Europejski Zielony Ład

Europejski Zielony Ład (European Green Deal – EGD) to mapa drogowa, dzięki której gospodarka UE stanie się zrównoważona, wyzwania związane z klimatem i środowiskiem przekształcą się w szanse, a transformacja stanie się sprawiedliwa i będzie sprzyjać włączeniu społecznemu dla wszystkich.

​

Uznając, że zmiany klimatu i degradacja środowiska naturalnego stanowią egzystencjalne zagrożenia dla Europy i świata, w dokumencie EGD przewidziano ambitny pakiet środków, a następnie plan działania UE w zakresie zielonego ładu. Środki te obejmują ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, inwestycje w nowatorskie badania i innowacje oraz ochronę środowiska naturalnego Europy.

​

Walka ze zmianami klimatu i przejście do społeczeństwa neutralnego dla klimatu wymaga znacznych inwestycji, badań i innowacji, nowych sposobów produkcji i konsumpcji, gospodarowania odpadami oraz zmian w sposobie pracy, a także korzystania z transportu i wspólnego życia.

​

Ponieważ odpady stałe, ścieki, zaopatrzenie w wodę, efektywność energetyczna, zanieczyszczenie powietrza (wszystkie te elementy wpływają na zmianę klimatu), w dokumencie EGD wskazano środowisko (odpady i recykling) jako jeden z kluczowych obszarów działania, również w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej w 2050 r.

Bardziej ambitne cele klimatycznych UE na lata 2030 i 2050

Dostarczenie czystej, przystępnej cenowo i bezpiecznej energii

Zmobilizowanie sektora przemysłu na rzecz czystej gospodarki o obiegu zamkniętym

Budowanie i remontowanie �w sposób oszczędzający energię i zasoby

Zerowy poziom emisji zanieczyszczeń na rzecz nietoksycznego środowiska

Ochrona i odbudowa ekosystemów �i bioróżnorodności

Od pola do stołu: sprawiedliwy, zdrowy i przyjazny środowisku system żywieniowy

Przyspieszenie przejścia na równoważoną i inteligentną mobilność

UE jako światowy lider

Europejski pakt klimatyczny

Europejski Zielony

Ład

Przekształcanie gospodarki UE z myślą �o zrównoważonej przyszłości

Finansowanie transformacji

Przejście ukierunkowane na nie pozostawianie nikogo w tyle

Plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy

System żywnościowy

Cały proces

Produkcja i konsumpcja nie są jedynymi etapami, które należy brać pod uwagę.

Przetwarzanie, dystrybucja i gospodarka odpadami są również istotnymi elementami tego kręgu.

SYSTEM ŻYWNOŚCIOWY

Zarządzanie odpadami żywnościowymi

Energia

Kompost

Ratowanie żywności

Szkoły

Szpitale

Sklepy owocowo-warzywne

Restauracje

Gospodarstwa domowe

Magazyny żywności

Konsumenci

Sprzedaż detaliczna

Sprzedaż hurtowa

Dystrybutorzy

Pakowanie

Wzbogacanie produktów

Przetwarzanie

teren, grunt

praca

gleba, woda

energia

sprzęt, urządzenia

Produkcja

Systemy żywnościowe a zmiany klimatyczne�Emisja gazów cieplarnianych w cyklu węglowym

• Ponad 30% światowej emisji gazów cieplarnianych pochodzi z rolnictwa i oczekuje się, że odsetek ten będzie rósł.
• W UE odsetek ten wynosi 10,3%.

