητας: καρκίνος πνεύμονα, πεπτικού, παχέος εντέρου, ήπατος, προστάτη.

Οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

Το μελάνωμα και τα non-Hodgkin κακοήθη νεοπλάσματα αυξήθηκαν και στα δύο φύλα

Στη 12ετία 1992 μέχρι 2013 περίπου 30.000 άνθρωποι πέθαναν στη Κρήτη από καρκίνο

Διαχρονική εξέλιξη φυτοφαρμάκων και ασθενειών

Διαχρονική επίπτωση και Θνησιμότητα Non Hodgkin’s lympoma

Διαχρονική επίπτωση � καρκίνου μαστού

Tα Oργανοφωσφορικά προκαλούν:

Αναστολή αρωματάσης, Αύξηση οιστρογόνων και

σε συνδυασμό με τροποποίηση γονιδίων (cyclins, IGFBP3, keratin 18, c-Ha-ras oncogene, HSP 27, MCM2 and TP53) σχετικών με καρκίνο μαστού.

Αναστολή σεροτονίνης -παχυσαρκία

Αύξηση κινάσης C και και βιοδεικτών φλεγμονής,αδυναμία αποκατάστασης βλαβών DNA

​

​

Τα Πυρεθροειδή είναι ορμονικοί διαταράκτες

​

Παγκόσμια επιδημιολογία καρκίνου όρχεων-� Randall E. Harris και επινεφριδίων

Eπιδημιολογία λεμφωμάτων

Hodkgin’s L

Non Hodkgin’s L

Eπιδημιολογία Alzheimer’s

Θάνατοι Alzheimer’s - Glyophosate

Παγκόσμια επίπτωση Alzheimer’s

Eπιδημιολογία Parkinson’s

Parkinson’s - ηλικία

Parkinson - Glyophosate

Επιδημιολογία φλεγμονών

Infection Landscapes: February 2011

www.infectionlandscapes.org

Έρπης ζωστήρας

Επιδημιολογία αυτοάνωσων νοσημάτων

Τα αυτοάνοσα νοσήματα (ΑΝ) είναι ο διαβήτης τύπου-1, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η Crohn’s, o λύκος κ.ά. Οι γυναίκες είναι το 75% των ΑΝ

Αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια

Τα Ops και τα Pyrethroids αυξάνουν τις Thyrotrophin Releasing Hormone, TSH και θυρεοειδικά αντισώματα

Eπιδημιολογία Γενετικών νοσημάτων

Μέχρι το 2001είχαν βρεθεί 1,100 γενετικά νοσήματα�Τα Ops αναστέλλουν τη σύνθεση DNA, RNA, νουκλεοτιδίων, συνενζύμων, τη μεταφορά ενέργειας και σημάτων στο κύτταρο και προκαλούν χρωμοσωματικές ανωμαλίες και τροποποίηση γονιδίων ��

Διαχρονική επίπτωση Διαβήτη

CDC

​

ΗΠΑ 1980-2011

ΚΑΝΑΔΑΣ 1998-2009

Επιδημιολογία Κατάθλιψης και αυτισμού

Περιστατικά μείζονος κατάθλιψης

στις ΗΠΑ από 1910–60

Επίπτωση αυτισμού σε κάθε 1000

παιδιά στις ΗΠΑ , 1996-2007

Φυτοφάρμακα - ενδοκρινείς διαταράκτες, παχυσαρκία, ανθεκτικότητα ινσουλίνης, διαβήτης, αγγειοπάθειες

UK

USA

50-60

60-70

Διαχρονική εξέλιξη πληθυσμού και γονιμότητας

Παγκόσμια φαρμακευτική αγορά

Δαπάνες

Aξία

Έσοδα

Φυτοφάρμακα

• Τα περισσότερα φυτοφάρμακα και φάρμακα τα τελευταία 70 χρόνια σχεδιάζονται και παράγονται από παράγωγα πετρελαίου
• Η έρευνα για τα νέα φάρμακα (αντιφλεγμονώδη, αντιβιοτικά, βιολογικές θεραπείες από μονοκλωνικά αντισώματα για νευροεκφυλιστικές, αυτοάνοσες, αιματο-ογκολογικές, αναπαραγωγικές παθήσεις κ.ά.) στηρίζεται σε πειράματα και κλινικές μελέτες επίδρασης των φυτοφαρμάκων σε μικροοργανισμούς, κύτταρα, ιστούς και οργανισμούς
• Η πολυφαρμακία, η αύξηση των νοσοκομειακών λοιμώξεων, η ανθεκτικότητα στα φάρμακα, η αύξηση των εμβολίων, η υποβοηθούμενη εγκυμοσύνη, η οστεοπόρωση, η έλλειψη βιταμίνης D, οι ενδοκρινοπάθειες, οι θρομβωτικές αγγειοπάθειες, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπερλιπιδαιμία, η αύξηση χοληστερίνης, η παχυσαρκία, οι συγγενείς ανωμαλίες, η αύξηση των αιματοογκολογικών νευροεκφυλιστικών, αναπαραγωγικών, ενδοκρινικών, αναπτυξιακών νοσημάτων (αυτισμός, διαταραχές προσοχής, μαθησιακές δυσκολίες, σεξουαλικού προσανατολισμού, δυσλεξίες) οφείλονται στη συμβολή της βιολογικής αλλαγής που προκαλούν με το οξειδωτικό stress, τις ελεύθερες ρίζες, αλλά και με βιοχημικές, γονιδιακές, μικροβιακές αλλαγές τα φυτοφάρμακα
• Η αλλαγή του μικροβιώματος από τα φάρμακα και τα φυτοφάρμακα στη βιόσφαιρα (έδαφος, νερό, αέρας) και στους οργανισμούς είναι ένας σοβαρός μηχανισμός έκπτωσης της άμυνας και αύξησης της νοσηρότητας και θνησιμότητας

Φυτοφάρμακα

Φάρμακα�

και

Διαφορές παιδιών και ενηλίκων στη έκθεση στα φυτοφάρμακα

1. Οι μοναδικοί τρόποι έκθεσης

Με τον πλακούντα

Με τον θηλασμό

2. Η περιέργεια και η διερεύνηση των παιδιών

Το χέρι ή το αντικείμενο στο στόμα

Η δοκιμή κατάποσης ξένων στη διατροφή ουσιών ή αντικειμένων

3. Ανάστημα, διαβίωση, μικροπεριβάλλον

Το μικρό ύψος φέρνει το παιδί πιο κοντά στο έδαφος

Έχει μεγάλη αναλογία επιφάνειας και όγκου σώματος

4. Το παιδί δεν καταλαβαίνει τους κινδύνους

Από τη φάση για να περπατήσει μέχρι και την εφηβεία

​

Τα παιδιά δεν είναι μικροί μεγάλοι

Πολλά φυτοφάρμακα και χημικά περνούν τον

πλακούντα (οργανοχλωρίνες, οργανοφωσφορικά,

Φθαλικές ενώσεις, πολυχλωριωμένα διφαινύλια,

δισφαινόλη, πολυκυκλικοί αρωματικοί

υδρογονάνθρακες)

​

To άθροισμα των επιβλαβών χημικών μπορεί να

μη είναι πρόβλημα για την μητέρα,

αλλά μπορεί να είναι για το έμβρυο (μικρό

βάρος γέννησης, μικρή περίμετρος κεφαλής,

κρυψορχία, υποσπαδίας, υποθυρεοειδισμός) �

Φυσικοί παράγοντες είναι ανεκτοί για τη μητέρα,

αλλά είναι επιβλαβείς για το έμβρυο (ζέστη,

ιονίζουσα ακτινοβολία)

Claire Petit, Cécile Chevrier, Gaël Durand, Christine Monfort, Florence Rouget, Ronan Garlantezec and Sylvaine Cordier.

