3 of 20

1-Elektrik Şoku

-Elektrik şoku, sinir sistemi üzerinde bir sarsılma etkisi oluşturur. Bu etki kasların şiddetli bir biçimde kasılmasına neden olur.

-Kas kasılmaları; akımın vücutta izlediği rotaya bağlı olarak farklı etkiler gösterebilir. En ciddi olanı; kalpten geçen akımın fibrilasyona (düzensiz titreşimler) neden olarak kalbin çalışmasını durdurmasıdır.

-Akım, yaşamsal organlardan geçmese bile etkileri ciddi sonuçlar doğurabilir. İstemsiz kas reaksiyonları kollarda, bacaklarda, gövdede ve boyunda kasılmalara neden olabilir. Bu durum genellikle kazazedenin dengesini kaybetmesine ve düşmesine sebep olur.

-Akım dirençle karşılaştığında ısı yayar. Vücut dokusu bu ısı etkisiyle yanar ve zarar görür.

4 of 20

1-Elektrik Şoku

Elektrik Akımının İnsan Vücudu Üzerindeki Etkileri:

1-8 mA – Kasılma yapmaz, dokunma mümkündür
8-15 mA – Kasılma yapar. Kendini kurtarır
15-50 mA – Çok ağrılı kasılma ve şok. Kendini kurtarabilir.
50-100 mA – Akım geçişi kalpten olursa öldürür
100-200 mA – Ölüm riski çok yüksek
200-4000 mA – Yanma ve ölüm

5 of 20

1-Elektrik Şoku

Çalışanları Elektrik Çarpmasından Korumak

Koruyucu yalıtma,
Üzerinde durulan yerin yalıtılması,
Küçük gerilim kullanma,
Topraklama,
Besleme devresinin kesilmesi
Elektriksel yalıtma
Paratoner ve parafudr ile sistemi yüksek gerilimden koruma gibi düzenler kullanılır.

6 of 20

1-Elektrik Şoku

Koruyucu yalıtma:

Normalde gerilim altında olmayan ancak yalıtım hatası sonucu elektriklenebilen parçaların izoleli yapılmasıdır.

Elektrik işlerinde kullanılan penseler, kargaburunlar, tornavidalar ve benzer el aletleri, uygun şekilde yalıtılmış ve yağdanlıkların, süpürgelerin, fırçaların ve diğer temizlik araçlarının sapları, akım geçirmeyen malzemeden yapılmış olmalıdır.

7 of 20

1-Elektrik Şoku

Üzerinde durulan yerin yalıtılması:

Yerleri değişmeyen sabit elektrikli makine ve araçlarla, elektrik panolarının taban alanına tahta ızgara, lastik paspas vb. konulmak suretiyle yapılan bir korunma önlemidir.

Bu korunma önlemi, herhangi bir elektrik kaçağında insanı toprağa karşı yalıttığı için elektik çarpılması gerçekleşmez.

8 of 20

1-Elektrik Şoku

Küçük gerilim kullanma :

Bir yalıtım hatasında elektrik çarpmasının etkili olmaması için, elektrikli araçların 42 voltluk gerilimle çalıştırılmasıdır. Bu korunma önlemi yapılan elektrikli araçları ayrıca topraklamaya gerek yoktur.
Kazan içinde veya buna benzer dar ve iletken kısımları bulunan yerlerle, ıslak yerlerde, alternatif akım ile çalışan lambalar kullanıldığı takdirde küçük gerilim kullanılmalıdır.
Bu devredeki fişler ayni yerde bulunabilecek daha yüksek gerilimli prizlere uymayacak türden seçilmelidir.

9 of 20

1-Elektrik Şoku

Topraklama :

Elektrik enerjisinin kullanıldığı yerlerde, üzerinde akım taşıyabilecek madeni kısımların toprak ile yapılan elektriksel bağlantı düzenine topraklama denir.
Diğer anlatımla makine şasesi ile yeryüzündeki toprağın birbirleri ile bağlanmasıdır.
Elektrikle çalışan tüm makine ve tezgahlar, tornalar, frezeler, planyalar, vargeller, hızarlar, matkaplar, kompresörler vb. nin şaselerine gözle muayene edilebilen topraklama hatları çekilmelidir.