Źródło: Farm to Fork Strategy, https://ec.europa.eu/food/system/files/2020-05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf

​

Źródło: www.siencefacts.net

Światło słoneczne

Węgiel organiczny

CO2

Emisje CO2�z fabryk i aut

Respiracja zwierząt

Respiracja roślin

Respiracja korzeni

Procesy gnilne

Martwe organizmy �i odpady

Kopaliny i paliwa kopalne

Oddziaływanie systemów żywnościowych�na środowisko

• Produkcja żywności wymaga energii, a przemysł rolniczy jest w znacznym stopniu uzależniony od paliw kopalnych.
• Systemy żywnościowe pochłaniają znaczne ilości zasobów naturalnych (wody, nawozów itp.).
• Intensywna działalność rolnicza może powodować przemieszczanie się lub utratę różnorodności biologicznej.
• Pestycydy, nawozy i substancje odżywcze pogarszają jakość wody, powietrza i gleby.
• Erozja gleby stanowi poważne zagrożenie, mimo poprawy sytuacji w krajach UE.

​

Źródło: Eurostat SDG2 Statistics Explained, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=SDG_2_-_Zero_hunger#Zero_hunger_in_the_EU:_overview_and_key_trends

Farm to Fork Strategy, https://ec.europa.eu/food/system/files/2020-05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf

Photo by: Tim Glass – Adobe Stock.com

Niesprawiedliwe łańcuchy produkcji i dostaw żywności nie zapewniają sprawiedliwych zysków ekonomicznych i dobrobytu, zwłaszcza dla producentów.

Wydajność w rolnictwie UE wzrosła. Jednak nie realizuje się odpowiednich inwestycji.

COVID pogarsza sytuację z powodu spowolnienia gospodarczego.

Źródło: Eurostat SDG2 Statistics Explained, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=SDG_2_-_Zero_hunger#Zero_hunger_in_the_EU:_overview_and_key_trends

Farm to Fork Strategy, https://ec.europa.eu/food/system/files/2020-05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf

Oddziaływanie systemów żywnościowych�na gospodarkę

Ponad połowa ludności UE ma nadwagę, a co siódma osoba jest otyła.

Pomoc żywnościowa jest ważna dla niektórych osób w wielu państwach członkowskich.

Jednocześnie 33 miliony ludzi nie może sobie pozwolić na wysokiej jakości posiłek co drugi dzień.

Musimy zmienić nasze nawyki żywieniowe...

Źródło: Eurostat SDG2 Statistics Explained, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=SDG_2_-_Zero_hunger#Zero_hunger_in_the_EU:_overview_and_key_trends

Farm to Fork Strategy, https://ec.europa.eu/food/system/files/2020-05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf

Oddziaływanie systemów żywnościowych�na społeczeństwo

Narzędzia służące osiągnięciu zrównoważonego systemu żywnościowego

• Podstawa prawna: Wspólna Polityka Rolna i Rybacka.
• Ramy: Strategia "Od pola do stołu".
• Fundusze UE: Fundusze spójności i Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
• Finansowanie: prywatne inwestycje.
• Elementy wspomagające: badania, innowacje i technologie.

"Od pola do stołu": zrównoważony system żywnościowy w UE�W sercu Europejskiego Zielonego Ładu

Celem UE jest zmniejszenie wpływu unijnego systemu żywnościowego na środowisko i klimat oraz wzmocnienie jego odporności, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, przewodzenie globalnej transformacji w kierunku zrównoważonych systemów żywnościowych oraz stworzenie nowych możliwości dla producentów.

Źródło: Farm to Fork Strategy, https://ec.europa.eu/food/system/files/2020-05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf

ślad klimatyczny

globalna transformacja

nowe możliwości

odporność

Strategia "od pola do stołu"�W skrócie

Europejski Zielony Ład ma na celu stworzenie sprawiedliwego, zdrowego i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego, który:

• będzie miał neutralny lub pozytywny wpływ na środowisko i pomoże w łagodzeniu zmian klimatycznych i przystosowaniu się do nich;
• zahamuje proces utraty różnorodności biologicznej;
• zapewni bezpieczeństwo żywnościowe, żywieniowe i zdrowie publiczne, dbając o to, by każdy miał dostęp do wystarczającej ilości bezpiecznej, pożywnej i zrównoważonej żywności;
• zachowa przystępność cenową żywności, a jednocześnie umożliwi generowanie uczciwych zysków ekonomicznych, zwiększanie konkurencyjności łańcucha dostaw UE i promowanie sprawiedliwego handlu w skali globalnej.

