1 of 40

Miles Hermann

Athro Daearyddiaeth

Ysgol Gyfun Gwent Is Coed

​

Sesiwn 3 - Adolygu Hydref 2023

Achosion a chanlyniadau datblygiad anghyson ar raddfa fydeang ac o fewn un wlad incwm isel (LIC) ac un wlad newydd ei diwydianeiddio (NIC).

​

Thema 6.2 Materion Datblygiad ac Adnoddau

2 of 40

​

Cynnwys

6.2.1 Beth yw achosion a

chanlyniadau datblygiad

anghyson ar raddfa fyd-eang?

​

6.2.2 Beth yw'r ymatebion i

ddatblygiad anghyson ar

raddfa fyd-eang?

​

​

​

3 of 40

Masnach (Trade) = Prynu a gwerthu

Allforion (exports) = newyddau wedi eu cynhyrchu mewn un gwlad yn cael eu gwerthu i wlad arall

Mewnforion (imports) = nwyddau mae gwlad yn prynu o wlad arall

4 of 40

Gwlad incwm isel - Malawi (pam oes ddatblygiad anghyson)

Allforio nwyddau cynradd e.e blodau sy’n rhad

Gorfod mewnforio nwyddau wedi gweithgynhrychu megis peirannau amaethyddiaeth sy’n drud

Masnach - nid ydynt yn gwneud digon o arian o’i allforion dalu am ei mewnforion ac felly colli arian, mewn cylch tlodi ac yn gorfod benthyg arian a mynd mewn i ddyled

​

5 of 40

Blociau masnach + Cwota

MAE GWLEDYDD TU ALLAN BLOC MASNACH YN METHU ALLAN YN ECONOMAIDD : gwledydd Incwm Isel yw rhain. Bydd gwlad o fewn Bloc Masnach e.e. Undeb Ewropeaidd yn rhoi toll mewnforio a treth ar nwyddau sy’n cael mewnforio o wlad tu allan i’r bloc. Mae’n anodd iawn i wledydd Affrica e.e Ghana werthu nwyddau tu mewn i floc masnach e.e Yr Undeb Ewropeaidd. Mae nhw’n gwynebu TOLLAU a CWOTA cyn mynd a’i cynyrch e.e Banana’s i mewn i’r wlad fellt um colli arian = DIFFYG MASNACH

​

6 of 40

Pobl, syniadau, arian a nwyddau yn creu

gwe fyd-eang yn fwy cymhleth. Mae’r broses

yn cysylltu pobl a llefydd o bob gwlad a chyfandir.

Defnyddir y term hefyd i ddisgrifio Cwmnioedd

Trawswladol (multi national company) sydd yn

edrych ar y byd cyfan yn hytrach na’u hardaloedd

lleol fel man i gyflenwi llafur, adnoddau crai a

marchnadoedd.

Beth yw Globaleiddio?

7 of 40

Cwmni sy’n rheoli cynnyrch neu darparu

gwasanaethau mewn mwy nag un gwlad.

Mae pencadlys (headquarters) rheoli y

cwmni mewn un gwlad ond mae’n

gweithredu mewn nifer o wledydd ar draws y

byd. e.e Coca Cola – Pencadlys yn yr UDA,

gweithgynhyrchu yn India a’r farchnad yn

Ewrop.

Beth yw Cwmni Traws Wladol (CTW) ?

8 of 40

Cyflogau is

Mae cwmniau yn gallu cyflogi mwy o bobl am llai o arian sy’n golygu bod costau gwiethgynhyrchu yn is gan arwain at fwy o elw.

Cyflogi llafur lleol

Mewn nifer o GII mae prionder swyddi felly mae’r poblogaeth lleol yn fodlon gwneud swyddi caled am oriau hir. nid yw’r fath yma o waith mor apelgar mewn GIU

Buddsoddi arian yn y wlad

Bydd y cwmniau yn adeiladu ffatrioedd ac is-adeiledd yn y wlad er mwyngallu cludpo nwyddau i mewn ac allan. bydd hyn yn denu cwmniau eraill i gosod i fyny yn yr un lleoliad.