Impact on fetal growth of prenatal exposure to pesticides due to agricultural activities:

a prospective cohort study in Brittany, France. Environmental Health20109:71

Τα παιδιά δεν είναι μικροί μεγάλοι

H έκθεση γυναικών στο 1ο και 2ο

μήνα εγκυμοσύνης σε φυτοφάρμακα

(οργανοχλωρίνες, οργανοφωσφορικά)

και άλλους χημικούς παράγοντες,

έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην

μορφογένεση,

διαφοροποίηση,

ανάπτυξη στην εμβρυϊκή περίοδο,

ανάπτυξη και λειτουργία οργάνων όπως:

μικρό βάρος γέννησης, μικρή περίμετρος

κεφαλής, κρυψορχία, υποσπαδίας,

υποθυρεοειδισμός, σχιστίες, birth defects

νευροβλάστωμα, νεφροβλάστωμα, οστεοσάρκωμα,

λευχαιμίες

Placental Toxicology of Pesticides

​

Gladis Magnarelli and Natalia Guiñazú

​

IDEPA-CONICET, Universidad Nacional del Comahue,

​

Argentina

Gladis Magnarelli and Natalia Guiñazú. Placental Toxicology of Pesticides

DEPA-CONICET, Universidad Nacional del Comahue, Argentina. 2012

Olshan. Cancer Res,1990, 50(11):3 Bearer. “The special and unique vulnerability

of children to environmental hazards”Neurotoxicology, 2000. 21(6):925

Τα φυτοφάρμακα ως πιθανοί αιτιολογικοί παράγοντες στη καρκινογένεση στη παιδική ηλικία�Δρ. Θεόδωρος Ντόλατζας τ. Δ/της Α’ Παιδοχειρουργικής Κλινικής Νοσοκομείου Παίδων «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ»�ΙΑΤΡΙΚΟ ΒΗΜΑ - Δεκέμβριος 1993

• Η πιο συχνή κακοήθεια στα παιδιά είναι η λευχαιμία

​

• Ακολουθούν οι όγκοι ΚΝΣ, τα λεμφώματα, το νευροβλάστωμα, τα σαρκώματα, οι όγκοι των νεφρών, των οστών, των γεννητικών οργάνων, του ήπατος και άλλοι

​

• Στην Ελλάδα ένας πιθανός αιτιολογικός περιβαλλοντικός-χημικός παράγοντας είναι τα φυτοφάρμακα

​

• Οργανοχλωρίνες, οργανοφωσφορικά, ζιζανιοκτόνα, μυκητοκτόνα κ.ά. «μολύνουν» τα παιδιά με την αναπνοή, τη τροφή ή το πόσιμο νερό από καλλιέργειες κοντά σε ταμιευτήρες ύδατος π.χ. της λίμνης Υλίκης και του Μαραθώνα, μαζί με βαρέα μέταλλα, νιτρικά, πλαστικοποιητές (διφαινύλια), χλωροφαινόλες, παράγωγα χλωρίωσης, εμφυαλωμένα νερά

Τα παιδιά είναι πιο ευαίσθητα στην έκθεση στα φυτοφάρμακα

Ο Jean-Pierre Manceau, πρώην δήμαρχος του Preignac (Μπορντώ) ανέφερε το 2012 ραγδαία αύξηση του παιδικού καρκίνου στο χωριό, που βρίσκεται πολύ κοντά στους αμπελώνες

​

Το ερευνητικό και ιατρικό ινστιτούτο Inserm στη Γαλλία, συνέδεσε

την έκθεση σε παρασιτοκτόνα με την εμφάνιση της λευχαιμίας

Επιστημονικές εκθέσεις επιβεβαίωσαν ότι τα φθαλιμιδικά φυτοφάρμακα που ανιχνεύθηκαν, συνδέονται με την

εμφάνιση του καρκίνου

μεταβολίτες όπως της θαλιδομίδης

+ thiophosgene

🡪

Βλάβες αναδίπλωσης DNA

Διασπάσεις χρωματίδων

Καρκίνος, Λεμφώματα

🡪

🡪

🡪

🡪

Τα παιδιά δεν είναι μικροί μεγάλοι

Φυτοφάρμακα (οργανοφωσφορικά, πυρεθρίνες) και διαλύτες με υδρογονάνθρακες (βενζόλιο) μπορεί να

προκαλέσουν πολύ επιθετικές λευχαιμίες στα παιδιά

Michelle C. TurnerMichelle C. Turner, Donald T. WigleMichelle C. Turner, Donald T. Wigle, and Daniel Krewski

Residential Pesticides and Childhood Leukemia: A Systematic Review and Meta-Analysis

Environ Health Perspect. 2010 Jan; 118(1): 33–41

Κυρίες κατηγορίες φυτοφαρμάκων για έντομα:

​

• Οργανοφωσφορικά
• Καρβαμιδικά
• Νεονικοτινοιεδή
• Συνθετικές πυρεθρίνες

​

Κυρίες κατηγορίες φυτοφαρμάκων για ζιζάνια:

​

• Ανόργανα
• Οργανικά

​

Κυρίες κατηγορίες φυτοφαρμάκων για μύκητες:

• Ανόργανα
• Οργανικά - Οργανομεταλλικά

​

​

​

​

Οι οργανοχλωριούχες ενώσεις

• DDT, Lindane, Chlordane, Methoxychlor, aldrin, dieldrin, heptachlor κ.ά
• αναστέλλουν το ένζυμο ανυδράση του διοξειδίου του άνθρακα που με το νερό θα το μετατρέψει σε διτανθρακικό οξύ (κέλυφος αυγών)
• βρίσκεται στο κυτταρόπλασμα, στα μιτοχόνδρια, στη κυτταρική μεμβράνα και εξωκυττάρια στους εξωκρινείς αδένες σιέλου και γάλακτος, γαστρεντερικό, καρδιά, εγκέφαλο, ήπαρ, νεφροί κ.ά. Βρίσκεται επίσης σε βακτηρίδια και χλωροπλάστες
• Ένζυμο αλληλομετατροπής διοξειδίου άνθρακα και διττανθρακικού για τη διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας (+&-πρωτονία) στο αίμα και άλλους ιστούς και για μεταφορά του διοξειδίου άνθρακα έξω από ιστούς

Οι οργανοχλωριούχες ενώσεις

• Η ανθρακική ανυδράση βοηθά τη οξεοβασική ισορροπία του αίματος και τη μεταφορά και αποβολή του διοξειδίου του άνθρακα.
• Είναι θεμελιώδης για φυσιολογικές διεργασίες όπως ανταλλαγή αερίων, μεταφορά ιόντων και ισορροπία του pH, στην αναπνοή, παραγωγή των υγρών του σώματος, πέψη, επαναρρόφηση οστού, νεφρική οξύνιση, κλπ

​

• Eίναι η αφθονότερη και η πιο βασική πρωτεϊνη του πλανήτη, με έρευνες για μεταλλάξεις της (Carbon sequestration)

​

• Η αναστολή έχει ερευνηθεί από τον Dr. Yeshayau Poker του Πανεπιστημίου της Washington, Seattle, με υποστήριξη των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ

Οργανοφωσφορικές ενώσεις

• ανακαλύφθηκαν το 1936 ως χημικά όπλα και με χιλιάδες μορφές κυκλοφόρησαν εμπορικά μετά το πόλεμο σε γεωργική χρήση ως εντομοκτόνα, αλλά και σε πάρα πολλές άλλες εφαρμογές της βιομηχανίας οικοδομικών υλικών, χημικών προϊόντων, καυσίμων, φαρμάκων, κ.ά.
• Οι πρώτες Ops ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν και μελετήθηκαν ήταν τα χημικά αέρια τύπου Sarin, Soman, Τabun.
• Ο Οtto Ambros ήταν ο εφευρέτης του Sarin και του αερίου Zayklon B για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Γερμανίας.

​

​

Τα OPS για μαζική εξόντωση

Dr. Gerhard Schrader

Tα Ops για αγροτική χρήση

Οργανοφωσφορικές ουσίες

phosphate ester

X=Αλογόνο ή

Κυανιούχα ρίζα

Οξυγόνο (Ο) ή Θείο (S)

R1 αλκύλιο

R2 organic

R3 inorganic

​

ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΟΦΟΣΦΩΡΙΚΩΝ / ΑΛΟΓΟΝΟΜΕΝΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ (WHO-UNEP)

1. Από πειράματα σε ζώα (διαφορετική επίπτωση σε ζώα και ανθρώπους) παρατηρείται εκδήλωση μετά από 10ετίες

​

2. Αυξημένες επιπτώσεις σε παιδιά, σύμφωνα με τις μελέτες του IARC για τη καρκινογένεση στον άνθρωπο από συγκεκριμένες κατηγορίες χημικών.

