GARIS PANDUAN PENGURUSAN WABAK KOLERA DI MALAYSIA

-EDISI 3, 2025

Bengkel Training of Trainers (ToT)

Pengurusan Penyakit-Penyakit Bawaan Makanan & Air di Malaysia

Unit Kawalan Penyakit Bawaan Makanan dan Air

Sektor VPD/FWBD

Bahagian Kawalan Penyakit

Kementerian Kesihatan Malaysia

12.08.2025 – 14.08.2025 l Hotel Ehsan Sea View, Port Dickson

Panel Reviewer

1.Dr. Maria Suleiman

2.Dato’ Dr. Wan Abdul Rahim bin Wan Muhammad

3.Dr. Johari bin Awang Besar

Panel Semakan dan Kemaskini

A.Pakar Perubatan Kesihatan Awam

1.Dr. Muhammad bin Jikal

2.Dr. Nur Intan Kartiniewatie binti Kamaruddin

3.Dr. Diana Raj

4.Dr. Noor Hafizan binti Mat Salleh

5.Dr. Shreema a/p Rasiah

6.Dr. Nik Mohd Hafiz bin Mohd Fuzi

7.Dr. Aznita Iryany binti Mohd Noor

8.Dr. Norfazillah binti Ab Manan

9.Dr. Norayuni bt Mohd Ismail

10.Dr. Jamiatul Aida binti Md Sani

B.Pakar Perubatan Penyakit Berjangkit

11.Dr. Noridah binti Nordin

12.Dr. Dzawani binti Muhamad

13.Dr. Nurul Ashikin binti Adnan

​

C.Pakar Perubatan Keluarga

14.Dr. Suhazeli bin Abdullah

15.Dr. Nor Khairi bt Deris

D.Pakar Patologi

16.Dr. Nur Hanani binti Ahmad

17. Dr Alia Nasriana binti Nasuruddin

E.Pegawai Sains (Bakteriologi)

18.Puan R.Pusparani A/P Ramasamy

F.Pegawai Teknologi Makanan MKAK

19.En Tan Cheng Keng

20.Pn Hazly binti Mohamed

G.Pegawai Teknologi Makanan PKKM

21.Pn Nurrul Atikah binti Mohd Nasir

22.Pn Nur Anis binti Mohd Sani

H.Pegawai Kesihatan Persekitaran

23.En Kamarul Faizal bin Tajaruddin

I.Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran Kanan

24.En Ponolin Polin

• Kolera ialah penyakit enterik akut yang disebabkan oleh pengambilan makanan atau air yang tercemar oleh bakteria Vibrio cholerae.
• 20% yang dijangkiti akan mengalami cirit-birit; 20% yang bergejala mengalami gejala yang teruk.
• Vibrio cholerae biotype El Tor: terdapat kes asimptomatik
• Boleh menyebabkan dehidrasi teruk, hipovolemia, hemokonsentrasi, oliguria, anuria, asidosis dan kematian dalam beberapa jam jika tidak dirawat segera.
• Kadar kematian kes yang tidak dirawat boleh mencapai sehingga 30–50%.

​

1. PENGENALAN

2. EPIDEMIOLOGI

Tren 10 tahun kolera di Malaysia, 2014-2023

• Kadar insiden kolera: <1.0 per 100,000 penduduk setahun
• Kes tertinggi: kump umur 1-6 tahun (22%), kump umur 7-17 tahun (12%)
• Sabah melaporkan kes kolera tertinggi di Malaysia (kadar insiden 1.1 per 100,000

​

-FWBD, 2023

3. AGEN JANGKITAN

• Terdapat lebih 200 serogroup
• Majoriti wabak disebabkan oleh biotype El Tor
• Biotype El Tor boleh menyebabkan jangkitan asimptomatik dan mampu bertahan dalam persekitaran berair seperti sungai, air limbah.

Transmisi jangkitan melalui faecal-oral dengan 2 cara penularan utama:

​

1. Meminum air yang tercemar
1. Pencemaran mungkin berlaku pada sumber bekalan air, semasa dalam sistem agihan, semasa simpanan atau semasa penggunaan.

