2 of 16

คำอธิบายรายวิชา

ศึกษาเกี่ยวกับพัฒนาการทางเพศในวัยรุ่น การดูแลสุขภาพทางเพศ สัมพันธภาพกับความคาดหวังต่อบทบาทและความรับผิดชอบ ภาพลักษณ์ที่ส่งผลต่อความรู้สึกและพฤติกรรม ทักษะการตัดสินใจ การต่อรอง การสื่อสารความต้องการตามความคิดและความรู้สึก การตระหนักในคุณค่าของตนเองบนพื้นฐานของการเคารพในสิทธิของผู้อื่น กฎหมายว่าด้วยเพศ สิทธิในการแสดงออกตามวิถีชีวิตทางเพศภายใต้กรอบของสังคมและวัฒนธรรม และการเลือกใช้แหล่งบริการช่วยเหลือที่เป็นมิตรในพื้นที่

3 of 16

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1

วัยรุ่นเป็นวัยที่มีการเปลี่ยนแปลงหลายด้าน ทำให้ต้องมีการปรับตัวหลายด้านพร้อมๆ กันการปรับตัวจะช่วยให้วัยรุ่นได้พัฒนาตนเอง ซึ่งจะเป็นพื้นฐานสำคัญของการดำเนินชีวิต การเรียนรู้พัฒนาการวัยรุ่นจึงมีประโยชน์ต่อการส่งเสริมให้วัยรุ่นเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพที่ดีทั้งทางร่างกาย จิตใจ และสังคม ช่วยป้องกันปัญหาต่างๆ เช่น ปัญหาทางเพศ ปัญหาการใช้สารเสพติด

พัฒนาการของวัยรุ่น

4 of 16

1. ความหมายและความสำคัญของพัฒนาการ�2. พัฒนาการด้านต่างๆ ของวัยรุ่น�3. ปัญหาและวิธีการจัดการกับปัญหาในวัยรุ่น�4. การเปลี่ยนแปลงของวัยรุ่น

สาระการเรียนรู้

5 of 16

1. ความหมายและความสำคัญของพัฒนาการ

1.1 ความหมายของพัฒนาการ

พัฒนาการ หมายถึงการเปลี่ยนแปลงหรือกระบวนการเปลี่ยนแปลงของมนุษย์อย่างเป็น ระบบตั้งแต่แรกเกิด มีความต่อเนื่องกันในช่วงระยะเวลาหนึ่งๆ จนตลอดชีวิต

1.2 ความสำคัญของพัฒนาการ

1.2.1 การมีร่างกายที่สมบูรณ์แข็งแรง

1.2.2 ร่างกายมีเอกลักษณ์แห่งตนเอง

1.2.3 การปรับตัว

1.2.4 การสร้างมโนธรรม

1.2.5 การบริหารและจัดการตนเอง

6 of 16

2. พัฒนาการด้านต่างๆ ของวัยรุ่น

2.1 พัฒนาการทางด้านร่างกาย

2.1.1 พัฒนาการทางร่างกายทั่วไป (Physical Change)

2.1.2 การเปลี่ยนแปลงทางเพศ (Sexual Change)

2.2 พัฒนาการทางด้านจิตใจ

2.2.1 สติปัญญา (Intellectual Development)

2.2.2 ความคิดเกี่ยวกับตนเอง (Self Awareness)

1) เอกลักษณ์ (Identity)

2) การมองภาพลักษณ์ของตนเอง (Self Image)

3) การยอมรับจากผู้อื่น (Acceptance)

4) ความภาคภูมิใจในตนเอง (Self Esteem)

5) ความเป็นอิสระ (Independent)

6) การควบคุมตนเอง (Self Control)

7 of 16

2.2.3 อารมณ์ (Mood)

2.2.4 จริยธรรม (Moral Development)

2.3 พัฒนาการทางด้านสังคม

พัฒนาการทางด้านสังคมของวัยรุ่น ได้แก่ การสนใจเพื่อนมากกว่าพ่อแม่ การใช้เวลาส่วนใหญ่ กับเพื่อน เริ่มมีความสนใจเพศตรงข้าม เริ่มปรับตัวเองให้เข้ากับกฎเกณฑ์และกติกาของกลุ่มของสังคมได้ดีขึ้น การโอนอ่อนผ่อนตามสมาชิกในกลุ่ม และการทำงานร่วมกับผู้อื่น

8 of 16

3. ปัญหาและวิธีการจัดการกับปัญหาในวัยรุ่น

3.1 ความสัมพันธ์ (Relationship)

วัยรุ่นจะแสดงความเป็นตัวของตัวเอง มีอารมณ์แปรปรวนเปลี่ยนแปลงง่าย ทำให้เกิดปัญหาด้านความสัมพันธ์กับพ่อแม่ ผู้ปกครอง ครูอาจารย์ และเพื่อน ถ้าใช้วิธีการจัดการกับความสัมพันธ์ ที่ไม่ถูกต้อง