3. Προκαλούνται λευχαιμίες, νευροβλάστωμα, Wilm’s tumor, σάρκωμα μαλακών ιστών και οστών, Non Hodgkin λέμφωμα, καρκίνος εγκεφάλου, ορθοπρωκτικής περιοχής και όρχεων

Oξεία έκθεση σε Μalathion�Ethiop J Health Sci. 2011 Nov; 21(3): 203–208.

Επιπτώσεις Ops στην υγεία (ΗΠΑ:Environmental Protection Agency)

• 1970: 3,000 νοσηλευθέντες από δηλητηρίαση με Ops. H θνησιμότητα ήταν 50% στα παιδιά και 10% στους ενήλικες
• 1983: η Αμερικάνικη Εταιρεία κέντρων ελέγχου δηλητηριάσεων κατέγραψε 77.000 περιστατικά δηλητηριάσεων, με 33.000 να είναι από Ops (45%)
• «Η συνεχιζόμενη χρήση τέτοιων ουσιών θα αυξήσει τα στατιστικά δεδομένα στο μέλλον»

Θνησιμότητα από Ops (WHO)

• 1990: 220.000 θανάτους από χρήση φυτοφαρμάκων, με 3.000.000 δηλητηριάσεις παγκοσμίως
• 2001: 849.000 δηλητηριάσεις από πρόθεση. Σε αγροτικές χώρες στα φυτοφάρμακα απεδόθησαν το 60% των θανάτων
• Μεταξύ 2000 και 2007, το 41% όλων των ασθενών που εισήχθησαν στο Εθνικό Κέντρο Ελέγχου Δηλητηριάσεων στο Karachi - Pakistan ήταν ασθενείς εξ αιτίας δηλητηρίασης από Ops (Ather et al.2008) (EPA
• To 50% των θανάτων από φυτοφάρμακα ήταν από Ops

Eπιπτώσεις έκθεσης σε Ops

• Νευρικό Σύστημα.

ΟΞΕΙΑ: Υπερδιέγερση, εξάντληση και δευτερογενείς νευροτοξικές επιπτώσεις, ανεξέλεγκτο σπασμό στους μυς και θάνατο

ΧΡΟΝΙΑ: Πλαστικότητα των συνάψεων, μάθηση, μνήμη, νευροπροστασία, κυτταρική σηματοδότηση, νευροεκφύλιση, πολυνευροπάθεια (ΟPIDPN, ατροφία μυών, ατονία σφιγκτήρων, αισθητικο-κινητικές διαταραχές) αυξάνει τη παραγωγή amyloid-β σε Alzheimer’s - Parkinson’s, Aυτισμός

​

• Φλεγμονές. Αύξηση ισταμίνης και έναρξη φλεγμονής από οξινοποίηση ( Η+, μείωση προσταγλανδινών, αύξηση προφλεγμονωδών κιτοκινών- χημειοκινών, αναστολή επούλωσης τραυμάτων, φλεγμονές)

​

• Αναπνευστικό. Απορύθμιση αυτόνομου νευρικού συστήματος, αναπνευστικές λοιμώξεις (σπαστική βρογχίτιδα, βρογχιολίτιδα, βρογχόσπασμος)

​

• Oφθαλμοί: Γλαύκωμα, καταρράκτης,

φλεγμονές κερατοειδούς,

διαταραχές προσαρμογής,

🡪

Επιπτώσεις έκθεσης σε Ops

• Αιματολογικό: Αύξηση ανοσοσφαιρινών από λεμφοκύτταρα και ισταμίνης από μαστοκύτταρα, παραπρωτεϊναιμία, διαταραχές πήξης αίματος, Λεμφώματα, Λευχαιμίες, Μυέλωμα, Μυελοδυσπλασίες
• Κυκλοφορικό: Υπερλιπιδαιμία, Αρτηριοσκλήρυνση, Υπέρταση, θρομβώσεις,αρυθμίες, έμφραγμα από αναστολή γλυκολυτικών ενζύμων, μείωση ATP, οξειδωτικό stress, χοληστερολαιμία
• Αυτοανοσία: Νόσος Crohn’s, δυσανεξία δισακχαριτών και βρεφικών γαλάτων, Ρευματοειδής αρθρίτιδα, Amyotrophic Lateral Sclerosis- ALS, Πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας (MS), Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ), θυρεοειδοπάθειες Ηashimoto
• Μεταβολικά νοσήματα: Η αναστολή ενζύμων γλυκόλυσης, η μείωση παραγωγής ATP, οι ορμονικές επιπτώσεις, το οξειδωτικό stress, οι υπομεθυλιώσεις και οι επιγενετικές βλάβες θα προκαλέσουν σάκχαρο, παχυσαρκία, διαταραχή ιόντων Ca2+ (Oστεοπόρωση), νεφροπάθειες και καχεξία
• Ψυχολογικά: Κατάθλιψη, φοβίες, διαταραχές πανικού, άγχους και σεξουαλικής συμπεριφοράς

Eπιπτώσεις έκθεσης σε Ops

• Αναπαραγωγή: Στυτική δυσλειτουργία, ατροφία όρχεων και προστάτη, μείωση τεστοστερόνης, μείωση κινητικότητας σπέρματος, αύξηση οιστρογόνων, προεκλαμψία και προγεστερόνης, διαταραχές ανάπτυξης εμβρύου, αποβολές, γενετικές ανωμαλίες (κρυψορχία, υποσπαδίας, σχιστίες, δυσμορφίες), υπογονιμότητα
• Ενδοκρινολογικό: Αύξηση TSH, ανομοιογένεια θυρεοειδούς, αναστολή σηματοδότησης ινσουλίνης, ινσουλινοαντοχή, καρκίνος θυρεοειδούς και παγκρέατος
• Καρδιαγγειακό: Υπερλιπιδαιμία, αρτηριοσκλήρυνση, υπέρταση, θρομβώσεις, αρυθμίες, έμφραγμα
• Πεπτικό: Οξινοποίηση, οισοφαγίτιδα από παλινδρόμηση, γαστρίτιδα, εντερίτιδα, κολίτιδα, χρόνια φλεγμονώδη νόσο εντέρου, gut dysbiosis, υπερτροφία ήπατος, αδενοκαρκινώματα ήπατος, παγκρέατος και εντέρου, παγκρεατίτιδα, δυσανεξία σε τροφές
• Καρκίνος: Οι τροποποιήσεις έκφρασης (επιγενετικές βλάβες) ογκογενετικών και ογκοκατασταλτικών γονιδίων, η χρόνια φλεγμονή, ο μιτοχονδριακός εκφυλισμός, η απόπτωση από πρόωρο κυτταρικό θάνατο, μαζί με την συνεχή αύξηση ROS και τις ενζυματικές αλλαγές θα προκαλέσουν καρκίνο ήπατος, παγκρέατος, μαστού, προστάτη, εντέρου, πνευμόνων, επινεφριδίων και αύξηση μεταστάσεων

Weakness on medium and peroneal nerves (myopathy) due to Phosmet exposure �

produced

​

marked

​

decremental

​

responses

​

(44-50%)

​

at

​

the

​

fourth

​

response

​

with

​

some

​

recovery

​

by

​

the

​

last

​

response

produced

​

marked

​

decremental

​

responses

​

(44-50%)

​

at

​

the

​

fourth

​

response

​

with

​

some

​

recovery

​

by

​

the

​

last

​

response

decremental responses 80%

decremental responses 40-50%

A diadiagnostic inttercostal muscle

biopsy was obtained 2 months after exposure.

Man 51 years old with unsteadiness

Of gait, dysphagia, change in voice

tone, excessive diaphoresis, jaw weakness and droopyeyelids.

