CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG_KHTN9

SINH HỌC 9

Mạch nội dung

Yêu cầu cần đạt

Chủ đề

Chuẩn KT, KN

Phần 1. Di truyền và biến dị

1. Hiện tượng di truyền

​

Khái niệm di truyền, khái�niệm biến dị

– Nêu được khái niệm di truyền, khái niệm biến dị.�– Nêu được gene quy định di truyền và biến dị ở sinh vật, qua đó gene được xem là trung tâm�của di truyền học

2. Mendel và khái niệm nhân tố di truyền

– Phương pháp nghiên cứu�di truyền của Mendel�– Thuật ngữ, kí hiệu�– Lai 1 cặp tính trạng�– Lai 2 cặp tính trạng

– Nêu được ý tưởng của Mendel là cơ sở cho những nghiên cứu về nhân tố di truyền (gene).�– Dựa vào thí nghiệm lai một cặp tính trạng, nêu được các thuật ngữ trong nghiên cứu các�quy luật di truyền: tính trạng, nhân tố di truyền, cơ thể thuần chủng, cặp tính trạng tương phản, tính trạng trội, tính trạng lặn, kiểu hình, kiểu gene, allele (alen), dòng thuần.

– Phân biệt, sử dụng được một số kí hiệu trong nghiên cứu di truyền học (P, F1, F2, ...).

– Dựa vào công thức lai 1 cặp tính trạng và kết quả lai trong thí nghiệm của Mendel, phát�biểu được quy luật phân li; giải thích được kết quả thí nghiệm theo Mendel.

– Trình bày được thí nghiệm lai phân tích. Nêu được vai trò của phép lai phân tích.

– Dựa vào công thức lai 2 cặp tính trạng và kết quả lai trong thí nghiệm của Mendel, phát biểu�được quy luật phân li độc lập và tổ hợp tự do. Giải thích được kết quả thí nghiệm theo Mendel.

1. Các thí nghiệm của Menđen

• Nêu được nhiệm vụ, nội dung và vai trò của di truyền học
• Giới thiệu Menđen là người đặt nền móng cho di truyền học
• Nêu được phương pháp nghiên cứu di truyền của Menđen
• Nêu được các thí nghiệm của Menđen và rút ra nhận xét
• Phát biểu được nội dung quy luật phân li và phân li độc lập
• Nêu ý nghĩa của quy luật phân li và quy luật phân ly độc lập.
• Nhận biết được biến dị tổ hợp xuất hiện trong phép lai hai cặp tính trạng của Menđen
• Nêu được ứng dụng của quy luật phân li trong sản xuất và đời sống

2. Gene đến protein

– Bản chất hoá học của gene�– Đột biến gen

– Nêu được khái niệm nucleic acid. Kể tên được các loại nucleic acid: DNA (Deoxyribonucleic acid) và RNA (Ribonucleic acid).

– Thông qua hình ảnh, mô tả được DNA có cấu trúc xoắn kép, gồm các đơn phân là 4 loại nucleotide, các nucleotide liên kết giữa 2 mạch theo nguyên tắc bổ sung.

– Nêu được chức năng của DNA trong việc lưu giữ, bảo quản, truyền đạt thông tin di truyền.

– Giải thích được vì sao chỉ từ 4 loại nucleotide nhưng tạo ra được sự đa dạng của phân tử DNA.

– Trình bày được RNA có cấu trúc 1 mạch, chứa 4 loại ribonucleotide.

– Phân biệt được các loại RNA dựa vào chức năng.

– Nêu được khái niệm gene.

– Phát biểu được khái niệm đột biến gene. Lấy được ví dụ minh hoạ. Trình bày được ý nghĩa và tác hại của đột biến gene.

– Nêu được sơ lược về tính đặc trưng cá thể của hệ gene và một số ứng dụng của phân tích DNA trong xác định huyết thống, truy tìm tội phạm,...

3. ADN và gene

• Nêu được thành phần hóa học, tính đặc thù và đa dạng của ADN
• Mô tả được cấu trúc không gian của ADN và chú ý tới nguyên tắc bổ sung của các cặp nucleôtit
• Nêu được cơ chế tự sao của ADN diễn ra theo nguyên tắc: bổ sung, bán bảo toàn
• Nêu được chức năng của gen
• Kể được các loại ARN
• Biết được sự tạo thành ARN dựa trên mạch khuôn của gen và diễn ra theo nguyên tắc bổ sung
• Nêu được thành phần hóa học và chức năng của protein (biểu hiện thành tính trạng).
• Nêu được mối quan hệ giữa gen và tính trạng thông qua sơ đồ: Gen → ARN → Protein → Tính trạng.