​

2. Memakan makanan yang tercemar
1. Makanan laut seperti kerang-kerangan dan rumpai laut yang hidup dalam air yang tercemar dan tidak dimasak dengan sempurna.
2. Buah-buahan dan sayuran yang tercemar dan dimakan mentah.
3. Makanan yang tercemar semasa penyediaan dan semasa dihidangkan.

​

3. AGEN JANGKITAN

i.Dos jangkitan/infective dose: 10⁶ - 10¹¹

-Bergantung kepada asid gaster (gastric acidity), V. cholerae boleh musnah pada pH ≤ 4.5.

-tahap imuniti seseorang (perlindungan months-years, not life long; cross-protection between serogroups is incomplete)

​

ii.Tempoh inkubasi: Beberapa jam-5 hari, purata 2-3 hari.

​

iii.Tempoh kebolehjangkitan: Sepanjang tempoh penyakit dan beberapa hari selepas pemulihan (sehingga sampel najis negatif)

​

iv.Kes asimptomatik: tiada gejala, tetapi boleh menyebarkan jangkitan (bacterial shedding).

​

v.Pembawa kronik: Tiada

​

3. AGEN JANGKITAN

4. DEFINISI

Kriteria klinikal:

Individu yang mengalami cirit-birit berair yang akut dengan/atau tanpa gejala muntah

​

Kriteria makmal:

Isolasi Vibrio cholerae toksigenik (cholera toxin-producing, CTX) O1 atau O139 dari ujian kultur

atau

Positif Vibrio cholerae toksigenik iaitu O1 atau O139 dari ujian Polymerase Chain Reaction (PCR)

​

​

​

i. Definisi Kes

Kes yang disyaki:

Kes yang memenuhi kriteria klinikal

​

Kes yang disahkan:

Kes yang disyaki dan disahkan makmal

​

Kes asimptomatik:

Kes yang tidak memenuhi kriteria klinikal tetapi telah disahkan melalui ujian makmal.

Kes asimptomatik perlu dinotifikasi namun tidak perlu didaftarkan ke dalam sistem pelaporan penyakit. Daripada segi pengurusan kes, hendaklah diuruskan seperti kes yang disahkan.

​

​

ii. Klasifikasi Kes

5. PENGURUSAN KLINIKAL

• Semua kes yang disahkan kolera mestilah dimasukkan ke hospital untuk rawatan.
• Semua kes yang disyaki perlu diasingkan, kemasukan ke wad disarankan namun bergantung kepada penilaian klinikal, risiko dan keadaan semasa.
• Rawatan kes berpandukan 4th Edition of National Antimicrobial Guideline

​

Protokol rawatan yang digunakan:

1. Masukkan pesakit ke wad yang dikhaskan/isolasi (designated ward). Anggota kesihatan yang mengendalikan kes perlu mengambil langkah-langkah kawalan pencegahan infeksi semasa mengendalikan pesakit.
2. Pantau tekanan darah, kadar nadi, pengeluaran urin dan najis.
3. Pantau tahap hidrasi badan. Bagi dehidrasi ringan/sederhana, rawatan menggunakan ORS. Manakala bagi dehidrasi teruk, rawatan cecair intravena perlu diberikan.
4. Penggantian Potassium.
5. Elakkan penggunaan ubat anti-emetik dan anti-spasmodik bagi memberhentikan cirit birit atau muntah dengan serta merta.

6. Kriteria pemberian antibiotik kepada kes:

-Pesakit kritikal, kehilangan cecair yang tinggi, atau mempunyai komorbiditi, malnutrisi teruk dan kehamilan.

7. Prosedur stool clearance dilakukan selepas 24 jam kemasukan wad atau/dan simptom pulih. Stool clearance diambil selama 3 hari berturut-turut dengan jarak 24 jam setiap satu.
8. Pesakit boleh dibenarkan discaj setelah 3 kali berturut-turut stool clearance negatif.
9. Jika stool clearance adalah positif, pesakit berkemungkinan adalah kebal/resistant terhadap antibiotik. Ujian sensitiviti perlu dibuat.