10 of 20

1-Elektrik Şoku

Besleme Devresinin Kesilmesi :

Besleme devresinin kesilmesi; kesiciler, sigortalar ve Artık Akım Anahtarı (Kaçak Akım Rölesi) gibi devre elemanları ile sağlanır.
Bu gibi cihazların çalışabilmesi için hata akımının, cihazların önceden ayarlanmış faaliyet akımlarından daha büyük olması şarttır.
Topraklamanın yapılması ile hata akımının büyütülmesi sağlanır.

11 of 20

2-Elektrik Arkları

Elektrik arkları, elektriğin birbirine yakın mesafede bulunan ancak temas etmeyen iki iletken arasında havadan atlama yapmasıdır. Normal şartlarda hava yalıtkandır. Ama biliyoruz ki belli durumlarda hava da elektriği iletebiliyor. Hatta yağmurlu havalarda bu olaya onlarca kez şahit olmuşuzdur.

Yıldırımlar, çok büyük elektrik yüklerinin bir araya gelmesi sonucu havayı iyonize eder ve direnci düşürürler. Yıldırımlar, havanın yalıtkanlık özelliğini kırarak hava üzerinden dahi akabilen elektrik akımları, yani elektrik arkları oluştururlar. Elektrik arkları, ark flaşı ve ark patlaması olmak üzere iki farklı tehlike oluşturur.

12 of 20

2-Elektrik Arkları

Ark Flaşları:

Ark flaşları, yüksek miktarlarda ısı ve ışık yayarlar. Oluşan sıcaklıklar 20,000 C düzeylerine ulaşabilir ve çevresindeki cisimleri kolaylıkla yakabilir. Bu seviyedeki sıcaklıklar insan cildini kolaylıkla yakmanın yanı sıra insanların üzerindeki kıyafetleri de tutuşturur. Bu durumda elektrik arkı sonlanmış olsa dahi insanlar yanmaya devam edebilir. Bunların dışında; ark flaşı sonucu oluşan yüksek ışık parlamaları, geçici körlüğe neden olabilir.

Sonuç olarak büyük elektrik yüklerinin bulunduğu her ortamda elektrik arkı oluşma riski mevcuttur. Bir insan yüksek gerilim hatlarına fazla yaklaştığında elektrik arkına maruz kalma ihtimali oluşur. Elektrik akımı, yıldırım oluşumuna benzer şekilde insana doğru havayı yararak atlama yapıp, oradan da toprağa doğru geçebilir.

13 of 20

2-Elektrik Arkları

Ark Flaş Patlamaları:

Ark patlaması, ark flaşı olayı ile birlikte gerçekleşir. Ark flaşları, havayı yararak ilerlerken dolaylı olarak yüksek miktarlarda basınç oluşturur. Yayılan bu basınç dalgasına ise ark patlaması denir. Ark patlamaları iki şekilde tehlike oluşturur:

Birinci tehlike, ark patlaması sonucu oluşan basınç dalgasının, yakın mesafedeki çalışanlara direkt olarak hasar vermesidir. Basınç dalgası, önündeki işçilerin düşmesine sebep olabilir. Hatta işçileri bulundukları konumdan duvarlara fırlatacak seviyelere dahi ulaşabilir.

İkinci tehlike ise, ark oluşumu sırasında yüksek sıcaklıklara maruz kalan iletken parçaların (bakır, alüminyum vb.) erimesi ve bu erimiş metal parçalarının basınç dalgası ile birlikte etrafa saçılarak şarapnel etkisi oluşturmasıdır.

14 of 20

3-Elektrik Yangınları

Elektrik yangınları, genellikle elektrik tesisatının bakım ve kullanım şekillerine yeterince özen gösterilmemesinden kaynaklanır. Elektrik kaynaklı yangınların en yaygın nedenleri; kısa devre oluşumu veya devrenin aşırı ısınma nedeniyle tutuşmasıdır.

15 of 20

3-Elektrik Yangınları

Kısa Devre Kaynaklı Yangınlar

Kısa devreler, yalıtımların hasar görmesi ve iletken ile toprak arasında istenmeyen akımların oluşması sebebiyle ortaya çıkar. Oluşan hata akımları, başlarda düşük olacaktır. Ancak hata akımları, zaman içinde yalıtkana (örn. kablo dış kılıfı) daha çok hasar verir. Yalıtkandaki hasar miktarı arttıkça da daha yüksek hata akımları oluşur. Bu döngü, yalıtımın tamamen yok olacağı noktaya kadar artarak devam eder.