Defnyddio mwynau naturiol y wlad

Gall CTW torri costau cludo a mewnforio nwyddau trwy defnyddio adnoddau lleol. Bydd hwn yn gglluogi’r cwmni i gwblhau gweithgynhyrchu yn gyflwymach ac yn cynyddu’r elw.

Rent tir ac adeiladau isel

Mewn ymgyrch i ddenu CTW mae llywodraethau yn cynnig cymhelliant e.e tir rhad neu gostyngiad trethi er mwyn i’r CTW ymsefydlu yno a chyflogi’r poblogaeth lleol.

Rheolau llai llyn ymglyn a safonau oechyd a diogelwch a’r amgylchedd

Mae’n rhaid i CTW talu llawer o arian er mwyn cwrdd a rheolau iechyd a diogelwch ac amgylcheddol emwn GIU. Trwy sefydlu mewn gwledydd lle nad oes rheolau mae’r cwmni yn gallu posgoi y gost ychwanegol hym gan gynyddu elw’r cwmni./

Agos i farchnadoedd newydd yn y gwledydd hynny.

Mae China yn gartref i 1.4bn o bobl. Trwy agor ffatrioedd yn y wlad mae cwmniau fel Nike gyda’r potensial i droi y 1.4nm o bobl yma i mewn i gwsmeriaid a gwerthu nwyddau iddynt.

9 of 40

Manteision globaleiddio - Nike yn Vietnam

Gwaredu tlodi

Argaeledd swyddi/cyflogaeth

Addysg

Buddsoddiad tramor

Amodau gwaith gwael

​

Anfanteision

DIweithdra

Afiechydon bywoliaeth (Increased Lifestyle Diseases

Ailddosbarthiad gweithwyr Displacements of Workers

10 of 40

Darllen a deall

11 of 40

12 of 40

Datblygiadau diweddar sy’n gyrru diwydiant twristiaeth byd –eang

Pa ddull graffigol gall y data yma cael ei harddangos? Pam?

13 of 40

Gwlad Newydd eu Ddiwydianeiddio

Pam mae’r wlad wedi profi twf economiadd cyflym?

14 of 40

15 of 40

Cynydd mewn disgwyliad oes a bobl yn ymddaeol yn cynnar yn golygu mae mwy o bobl hen yn teithio.

Cymdeithasol

Cyflogau uwch yn golygu bod gan bobl mwy o arian i wario

Economaidd

Teithiau awyren mwy modern fely awyr deithiau cyflymach.

Technoleg

Cynydd mewn cwniau gwyliau wedi gwneud prynu gwyliau yn haws a rhatach. Bydd twristiaid fel arfer yn prynu gwyliau ‘pecyn’ sy’n cynnwys, awyrdaith, gwesty a prydiau o fwyd yn y pris.

Economaidd

Mae’r we yn gwenud hi’n haws i bobl ddarganfod cyrchfanau gwyliau ac i brynu gwyliau yn gyfleus o’ch cartref.

Technoleg

Llywodraeth mwy o wledydd yn fwy sefydlog erbyn hyn gan wneud teithio yn fwy diogel.

Cymdeithasol

Mwy o ymwybyddiaeth trwy hysbysebion neu rhaglenni teledu.

Technoleg

Agwedd bobl—teimlo eu bod yn haeddi gwyliau gan eu bod yn gweithio’n galed

Cymdeithasol

Teithiau awyr rhatach gyda mwy o amrywiaeth o gwmniau yn cynnig awyrdeithiau ar wefannau cymharu prisiau.

Economaidd

Mwy o amser hamdden gan fod bobl yn cael tua 4 wythnos o wyliau wedi talu o’i gwaith y flwyddyn. Mae tuedd o fynd ar fwy nag un gwyliau y flwyddyn.

Technoleg

16 of 40

Effeithiau/Canlynidau twf twristiaeth India

​

. Cyflogi tua 41, 622 milwin o bobl yn y wlad gan greu 9.4 % o CGC y wlad, sef $275.5 biliwn.