50 Hz

20 Hz

2 Hz

Ops exposure neuropathy

Ελάττωση ταχύτητας αγωγής στο περονιαίο νεύρο

Ops exposure neuropathy

Μείωση ταχύτητας αγωγής στο ωλένιο νεύρο

Ops exposure neuropathy

Reflex: Αυξημένος λανθάνων χρόνος γαστροκνημίου μυός

Pesticides exposure Optic neuropathy-man 59yrs

Left

Right

A.M. Tsatsakis, M.N. Tzatzarakis, M. Tutudaki, �Pesticide levels in head hair samples of Cretan population �as an indicator of present and past exposure, Forensic Sci. Int. 176(2008), 67–71

Toxicological problems – NATO 2014 Hair Analysis of Organic Pollutants�Matthaios P.KAVVALAKIS, Brice M.R. APPENZELLER and Aristidis M. TSATSAKIS�

Οps και αντιοξειδωτικά ένζυμα

Τα Ops αναστέλλουν όλα τα αντιοξειδωτικά ένζυμα

• Superoxide dismutases (SOD)

Ένζυμα που μετατρέπουν υπεροξείδια σε οξυγόνο και Η2Ο2 (εξω, ενδο-κυττάρια και στα μιτοχόνδρια)

• Καταλάσες peroxisomes, δίπλα στα μιτοχόνδρια που θα μετατρέψουν το Η202 σε Η2Ο και Οξυγόνο
• Glutathione peroxidaseGlutathione peroxidase Η μικρή θειοπρωτεϊνη glutathione παίρνει την ενέργεια του Η2Ο2 με παρέμβαση του ενεργού θειώδους κέντρου της δεσμεύοντας τα ηλεκτρόνια από το υπεροξείδιο
• Peroxiredoxins αποδομούν το H2O2,στα μιτοχόνδρια, κυτοσόλια και πυρήνες

Ops και ένζυμα

Η μείωση της AchE 🡪αύξηση της Ach 🡪 αναστολή ενζύμων adenylate cyclase (AC III) και guanilate cyclase, που είναι επί της κυτταρικής μεμβράνας δευτερογενείς σηματοδότες🡪αναστολή cyclic Adenosine Monophosphate–cAMP🡪 αναστολή φωσφορυλίωσης ενζύμων σε διαύλους ιόντων, και αναστολή της σηματοδότησης ορμονών

​

Ops και γονίδια

Σε συνδυασμό με οιστρογόνα τροποποιούν γονίδια (cyclins, IGFBP3, keratin 18, c-Ha-ras oncogene, HSP 27, MCM2 and TP53) σχετικά με καρκίνο μαστού

Μεταλλάσουν τα γονίδια:

• Granulin: και επηρεάζουν την επούλωση, oγκογένεση
• Thyrotrophin Releasing Hormone: ΤSH
• Cardiotrophin-like Cytokine Factor 1: διέγερση β-λεμφοκυττάρων, ιντερλευκίνης, CD 130-κοινός υποδοχέας, LIF-λευχαιμία, CNTF-νευροεκφύλιση, OSM-καρκίνοι επιθηλίου, STAT3-ανοσοποίηση
• Myeloid Differentiation primary response gene 88 (MYD88): έλεγχος μετεγγραφής των γενετικών πληροφοριών από το DNA στο mRNA, του NF-kβ, ανοσοσφαιρίνες, λεμφώματα, φλεγμονές, καρκινογένεση
• Metallothionein 2Α : υπερπλασίες, φλεγμονές
• myelocytomatosis oncogene (ΜΥC): μιτοχονδριακές διαταραχές, εξάντληση ATP, λεμφώματα, ογκογένεση, αναδίπλωση του DNA, στο πολλαπλασιασμό των β-λεμφοκυττάρων, ταυτοποιεί τα βλαστοκύτταρα, συμβάλλει στην εμβρυογένεση, την ομοιόσταση των ιστών και τη γήρανση, ελέγχει το 15% του γονιδιώματος

Ops και υποδοχείς γλυκοκορτικοειδών

Βρίσκονται στα κυτοσόλια όλων των κυττάρων για ένωση με κορτιζόνη και γλυκοκορτικοειδή, για έκκριση προφλεγμονωδών πρωτεϊνών και παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη, ανοσοποίηση και το μεταβολισμό. Τα Ops προκαλούν παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως TNF-a που θα προκαλέσουν αύξηση παραγωγής της γλυκοπρωτεϊνης CD38 με μηχανισμό ενεργοποίησης GR-beta και υπερέκκριση γλυκοκορτικοειδών.

Η CD38 βρίσκεται στα β λεμφοκύτταρα και βοηθά στη σηματοδότηση

του ενδοκυττάριου Ca2+

Ops και mRNA υποδοχείς

Τα Ops αλλάζουν την έκφραση του mRNA στα δίκτυα των γονιδίων

Αυξάνουν την έκφραση των mRNAs στους

• aryl hydrocarbon receptors (AhRs)-,
• peroxisome proliferator-activated receptor alpha

(PPAR )-,

• estrogenic receptors (ERs)-,
• thyroid hormone receptor alpha (TR)-,
• glucocorticoid receptor (GR)-, και
• mineralocorticoid receptor (MR)-

Οps και υποδοχείς progesterone

Τα Ops αναστέλλουν άμεσα την έκκριση progesterone

Το βάρος των ωοθηκών μειώθηκε μετά την έκθεση, ο αριθμός ωοθηλακίων και ωχρών σωματίων μειώθηκε σημαντικά,

Προκαλούν δυσμενείς επιπτώσεις στο επίπεδο της προγεστερόνης καθώς και των επικίνδυνων συνεπειών για ωοθήκες και αναπαραγωγή

Ops και ανδρογενετικοί υποδοχείς

• Τα Ops (Fenitrothion) αναστέλλουν την δραστηριότητα των ανδρογενετικών υποδοχέων (ΑR), που ελέγχονται από τη dihydrotestosterone, πρόδρομη της τεστοστερόνης
• Προκαλούν μείωση τεστοστερόνης μέχρι κι 90% (Chlorpyrifos), μείωση μεγέθους προστάτη, σπερματικών αγγείων και των υποβοηθητικών της στύσης βολβοσηραγγωδών μυών
• Προδιαθέτουν σε εμφάνιση καρκίνου προστάτου
• Η αναστολή των υποδοχέων αρχίζει με δόσεις έκθεσης μικρότερων του 50% από εκείνες που αρχίζουν την αναστολή της AchE

Τα φυτοφάρμακα προκαλούν υπογεννητικότητα

Οργανοχλωρίνες

Ζιζανιοκτόνα

Πυρεθρίνες

Καρβαμιδικά

​

Οργανοφωσφορικά�

Οργανικοί ρύποι

Τοξίνες

Μέταλλα

Υπεριώδης ακτινοβολία

Μηκυτοκτόνα

​

Νηματοδοκτόνα�

Διοξίνες

Κάπνισμα

Βλάβη στο DNA των σπερματοζωαρίων από

διάφορα φυτοφάρμακα

και άλλους παράγοντες

Οξειδωτικό�stress

Θερμοκρασία

Ελληνικά στατιστικά στοιχεία Στυτικής Δυσλειτουργίας (ΣΔ)

Υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα 300.000 άνδρες αντιμετωπίζουν μόνιμα ή παροδικά ΣΔ.

Η νοσηρότητα της στυτικής δυσκολίας σε σχέση με τις ηλικίες υπολογίζεται ως εξής (Κ. Κωνσταντινίδης, ουρολόγος ανδρολόγος 2010)

ΗΛΙΚΙΑ ΠΟΣΟΣΤΑ

20-30             5-10%

40-50             20-40%

60 και άνω     50-70%

Τα ποσοστά είναι τα ίδια για τις μεταλλάξεις γονιδίων (Dr Βασιλείου Γεώργιος Eρευνητής αιματολογικού καρκίνου, Τrust Sanger Institute-Cambridge), καρδιαγγειακών και μεταβολικών (υπερλιπιδαιμίας-σακχάρου-λιπώδους διήθησης ήπατος- αθηροσκλήρυνση), ανοσολογικών, αιματολογικών και ογκολογικών παθήσεων (5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 2012)

​

Διεθνή στοιχεία για υπογονιμότητα σε άνδρες

• Μελέτες από κέντρα γονιμότητας και τοξικολογικά συσχετίζουν την εξέλιξη της υπογονιμότητας, των νευροεκφυλιστικών και των παραπάνω παθήσεων με τη low dose exposure σε Ops. Σε αναπτυσσόμενες αγροτικές χώρες το 40% των ανδρών έχουν κινητικές και λειτουργικές διαταραχές σπέρματος, μορφολογικές και λειτουργικές βλάβες αναπαραγωγικού συστήματος (Rocefeller Foundation The Lancet Commissions 2015)
• Tα Ops έπαιξαν και παίζουν παγκόσμια βασικό ρόλο στη ανάπτυξη φαρμακευτικών θεραπειών για τις παραπάνω παθήσεις. Γνωρίζοντας τις επιπτώσεις από πειράματα και κλινικές έρευνες, όταν η νοσηρότητα ικανοποιεί την εμπορευσιμότητα παρασκευάζονται και χρησιμοποιούνται διάφορα σκευάσματα όπως τα ildenafil citrate (Viagra), vardenafil (Levitra) και tadalafil (Cialis).
• Η στυτική δράση τους στηρίζεται στην αγγειοδιαστολή, όπως κάνει και το μόριο της cGMP, που αναστέλλεται από τα Ops, στις ελικοειδείς αρτηρίες του πέους