6. PENGURUSAN KESIHATAN AWAM

• Menggunakan borang siasatan FWBD/003/UMU/2025 (pindaan 2025).
• Siasatan sejarah pergerakan dan pengambilan makanan/minuman serta senarai kontak dalam tempoh 5 hari sebelum onset/dari tarikh sampel positif diambil (bagi kes asimptomatik) bagi mengenal pasti sumber jangkitan, sehingga pesakit didiagnos kolera dan diasingkan.

ii. Penyiasatan Epidemiologi

a. Siasatan Kes

Kes jangkitan tempatan:

Kes kolera yang disahkan di mana punca jangkitan disyaki berlaku di lokaliti tersebut.

​

Kes import:

Kes kolera yang disahkan di mana punca jangkitan berlaku di negara luar berdasarkan siasatan epidemiologi atau siasatan makmal atau kedua-duanya sekali.

b. Pengesanan Kes

Pengesanan Kes Secara Aktif, ACD

• Siasatan lapangan ke rumah kes, kawasan persekitaran atau lain-lain tempat yang berkaitan.
• ACD perlu dibuat bagi lokaliti yang mencatatkan kes AGE yang tinggi.

Pengesanan Kes Secara Pasif, PCD

• Cholera alert perlu dikeluarkan di lokaliti terlibat.
• Semua kes cirit-birit teruk perlu diambil swab rektal dan dirujuk ke hospital.
• Maklumat pesakit perlu dimaklumkan ke Pejabat Kesihatan terdekat untuk siasatan kontak.

​

c. Pengesanan Kontak

​

• Menggunakan borang siasatan kes FWBD/003/UMU/2025 (pindaan 2025).
• Ujian stool culture/high rectal swab perlu diambil bagi kesemua kontak yang dikenal pasti.
• Kontak bergejala perlu dirujuk kepada pengamal perubatan (kemasukan ke wad disarankan namun bergantung kepada penilaian klinikal, risiko dan keadaan semasa).
• Pendidikan kesihatan perlu diberikan kepada kontak.
• Pemberian kemoprofilaksis boleh diberikan jika perlu tetapi hanya kepada kontak terdekat & pengendali makanan (selective chemoprophylaxis).

​

d. Siasatan Persekitaran

​

Aspek yang perlu dititikberatkan:

1. Ciri-ciri demografi dan sosio-ekonomi penduduk setempat termasuk jenis penempatan serta aktiviti harian penduduk yang berkaitan dengan faktor risiko kejadian penyakit kolera.
2. Kemudahan asas sanitasi seperti pengurusan air limbah, air kumbahan dan sistem perparitan.
3. Kemudahan sistem pelupusan sisa pepejal.
4. Jenis bekalan air yang digunakan oleh penduduk setempat dan sistem perpaipan yang digunakan.

​

e. Pemeriksaan Premis

​

Premis makanan yang disyaki termasuk kilang ais yang dikaitkan dengan sejarah pengambilan makanan dan minuman oleh kes, perlu diperiksa termasuk rantaian bekalan bahan mentah.

​

Oleh Unit Keselamatan dan Kualiti Makanan

​

Jika berlakunya wabak, Pasukan Tindak Cepat (Rapid Response Team, RRT) bagi siasatan premis makanan disyaki perlu diaktifkan.

​

f. Siasatan Makmal

*Dibentangkan oleh wakil Makmal Kesihatan Awam Kebangsaan (MKAK)

iii. Langkah-Langkah pencegahan & kawalan

a. Kawalan Persekitaran

• Premis makanan yang disyaki menjadi tempat punca jangkitan perlu dibuat pemeriksaan untuk menilai risiko penularan jangkitan.
• Tindakan penambahbaikan perlu dibuat bagi sistem bekalan air terawat (pengklorinan tambahan) dan pengurusan sisa pepejal/air limbah/air kumbahan oleh agensi terlibat. Sistem bekalan menggunakan telaga di kawasan tiada akses bekalan air terawat perlu dinilai dan diambil tindakan (pengklorinan).

