राष्ट्रवादाचे स्वरूप

1) मानसिक भावना

2) अनेक घटकांचा परिणाम-घटना, प्रसंग

3) सहजप्रवृत्तीशी निगडीत

4) राष्ट्रवाद ही एक शक्ती

5) बदलते स्वरूप

राष्ट्रवादाचे घटक

1) समान भूप्रदेश

2) वांशिक एकता

3) सांस्कृतिक एकता

4) इतिहास

5) भाषिक एकता

6) धार्मिक एकता

7) समान आर्थिक हितसंबंध

8) समान राजकीय महत्त्वाकांक्षा

राष्ट्रवादाचे प्रकार

1) स्वातंत्र्योन्मुख राष्ट्रवाद

2) आक्रमक राष्ट्रवाद

3) उदारमतवादी राष्ट्रवाद

4) अनाक्रमक राष्ट्रवाद

5) अल्पसंख्यकांच्या राष्ट्रवाद

प्रागतिक राष्ट्रवाद

1) स्वातंत्र्याची जपणूक

2) हक्कांची प्रस्थापना

3) समतेचा पुरस्कार

4) बुद्धिवादाचा पुरस्कार

5) धर्मनिरपेक्षतेचा पुरस्कार

6) शास्त्रीय वृत्ती

7) आंतरराष्ट्रवादाचा पुरस्कार

प्रतिगामी राष्ट्रवाद

1) वसाहतवादी

2) व्यक्तिस्वातंत्र्याचा संकोच

3) विषमतेचा पुरस्कार

4) सामर्थ्यावर विश्वास

5) युद्धखोर

6) व्यक्तिपूजा

7) आंतरराष्ट्रवादाच्या विरोधी

राष्ट्रवादाचे गुण किंवा महत्त्व

1) एकतेची भावना

2) प्रगतीस हातभार

3) देशभक्तीची निर्मिती

4) स्वातंत्र्याची भावना

5) वसाहतवादाचे नियंत्रण

6) आंतरराष्ट्रवादास सहाय्य

7) आध्यात्मिक शांती

राष्ट्रवादाचे दोष

1) संकुचित मनोवृत्ती

2) आक्रमक वृत्ती

3) द्वेष भावना

4) असहिष्णू वृत्ती

5) आंतरराष्ट्रवादास धोका

6) व्यक्ती विकासाला मारक

आंतरराष्ट्रवादाच्या विकासाला कारणीभूत ठरणारे घटक

1) दळणवळणाच्या साधनांत वाढ

2) परस्परावलंबित्व

3) आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा विकास

4) युद्ध भीती

5) आंतरराष्ट्रीय संघटना