​

Mae twristiaeth yn hybu gwella sgiliau ieithyddol e.e tywyswyr lleol a dreifwyr tacsi.

Swyddi tymhorol felly llawer yn colli ei swyddi yn ystod y tymor gwlyb (monswn) pan bydd llai o dwristiaid.

Nifer o ddatblygiadau twristiaeth yn cael ei berchen gan cwmnioedd dramor. Felly nid yw’r elw yn aros yn y wlad—elw coll.

Gall achosi dirywiad i ddiwylliant a thraddodiadau lleol e.e colli iaith, mwy yn siarad Saesneg.

Hyrwyddo (promote) diwylliant a ffordd o fyw y wlad a chyfle i drio bwydydd newydd. Creu safleoedd treftataeth (heritage) i gael ei amddiffyn e.e Taj Mahal.

17 of 40

arwain at Colli Elw (leakage) Arian y twristiaid yn aros gyda’r cwmniau gwyliau CTW yn hytrach na busnesau lleol.

Poblogaeth lleol fel arfer ddim yn cael defnyddio cyfleusterau sydd wedi darparu ar gyfer twristiaid… hyd yn oed traethau.

Gyda gwyliau holl gymhwysfawr ( all inclusive) mae gwesteuon wedi talu am fwyd a diod cyn adael cartref ac yn anhebygol o wario arian gyda’r busnesau lleol

Problem gyda thwristiaeth clofan a mordaith

18 of 40

‘Mae twristiaeth o fudd i ddatblygiad gweldydd Newydd Ddiwydianeiddio / Incwm Isel’ I ba raddau rydych chi’n cytuno gyda’r gosodiad hwn? (8 marc)

  1. Rhoi enghraifft o wlad rydych wedi’i astudio
  2. Nodi os ydych yn cytuno neu anghytuno e.e. cytunaf yn gryf/anghytunaf I raddau
  3. Rhoi rhesymau (manteision os ydych yn cytuno/anfanteision os ydych yn anghytuno). Cofiwch cysyllteiriau!
  4. ‘Ar y llaw arall, cytunaf/anghytunaf i raddau oherwydd…..’ nodi ochr arall y ddadl gan roi resymau

​

19 of 40

Marc

Lefel

Eglurhad

Cyfathrebu

1-2

1

Ateb syml sydd yn son bod y manteision a/neu anfanteision o dwristiaeth. Rhai ystadegau ond dim eglurhad yn dweud pam.

​

3-4

2

Dealltwriaeth o fanteision a/neu anfanteision twristiaeth. Defnyddio ystadegau i ddangos y gwahaniaeth ond yn cael trafferth i egluro’r patrymau.

Strwythur yr ateb yn weddol glir. Peth termau daearyddol wedi eu ddefnyddio. Sillafu, atalnodi a gramadeg yn weddol gywir.

5-6

3

Dealltwriaeth manwl o fanteision a anfanteision twristiaethac yn medru egluro’r patrymau hefyd e.e mae hyn yn hybu datblygiad yn y wlad. Defnydd da o astudiaeth achos.

Strwythur yr ateb yn glir. Rhai termau daearyddol wedi eu defnyddio yn dda. Sillafu, atalnodi a gramadeg yn gywir.

7-8

4

Dealltwriaeth manwl gywir o fanteision a anfanteision twristiaethac yn medru egluro’r patrymau hefyd e.e mae hyn yn hybu datblygiad yn y wlad. Defnydd da o astudiaeth achos. Yn trafod effaith ar economi ac amgylchedd.

Strwythur clir i’r ateb. Termau daearyddol wedi eu ddefnyddio yn gyson ac yn gywir. Sillafu, atalnodi a gramadeg o safon uchel.

Eglurwch sut gall twristiaeth dod a manteision ac anfanteision i economi ac amgylchedd un neu fwy o ranbarth rydych wedi astudio [8]

 

20 of 40

90% o’r boblogaeth yn yw ar llai na $2 y dydd!