Źródło: European Commission, Food safety sector, https://ec.europa.eu/food/horizontal-topics/farm-fork-strategy_el

"OD POLA DO STOŁU"

Utrata żywności i zapobieganie powstawaniu odpadów

Zrównoważone przetwarzanie żywności i dystrybucja

Zrównoważona produkcja żywności

Zrównoważona konsumpcja żywności

Kierunki rozwoju�Zobowiązania i plany działania

W ramach strategii "od pola do stołu" Komisja zobowiązała się do:

​

• Wykorzystania co najmniej 25% gruntów rolnych w UE w rolnictwie organicznym oraz znacznego zwiększenia udziału akwakultury organicznej do 2030 r.
• Wzmocnienia działań mających na celu zmniejszenie ogólnego zużycia pestycydów chemicznych o 50%, a bardziej niebezpiecznych pestycydów o 50% do 2030 roku.
• Opracowania, wspólnie z państwami członkowskimi, zintegrowanego planu działania w zakresie zarządzania składnikami pokarmowymi w celu rozwiązania problemu ich zanieczyszczeń.
• Zaproponowania zharmonizowanego obowiązkowego oznaczania wartości odżywczej z przodu opakowania.
• Wyjaśnienia zasad konkurencji dla inicjatyw zbiorowych w celu promowania zrównoważonego rozwoju w europejskich łańcuchach dostaw.

Oczekiwane prawodawstwo�Poprawki i nowe przepisy wprowadzające

Komisja planuje ponadto:

​

• Zaproponowanie ram prawnych dla zrównoważonych systemów żywnościowych przed końcem 2023 r.
• Zrewidowanie obowiązujących przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w zakresie karmienia, leczenia, transportu i uboju.
• Opracowanie unijnego kodeksu postępowania w zakresie odpowiedzialnych praktyk biznesowych i marketingowych.
• Ustalenie minimalnych obowiązkowych kryteriów dla zrównoważonych zamówień żywności w gastronomii instytucjonalnej, zarówno na poziomie krajowym, regionalnym, jak i lokalnym.

​

• Zrewidowanie przepisów dotyczących materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością w celu poprawy bezpieczeństwa żywności i zdrowia publicznego oraz przyczynienia się do zmniejszenia ilości odpadów żywnościowych.
• Prace nad inicjatywą ustawodawczą mającą na celu zastąpienie jednorazowych talerzy, opakowań i sztućców produktami wielokrotnego użytku w sektorze żywności i napojów.

​

Zasadnicze elementy

• Badania i innowacje: powinny wspierać rozwiązania w zakresie odpowiedniego żywienia, jakości żywności, zastosowania gospodarki cyrkulacyjnej w rolnictwie itp.
• Technologie: szybki Internet umożliwiłby zdalny nadzór nad uprawami, obniżyłby koszty i promował wykorzystanie w rolnictwie najnowszych technologii, takich jak satelity i sztuczna inteligencja.
• Inwestycje: należy stworzyć bezpieczne środowisko, aby ułatwić finansowanie prywatne, które z kolei będzie promować innowacje.
• Usługi doradcze: powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb każdej osoby, tak aby były wydajne.
• Wymiana danych i wiedzy: między producentami, państwami członkowskimi i UE w celu promowania najlepszych praktyk i unikania błędów.
• Nowe umiejętności: rolnicy, MŚP i detaliści powinni być szkoleni w ramach Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości i programu Komisji na rzecz umiejętności.
• Współpraca międzynarodowa: aby dokonać globalnego, sprawiedliwego przejścia na zrównoważone systemy żywnościowe.