วิธีการจัดการกับปัญหา ควรเริ่มต้นจากการทำความเข้าใจความต้องการ ประนีประนอม ยืดหยุ่นอย่างมีขอบเขต สร้างแรงจูงใจและให้ความร่วมมือมากกว่าการบังคับหรือใช้ความรุนแรงสร้างมนุษยสัมพันธ์กับผู้อื่น

9 of 16

3.2 การใช้สารเสพติด (Substance Use Disorder)

วัยรุ่นจะมีความอยากรู้อยากลอง หากอยู่ในกลุ่มเพื่อนที่ใช้สารเสพติดและถูกชักชวนให้ลอง ถ้าหากขาดการยับยั้ง ไม่กล้าปฏิเสธ ต้องการการยอมรับจากกลุ่ม หรือเมื่อลองแล้วเกิดความพอใจ ก็จะติดสารเสพติดได้

วิธีการจัดการกับปัญหา ควรเริ่มต้นจากการที่ครอบครัวให้การอบรมเลี้ยงดูอย่างถูกต้อง ให้ความรัก ความอบอุ่น ฝึกให้แก้ไขปัญหาอย่างถูกต้อง

10 of 16

3.3 ปัญหาทางเพศ (Sexual Problem)

3.3.1 ปัญหารักร่วมเพศ (Homosexuality) เป็นพฤติกรรมที่เกิดจากปัญหาความรุนแรงในครอบครัวหรือการเลียนแบบของสมาชิกในครอบครัว การเลียนแบบจากสังคม �การต่อต้านเพศตรงข้าม หรือความผิดปกติของฮอร์โมนในร่างกาย

วิธีการจัดการกับปัญหา ควรปรับทัศนคติทางเพศให้เหมาะสม ปรึกษาจิตแพทย์ ผู้ปกครองควรให้ความรัก ความเข้าใจ เพื่อช่วยให้บุตรหลานสามารถปรับตัวให้อยู่ในสังคมได้อย่างมี ความสุข

3.3.2 ความรู้สึกทางเพศ (Sexual.Feeling) วัยรุ่นเริ่มมีความรู้สึกทางเพศ ความต้องการทางเพศ และเริ่มรู้จักการสำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง ซึ่งเป็นความต้องการทางธรรมชาติ ไม่มีอันตราย หากไม่ใช้วัตถุสิ่งของต่างๆ และไม่กระทำด้วยความรุนแรง

วิธีการจัดการกับปัญหา ควรหากิจกรรมด้านอื่นทำเพื่อลดความเครียด เช่น เล่นดนตรี เล่นกีฬา

11 of 16

3.3.3 การมีเพศสัมพันธ์ (Sexual Relation) เป็นพฤติกรรมในวัยรุ่นที่เกิดจาก การขาดการยับยั้งไตร่ตรอง การทำตามแบบอย่างหรืออยู่ภายใต้ฤทธิ์ของสารเสพติด จะทำให้เกิดปัญหา ต่างๆ ตามมา เช่น โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การตั้งครรภ์ การทำแท้ง

วิธีการจัดการกับปัญหา หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้สารเสพติดทุกชนิด หลีกเลี่ยงการอยู่กับเพื่อนต่างเพศตามลำพังในที่ลับตาคน หลีกเลี่ยงการนัดหมายกับเพื่อนต่างเพศหรือไปกับเพื่อนต่างเพศในยามวิกาล หลีกเลี่ยงการคบเพื่อนหรือเที่ยวกับเพื่อนต่างเพศที่ไม่รู้จักดีพอ

12 of 16

3.4 ปัญหาบุคลิกภาพ (Personality Problem)

3.4.1 การค้นหาเอกลักษณ์ ได้แก่ การค้นหาสิ่งต่างๆ ทั้งท่าทาง คำพูด การแสดงออก การแต่งกาย การเข้าสังคม

วิธีการจัดการกับปัญหา การใช้สติปัญญาเผชิญกับเหตุการณ์ต่างๆ มากกว่าการใช้ อารมณ์ เลือกเผชิญหน้ากับปัญหามากกว่าหลีกเลี่ยงปัญหา รู้เท่าทันธรรมชาติหรือความต้องการของตน

3.4.2 การเอาชนะตัวเอง ได้แก่ การควบคุมพฤติกรรมและอารมณ์ให้เหมาะสม �วัยรุ่นมักจะมองว่าผู้ใหญ่พึ่งตนเองได้ ตัดสินใจได้ มีอิสระมาก วัยรุ่นบางคนมีอาการวิตกกังวลไม่ต้องการเป็นผู้ใหญ่

วิธีการจัดการกับปัญหา การเรียนรู้ การฝึกระเบียบวินัย การปฏิบัติตนและแสดงออก ให้เหมาะสมกับวัย รู้จักการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมของตนเอง การรู้จักคบเพื่อนและการฝึกทักษะ การเข้าสังคม