​

Ops και γυναίκες

​

Tα Ops προκαλούν:

• αυτoάνοσες θυεροειδοπάθειες και άλλες παθήσεις (ρευματοειδής αρθρίτιδα, σκλήρυνση κατά πλάκας κ.ά.)
• Μείωση libido, αύξηση προλακτίνης, ορμονικές διαταραχές (αναστολή αρωματάσης, μείωση προγεστερόνης), ορμονοευαίσθητο Καρκίνο μαστού, ανομειογένεια μέχρι θηλακιώδες καρκίνωμα θυρεοειδούς
• Προβλήματα σύλληψης, αύξηση αποβολών και ενδομήτριων θανάτων, μείωση βάρους εμβρύων και νεογνών, προεκλαμψία, πρόωρα νεογνά, γενετικές ανωμαλίες, δυσανεξίες στα βρεφικά γάλατα

Ops-Ορμόνες-Ενδοκρινείς αδένες

Η μείωση της AchE 🡪

αύξηση της Thyrotrophin Releasing Hormone🡪

αύξηση της TSH🡪

μείωση της ντοπαμίνης🡪

αύξηση της προλακτίνης🡪

μείωση της ορμόνης απελευθέρωσης γοναδοτροπίνης🡪

μείωση της FSH και LH🡪

μείωση στεροειδών ορμονών όρχεων και ωοθηκών

Οps και υπομεθυλιώσεις

​

• Τα Ops αναστέλουν το ένζυμο DNA methyltransferase 🡪 υπομεθυλίωση και αύξηση της ομοκυστεΐνης🡪 αθηροσκλήρυνση, διαταραχές γνώσης,μνήμης, απόφασης, προσοχής σε μεγάλες ηλικίες, και καρδιακές ανωμαλίες σε φάση εβρυογένεσης
• Η καθολική υπομεθυλίωση του DNA εκδηλώνεται πρωταρχικά στα μονοκύτταρα και τα λεμφοκύτταρα, από αύξηση των επιπέδων ομοκυστεΐνης (αρτηριοσκλήρυνση)

​

Τα Φυτοφάρμακα τροποποιούν τη μορφή και τη λειτουργία των γονιδίων���

Ακετυλίωση

Μεθυλίωση

Αναδιάπλαση

χρωματίνης

Βράχυνση γονιδίων

Επιγενετικές αλλαγές

Μεταλλάξεις

Υπερέκφραση ή σιγή

Υδρογονάνθρακες�Φυτοφάρμακα

Υδρογονάνθρακες�Φυτοφάρμακα

RΝΑ, πρωτεΐνες, γλουταθειόνη

To Βενζόλιο και το Βρωμιούχο Μεθύλιο είναι καρκινογόνα

Bolt HMBolt HM, Gansewendt B. Mechanisms of carcinogenicity of methyl halides�Crit Rev Toxicol. 1993;23(3):237-53

Χρόνια έκθεση σε Ops,�φλεγμονή και κακοήθη νοσήματα

• Οι προ-φλεγμονώδεις κυτοκίνες διεγείρουν τα λεμφοκύτταρα
• Η αύξηση της Ιντερφερόνης γ (IFNγ) πυροδοτεί την αύξηση των NK λεμφοκυττάρων (Natural Killer cells), αυξάνει τους βιοδείκτες επιφάνειας των β-λεμφοκυττάρων (πλασματοκυττάρων) CD16, CD56, αυξάνει τις ανοσοσφαιρίνες επιφάνειας β- λεμφοκυττάρων, ιδιαίτερα την IgM και παίζει ρόλο στην αύξηση και κλωνοποίηση των πολυπεπτιδικών υποομάδων των Ιg κ- ή λ- ελαφρών αλυσίδων.
• Η μονοκλωνική διαφοροποίηση των β- λεμφοκυττάρων είναι ενδεικτική της κακοήθους κατάστασης π.χ. του B-cell (πλασματοκυτταρικού) lymphoma ή του πλασματοκυτταρικού νεοπλάσμτος multiple myeloma

Ops και ελεύθερες ρίζες

• Τα Ops προκαλούν αύξηση της NADPH oxidase (ενδογενής «επαγγελματίας» παραγωγός των ελεύθερων ριζών) και από διαφυγή ηλεκτρονίων στα μιτοχόνδρια, κυτταρικές μεμβράνες, υπεροξυσώματα και ενδοπλασματικό δίκτυο αύξηση των υδροξυλίων, NO και H2O2. Επιπλέον έχουν αντιοξειδωτική δράση, αναστέλλοντας τα ένζυμα Superoxide dismutases (SOD), Καταλάσες peroxisomes peroxisomes, Glutathione peroxidase peroxisomes, Glutathione peroxidase, Peroxiredoxins και ενεργοποιούν υποδοχείς κινασών τυροσίνης (RTK) και παράγοντες μετεγγραφής NF-KΒ, STAT3
• Αποτέλεσμα: Πρόωρος κυτταρικός θάνατος, Μείωση άμυνας, Βλάβες του DNA και διασπάσεις πεπτιδίων από αύξηση δράσης πρωτεασών, Υπεροξείδωση λιπιδίων, Οξειδώσεις αμινοξέων και συνενζύμων, διαταραχή έκφρασης γονιδίων, καρκινογένεση

Οps και μιτοχόνδρια

​

• Στα μιτοχόνδρια

​

​

​

​

παράγονται οι ROS

Aναστέλλονται συμπλέγματα I(NADH)-

Chlorpyrifos και V(ATPase)-monocrotophos

Ops και DNA

• Η εξηγεί τη πολλαπλή τοξικότητα των οργανοφωσφορικών (Bagchi και συν. 1995, 1996, 1997).
• Η επιδρά στα κύτταρα, ενεργοποιεί τη παραγωγή Protein kinase C, αυξάνει την έκφραση των ογκογενετικών γονιδίων, το προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο, τη απόπτωση και το σχηματισμός όγκων

αναστολή ενζύμων

αύξηση των ROS

Έχει σχέση η οξεία φλεγμονή από Ops με την αναστολή της AchE;

​

​

• H αναστολή της ΑchE από τα Ops είναι σήμα κατατεθέν.

​

• Η πρόκληση σπασμών από οξεία έκθεση σε Ops οφείλεται σε φλεγμονώδη βλάβη νευρώνων.

​

• Οι σπασμοί συμπίπτουν με την ανύψωση των επιπέδων κυτοκινών, χημειοκινών,ενεργοποίηση νευρογλοίας, αύξησης προσταγλανδινών και βλάβης νευρώνων στον ιππόκαμπο, απιοειδή φλοιό και αμυγδαλή.

Χρόνια έκθεση σε Ops και φλεγμονή

• Πρόκληση φλεγμονής χωρίς συμπτώματα και μείωση AchE
• Aύξηση βιοδεικτών φλεγμονής (GFAP, ROS,προσταγλανδινών, των προ-φλεγμονωδών κυτοκινών IL-1β, IL-6, TNFa, IFNγ)
• μειώνουν τα επίπεδα Lipopolysaccharide - LPS
• Αυξάνουν ηωσινόφιλα και μακροφάγα
• Αυξάνουν την απελευθέρωση ισταμίνης από τα μαστοκύτταρα και βασεόφιλα

Οps και πρόσληψη σακχάρων

UK

USA

50-60

60-70

Οps-Glyphosate

• αναστέλλεται το P450 (αρωματάση, NO Synthase , αυξάνει ROS, αύξηση του Retinoic acid -επηρεάζει τη σύνθεση των χολικών οξέων, αύξηση της LDL-μεταλλάξεις του CYP7A1 και αύξηση της ενδοηπατικής συγκέντρωσης χοληστερόλης και ελάττωση της σύνθεσης χολικών οξέων
• Η ανεπάρκεια της nitric oxide synthase (eNOS)-δυσλειτουργία στα λυσοσώματα (Alzheimer;s, Parkinson;s, Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS), καρδιαγγειακών νοσημάτων).αδυναμία ανανέωσης των φθαρμένων μιτοχονδρίων και παραγωγή ROS
• Η καταστροφή των Lactobacilli μεi;vει τη πααραγωγή Zn (glutamate υποδοχείς) και αύξηση παραγωγής amyloid-β(νευροεκφυλιστικές παθήσεις και αυτισμός)
• Αναστολήι εντερικών βακτηριδίων και της σύνθεσης της μεθειονίνης, δότη μεθυλίων (gut dysbiosis - ανοσολογικές επιπτώσεις τύπου πολλαπλής σκλήρυνσης
• Ανεπάρκεια Tryptophan (πρωτεϊνική σύνθεση και παραγωγή ATP), φλεγμονώδη νόσο εντέρου από υπεροξείδιο, θείο και οξειδωτικό stress
• Η αναστολή σεροτονίνης (βουλιμία) θα προκαλέσει παχυσαρκία