  • Tirgaeedig
  • AIDS
  • Allforio te
  • Mewnforio oelw, glo a nwy
  • Lefelau addysg isel

​

Gwlad Incwm isel

Pam fod Malawi dal yn dlawd?

21 of 40

22 of 40

23 of 40

6.2.2 Beth yw’r ymatebion i ddatblygiad anghyson ar raddfa byd eang?

INEQUALITY

24 of 40

Hir dymor/Cymorth datblygiad Amlochrog Cymorth brys/Byr dymor

Dwy ochrog Sefydliad Anllywodraethol Dileu dyled

Dwy ochrog

Cymorth ariannol, neu fwyd, dillad neu gymorth brys arall, sy’n cael ei roi yn uniongyrchol gan lywodraeth un wlad i un arall.

Cymorth Amlochrog

Cyllid sy’n cael ei roi gan lawer o wledydd.

Cymorth Brys

Help sy’n cael ei roi ar frys ar ôl trychineb naturiol neu wrthdaro er mwyn diogelu bywyd y goroeswyr.

Hir dymor/Cymorth datblygiad

Help sy’n cael ei roi i fynd i’r afael â thlodi a gwella ansawdd bywyd yn y tymor hir i wella addysg neu ofal iechyd.

Dileu dyled

Gwelydd cyfoethog yn dileu dyled o wledydd tlawd

Sefydliad anllywodraethol

Cymorth trwy elusenau fel Oxfam a Achub y Plant (Save the Children)

25 of 40

Cenhedloedd Unedig (United Nations)

Sefydliad aml llywodraethol i hybu cydweithrediad byd eang.

26 of 40

**Term pwysig**

intermediate technology

Technoleg sy’n briodol ar gyfer mewn gwlad incwm isel gan nad oes angen rhannau drud nag atgyweriadau uwch-dechnoleg.

27 of 40

Cymorth yn helpu lleihau anghydraddoldeb mewn gwlad incwm isel : MALAWI

28 of 40

29 of 40

30 of 40

​

Mae Masnach Deg yn gweithio gyda ffermwyr a gweithwyr fel y gallant wella eu safonau byw, buddsoddi yn eu cymunedau a busnesau, a diogelu ein hamgylchedd a rennir.

Mae Masnach Deg yn cyflawni hyn drwy ralïo cymuned fyd-eang o filiynau – ffermwyr a gweithwyr, partneriaid cadwyn gyflenwi, brandiau, manwerthwyr, siopwyr, ysgolion, y llywodraeth – i dalu prisiau teg a chynnal safonau ac arferion cynhyrchu teg.

Mae prisiau teg yn darparu achubiaeth uniongyrchol i ffermwyr a gweithwyr sy'n cael trafferth gydag incwm isel ac sydd dan anfantais oherwydd masnach fyd-eang.

​

31 of 40

Economaidd

Cymdeithasol

Amgylcheddol

Mae Isafswm Pris Masnach Deg yn cefnogi’r ffermwyr sy’n tyfu cynnyrch fel coco, coffi a bananas i ddod yn fwy sicr o ran incwm ac yn llai agored i dlodi.

Mae Masnach Deg yn raddol yn grymuso cymunedau i drefnu'n gwmnïau cydweithredol a gwella eu sefyllfa negodi o fewn y gadwyn gyflenwi. Gall hyn eu galluogi i drafod pris uwch am eu cynnyrch na phris confensiynol y farchnad.

Mae Masnach Deg yn gwella mynediad i wasanaethau amaethyddol fel hyfforddiant organig a marchnadoedd premiwm. O ganlyniad, mae gan ffermwyr gymhelliant i ffermio’n well a gwerthu mwy.

Mae incwm ychwanegol drwy’r Premiwm Masnach Deg yn cefnogi ffermio gwell, mentrau cydweithredol cryf a buddsoddiad mewn asedau cyfunol i wella cnydau a chynnyrch.

