NHU CẦU CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI VÀ SỰ LIÊN QUAN VỚI ĐIỀU DƯỠNG�

MỤC TIÊU

1. Nêu được các nhu cầu cơ bản của con người theo Maslow
2. Giải thích được sự liên quan giữa nhu cầu và đáp ứng của điều dưỡng
3. Kể được 14 nhu cầu cơ bản của người bệnh theo Virginia Henderson
4. Nêu được đáp ứng về nhu cầu cơ bản trong vấn đề chăm sóc người bệnh

NỘI DUNG

I. KHÁI NIỆM

• Ðối tượng của điều dưỡng là con người bao gồm người khỏe và người có bệnh tật
• Người ta cho rằng: mỗi một cá thể ở một phương diện nào đó giống tất cả mọi người, ở một phương diện khác chỉ giống một số người và có những phương diện không giống ai cả. Như vậy, con người vừa có tính đồng nhất vừa có tính duy nhất nên việc chăm sóc phải xuất phát từ nhu cầu và sở thích của từng cá nhân sao cho phù hợp với từng đối tượng.

​

• Bảng phân loại của "Maslow" phản ánh được thứ bậc của các nhu cầu, và có thể được sắp xếp như sau:

- Những nhu cầu về thể chất.

- Những nhu cầu về an toàn, an ninh.

- Những nhu cầu thuộc về quyền sở hữu và tình cảm (được yêu thương).

- Những nhu cầu về sự kính mến và lòng tự trọng.

- Những nhu cầu về sự tự hoạt động bao gồm sự tự hoàn thiện, lòng ao ước muốn hiểu biết cùng với những nhu cầu về thẩm mỹ.

​

• Những nhu cầu ở mức độ thấp luôn tồn tại, cho đến khi những nhu cầu đã được thỏa mãn con người có khả năng chuyển sang những nhu cầu khác ở mức độ cao hơn.
• Khi một người (người bệnh) đòi hỏi có nhu cầu cao hơn, việc ấy chứng tỏ họ có sự khỏe khoắn trong tâm hồn và thể chất.
• Hệ thống thứ bậc của các nhu cầu rất hữu ích để làm nền tảng trong việc nhận định về sức chịu đựng của người bệnh, những giới hạn và NHU CẦU ÐÒI HỎI SỰ CAN THIỆP VỀ ÐIỀU DƯỠNG.

​

II. NHU CẦU CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI

Nhu cầu cơ bản của con người phân cấp theo Maslow:

MỨC CAO

• Nhu cầu về sự tự hoàn thiện
• Nhu cầu về sự kính mến và lòng tự trọng
• Nhu cầu về quyền sở hữu và tình cảm (được yêu thương).

MỨC THẤP

• Nhu cầu về an toàn và an ninh
• Nhu cầu về thể chất và sinh lý

​

1. Nhu cầu về thể chất và sinh lý

Là nền tảng của hệ thống phân cấp nhu cầu, và được ưu tiên hàng đầu. Nhu cầu thể chất bao gồm: oxy, thức ăn, nước uống, bài tiết, vận động, ngủ, nghỉ ngơi... Các nhu cầu này cần được đáp ứng tối thiểu để duy trì sự sống. Ðáp ứng nhu cầu thể chất là một phần quan trọng trong kế hoạch chăm sóc cho trẻ em, người già, người có khuyết tật và người ốm. Bởi vì, những nhóm người này cần sự hỗ trợ để đáp ứng nhu cầu cho chính họ.

​

2 Nhu cầu an toàn và được bảo vệ

•  Bao hàm cả an toàn về tính mạng và an toàn về tinh thần. An toàn về tính mạng nghĩa là bảo vệ cho người ta tránh được các nguy cơ đe dọa cuộc sống và an toàn về tinh thần là tránh được mọi sự sợ hãi, lo lắng. Người bệnh khi vào bệnh viện có sự đòi hỏi rất cao về nhu cầu an toàn và bảo vệ vì cuộc sống, tính mạng của họ phụ thuộc vào cán bộ y tế.
• Ðể giúp bảo vệ người bệnh khỏi bị nguy hiểm, người điều dưỡng phải biết rõ tính chất, đặc điểm của bệnh nhân và nhận biết rõ bất kỳ những tai biến nào có thể xảy đến cho bệnh nhân, và nếu có biến chứng xảy ra, người điều dưỡng có thể xử trí một cách thông minh.