Władze lokalne�Sposoby na wniesienie wkładu

Władze lokalne, zgromadzenia i społeczności powinny:

• Brać udział w debatach, aby przyczynić się do sformułowania zrównoważonej polityki żywnościowej w przyszłości.
• Informować lokalnych producentów i przedsiębiorstwa o możliwościach zdobycia wiedzy i umiejętności związanych z priorytetami strategii "od pola do stołu".
• Zapewnić kompletny systemu gospodarowania odpadami oraz informować i motywować społeczności lokalne do korzystania z niego.
• Edukować społeczności lokalne w zakresie dokonywania zdrowszych wyborów żywieniowych poprzez objaśnianie etykiet i informowanie o potrzebach żywieniowych.
• Zwiększyć dostępność i obniżyć ceny zdrowych produktów w stołówkach szkolnych i miejskich.

Studium przypadku

Targowiska rolne�Zrównoważona żywność, skrócenie łańcuchów dostaw

Co oferują?

• Szansę dla producentów na zwiększenie zysków, ustalenie własnych cen i pominięcie kosztów dystrybutorów.
• Tworzenie lokalnej tożsamości i budowanie więzi społecznych przy jednoczesnym wspieraniu lokalnej produkcji.
• Promowanie zdrowszych wyborów żywieniowych i zbliżenie konsumentów do naturalnej, nieprzetworzonej żywności.
• Ograniczenie produkcji odpadów dzięki zmniejszeniu liczby opakowań i unikaniu marnowania żywności.

Źródło: Vittersø, G., Torjusen, H. et. al., Short Food Supply Chains and Their Contributions to Sustainability: Participants’ Views and Perceptions from 12 European Cases, Sustainability 2019, 11, 4800

​

​

​

Co mogą zrobić władze lokalne?

• Promować rynki otwarte, ekologiczne lub specyficzne dla danego produktu (np. rynki mięsa, ryb lub warzyw).
• Nadawać priorytet dostępowy do rynków dla rolników i rybaków, z naciskiem na producentów lokalnych.
• Ułatwiać procesy uzyskiwania pozwoleń.
• Tworzyć infrastrukturę towarzyszącą (stragany, kioski, zaopatrzenie w wodę i elektryczność itp.)

Paradygmat włoski�Fundacja Campagna Amica

• Włochy mają długą tradycję targów rolnych i największą na świecie sieć rolników prowadzących sprzedaż bezpośrednią.
• 130 000 włoskich gospodarstw rolnych sprzedaje swoje produkty bezpośrednio konsumentom, korzystając ze wsparcia Fundacji.
• Włosi uważają, że rynki producentów bezpośrednich są korzystne dla ich zdrowia, środowiska i lokalnych gospodarek.
• Ponad 6 miliardów euro wydano na włoskim rynku rolnym w 2018 roku.
• Na Sycylii prawo regionalne oferuje producentom możliwość samodzielnego przetwarzania i sprzedaży swoich produktów.

Źródło: https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/news/in-italy-the-worlds-largest-network-of-farmers-market/

More information: https://www.campagnamica.it/chi-siamo/#team

​

​

​

Photo by: Nikos Kavvadas, Unsplash

Gospodarka odpadami�Ograniczanie źródeł, recykling i kompostowanie

Sposoby na wytwarzanie mniejszej ilości odpadów: kontrola opakowań, dystrybucji i odpadów żywnościowych.

1. Najbardziej preferowaną strategią jest ograniczanie źródeł. Zalecane praktyki obejmują ponowne wykorzystywanie przedmiotów, kupowanie w dużych ilościach, zmniejszanie ilości opakowań itp.
2. Materiały nadające się do recyklingu – głównie opakowania których nie można ponownie wykorzystać, powinny być sortowane, przetwarzane i ponownie przetwarzane na nowe przedmioty.
3. Kompostowanie odpadów organicznych oznacza maksymalne wykorzystanie systemu żywnościowego. Składniki odżywcze wracają do ziemi a ilość odpadów zostaje zredukowana.

Mniej odpadów to mniejsza emisja gazów cieplarnianych i mniejsza powierzchnia składowisk, więcej zasobów naturalnych i surowców oraz nowe możliwości zatrudnienia.