Οps-Glyphosate

• Αναστολή παραγωγής tyrosine και της προδρόμου της phenylalanine. Μειώνεται και η σύνθεση dopamine και η διαταραχή σηματοδότησης της στη μέλαινα ουσία είναι χαρακτηριστικό εύρημα στη Parkinson’s (όπως και η έκθεση σε Paraquat)

​

• Η ηπατική φλεγμονή από τις Cytokines όπως η TNF-α - λιπώδη διήθηση του ήπατος. Επιπλέον η TNF-α αναστέλλει τη σηματοδότηση ινσουλίνης

​

• Η βλάβη στο DNA και η υπερέκφραση της cyclin D protein, από τη καταστολή της cyclin-dependent kinase προδιαθέτει σε αιματολογικές και ογκολογικές παθήσεις- πολλαπλούν μυέλωμα -DNA βλάβες

​

• Η ανεπάρκεια θειϊκής χοληστερόλης και Zn από την έκθεση σε glyphosate, σε συνδιασμό με την έλλειψη CYP και αύξηση ROS, οι DNA βλάβες στη φάση της αναδίπλωσης του προκαλούν προεκλαμψία και σοβαρά προβλήματα γονιμότητας

​

• αύξηση καρκίνου μαστού. Eνισχύουν σε αυτό ο πολυμορφισμός των γονιδίων CYP1A2, sulfotransferase, SULT1A του CYP, η αύξηση οιστρογόνων από αναστολή αρωματάσης, η αύξηση πυκνότητας μαστών στη προεμμηνοπαυσιακή περίοδο

​

• Αναστέλλονται οι StAR και σε πολύ μικρές δόσεις μειώνεται τη παραγωγή τεστοστερόνης

​

• Tέλος η αύξηση του TNF-a ενεργοποιεί τη μέσω ubiquitin-proteasome μείωση της μυϊκής μάζας και την εμφάνιση καχεξίας

​

Oργανοφωσφορικά σε ποτάμια της Ευρώπης

Τα οργανοφωσφορικά που ανιχνευτήκαν στους ποταμούς της Ευρώπης το 2006 είναι:

​

diazinon parathion fenitrothion malathion dimethoate(ng/l)

Serge (Ισπανία) 530 270 490

Scheldt (Ολλανδία) 87

Elbe (Γερμανία) 332 3210

Rhine (Γερμανία) 40 50

Humber (UK) 270

Arno (Ιταλία) 170

​

Στην Ευρώπη σήμερα εφαρμόζονται πάνω από 2 εκ. τόνοι παρασιτοκτόνων

​

Διδακτορική Διατριβή, Χημικού

M.Sc Σταμάτη Νικολάου, 2012

​

Διδακτορική Διατριβή, Χημικού M.Sc Σταμάτη Νικολάου, 2012

Επίπεδα οργανοφωφορικών στο υδάτινο σύστημα της Ελλάδας �Kωνσταντίνου και συν. 2006��

Είδος Ops Ποσοστό ανίχνευσης

Diazinon 78,6% (Aμερική 2%)

Pirimiphos Methyl 40,1%

Dichlorvos 9,1%

Malaoxon(Malathion) 35,4% (Aμερική 2%)

Fenthion 52,6%

Parathion methyl ++ 29,7% (Aμερική 12%)

Azinphos methyl 44%

Methidathion 42,2%

Quinalphos ++ 38%

Diazinon Malathion Fenthion Parathion Αzinphos meth.

Αλιάκμονας 160 ng/l 110 ng/l 210 ng/l

Aξιός 102 ng/l 2000 ng/l 5 ng/l 362 ng/l

Έβρος 210 ng/l 210 ng/l

Άραχθος 360 ng/l

Λούρος 60 ng/l 70 ng/l

Καλαμάς 775 ng/l 30 ng/l 271 ng/l

Eυρώτας 90 ng/l 230 ng/l 30 ng/l

Παμβώτιδα 2015 ng/l 1227 ng/l 12 ng/l 16 ng/l

Λουδίας 183 ng/l

Λίμνη Μόρνου 100 ng/l

Aμβρακία 56 ng/l

​

​

Τα γεωργικά φάρμακα είναι υπεύθυνα

για το 60% των συνολικών ρύπων σε

ποτάμια και λίμνες της Ελλάδας.

«Υδατικά οικοσυστήματα» Α.Τρικαλιώτη

​

​

«Τα παρασιτοκτόνα στους υγροτόπους της Ελλάδας»

Διδακτορική Διατριβή, Χημικού M.Sc Σταμάτη Νικολάου, 2012

Η μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση �φυτοφαρμάκων στο πόσιμο νερό είναι 0,1 μg/l (ppm)

1 nanogram =0.001 micrograms

1 gram =1 000 000 micrograms

1 gram =1 000 000 000 nanograms

Επίπεδα Diazinon σε υγρότοπους στην Ελλάδα -2005 (Aχελώος)

1952

31/12/ 2004

ΑΕ

​

Διδακτορική Διατριβή, Χημικού M.Sc Σταμάτη Νικολάου, 2012

Τα καρβαμιδικά παράγωγα 1

• δεσμεύουν την AchE, προκαλούν χολινεργική διέγεργση του νευρικού συστήματος και το θάνατο των εντόμων

​

• Carbaryl της Union Carbide Corpration που με τη καταστροφή του το 1984 και τη διαφυγή 40 τόνων ισοκυανικού μεθυλίου και άλλων τοξικών ουσιών (το Μethyl Isocianate χρησιμοποιείται για τη παρασκευή του Carbaryl) εκτέθηκαν πάνω από 500.000 και βρήκαν το θάνατο περί τους 20.000 άτομα. Mετά το 2007 άρχισε να περιορίζεται η 50χρονη χρήση του και σήμερα έχει καρταργηθεί. Ήταν δυνητικά καρκινογόνο, νευροτοξικό και οικοτοξικό

carbaryl

carbamide

Νικοτινοειδή

• αναστέλλουν τους νικοτινικούς ακετυλχολινικούς υποδοχείς στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.
• Χρησιπμοποιούνται μόνα τους είτε σε συνδυασμό με lamda Cyhalothrin ή με chloranthraniliprole κ. ά.
• Τοξικό στα γονίδια, στις μέλισσες, στο περιβάλλον
• Clothianidin, imidachloprid, thiamethoxam

imidachloprid

Thiamethoxam

Τα παράγωγα spinosoids 1

• Tα εντομοκτόνα spinosoids, δεσμεύουν τους νικοτινικούς ακετυλχολινικούς υποδοχείς (nAChRs) προκαλώντας διαταραχή της νευροδιαβίβασης της ακετυλχολίνης.