​

3. Nhu cầu tình cảm và quan hệ

Mọi người đều có nhu cầu tình cảm quan hệ bạn bè, hàng xóm, gia đình và xã hội. Các nhu cầu này được xếp vào nhu cầu ở mức cao. Nó bao hàm sự trao - nhận tình cảm và cảm giác là thành viên của gia đình, đoàn thể, xã hội.... Người không được đáp ứng về tình cảm, không có mối quan hệ bạn bè, xã hội có cảm giác buồn tẻ và cô lập. Người điều dưỡng cần xem xét nhu cầu này của bệnh nhân khi lập kế hoạch chăm sóc.

​

4. Nhu cầu được tôn trọng

Sự tôn trọng tạo cho con người lòng tự tin và tính độc lập. Khi sự tôn trọng không được đáp ứng người ta tin rằng họ không được người khác chấp nhận nên sinh ra cảm giác cô độc và tự ty. Ðiều dưỡng đáp ứng nhu cầu này của người bệnh bằng thái độ thân mật, niềm nở và chú ý lắng nghe ý kiến của người bệnh

5. Nhu cầu tự hoàn thiện

Là mức cao nhất trong hệ thống phân loại nhu cầu của Maslow và Maslow đánh giá rằng chỉ 1% dân số trưởng thành đã từng đạt đến mức độ tự hoàn thiện. Nhu cầu tự hoàn thiện diễn ra trong suốt đời, nó chỉ xuất hiện khi các nhu cầu dưới nó được đáp ứng trong những chừng mực nhất định. Các nhu cầu cơ bản càng được đáp ứng thì càng tạo ra động lực sáng tạo và tự hoàn thiện ở mỗi cá thể. Người điều dưỡng cần biết đánh giá đúng những nhu cầu, kinh nghiệm, kiến thức và thẩm mỹ của người bệnh để từ đó có sự quan tâm và lập kế hoạch chăm sóc thích hợp

III. SỰ LIÊN QUAN GIỮA NHU CẦU VÀ NGUYÊN TẮC ĐIỀU DƯỠNG

3.1. Nguyên tắc điều dưỡng xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu người bệnh. Người khỏe mạnh tự đáp ứng được các nhu cầu của họ. Khi bị bệnh tật, ốm yếu người bệnh không tự đáp ứng được nhu cầu hàng ngày cho chính mình nên cần sự hỗ trợ của người điều dưỡng. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân dẫn đến sự ra đời của ngành y tế và cán bộ y tế.

​

3.2 Nhu cầu của con người vừa có tính đồng nhất vừa có tính duy nhất nên điều dưỡng cần có kế hoạch chăm sóc riêng biệt cho từng bệnh nhân. Nhu cầu con người tuy cơ bản giống nhau nhưng mức độ và tầm quan trọng đối với từng nhu cầu ở từng người có khác nhau. Hơn nữa, trong cùng một con người nhu cầu này có thể mạnh hơn nhu cầu khác và thay đổi mức ưu tiên theo từng giai đoạn của cuộc sống, người điều dưỡng cần nhận biết được các nhu cầu ưu tiên của người bệnh để lập kế hoạch chăm sóc thích hợp.

​

3.3. Nhu cầu giống nhau nhưng cách đáp ứng có thể khác nhau để thích hợp với từng cá thể. Việc chăm sóc người bệnh cần hướng tới từng cá thể, tùy từng trường hợp từng hoàn cảnh sao cho phù hợp.

3.4 Sự tham gia của người bệnh vào quá trình chăm sóc: Chăm sóc xuất phát từ nhu cầu của người bệnh, thông thường người bệnh hiểu rõ nhu cầu của họ, trừ trường hợp bệnh nhân hôn mê, tâm thần... nên khi lập kế hoạch chăm sóc điều dưỡng cần tham khảo ý kiến bệnh nhân và gia đình bệnh nhân để tạo cho họ tham gia tích cực vào quá trình điều trị, chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho chính họ.

3.5 Ðiều dưỡng cần tạo ra môi trường chăm sóc thích hợp để người bệnh được thoải mái, mau chóng lành bệnh hoặc nếu chết thì CHẾT ÐƯỢC THANH THẢN, NHẸ NHÀNG.