​

​

Jak to działa?

Photo by: Łukasz Rawa, Unsplash

Usługi świadczone na poziomie lokalnym�Jak je najlepiej wykorzystać

Władze lokalne, będąc odpowiedzialne za gospodarkę odpadami, powinny:

• Zapewnić kompletny systemu gospodarki odpadami, zgodnie z prawem UE (Dyrektywa w sprawie składowania odpadów 1999/31/WE z 26 kwietnia 1999 r.).
• Przygotować się do wdrożenia nowego rozporządzenia europejskiego (dyrektywa zmieniająca (UE) 2018/850), które wzywa kraje UE do recyklingu co najmniej 55% odpadów komunalnych do 2025 r., 60% do 2030 r. i 65% do 2035 r.
• Zaoferować zorganizowany i zintegrowany proces recyklingu i kompostowania.
• Zachęcać obywateli do ograniczania ilości odpadów, ponownego wykorzystania lub oddania tego, co nie jest im potrzebne oraz do recyklingu w jak największym stopniu, poprzez promowanie recyklingu w przestrzeni publicznej i miejskiej oraz oferowanie programów nagród.
• Organizowanie kampanii w szkołach, dostarczanie materiałów informacyjnych itp. w celu informowania obywateli o korzyściach płynących z tych praktyk dla ich zdrowia, środowiska i przyszłych pokoleń.

Model grecki�Gmina Vrilissia

W 2018 r. w gminie Vrilissia:

• Odsetek odpadów komunalnych składowanych na wysypiskach spadł poniżej 50%, natomiast odsetek odpadów ponownie wykorzystanych wzrósł do 53%.
• Z ogólnej liczby 15 463 ton wytworzonych stałych odpadów komunalnych, 5 579 ton (36%) zebrano selektywnie u źródła.
• Kolejne 5 851 ton przewieziono do Zakładu Recyklingu Mechanicznego i Kompostowania Prefektury Attika w celu ich przetworzenia i ponownego wykorzystania. Tylko 4 033 tony trafiły bezpośrednio na wysypiska.

Obecnie:

• Istnieje 14 różnych strumieni sortowania odpadów u źródła.
• Sieć miejska "RE-THINK Vrilissia" informuje i edukuje mieszkańców w zakresie recyklingu i kompostowania.
• Program nagród "followgreen", platforma internetowa, łączy recykling i kompostowanie z lokalnymi sklepami i firmami, oferując mieszkańcom zniżki na lokalnym rynku.

Źródło: Special Interdisciplinary Association of the Prefecture of Attica, 2018, http://www.edsna.gr/

Dodatkowe materiały �i źródła informacji

Dodatkowe materiały �i źródła informacji

• Komisja Europejska, Rolnictwo i Zielony Ład : https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal/agriculture-and-green-deal_en#Inthespotlight
• Komisja Europejska, Plan działania na rzecz rolnictwa organicznego: https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/farming/organic-farming/organic-action-plan_en
• FAO, Łańcuchy rolno-spożywcze: https://www.fao.org/energy/agrifood-chains/en/
• FAO, Zmiany klimatu: https://www.fao.org/climate-change/en/
• Centrum Multimedialne, Parlament Europejski, "Od pola do stołu": https://multimedia.europarl.europa.eu/package/farm-to-fork_17702
• Nasz Świat w Liczbach, Emisja gazów cieplarnianych: https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions

​

​

• Von Braun J., Afsana K., Fresco L., Hassan M., Torero M., (Draft, Oct 26th 2020) Food Systems – Definition, Concept and Application for the UN Food Systems Summit, United Nations Food Systems Summit 2021, available at: https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/food_systems_concept_paper_scientific_group_-_draft_oct_26.pdf.
• Meredith S., Allen B., Kollenda E., Maréchal A., Hart K., Hulot J.F., Frelih Larsen A. and Wunder S. (2021) European food and agriculture in a new paradigm: Can global challenges like climate change be addressed through a farm to fork approach? Think 2030 policy paper, Institute for European Environmental Policy and the Ecologic Institute.
• European Commission, Food Safety, Farm to Fork strategy: https://ec.europa.eu/food/horizontal-topics/farm-fork-strategy_en.
• FAO, Commodity Policy and Projections Service, Commodities and Trade Division, (2003), Trade Reforms and Food Security, Rome, available at: https://www.fao.org/3/y4671e/y4671e00.htm#Contents.
• Mikhaylov A., Moiseev N., Aleshin K., Burkhardt T. 2020. "Global climate change and greenhouse effect", in Entrepreneurship and Sustainability Issues, 7(4), 2897-2913, http://doi.org/10.9770/jesi.2020.7.4(21).
• Riccaboni A., Neri E., Trovarelli F., Pulselli R.M., (2021) "Sustainability-oriented research and innovation in ‘farm to fork’ value chains", in Current Opinion in Food Science, Volume 42, December 2021, pp. 102-112, https://doi.org/10.1016/j.cofs.2021.04.006.
• Donaldson A., (2021, October 24), "Digital from farm to fork: Infrastructures of quality and control in food supply chains", in Journal of Rural Studies, https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.10.004.
• Nicastro R., Carillo P., (2021) "Food Loss and Waste Prevention Strategies from Farm to Fork" Sustainability 13, no. 10: 5443. https://doi.org/10.3390/su13105443.
• Schebesta, H., Bernaz, N., & Macchi, C. (2020). The European Union Farm to Fork Strategy: Sustainability and Responsible Business in the Food Supply Chain. Eur. Food & Feed L. Rev., 15, 420.

Literatura

Test

1. System żywnościowy składa się z:
1. Produkcji i konsumpcji żywności
2. Przetwarzania i dystrybucji produktów żywnościowych
3. Gospodarki odpadami produktów pochodnych
4. Wszystkie powyższe

​

• Produkcja żywności jest przemysłem energochłonnym i odpowiada za ponad 30% światowej emisji gazów cieplarnianych.
1. Prawda
2. Fałsz

​

4. Uczynienie systemu żywnościowego bardziej zrównoważonym wymaga jedynie zaangażowania producentów i sprzedawców detalicznych.
1. Prawda
2. Fałsz

​

​

4. UE będzie kierować działaniami na rzecz zrównoważonego systemu żywnościowego poprzez:
1. Zapewnienie planów działania, prawodawstwa i finansowania
2. Wprowadzenie obowiązku stosowania rolnictwa ekologicznego we wszystkich państwach członkowskich
3. Nadanie priorytetu strategii "od pola do stołu" ponad wszystkimi innymi obszarami polityki Europejskiego Zielonego Ładu
4. Zakaz stosowania wszystkich chemicznych i niebezpiecznych pestycydów do 2030 r.

​

• Władze lokalne mogą przyczynić się do realizacji celów związanych z bezpośrednim kontaktem z żywnością ("od pola do stołu"):
1. Tylko poprzez edukowanie obywateli w zakresie dokonywania lepszych wyborów żywieniowych
2. Jedynie poprzez oferowanie kompletnych systemów gospodarki odpadami
3. Jedynie poprzez informowanie rolników i producentów o możliwościach zdobycia umiejętności
4. Wszystkie powyższe i więcej

​

​

6. Polityka UE ma na celu jedynie poprawę systemów żywnościowych w państwach członkowskich.
1. Prawda
2. Fałsz

​

• Zrównoważone systemy żywnościowe są ważne dla obywateli UE, ponieważ:
1. W UE nie ma wystarczającej ilości żywności dla wszystkich
2. Są ludzie, którzy dokonują złych wyborów żywieniowych i/lub nie stać ich na posiłki dobrej jakości
3. Każdy obywatel UE jest dobrze odżywiony i zdrowy, a my musimy utrzymać tę sytuację
4. Żadne z powyższych

​

​