​

b. Pendidikan Kesihatan

Kumpulan sasaran : kes (disyaki dan disahkan), kontak, penduduk setempat, pengendali makanan, pengunjung/pesakit yang datang ke klinik, anggota kesihatan, pemimpin setempat, masyarakat umum

​

1. Amalan kebersihan diri seperti membasuh tangan dengan air dan sabun selepas menggunakan tandas, dan sebelum menyentuh makanan.
2. Amalan kebersihan dan keselamatan makanan seperti meminum air dan memakan makanan yang dimasak dengan sempurna.
3. Kawalan LiLaTi.
4. Dapatkan rawatan segera jika bergejala.

​

c. Pengukuhan Survelan Kesihatan Awam

• Survelan Acute Gastroenteritis perlu diperkasakan di lokaliti/daerah di mana berlakunya transmisi jangkitan.
• Pemantauan kes AGE di fasiliti kesihatan termasuk fasiliti swasta perlu dibuat.

​

d. Komunikasi risiko & Pembangunan Kapasiti

• Pemberian maklumat yang jelas dan mudah difahami menggunakan kaedah komunikasi yang berkesan.
• Penglibatan komuniti setempat dan pengamal media dalam kawalan wabak.
• Kerjasama dengan pihak berkuasa tempatan dan agensi penguatkuasaan lain.
• Latihan berterusan kepada anggota kesihatan.

​

e. Pengurusan Kes Kematian

1. Penyeliaan dilakukan oleh PPKP dari PKD terdekat.
2. Ahli keluarga dan Pejabat Agama dimaklumkan. Pendidikan kesihatan hendaklah diberikan kepada ahli keluarga dan pengendali jenazah.
3. Semua pengendali jenazah perlu memakai apron, pelitup muka, sarung tangan getah dan kasut but.
4. Mandikan jenazah dengan cermat untuk elakkan percikan air.
5. Semua rongga disumbat dengan kapas yang telah dibasahi dengan larutan klorin 2%.
6. Disinfeksi seluruh anggota dengan larutan klorin 2%.
7. Aktiviti menekan perut jenazah untuk mengosongkan usus tidak dibenarkan.
8. Untuk urusan kapan jenazah, letakkan dua lapisan plastik di antara dua lapisan kain kapan. Mayat bukan islam akan dimasukkan ke dalam beg mayat selepas selesai proses disinfeksi.
9. Semua pakaian si mati perlu dibuang sebagai material biohazard. Jika pihak waris hendak menuntut kembali barangan tertentu, ia akan direndam dalam larutan klorin dan dibasuh sebelum diserahkan kepada waris.
10. Tempat mandian perlu dibuat disinfeksi dengan 0.2% larutan klorin.
11. Semua pengendali jenazah perlu membersihkan diri selepas selesai pengendalian jenazah.
12. Vibrio cholerae sebagai agen biologi diklasifikasikan di bawah Kumpulan 2 berdasarkan S.1. No. 146/1994 Peraturan Keselamatan, Kesihatan dan Kebajikan di Tempat Kerja (Ejen Biologi), 1994. Embalming dan pengeksportan mayat dibenarkan mengikut garis panduan bagi mayat penyakit berjangkit.

7. PENGURUSAN LAPORAN WABAK

Laporan Awal Wabak

Perlu dihantar kepada CPRC Negeri, CPRC KKM dan Sektor FWBD dalam masa 24 jam setelah notifikasi diterima menggunakan sistem pelaporan awal wabak CPRC.

​

Laporan Harian Wabak

Perlu dihantar setiap hari ke Unit FWBD, KKM melalui Unit CDC Negeri. Rujuk borang FWBD/004/UMU/Daerah/2025, FWBD/004/UMU/Negeri/2025, FWBD/005/UMU/2025.

​

Laporan Akhir Wabak

Perlu dihantar dalam masa satu (1) bulan selepas tamat wabak ke Sektor FWBD, KKM melalui Unit CDC Negeri menggunakan format IMRAD (Introduction, Methodology, Results and Discussion).

Bananas are rich in potassium

• A tiny fraction of natural potassium (about 0.012%) is the isotope potassium-40 (K-40), which is radioactive.
• K-40 has a half-life of 1.25 billion years, meaning it decays very slowly, emitting beta particles and sometimes gamma rays as it transforms into calcium-40 or argon-40.

microsieverts (µSv)

Banana Radiation

Thank You