​

IV. NHU CẦU CƠ BẢN CỦA NGƯỜI BỆNH VÀ CHĂM SÓC THEO VIRGINIA HENDERSON

Gồm 14 yếu tố:

1. Ðáp ứng các nhu cầu về hô hấp

2. Giúp đỡ bệnh nhân về ăn, uống và dinh dưỡng

3. Giúp đỡ bệnh nhân trong sự bài tiết

4. Giúp đỡ bệnh nhân về tư thế, vận động và tập luyện.

5. Ðáp ứng nhu cầu ngủ và nghỉ ngơi.

​

6. Giúp bệnh nhân mặc và thay quần áo.

7. Giúp bệnh nhân duy trì thân nhiệt.

8. Giúp bệnh nhân vệ sinh cá nhân hàng ngày.

9. Giúp bệnh nhân tránh được các nguy hiểm trong khi nằm viện.

10. Giúp bệnh nhân trong sự giao tiếp.

11. Giúp bệnh nhân thoái mái về tinh thần, tự do tín ngưỡng.

12. Giúp bệnh nhân lao động, làm một việc gì đó để tránh mặc cảm là người vô dụng.

13. Giúp bệnh nhân trong các hoạt động vui chơi, giải trí.

14. Giúp bệnh nhân có kiến thức về y học.

​

1. Đáp ứng nhu cầu về hô hấp

• Đánh giá về sự thở: bình thường hay bất thường
• Bình thường tần số thở người lớn: 16-20 lần/ phút, nhịp thở đều đặn qua mũi và êm dịu
• Nguyên nhân khó thở: tắc nghẽn đường hô hấp do vật lạ, dịch tiết, phù nề, giảm nồng độ Oxy trong máu do giảm tuần hoàn…Tùy theo nguyên nhân để giải quyết khó thở và đáp ứng nhu cầu như: cung cấp oxy, thông đường thở, tư thế thích hợp…
• Nếu ngưng thở thì hô hấp nhân tạo hoặc trợ giúp bằng máy thở.

​

2. Đáp ứng nhu cầu điều hòa thân nhiệt

• Thân nhiệt bình thường 37^oC, nếu thân nhiệt cao trên 37.5^oC gọi là sốt hoặc dưới 36^oC gọi là hạ thân nhiệt. Người điều dưỡng cần theo dõi để tìm nguyên nhân để giải quyết.

• Nếu thân nhiệt cao cần:
• Theo dõi nhiệt độ và mạch
• Áp dụng biện pháp hạ sốt: lau mát, lau ấm…
• Thực hiện y lệnh thuốc: hạ sốt, truyền dịch…
• Cho người bệnh ăn thức ăn dễ tiêu, loãng nhẹ
• Theo dõi lượng nước xuất nhập
• Giữ an toàn cho người bệnh nếu có nguy cơ co giật, hôn mê, mê sảng
• Chăm sóc người bệnh hạ thân nhiệt: theo dõi sát tổng trạng người bệnh, điều trị nguyên nhân: xuất huyết nặng, ngộ độc thuốc…

​

3. Đáp ứng nhu cầu về ăn uống

Giúp người bệnh ăn ngon miệng

• Ăn qua miệng:
• Vệ sinh răng miệng sạch sẽ
• Thức ăn phù hợp với tình trạng bệnh lý
• Hợp khẩu vị, an toàn vệ sinh thực phẩm…
• Nếu người bệnh không ăn được qua miệng: cho người bệnh ăn qua sonde dạ dày hoặc thực hiện y lệnh truyền dịch nuôi dưỡng

4. Nhu cầu về mặc

• Quần áo phải phù hợp với thời tiết, tùy theo tình trạng người bệnh, quần áo rộng rãi, dễ thấm mồ hôi, phù hợp với người mặc, không cản trở về hô hấp, tuần hoàn, vận động, hợp vệ sinh và thẩn mỹ

5. Nhu cầu bài tiết: bao gồm dịch bài tiết từ cơ thể

• Người điều dưỡng cần biết số lượng, tính chất và cơ chế bình thường
• Biết cách quản lý dịch tiết, không làm lây nhiễm và ảnh hưởng đến môi trường và bản thân.