2. Gene đến protein

– Quá trình tái bản DNA

– Quan sát hình ảnh (hoặc sơ đồ), mô tả sơ lược quá trình tái bản của DNA gồm các giai đoạn: tháo xoắn tách hai mạch đơn, các nucleotide tự do trong môi trường tế bào kết hợp 2 mạch đơn theo nguyên tắc bổ sung. Kết quả tạo 2 DNA con giống DNA mẹ, từ đó nêu được ý nghĩa di truyền của tái bản DNA.

– Quá trình phiên mã

– Dựa vào sơ đồ, hình ảnh quá trình phiên mã, nêu được khái niệm phiên mã.

Quá trình dịch mã

– Nêu được khái niệm mã di truyền, giải thích được từ 4 loại nucleotide tạo ra được sự đa dạng của mã di truyền; nêu được ý nghĩa của đa dạng mã di truyền, mã di truyền quy định thành phần hoá học và cấu trúc của protein.

– Dựa vào sơ đồ hoặc hình ảnh quá trình dịch mã, nêu được khái niệm dịch mã

Từ gene đến tính trạng

– Dựa vào sơ đồ, nêu được mối quan hệ giữa DNA – RNA – protein – tính trạng thông qua phiên mã, dịch mã và ý nghĩa di truyền của mối quan hệ này.

– Vận dụng kiến thức “từ gene đến tính trạng”, nêu được cơ sở của sự đa dạng về tính trạng của các loài.

3. Nhiễm sắc thể

– Khái niệm nhiễm sắc thể�– Cấu trúc nhiễm sắc thể�– Đặc trưng bộ nhiễm sắc thể�– Bộ nhiễm sắc thể: lưỡng�bội, đơn bội�– Đột biến nhiễm sắc thể

– Nêu được khái niệm nhiễm sắc thể. Lấy được ví dụ chứng minh mỗi loài có bộ nhiễm sắc thể đặc trưng.

– Mô tả được hình dạng nhiễm sắc thể thông qua hình vẽ nhiễm sắc thể ở kì giữa với tâm động, các cánh.

– Dựa vào hình ảnh (hoặc mô hình, học liệu điện tử) mô tả được cấu trúc nhiễm sắc thể có lõi là DNA và cách sắp xếp của gene trên nhiễm sắc thể.

– Phân biệt được bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội, đơn bội. Lấy được ví dụ minh hoạ.

– Nêu được khái niệm đột biến nhiễm sắc thể. Lấy được ví dụ minh hoạ. Trình bày được ý nghĩa và tác hại của đột biến nhiễm sắc thể.

– Quan sát được tiêu bản nhiễm sắc thể dưới kính hiển vi

2. Nhiễm sắc thể

• Nêu được tính chất đặc trưng của bộ NST của mỗi loài.
• Trình bày được sự biến đổi hình thái trong chu kì tế bào
• Mô tả được cấu trúc hiển vi của NSTvà nêu được chức năng của nhiễm sắc thể.
• Trình bày được ý nghĩa sự thay đổi trạng thái (đơn, kép), biến đổi số lượng (ở tế bào mẹ và tế bào con) và sự vận động của nhiễm sắc thể qua các kì của nguyên phân và giảm phân.
• Nêu được ý nghĩa của nguyên phân, giảm phân và thụ tinh.
• Nêu được một số đặc điểm của nhiễm sắc thể giới tính và vai trò của nó đối với sự xác định giới tính.
• Giải thích được cơ chế xác định nhiễm sắc thể giới tính và tỉ lệ đực : cái ở mỗi loài là 1: 1
• Nêu được các yếu tố của môi trường trong và ngoài ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính.
• Nêu được thí nghiệm của Moocgan và nhận xét kết quả thí nghiệm đó
• Nêu được ý nghĩa thực tiễn của di truyền liên kết

4. Di truyền nhiễm sắc thể

– Nguyên phân�– Giảm phân�– Cơ chế xác định giới tính

– Dựa vào hình vẽ (hoặc sơ đồ, học liệu điện tử) về quá trình nguyên phân nêu được khái niệm nguyên phân.