​

Mae'r Safonau Masnach Deg yn ymdrin â meysydd allweddol ar gyfer diogelu'r amgylchedd, gan gynnwys lleihau allyriadau ynni a nwyon tŷ gwydr, ansawdd pridd a dŵr, rheoli plâu, diogelu bioamrywiaeth, gwahardd organebau a addaswyd yn enetig a chemegau niweidiol, a rheoli gwastraff.

Mae’r Safonau Masnach Deg yn hyrwyddo hyfforddiant i ffermwyr, a all gynnwys cyngor ar newid i arferion ecogyfeillgar, megis datblygu priddoedd llawn maetholion sy’n cynnal planhigion iach ac annog bywyd gwyllt i helpu i reoli plâu a chlefydau.

I rai ffermwyr, mae’r Safonau Masnach Deg (ac organig) wedi arwain at newid i blaladdwyr llai gwenwynig, sydd, yn ogystal â bod yn well i’r amgylchedd, yn cael effaith gadarnhaol ar iechyd cynhyrchwyr.

Gall Masnach Deg ddarparu mynediad at gyllid, cymorth ac arbenigedd wrth fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd, gan gefnogi cynaliadwyedd amgylcheddol hirdymor.

​

Mae ffermwyr a gweithwyr sy'n dewis cymryd rhan mewn Masnach Deg yn aml yn teimlo synnwyr gwirioneddol o reolaeth dros eu dyfodol gyda mwy o rym a llais.

Gall Masnach Deg gefnogi gweithwyr i wireddu eu hawliau a thrafod telerau ac amodau eu gwaith trwy undebau llafur a chydfargeinio.

Gall Masnach Deg ddarparu cefnogaeth ac arbenigedd cynhyrchwyr i ddyfnhau cydraddoldeb rhywiol.

I weithwyr a gyflogir ar blanhigfeydd ardystiedig Masnach Deg, mae buddsoddi Premiwm Masnach Deg mewn addysg, gwell tai, gwell ysgolion, a chyfleusterau meddygol yn cael ei werthfawrogi’n fawr.

Mae buddsoddi Premiwm Masnach Deg gan gwmnïau cydweithredol mewn prosiectau datblygu cymunedol yn gwella ansawdd bywyd cymunedau gwledig.

Mae cyflawni effaith datblygu yn broses hirdymor ac mae canlyniadau'n amrywio'n sylweddol yn seiliedig ar gyd-destun rhanbarthol, cynnyrch, manylion cadwyn gyflenwi, a ffactorau allanol.

​

32 of 40

Meini Prawf Llwyddiant

​

  • Dwy ochr y ddadl
  • Defnyddio’r wybodaeth o’r ffynhonnell
  • Cysyllteiriau
  • Casgliad
  • Iaith mynegi barn
  • Temau allweddol

33 of 40

​

​

Targedau datblygu yw targedau a osodir gan wledydd unigol neu sefydliadau amlwladol, er enghraifft y Cenhedloedd Unedig, i wella agweddau penodol ar ddatblygiad gwlad. Mae sefydliad y Cenhedloedd Unedig yn cael ei gefnogi gan 192 o wledydd. Un o'i nodau yw annog datblygiad dynol. Er mwyn helpu i gyflawni'r nod hwn, yn 2015 gosododd y Cenhedloedd Unedig 17 o Nodau Datblygu Cynaliadwy, i'w cyflawni erbyn 2030. Mae'r nodau wedi'u rhestr isod. Byddwn yn astudio dau ohonynt:

​

Cyrchnodau Datblygiad Cynaliadwy

34 of 40

Gwaith Sefydliadau Anllywodraethol (NGO’s)

35 of 40

Llywodraeth

Sefydliad Anllywodraethol

Enghraifft

Y Deyrnas Unedig

Oxfam

Cymorth Brys

(Byr Dymor)

Llywodraeth y DU yn rhoi £20 miliwn o bunnoedd i Haiti yn ystod y daeargryn yn 2010.

Cyhoedd y DU yn codi ac yn rhoi arian i Oxfam er mwyn iddynt eu ddefnyddio i brynu ac i ddarparu adnoddau fel blancedi, dŵr deunydd adeiladu a bwyd i bobl Haiti ar ôl Daeargryn.