​

• Δευτερογενώς, έχουν επιπτώσεις ως συναγωνιστές των G- Amino-Butyric Acid (GABA) υποδοχέων, με τελικό αποτέλεσμα την υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος των εντόμων και το θάνατο τους

Τα παράγωγα spinosoids 2

• Τα spinosoids στοχεύουν ένζυμα παραγωγής ενέργειας, στις οξειδωαναγωγικές αντιδράσεις, στην ανάπτυξη αντοχής από έντομα και οι συνέπειες της χρόνιας τοξικότητας των σε πειραματόζωα έχουν περιγραφεί σε πολλές σχετικές μελέτες
• προκαλούν πρωτοπαθή ανάπτυξη ενδοκυττάριων καινοτοπίων στα επιθηλιακά κύτταρα,ιστιοκύτταρα και
• υπερτροφία βλεννογόνου του στομάχου, μυοπάθεια σκελετικών μυών, νέκρωση μυελού οστών, αναιμία και διόγκωση σπληνός
• Χρησιμοποιούνται μόνα τους ή σε μίγματα εντομοκτόνων

Pyrethroids και κανάλια ιόντων

• Τα Pyrethroids εντομοκτόνα διακρίνονται σε δύο ομάδες ανάλογα με την απουσία (όμάδα Ι) ή παρουσία (ομάδα ΙΙ) κυανιούχας ρίζας
• Καθώς τα Pyrethroids ομάδας ΙΙ παρατείνουν το άνοιγμα των διαύλων voltage-gated sodium channels (VGSCs), επιτρέπουν την αύξηση εισόδου Na+ που θα οδηγήσει στην αποπόλωση και αναστολή της αγωγιμότητας στους νευρώνες
• Τα θηλαστικά αναπτυξιακής ηλικίας είναι πιο ευαίσθητα στην έκθεση στα Pyrethroids σε σύγκριση με τα ενήλικα
• Αφού τα περισσότερα θηλαστικά εκτείθενται συνεχώς σε μίγματα pyrethroids (π.χ. Δακοκτονία) είναι ανάγκη να αποδείξουμε τις μακροχρόνιες σύμπλοκες επιπτώσεις των διαφόρων pyrethroids στη λειτουργία των νευραξόνων
• Τα Pyrethroids επιδρούν στη μεταφορά ερεθίσματος, στους διαύλους VGSCs των εντόμων, αλλά και στους διαύλους voltage-gated Na,Cl, Ca των θηλαστικών. Επιδρούν ακόμα και στους GABA υποδοχείς

Pyrethroids και κανάλια ιόντων

• Δίαυλος Παλαιό όνομα Πρότυπο έκφρασης

​

​

• Nav 1.1 brain I Κεντρικό-Περιφερειακό Νευρικό Συστημα
• Na v1.2 brain II/IIa Κεντρικό Νευρικό Σύστημα
• Nav1.3 brain III Εμβρυϊκό/Νεογνικό Νευρικό Σύστημα
• Nav1.4 μ1/SkM1 Σκελετικοί μυς
• Nav1.5 H1/SkM2 Καρδιακός μυς
• Nav1.6 NaCh6/PN4 Κεντρικό-Περιφερειακό Νευρικό Σύστημα
• Nav1.7 PN1 Κεντρικό-Περιφερειακό Νευρικό Σύστημα
• Nav1.8 SNS/PN3 Περιφερειακό Νευρικό Σύστημα
• Nav1.9 NaN Περιφερειακό Νευρικό Σύστημα

​

Οι έντονα αναγραφόμενοι δίαυλοι είναι πιο ευαίσθητοι στα pyrethroids

Pyrethroids και κανάλια ιόντων

• Αν και οι δίαυλοι VGSCs των θηλαστικών είναι ολιγότερο ευαίσθητοι των εντόμων, οι δίαυλοι Nav1.8 και Nav1.9 είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι στα pyrethroids
• Οι Nav1.3, που δραστηριοποιούνται στο αναπτυσσόμενο νευρικό σύστημα είναι πιο ευαίσθητοι των Nav1.2 στην ομάδα II pyrethroids than Nav1.2. Αυτή η υψηλή ευαισθησία των Nav1.3 στα Pyrethroids μπορεί να σχετίζεται στην αυξανόμενη τοξικότητα τους στα θηλαστικά.
• Οι Nav1.6, που δραστηριοποιούνται έντονα στον εγκέφαλο ενηλίκων είναι 15 φορές πιο ευαίσθητοι στα tefluthrin και deltamethrin από ότι οι Nav1.2
• Οι VGSCs είναι επίσης με σημαντικό ρόλο στη καρδιακή λειτουργία Τα Tefluthrin, fenpropathrin και cypermethrin παρατείνουν την είσοδο φορτίων Na+στα καρδιομυοκύτταρα και αυξάνουν το μεσοδιάστημα των παλμών
• Yπάρχουν πολλές υποκατηγορίες VGCCS Διαύλων, η ευαισθησία των οποίων τροποποιείται από βοηθητικές παρεμβάσεις απενεργοποίησης ή φωσφορυλίωσης των διαύλων

Pyrethroids και ένζυμα

Τα pyrethroids καταστρέφουν τα

αστροκύτταρα στον εγκέφαλο, υπεύθυνα για τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και

αυξαίνουν τη matrix metalloproteinase 2

Αντίθετα, η ελάττωση της matrix metalloproteinase 2 είναι ένδειξη βελτίωσης και αποκατάστασης της νευρικής λειτουργίας

Pyrethroids και μιτοχόνδρια

• Αναστέλλουν τα συμπλέγματα Ι-V, που απαρτίζουν την αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων και κύρια του συμπλέγματος I και Succinate
• Αναστέλλουν την ATPase και εμπλέκονται σε αυτοάνοσα νοσήματα στα θηλαστικά
• Αναστέλλουν τους διαύλους Na+ και Ca2+ και έχουν νευρο-συμπεριφορική τοξικότητα (επικοινωνία, κίνηση, συντονισμός)
• Δεσμεύουν τους μουσκαρινικούς χοληνεργικούς υποδοχείς mAChR
• Διεγείρουν το κατεχολαμινεργικό και ντοπαμινεργικό σύστημα
• Χρειάζονται νέες μελέτες για τη σχέση δράσης στόχων και επιπτώσεων

Pyrethroids και υποδοχείς

• Αναστέλλουν ποικίλα τους υποδοχείς Αch, Dopamine, serotonine,

H μίξη Permethrin και άλλων ενισχύει τη τοξικότητα μέχρι και 100%

• Με χαμηλές δόσεις και μίγματα παρατηρείται μεγαλύτερη επίδραση στα
• επίπεδα κατεχολαμινών και indolamines παρά σε έκθεση με μεγαλύτερες
• δόσεις (Bloomquist et al 2002; Kirby et al 2002, Karen et al 2001, Pittman et al 2003).

Μυκητοκτόνα

Φυσιολογικός τρόπος δράσης

Τα μυκητοκτόνα αναστέλλουν το μεταβολισμό και οι τρόποι δράσης τους μπορεί να ταξινομηθούν σε τέσσερις μεγάλες ομάδες:

-Aναστολείς αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων.�-Αναστολείς ενζύμων.�-Αναστολείς μεταβολισμού νουκλεϊκών οξέων

και σύνθεσης πρωτεϊνών.�-Αναστολείς σύνθεσης στερόλης

Αναστολή της αλυσίδας μεταφοράς ηλεκτρονίων – αναπνοή μιτοχονδρίων

• θείο�Διαταράσσει τη μεταφορά ηλεκτρονίων κατά μήκος του κυτοχρώματος.
• Στροβιλουρίνες (azoxystrobin, kresoxim-methyl, πυρακλοστροβίνη, trifloxystrobin)�Αναστέλλουν την αναπνοή στα μιτοχόνδρια, μπλοκάροντας το συγκρότημα BC1 του

κυτοχρώματος.

azoxystrobin

Αναστολή ενζύμων

• Ο χαλκός�Προκαλεί μη ειδική μετουσίωση πρωτεϊνών και ενζύμων.

​

• Τα διθειοκαρβαμιδικά (maneb, manzate, Dithane, κλπ)�Αδρανοποιούν τις -SH ομάδες σε αμινοξέα, πρωτεΐνες και ένζυμα.

​

• Οι υποκατεστημένες αρωματικές ενώσεις�(χλωροθαλονίλη). Αδρανοποιούν αμινοξέα, πρωτεΐνες και ένζυμα, συνδυάζοντας με αμινο και ομάδες θειόλης.

​

• Οργανοφωσφονικά (fosetyl-Al)�Διαταράσσουν το μεταβολισμό των

αμινοξέων.

fosetyl-Al

Αναστολή μεταβολισμού νουκλεϊκών οξέων και σύνθεσης πρωτεϊνών

​

• Benzimidazoles (thiophanate-methyl)
• Αναστέλλουν τη σύνθεση DNA (διαίρεση

πυρήνα).

• Phenylamides (mefenoxam)
• Αναστέλλουν τη σύνθεση RNA.
• Dicarboximides (iprodione, vinclozolin)
• Αναστέλλουν τη σύνθεση DNA και RNA,

τη κυτταρική διαίρεση και το μεταβολισμό

του κυττάρου.

mefenoxam

iprodione

Αναστολή σύνθεσης στερόλης (αναστολή διμεθυλίωσης της εργοστερόλης)

​

• Η Ergosterol είναι η αφθονότερη στερόλη στα κύτταρα των μυκήτων.

