Cele zajęć:

• Zwiększenie wiedzy uczniów o zagrożeniach związanych �z używaniem papierosów, e-papierosów i innych �produktów nikotynowych.
• Uświadomienie manipulacji stosowanych przez przemysł �tytoniowy i nikotynowy wobec młodych ludzi.
• Rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia �i asertywnego odmawiania.
• Wzmacnianie postaw prozdrowotnych i motywacji �do życia bez nikotyny.
• Kształtowanie empatii, wsparcia �i odpowiedzialności za własne zdrowie.

Rodzaje produktów nikotynowych

Wyroby tytoniowe:

• Papierosy

​

​

​

Nowatorskie wyroby tytoniowe:

• Podgrzewany wyrób tytoniowy np. IQOS �(wyrób tytoniowy bezdymny lub do palenia);

Rodzaje produktów nikotynowych

Wyroby powiązane:

• Papierosy elektroniczne (e-papierosy) �zawierające lub Niezawierające nikotyny;
• Pojemniki zapasowe (liquidy);

​

​

• Woreczki nikotynowe �(bez tytoniu – zawierające nikotynę)

Czym jest nikotyna?

Nikotyna jest silną trucizną, substancją psychoaktywną i uzależnia jak narkotyk �– dlatego tak trudno z niej zrezygnować.

Szybko przenika do mózgu, zmienia �działanie układu nerwowego.

​

Wpływa na koncentrację, pamięć, �kontrolę emocji – szczególnie groźna �dla młodego mózgu.

Fakty i mity o nikotynie

Mit: „E-papieros to zdrowszy wybór dla młodzieży” – fakty pokazują, że choć niektóre substancje mogą być w mniejszych ilościach niż w dymie papierosowym, to i tak następują szkody, zwłaszcza przy długotrwałym używaniu.

Fakt: E-papierosy stanowią „efekt bramy” – ułatwiają uzależnienie od nikotyny �i zachęcają do korzystania z innych źródeł dostarczania nikotyny. Często jest to pierwszy produkt nikotynowy, a nie stanowi pomocy w rzucaniu palenia!

Mit: „Używanie e-papierosów pomaga w rzuceniu palenia” – większość użytkowników �e-papierosów nie przerywa używania nikotyny; Nie ma zgody AOTMiT na rekomendowanie e-papierosów jako skutecznego i bezpiecznego sposobu na rzucenie palenia, ponieważ ich stosowanie wciąż wiąże się z ryzykiem dla zdrowia, w tym uzależnieniem od nikotyny i narażeniem na szkodliwe substancje

Fakty:

• Produkty zawierające nikotynę i toksyny – silnie uzależniają i trują.
• Większość nastolatków nie pali, choć 22% używa e-papierosów.
• W dymie papierosowym jest ponad 7 000 związków chemicznych!

Fakty o e-papierosach

• Nie są bezpieczną alternatywą.
• Zawierają m.in. nikotynę, metale ciężkie, aldehydy, glikol propylenowy.
• Nie pomagają skutecznie rzucić nałogu – to zamiana nałogu na inny.
• Palenie i wapowanie obniża odporność, wydolność, kondycję fizyczną.
• Zwiększają ryzyko nowotworów, chorób serca i płuc.
• Pogarszają wygląd skóry, zęby i jakość snu.

Dlaczego o tym mówimy?

Palenie i używanie produktów nikotynowych to wciąż realny problem wśród młodzieży na całym świecie

​

W Polsce:

• 12,3% młodzieży (12–18 lat) �pali papierosy tradycyjne.

​

• 14,9% używa e-papierosów.

​

• 22,3% uczniów (13–15 lat) �próbowało e-papierosów (GYTS 2022).

• Od 2006 r. obserwowano systematyczny spadek odsetka stosujących codziennie tradycyjne wyroby tytoniowe (papierosy, fajka, cygara) zarówno wśród mężczyzn, �jak i kobiet trend ten uległ jednak zahamowaniu.
• Na początku 2025 r. codzienne palenie deklarowało 28,8% mężczyzn oraz 20,3% kobiet. W przypadku mężczyzn widoczny jest niewielki wzrost odsetka palących, wśród kobiet spadek również uległ spowolnieniu.
• Codzienne palenie tytoniu deklaruje 34,5% mężczyzn i 25,0% kobiet w wieku �40–59 lat.
• Elektroniczne zamienniki stosowało codziennie 19,8% mężczyzn i 12,0% procent kobiet w wieku 20-39 lat.
• Wśród osób palących codziennie 23,0% używa również zamienników tradycyjnych papierosów.

Źródło: Raport “Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania – 2025”. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego NIZP - PIB

Dlaczego młodzi ludzie sięgają po e-papierosy?

• Smaki i zapachy projektowane, by przyciągać młodzież.
• Kolorowe opakowania i influencerzy w social mediach.
• Przemysł tytoniowy stosuje strategię manipulacji i uzależniania jak najwcześniej.

​

Producenci e-papierosów oferują znacznie więcej smaków niż �w przypadku innych produktów nikotynowych, co czyni je �szczególnie atrakcyjnymi dla dzieci. Aromaty mogą maskować �nieprzyjemny smak nikotyny, zwiększać toksyczność aerozolu �i ułatwiać przejście od eksperymentowania do regularnego �używania.

​

Marketing e-papierosów przeważnie opiera się na mediach�społecznościowych i znanych influencerach, co zwiększa �akceptację i chęć sięgnięcia po nie wśród młodzieży. �Urządzenia te są często dyskretne i łatwe do ukrycia. Wersje �jednorazowe zawierają coraz więcej nikotyny i łatwo dostępne.