​

6. Đáp ứng về sự ngủ và nghỉ

• Môi trường xung quanh phải thoáng mát và yên tĩnh
• Tập trung chăm sóc người bệnh ngoài giờ nghỉ ngơi
• Có quy định về giờ thăm nuôi và sinh hoạt của người bệnh
• Cách ly những người bệnh kích động, la hét
• Vệ sinh cá nhân
• Vệ sinh môi trường, ngủ, nghỉ

7. Đáp ứng nhu cầu vệ sinh cá nhân

• Thân thể: tùy tình trạng người bệnh mà người điều dưỡng có thể tắm, lau người cho người bệnh
• Quần áo: thay ít nhất 1 lần/ ngày
• Vệ sinh răng miệng: ít nhất 8 giờ/ lần
• Vệ sinh bộ phận sinh dục: 2-3 lần/ ngày
• Drap giường: thay hằng ngày hoặc khi drap dơ, ướt.�

8. Đáp ứng nhu cầu về tư thế đúng

• Nằm, ngồi, đi, đứng
• Đáp ứng tư thế cơ năng của người bệnh
• Tùy tư thế người bệnh mà ta có vị trí chem., lót để tránh những vùng bị tì đè
• Ngồi: để bàn chân lên mặt phẳng, lưng có chỗ dựa, đầu thẳng trục vói cột sống
• Đi: thân người cân xứng chi trên, chi dưới. Trường hợp người bệnh không vững vàng nên trợ giúp bằng cách dìu hoặc cung cấp nạng hoặc xe đẩy

9. Đáp ứng về sự an toàn

• Tránh những nguy hiểm khi người bệnh nằm viện, đặc biệt là những người bệnh kém ý thức hoặc hôn mê, tránh té ngã bằng các phương tiện, kéo song giường, bất động tay chân…
• Phòng bệnh cần phải có những khoảng trống để người bệnh đi lại dễ dàng
• Tránh để nhiều đồ đạc trang thiết bị không cần thiết trong phòng bệnh
• Phòng bệnh vệ sinh sạch sẽ, tránh trơn trợt

​

• Tránh cháy nổ: cần phải có quy định về phòng cháy, chữa cháy.
• Tránh sự lây nhiễm chéo giữa các người bệnh từ những thủ thuật, kỹ thuật do nhân viên y tế gây nhiễm.
• Áp dụng phòng chống nhiễm khuẩn theo quy chế.

10. Đáp ứng kiến thức sức khỏe y tế

Cần cung cấp thông tin về sức khỏe, bệnh của họ: nguyên nhân, triệu chứng, tiến triển, biến chứng, cách điều trị, chế độ ăn, thời gian phục hồi, cách phòng ngừa hoặc sự truyền nhiễm của bệnh

• Người bệnh cần biết thông tin để tự theo dõi, hợp tác trong việc điều trị và chăm sóc
• Giáo dục cho người bệnh một số kiến thức về chăm sóc sức khỏe ban đầu như kế hoạch hóa gia đình, tiêm chủng mở rộng…

​

11. Đáp ứng nhu cầu về giao tiếp

• Tạo điều kiện cho người bệnh tiếp xúc với người có cùng bệnh với họ để cùng trao đổi và có kinh nghiệm
• Niềm nở giải đáp mọi thắc mắc của người bệnh về bệnh của họ trong sự tôn trọng và cảm thông
• Giới thiệu một số câu lạc bộ về các bệnh để họ có thể tham gia và gia nhập

12. Đáp ứng nhu cầu về tự do tín ngưỡng

• Tôn trọng sự tự do tín ngưỡng của mọi người
• Có thể thỏa mãn tín ngưỡng của người bệnh, đặc biệt người bệnh ở giai đoạn cuối.

​

13. Đáp ứng nhu cầu về lao động

• Hướng dẫn người bệnh làm những công việc trong khả năng của mình để họ cảm thấy mình không là người vô dụng
• Hướng nghiệp cho người bệnh theo tình trạng hồi phục sức khỏe của mỗi người để đưa họ hòa nhập với xã hội

14. Nhu cầu về vui chơi giải trí

• Cung cấp sách báo, tivi, radio, sân chơi..người bệnh có thể tham gia sinh hoạt trong thời điểm nằm viện để giảm stress./

​

THANK YOU !