Normal şartlar altında elektrik sigortalarının görevi bu hata akımlarını tespit ederek devreyi açmak ve güvene almaktır. Ancak sigortamızın açma değerinin, olması gerekenden büyük seçilmesi gibi durumlardan dolayı sigortamız oluşan bu hata akımını algılayamayabilir. Kısa devre kaynaklı elektrik yangınları işte bu noktada başlar.

16 of 20

3-Elektrik Yangınları

Aşırı Isınma Kaynaklı Yangınlar

Peki, elektrik kablosu neden yanar? Elektrikli ekipmanlar ve devreler, belirli akım değerlerini taşımak üzere tasarlanırlar. Kabloların kesit boyutlarına göre güvenli şekilde taşıyabilecekleri akım değerleri, satın alma aşamasında teknik bilgilerine bakılarak öğrenilebilir.

Tesis ilk kurulduğunda herhangi bir uygunsuzluk olmayabilir. Ancak aradan zaman geçmesi ile beraber işyerine daha çok elektrikli ekipman gelecektir. Devreye eklenen her yeni ekipman, orijinal tasarıma göre daha fazla enerji çekilmesine neden olur.

17 of 20

3-Elektrik Yangınları

Aşırı Isınma Kaynaklı Yangınlar

Aşırı ısınmaların bir başka sebebi de gevşek kablo bağlantılarıdır. Gevşek bağlantılar elektrik iletimini zorlaştırarak devrede direnç oluşturur. Dirençli alanlardan geçen elektrik akımı da devrenin ısınmasına neden olur. Elektrik yangınları, devrenin kendisinin yanmasıyla başlayabildiği gibi ısınmış iletkenin tutuşabilir bir malzemeye temas etmesi veya ortaya çıkan kıvılcımların malzemenin üstüne gelmesi (örn. perde) şeklinde de gerçekleşebilir.

Elektrikli ekipmanın tutuştuğu durumlarda yapılması gereken ilk şey enerjinin kesilmesidir. Enerjinin kesilemediği durumlarda, karbondioksit veya kum gibi yalıtkan maddeler kullanılarak yangına müdahale edilmelidir. Böyle bir yangını söndürdükten sonra arıza giderilinceye kadar yangının yenileme ihtimaline karşı dikkatli olunmalıdır. En nihayetinde, elektrik yangınını başlatan elektrik akımı hala aktif durumdadır.

18 of 20

3-Elektrik Yangınları

Aşırı Isınma Kaynaklı Yangınlar

Muhtemelen bizimde bazen istemeden yaptığımız çoklu prizlerin aşırı kullanımı, bu durum için en bilinen örnektir. Üçlü prize daha çok cihaz bağlayabilmek için başka çoklu prizler takılması, normal şartlar altında üç cihazı beslemesi gereken üçlü prizin daha fazla ekipmana enerji beslemesine neden olur. Akımların tasarlanan seviyenin çok üstünde miktarlara ulaşması da cihazın ısınarak etrafındaki nesneleri tutuşturmasına sebep olur.

19 of 20

4-Dolaylı Tehlikeler

Elektrik akımı, insanlara direkt olarak zarar verebildiği gibi başka tehlikelerin tetikleyici veya güçlendirici unsuru da olabilir. İskele, merdiven vb. ekipmanlar üzerinde yüksekte çalışma yapan bir çalışanın elektrik şokuna maruz kalması ve dengesini kaybederek düşmesi dolaylı tehlikelere bir örnektir.

Elektrik hatalarından dolayı elektriğin kesilmesi ve bina aydınlatmalarının yapılamaması sonucu işyerinin karanlığa gömülmesi başka bir dolaylı tehlike örneğidir.

20 of 20

4-Dolaylı Tehlikeler

Parlayıcı ve patlayıcı kimyasalların üretildiği ve depolandığı işyerlerinde statik elektrik boşalmaları da birçok yangına ve patlamaya neden olabilir. Statik yüklenme belirli seviyelerin üstüne çıktığında ortamı tutuşturabilecek kıvılcımlar oluşabilir.

Elektrik devresindeki herhangi bir hata, devredeki makine ve sistemlerin çalışmalarına da zarar verebilir. Ani güç kesintisi bazı makinelerin mekanik hareketleri açısından risk oluşturabilir. Ayrıca elektrikle çalışan yangın alarmı, duman detektörü gibi cihazlar çalışmayı durdurabilir. İşletme tehlikeye açık hale gelir.

https://www.youtube.com/watch?v=2RDQA6SGR8U

https://www.youtube.com/watch?v=N7Xv6LxM55k