Cymorth Datblygu

(Hir Dymor)

Mae ‘Adran dros Ddatblygiad Rhyngwladol’ y DU wedi gwario £8.5 biliwn dros y 10 mlynedd diwethaf er mwyn sicrhau mi fydd bechgyn a merched ym mhob man yn gallu cwbwlhau o leiaf 5 mlynedd o addysg.

Mae Oxfam wedi cydweithio gyda ADESAH yn Mali a Niger igynorthwyo plant sydd yn dod o deuluoedd ffermwyr nomadig i fynd i’r ysgol. Mae’r cynllun wedi annog merched i fynd i’r ysgol ac wedi prynu adnoddau dysgu i’r ysgol fel llyfrau.

A oes Cynnydd ?

  • Cynnydd o dros 41 miliwn o blant wedi cofrestru ar gyfer addysg cynradd ar draws y byd rhwng 1999 a 2005.
  • 95 o ferched am 100 ofechgyn yn derbyn addysg o’u gymharu a 92 o ferched am bob 100 o fechgyn 10 mlynedd yn ol.
  • Dros 4,000 o blant o deuluoedd nomadig wedi cofrestru mewn ysgolion.
  • Menywod yn reoli’rysgolion ac yn cymryd rhan allweddol yn addysg y plant.
  • Y gymhareb o ddisgyblion/llyfrau wedi gwella llyfr rhwng 5 i 2 lyfr rhwng 3.

36 of 40

Cymorth brys yn achub bywydau

Prosiectau cymorth datblygu fel COVAMS yn gwella safo byw yn y hir dymor.

Elw o projectau mwr (Top i lawr) yn gallu mynd i gwmnioedd amlwladol yn lle y bobl sydd ei angen fwyaf n y wlad.

Mae cymorth datblygu adnoddau naturiol yn fuddiol i’r economi byd-eang

Nid yw cymorth o hyd yn cyrraedd y bobl sydd angen oherwydd mae llywodraeth rhai gweldydd yn llygredig

Mae cymorth i wledydd yn creu swyddi a mae cymorth i ddulliau ffermio yn cynyddu cflenwad bwyd

Gall y wlad ddod yn ddibynnol ar cymorth gan wlad arall.

Cymorth hyfforddiant gofal imeddygol yn gwella uechyd bob.

Gall wld sy’n rhoi cymorth rhoi pwysau gweildyddol ar lywodraaeth gwlad arall

Dadleuon o blaid ac yn erbyn cymorth?

37 of 40

38 of 40

​

  • Pa fath o gymorth?
  • Esbonio’r cymorth.
  • Sut mae wedi helpu? (Esbonio’r effaith lluosog)
  • Pa cyrchnodau datblygiad mae’n taro?

​

​

​

​

​

​

​

39 of 40

Diffinio pa fath o gymorth sydd wedi cael ei ddefnyddio (cymorth datblygu hirdymor)

Nodi pa Wlad Newydd ei Diwydianeiddio y byddwch yn ei thrafod, ynghyd â'r ddau Nod Datblygiad Cynaliadwy

Nod 5: Egluro yn gryno pa broblemau y mae menywod yn eu hwynebu

Egluro o leiaf bedwar peth sydd wedi cael ei wneud i leihau'r anghydraddoldeb

Nod 3: Eglurwch yn gryno pa broblemau y mae plant ifanc yn eu hwynebu

Eglurwch o leiaf bedwar peth sydd wedi cael ei wneud i leihau'r anghydraddoldeb

Defnyddio enghreifftiau penodol ac ystadegau

Cwestiwn arholiad : Amlinellwch sut y gall cymorth rhyngwladol gan sefydliadau'r llywodraeth a rhai anllywodraethol helpu i leihau anghydraddoldeb mewn un Wlad Incwm Isel neu Wlad Newydd ei Diwydianeiddio o'ch dewis.

40 of 40

Cwestiynau:

​

hermannm10@hwbcymru.net

miles.hermann@gwentiscoed.cymru

​

​

​

Diolch yn fawr