13 of 16

3.4.3 การแยกตัวเอง ได้แก่ การเก็บตัว การแยกตัวเนื่องจากเกิดความสับสนจาก การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ การตัดสินใจ การขาดความยั้งคิดไตร่ตรอง

วิธีการจัดการกับปัญหา การรู้จักปรับตัว มีเหตุผล มีความยืดหยุ่นทั้งอารมณ์และ พฤติกรรม มีการสื่อสารที่ดี รู้จักปรึกษาหารือบุคคลในครอบครัวหรือญาติพี่น้อง ยอมรับฟังความคิดเห็น ของผู้อื่น

3.4.4 ความเป็นตัวของตัวเอง วัยรุ่นหลายคนยอมทำตามเพื่อนเพราะกลัวไม่ได้รับ การยอมรับจากกลุ่มเพื่อน แม้การทำตามนั้นจะขัดต่อความรู้สึกของตัวเอง เป็นสาเหตุที่ทำให้ไม่มั่นใจ และไม่เป็นตัวของตัวเอง

วิธีการจัดการกับปัญหา การฝึกความเป็นตัวของตัวเอง ควบคุมตัวเอง พึ่งพาตัวเอง การช่วยเหลือผู้อื่น การคิด ตัดสินใจในเหตุการณ์ต่างๆ ฝึกความยับยั้งชั่งใจ

14 of 16

3.5 การต่อต้านสังคม (Conduct Disorder)

การฝ่าฝืนกฎระเบียบของสังคมหรือความประพฤติที่ต่อต้านสังคมของวัยรุ่น �อาจเกิดจาก ปัญหาในครอบครัว ปัญหาการใช้อารมณ์ที่รุนแรง เช่น การเกเร การทำร้ายผู้อื่น

วิธีการจัดการกับปัญหา ควรเริ่มต้นด้วยการปรับทัศนคติ การพูดคุยเพื่อสร้างความเข้าใจต่อกัน การฝึกสมาธิ การพูดคุยกับผู้ที่ให้ความไว้วางใจหรือพบจิตแพทย์เพื่อขอคำปรึกษา

3.6 การปรับตัวในวัยรุ่น (Adaptation)

วัยรุ่นมักมีความขัดแย้งในจิตใจที่ต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงต่างๆ อาจทำให้เกิด ความเครียด ความวิตกกังวล มีอารมณ์ฉุนเฉียว วู่วาม ก้าวร้าว ต่อต้าน

วิธีการจัดการกับปัญหา การฝึกระเบียบวินัย การควบคุมตัวเอง ฝึกบุคลิกภาพด้านต่างๆ เช่น คำพูด การแสดงออก การตัดสินใจในสถานการณ์ต่างๆ

15 of 16

4. การเปลี่ยนแปลงของวัยรุ่น

4.1 การแบ่งช่วงอายุของวัยรุ่น

4.1.1 วัยแรกรุ่น (11-13 ปี)

4.1.2 วัยรุ่นตอนกลาง (14-16 ปี)

4.1.3 วัยรุ่นตอนปลาย (17-19 ปี)

4.2 การเปลี่ยนแปลงในวัยรุ่น

4.2.1 การเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย

1) ขนาดและความสูง

2) ไขมันและกล้ามเนื้อ

3) โครงสร้างใบหน้า

4) ระดับฮอร์โมน

5) ระบบประสาท

6) ระบบสืบพันธุ์

4.2.2 การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์

4.2.3 การเปลี่ยนแปลงทางจิตใจ

16 of 16

สรุป

วัยรุ่นเป็นวัยที่มีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นหลายด้าน ทำให้ต้องมีการปรับตัว�หลายด้านไปพร้อมๆ กัน จึงเป็นวัยที่จะเกิดปัญหาได้มาก การปรับตัวได้สำเร็จจะช่วยให้วัยรุ่นพัฒนาตนเองเกิดบุคลิกภาพที่ดี ซึ่งจะเป็นพื้นฐานสำคัญของการดำเนินชีวิตต่อไป �การเรียนรู้พัฒนาการของวัยรุ่นจึงมีประโยชน์ทั้งต่อการ ส่งเสริมให้วัยรุ่นเจริญเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพดีทั้งทางร่างกาย จิตใจ สังคม และช่วยป้องกันปัญหา ต่างๆ ในวัยรุ่นได้ เช่น ปัญหาทางเพศ ปัญหาการใช้สารเสพติด นอกจากนี้วัยรุ่นยังพบปัญหาไม่ได้รับโอกาส�ที่จะแสดงความคิดเห็นและมีส่วนร่วมในการตัดสินใจในเรื่องที่ส่งผลกระทบต่อชีวิต�ของตนเองอีกด้วย