• Είναι απαραίτητη για το σχηματισμό της δομής και της λειτουργίας της μεμβράνας των κυττάρων.

Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων σε μιτοχόνδριο

Ένζυμα μιτοχονδρίων

Nicotinamide adenine dinucleotide

Succinate dehydrogenase

succinate-coenzyme Q reductase (SQR) or respiratory Complex II

Zιζανιοκτόνα εδάφους 1

Αναστολείς των μιτώσεων: Τrifluralin (Treflan), pendimethalin (Prowl, Pentagon), ethalfluralin (Sonalan)

• Αναστέλλουν την ανάπτυξη των ριζών, προκαλώντας νανισμό στα φυτά από τροφοπενίες.
• Αναστέλλουν τη βλάστηση με

μηχανισμό διακοπής

τροφοδοσίας

ethalfluralin

Zιζανιοκτόνα εδάφους 2

Αναστολείς χρωστικών – καταστροφείς χλωροφύλλης: clomazone (Command), norflurazon (Zorial).

• Η clomazone προκαλεί αναστολή τα ένζυμα acetylcholinesterase (AChE), Catalase (CAT), superoxide dismutase (SOD) και ελαττώνει τη glutathione (GSH).
• Με τις ενζυματικές αναστολές και

τη οξειδωτική δράση της είναι ικανή

να προκαλέσει τοξικές επιπτώσεις σε ανθρώπους.

clomazone

Zιζανιοκτόνα εδάφους 3

Αναστολείς βλάστησης.

• Επηρεάζουν τη κυτταρική ανάπτυξη και διαίρεση σε ειδικές θέσεις, αναστέλλοντας ένζυμα της πρώτης φάσης σύνθεσης μακράς αλύσου λιπαρών οξέων : alachlor (Lasso, Micro-Tech), το metolachlor (Dual II), acetochlor, διμεθεναμίδη (Frontier), EPTC (Eradicane), butylate (Sutan +), EPTC + acetachlor (DoublePlay).
• To acetochlor και η διμεθεναμίδη αναστέλλουν το ένζυμο FAE 1 Synthase, στα φυτά, και τα ένζυμα superoxide dismutase (SOD), glutathione reductase (GR) και με μηχανισμό οξειδωτικού stress επηρεάζει τη λειτουργία των κυττάρων στον άνθρωπο.

acetochlor

Zιζανιοκτόνα εδάφους 4

Αναστολείς φωτοσύνθεσης.

• Παρεμβαίνουν στη φωτοσύνθεση με φραγή

στη μεταφορά ηλεκτρονίων στα μιτοχόνδρια

των χλωροπλαστών, και προκαλούν βλάβες στις κυτταρικές μεμβράνες και κυτταρικό θάνατο: atrazine, cyanazine (Bladex), simazine (Princep), metribuzin (Sencor, Lexone).

• H atrazine αναστέλλει τις φωσφατάσες, είναι ορμονικός διαταρράκτης, προκαλώντας ερμαφροδιτισμό σε ζώα και διαταραχές αναπαραγωγής. Από μόλυνση των υπόγειων νερών σε Ευρώπη και Αμερική έχει απαγορευθεί η χρήση της στην Ευρώπη από το 2004.

atrazine

Είναι επικίνδυνα για την υγεία προϊόντα που έχουν Roundup;

• Απάντηση από τον Κουρτ Στράιφ (Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο):

​

«Άρα πρόκειται καθαρά για επιστημονική εκτίμηση ότι μπορεί να προκαλέσει καρκίνο και ότι η ουσία είναι πιθανώς καρκινογόνα στους ανθρώπους. Τώρα έγκειται σε άλλους ρυθμιστικούς εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς να χρησιμοποιήσουν την εκτίμησή μας και να αξιολογήσουν τον κίνδυνο».

​

• Τον Μάρτη του 2015 ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, δημοσίευσε περίληψη της επικείμενης μονογραφίας του για τη glyphosate, και τη ταξινομούσε ως «πιθανώς καρκινογόνα για τον άνθρωπο» (κατηγορία 2Α) και ιδιαίτερα για Non Hodgkin’s λεμφώματα, με βάση επιδημιολογικές μελέτες, μελέτες σε ζώα και μελέτες in vitro.

Νηματοδοκτόνα

Τα υποκαπνιστικά νηματοδοκτόνα είναι στη πλειοψηφία τους αλογονομένοι υδρογονάνθρακες : διβρωμοχλωροπροπάνιο –Fumazon - Nemagon, το καρβαμυδικό Μetham Sodium-Vapam, η χλωροπικρίνη (χημικό όπλο), το Telone (1,2-dichloropropane + Chloropicrin)-Shell D-DSoil Fumigant(1,3-dichloropropene,1,2-dichloropropane, 3,3-dichloropropene, 2,3-dichloropropene), Di trapex(1,3-DICHLOROPROPENE, 1,2-DICHLOROPROPANE, Methyl isothiocyanate ή Dazomet, το 1,3 διχλωροπροπένιο (Condor, D-T Top 90), η επιχλωροχυδρίνη, το βρωμιούχο μεθύλιο

1,3 διχλωροπροπένιο

χλωροπικρίνη

Νηματοδοκτόνα

Tοξικά, απαγορευμένα, με σοβαρά προβλήματα στους χρήστες όπως προβλήματα:

• αναπαραγωγής, αυτοάνοσα δερματολογικά, αιματολογικά και ογκολογικά,
• με σοβαρές επιπτώσεις στους άλλους ζωϊκούς οργανισμούς,
• στο οικοσύστημα και στη κλιματική αλλαγή.
• τα ενδιάμεσα προϊόντα διάσπασης τους είναι πολύ τοξικά επίσης και
• η μακροχρόνια χρήση μερικών από αυτά έχει προκαλέσει εξάρτηση στους καλλιεργητές και αντοχή στους νηματώδεις.

​

Συνδυαστική και συνεργιστική χρήση των φυτοφαρμάκων:

​

• Είναι το άθροισμα της δράσης των κάθε ουσιών χωριστά
• Ίσως έχουμε συνεργιστική ενέργεια όταν παρατηρείται αυξημένη τελική δράση
• Ίσως όμως γίνει το αντίθετο επειδή η πρόσμιξη των διαφορετικών φαρμάκων αρχίζουν και δρουν ανταγωνιστικά μεταξύ τους

​

Κύριος λόγος τέτοιας εφαρμογής είναι όταν θέλουμε διαφορετικές προσεγγίσεις στην αντιμετώπιση της προσβολής

​

​

Κοινές χημικές ιδιότητες υδρογονανθράκων-φυτοφαρμάκων

​

• Τα φυτοφάρμακα από πετρέλαιο, ανεξάρτητα της διαλυτότητας τους (υδατοδιαλυτά ή λιποδιαλυτά) είναι πολωμένες ουσίες, ενώνονται εύκολα με το οξυγόνο, το όζον ή το άζωτο.

​

• Τα αλογόνα θα εγκαταλείψουν το μόριο στη πρώτη ευκαιρία, θα ενωθούν με μεθύλια και θα προκαλέσουν αναστολή σύνθεσης πρωτεϊνών από υπομεθυλίωση προκαλώντας τις πρώτες βλαπτικές επιπτώσεις.

​

• Η ρίζα που μένει προκαλεί οξειδωτικό stress, καταστρέφει τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, ιδίως αυτά που σχετίζονται με τα φωσφολιπίδια των μεμβρανών

​

• Τα φυτοφάρμακα από αρωματικούς υδρογονάνθρακες ή με μικρό αριθμό ατόμων άνθρακα, με ή χωρίς αλογόνα, είναι τα πιο επιβλαβή στην υγεία και στο περιβάλλον

Στο επόμενο μάθημα

• Οι ενδοκυττάριες επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων
• Οι τροποποιήσεις σηματοδοτήσεων στο εσωτερικό των κυττάρων
• Οι γενετικές επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων
• Οι επιπτώσεις στους άλλους οργανισμούς και στο περιβάλλον
• Το μέλλον των φυτοφαρμάκων και ο ρόλος των επιστημόνων
• Συμπεράσματα

Σας ευχαριστώ για τη προσοχή σας