1 of 10

QIZIL SILJISH

Aminova Farangiz

Tayyorladi:

2 of 10

Reja:

  1. Kirish
  2. Qizil siljish tushunchasi
  3. Qizil siljish formulasi
  4. Doppler effekti
  5. Qizil siljish turlari
  6. Kosmologik ahamiyati
  7. Amaliy qo‘llanilishi
  8. Xulosa

Aminova Farangiz

FA-301

3 of 10

KIRISH

Koinot doim kengayib borayotgan tizim hisoblanadi

Galaktikalar bir-biridan uzoqlashgani sabab ularning nurlanishi o‘zgaradi

Yorug‘lik to‘lqin uzunligi ortib, spektr qizil tomonga siljiydi

Bu hodisa qizil siljish (redshift) deb ataladi

Qizil siljish astronomiyada koinotning tuzilishi va rivojlanishini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega

WARDIERE INC.

Home

Service

About Us

4 of 10

Qizil siljish tushunchasi

  • Qizil siljish — yorug‘lik to‘lqin uzunligining ortishi hodisasi
  • Natijada spektr qizil (uzun to‘lqin) tomonga siljiydi
  • Bu hodisa obyekt bizdan uzoqlashayotganini bildiradi
  • Yorug‘lik energiyasi kamayib, chastotasi pasayadi
  • Astronomiyada galaktikalar harakatini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi

WARDIERE INC.

Home

Service

About Us

5 of 10

  • z— qizil siljish darajasini ifodalaydi
  • λ — kuzatilgan (o‘zgargan) to‘lqin uzunligi
  • λ0— manbadan chiqayotgan asl to‘lqin uzunligi
  • Agar λ>λ0 bo‘lsa, spektr qizil tomonga siljiydi
  • z>0 — obyekt uzoqlashmoqda, z<0 — obyekt yaqinlashmoqda (ko‘k siljish)
  • Qizil siljish qiymati katta bo‘lsa, obyekt shuncha tez uzoqlashadi

​

Qizil siljish formulasi

WARDIERE INC.

Home

Service

About Us

 

6 of 10

DOPPLER EFFEKTI

  • Doppler effekti — to‘lqin manbai harakat qilganda uning chastotasi va to‘lqin uzunligi o‘zgarishi hodisasi
  • Agar manba kuzatuvchidan uzoqlashsa → to‘lqin uzunligi ortadi (qizil siljish)
  • Agar manba yaqinlashsa → to‘lqin uzunligi kamayadi (ko‘k siljish)
  • Bu effekt tovush va yorug‘lik to‘lqinlarida ham kuzatiladi
  • Astronomiyada yulduz va galaktikalar harakatini aniqlashda muhim ahamiyatga ega

Service

About Us

7 of 10

QIZIL SILJISH TURLARI

Manba va kuzatuvchi o‘rtasidagi nisbiy harakat natijasida yuz beradi

(obyekt uzoqlashsa → to‘lqin uzunligi ortadi, yaqinlashsa → ko‘k siljish kuzatiladi)

Doppler qizil siljish

Kuchli tortishish maydonida yorug‘lik energiyasi kamayadi(yorug‘lik yuqori gravitatsiyadan chiqayotganda to‘lqin uzunligi ortadi)

Gravitatsion qizil siljish

Koinotning kengayishi bilan bog‘liq(fazoning o‘zi kengaygani sababli yorug‘lik cho‘ziladi va spektr qizil tomonga siljiydi)

Kosmologik qizil siljish

WARDIERE INC.

Home

Service

About Us

8 of 10

KOSMOLOGIK AHAMIYATI

Qizil siljish koinotning kengayayotganini ko‘rsatadi

Galaktikalar bir-biridan uzoqlashayotganini aniqlash imkonini beradi

Bu hodisa Big Bang theory ni tasdiqlovchi muhim dalillardan biridir

Qizil siljish orqali galaktikalarning tezligi va masofasi hisoblanadi

Koinotning yoshi va rivojlanish bosqichlarini o‘rganishda muhim rol o‘ynaydi

WARDIERE INC.

Home

Service

About Us

9 of 10

  • Galaktikalar va yulduzlarning tezligini aniqlash
  • Ularning Yerga nisbatan masofasini hisoblash
  • Koinotning kengayish tezligini aniqlash (Hubble qonuni)
  • Astronomik kuzatuvlarda obyektlarning harakat yo‘nalishini aniqlash
  • Zamonaviy teleskoplar (masalan, James Webb Space Telescope) yordamida chuqur kosmik tadqiqotlar olib borish

Amaliy qo‘llanilishi

WARDIERE INC.

Home

Service

About Us

10 of 10

THANK YOU

Qizil siljish — elektromagnit nurlanish to‘lqin uzunligining ortishi bilan bog‘liq hodisa bo‘lib, obyektlarning uzoqlashayotganini ko‘rsatadi. U koinotning kengayayotganini tasdiqlovchi muhim dalildir hamda kosmologiyada asosiy tushunchalardan biri hisoblanadi..

XULOSA