Dlaczego palenie i wapowanie jest niebezpieczne

• Dym papierosowy zawiera wiele toksycznych �i rakotwórczych związków: substancje smoliste, tlenek węgla i inne szkodliwe produkty spalania.
• Negatywne skutki to m.in.: uszkodzenie płuc, choroby układu krążenia i nowotwory.
• W przypadku e-papierosów również stwierdzono substancje szkodliwe: glikol propylenowy, chrom, aldehydy, benzopiren �i inne, które mogą działać toksycznie na drogi oddechowe, wątrobę lub serce.
• Często zdarza się, że nastolatki palą zamiennie papierosy tradycyjne i elektroniczne – co może zwiększać szkody, a nie redukować je.

Co znajduje się w dymie papierosowym – papierosy tradycyjne?

W dymie papierosowym znajduje się około 7 tysięcy różnych związków chemicznych, np.:

• aceton – rozpuszczalnik, składnik farb,
• cyjanowodór – kwas pruski stosowany w komorach gazowych w czasie II wojny światowej,
• tlenek węgla – składnik spalin tzw. czad,
• arsen – trucizna, składnik chemicznych środków bojowych!

Do produkcji papierosów dodaje się oprócz nikotyny, nawet 400–600 dodatkowych substancji! Wśród nich jest co najmniej 70 o udowodnionym działaniu rakotwórczym. Te związki po przedostaniu się do organizmu są przekształcane (biotransformacja) i mogą uszkadzać wiele narządów.

Zwróć uwagę! Bierne palenie (narażenie na dym tytoniowy osoby niepalącej) jest również szkodliwe i może prowadzić do wielu chorób, w tym nowotworów płuc.

E-papierosy – co warto o nich wiedzieć?

• Toksyczność e-papierosów zależy od marki, modelu i smaku liquidu.
• Wyniki badań dot. składu liquidów są bardzo różne, często sprzeczne, ponieważ �e-papierosy nie są poddawane kontroli i szczegółowym badaniom, przez co nie wiemy, co inhalujemy do swoich płuc.
• Część producentów wskazuje na niższą niż w papierosach tradycyjnych ilość toksyn �i substancji rakotwórczych (bo nie ma procesu spalania), co bywa przedstawiane jako mniejsze ryzyko dla zdrowia.
• Badania wykazały obecność wielu szkodliwych substancji, np. glikolu propylenowego, chromu, substancji kardiotoksycznych (szkodliwych dla serca i naczyń krwionośnych), np. nikotyna → powoduje skurczanie naczyń i zwiększa lepkość krwi, rakotwórczych, np. akrylonitryl, nitrozoaminy, chrom, nikiel, ołów.
• E-papierosy mogą wywoływać stany zapalne w drogach oddechowych, powodują powstawanie w organizmie zbyt dużej ilości szkodliwych cząsteczek – wolnych rodników.

Zwróć uwagę! Szczególnie niebezpieczne są e-papierosy pochodzące z nieznanych źródeł, ponieważ nie podlegają kontroli jakości i mogą zawierać szkodliwe lub nieznane substancje, a nawet substancje psychoaktywne.

Uzależnienie

• Nikotyna odbiera wolność – uzależnienie od nikotyny �to jednostka chorobowa w klasyfikacji ICD 10 pod symbolem F17: Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu.
• Zamiast cieszyć się swobodą i możliwościami życia, stajemy się niewolnikami nałogu, który dyktuje, kiedy �i ile wapujemy/ wypalamy/ używamy.
• Nie pozwólmy, aby przemysł tytoniowy decydował �o naszym zdrowiu. Szkoda na to życia i pieniędzy.
• Nie mamy z tego żadnych korzyści! Jedynym beneficjentem jest przemysł tytoniowy – a my �przecież chcemy wspierać zdrowie a nie przemysł!

A jakie jest prawo i regulacje w Polsce?

• Zakaz sprzedaży papierosów elektronicznych �i woreczków nikotynowych osobom <18 r.ż. �Dotyczy również produktów „beznikotynowych”.
• Wprowadzono regulacje podatkowe (akcyza) na wyroby nikotynowe, w tym płyny do e-papierosów, produkty jednorazowe.
• Trwają prace nad zakazem smaków i zakazem jednorazowych e-papierosów

Każda decyzja o rzuceniu palenia jest krokiem w stronę poprawy zdrowia

Co możesz zyskać bez nikotyny?

Wolność od �uzależnienia.

Lepsza pamięć �i koncentracja.

Więcej energii �i kondycji.

Lepszy wygląd �i samopoczucie.

Więcej pieniędzy.

Jak powiedzieć „NIE”?

schemat 4K:

​

1. Krótkie „Nie, dzięki.”

2. Komunikat o sobie – „Nie chcę tego wdychać.”

3. Konsekwencja – „Nie zmienię zdania.”

4. Kontrpropozycja – „Chodźmy gdzie indziej.”

Jak powiedzieć „NIE”?

5 kroków skutecznej odmowy:

​

• Powiedz stanowczo: „Nie, nie palę.”
• Użyj własnych słów: �„Zdecydowałem, że dbam o siebie.”
• Wskaż konsekwencje: �„Nie chcę śmierdzieć dymem.”
• Poproś, by nie proponowano Ci więcej.
• Okaż pewność siebie – to Twój wybór.

Pamiętaj – każdy dzień bez nikotyny to sukces!

Gdzie szukać pomocy:

• Poradnia Leczenia Uzależnień (lista w PZH).
• Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym �– 801 108 108 lub 22 211 80 15.
• Strona https://jakrzucicpalenie.pl.

Nie musisz palić, żeby być sobą. �Wolność to wybór – i to Twój wybór!

Materiał do prezentacji opracowany na podstawie broszur wydanych przez GIS