– Dựa vào hình vẽ (hoặc sơ đồ, học liệu điện tử) về quá trình giảm phân nêu được khái niệm

4. Biến dị

• Nêu được khái niệm biến dị
• Phát biểu được khái niệm đột biến gen và kể được các dạng đột biến gen
• Kể được các dạng đột biến cấu trúc và số lượng nhiễm sắc thể (thể dị bội, thể đa bội)
• Nêu được nguyên nhân phát sinh và một số biểu hiện của đột biến gen và đột biến nhiễm sắc thể
• Định nghĩa được thường biến và mức phản ứng
• Nêu được mối quan hệ kiểu gen, kiểu hình và ngoại cảnh; nêu được một số ứng dụng của mối quan hệ đó

​

– Cơ chế xác định giới tính

- Di truyền liên kết

– Nêu khái niệm nhiễm sắc thể giới tính và nhiễm sắc thể thường.

– Trình bày được cơ chế xác định giới tính. Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hoá giới tính.

– Dựa vào sơ đồ phép lai trình bày được khái niệm di truyền liên kết và phân biệt với quy�luật phân li độc lập. Nêu được một số ứng dụng về di truyền liên kết trong thực tiễn.

4. Di truyền nhiễm sắc thể

– Nguyên phân�– Giảm phân�

– Dựa vào hình vẽ (hoặc sơ đồ, học liệu điện tử) về quá trình nguyên phân nêu được khái niệm nguyên phân.�– Dựa vào hình vẽ (hoặc sơ đồ, học liệu điện tử) về quá trình giảm phân nêu được khái niệm giảm phân.

– Phân biệt được nguyên phân và giảm phân; nêu được ý nghĩa của nguyên phân, giảm phân trong di truyền và mối quan hệ giữa hai quá trình này trong sinh sản hữu tính.

– Nêu được nhiễm sắc thể vừa là vật chất mang thông tin di truyền vừa là đơn vị truyền đạt vật chất di truyền qua các thế hệ tế bào và cơ thể. – Trình bày được cơ chế biến dị tổ hợp thông qua sơ đồ đơn giản về quá trình giảm phân và thụ tinh (minh hoạ bằng sơ đồ lai 2 cặp gene).

– Trình bày được các ứng dụng và lấy được ví dụ của nguyên phân và giảm phân trong thực tiễn.

5. Di truyền học với con người

– Tính trạng ở người�– Bệnh và tật di truyền�ở người

– Nêu được một số ví dụ về tính trạng ở người.

– Nêu được khái niệm về bệnh và tật di truyền ở người.

– Trình bày được một số tác nhân gây bệnh di truyền như: các chất phóng xạ từ các vụ nổ, thử vũ khí hạt nhân, hoá chất do công nghiệp, thuốc trừ sâu, diệt cỏ.

– Kể tên được một số hội chứng và bệnh di truyền ở người (Down (Đao), Turner (Tơcnơ), bệnh câm điếc bẩm sinh, bạch tạng).

- Dựa vào ảnh (hoặc học liệu điện tử) kể tên được một số tật di truyền ở người (hở khe môi, hàm; dính ngón tay).

– Tìm hiểu được một số bệnh di truyền ở địa phương.

Di truyền học với hôn nhân

– Nêu được vai trò của di truyền học với hôn nhân và trình bày được quan điểm về lựa chọn giới tính trong sinh sản ở người. Nêu được ý nghĩa của việc cấm kết hôn gần huyết thống.�– Tìm hiểu được tuổi kết hôn ở địa phương.

5. Di truyền học với con người

- Nêu được hai khó khăn khi nghiên cứu di truyền học người

- Phương pháp nghiên cứu phả hệ sử dụng để phân tích sự di truyền một vài tính trạng ở người.

- Nêu được phương pháp nghiên cứu trẻ đồng sinh và ý nghĩa:

-Phân biệt được bệnh và tật di truyền

6. Ứng dụng công nghệ di truyền vào đời sống

– Nêu được một số ứng dụng công nghệ di truyền trong y học, pháp y, làm sạch môi trường,�nông nghiệp, an toàn sinh học.�– Nêu được một số vấn đề về đạo đức sinh học trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ di truyền.�– Tìm hiểu được một số sản phẩm ứng dụng công nghệ di truyền tại địa phương

• 6. Ứng dụng công nghệ di truyền vào đời sống

• Định nghĩa được hiện tượng thoái hóa giống, ưư thế lai;
• Nêu được nguyên nhân thoái hóa giống và ưu thế lai;
• Nêu được phương pháp tạo ưu thế lai và khắc phục thoái hóa giống được ứng dụng trong sản xuất.

CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG_KHTN9

SINH HỌC 12

Mạch nội dung

Yêu cầu cần đạt

Chủ đề

Yêu cầu cần đạt

Phần 2. Tiến hóa

Phần 2. SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG

​

CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG_KHTN9

SINH HỌC 12

Mạch nội dung

Yêu cầu cần đạt

Chủ đề

Yêu cầu cần đạt

2) Tiến hóa

Khái niệm tiến hoá

– Phát biểu được khái niệm tiến hoá.

– Chọn lọc nhân tạo

– Phát biểu được khái niệm chọn lọc nhân tạo.�– Trình bày được một số bằng chứng của quá trình chọn lọc do con người tiến hành đưa đến sự đa dạng và thích nghi của các loài vật nuôi và cây trồng từ vài dạng hoang dại ban đầu.

– Chọn lọc tự nhiên

– Phát biểu được khái niệm chọn lọc tự nhiên. Dựa vào các hình ảnh hoặc sơ đồ, mô tả được quá trình chọn lọc tự nhiên.�– Thông qua phân tích các ví dụ về tiến hoá thích nghi, chứng minh được vai trò của chọn lọc tự nhiên đối với sự hình thành đặc điểm thích nghi và đa dạng của sinh vật.

Các bằng chứng tiến hoá

− Trình bày được các bằng chứng tiến hoá: bằng chứng hoá thạch, giải phẫu so sánh, tế bào học và sinh học phân tử

Quan điểm của Darwin về CLTN và QT hình thành loài

− Nêu được phương pháp mà Darwin đã sử dụng để xây dựng học thuyết về chọn lọc tự�nhiên và hình thành loài (quan sát, hình thành giả thuyết, kiểm chứng giả thuyết).

Thuyết tiến hoá tổng hợp�hiện đại

​

− Nêu được khái niệm tiến hoá nhỏ và quần thể là đơn vị tiến hoá nhỏ.

− Trình bày được các nhân tố tiến hoá (đột biến, di – nhập gene, chọn lọc tự nhiên, yếu tố ngẫu nhiên, giao phối không ngẫu nhiên).

− Phát biểu được khái niệm thích nghi và trình bày được cơ chế hình thành đặc điểm thích nghi.

− Giải thích được các đặc điểm thích nghi chỉ hợp lí tương đối. Lấy được ví dụ minh hoạ.

− Phát biểu được khái niệm loài sinh học và cơ chế hình thành loài

CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG_KHTN9

SINH HỌC 12

Mạch nội dung

Yêu cầu cần đạt

Chủ đề

Chuẩn KT, KN

2) Tiến hóa

– Cơ chế tiến hoá

– Nêu được quan điểm của Lamark về cơ chế tiến hoá.

– Trình bày được quan điểm của Darwin về cơ chế tiến hoá.

- Trình bày được một số luận điểm về tiến hoá theo quan niệm của thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại (cụ thể: nguồn biến dị di truyền của quần thể, các nhân tố tiến hoá, cơ chế tiến hoá lớn)

Sự phát sinh và phát triển�sự sống trên Trái Đất

– Dựa vào sơ đồ, trình bày được khái quát sự phát triển của thế giới sinh vật trên Trái Đất; nguồn gốc xuất hiện của sinh vật nhân thực từ sinh vật nhân sơ; sự xuất hiện và sự đa dạng hoá của sinh vật đa bào.

– Dựa vào sơ đồ, trình bày được khái quát sự hình thành loài người.

Tiến hoá lớn và phát sinh�chủng loại�- Tiến hoá lớn�- Sự phát sinh chủng loại

- Phát biểu được khái niệm tiến hoá lớn. Phân biệt được tiến hoá lớn và tiến hoá nhỏ.�- Dựa vào sơ đồ cây sự sống, trình bày được sinh giới có nguồn gốc chung và phân tích được sự phát sinh chủng loại là kết quả của tiến hoá.�- Làm được bài tập sưu tầm tài liệu về sự phát sinh và phát triển của sinh giới hoặc của loài người.

- Quá trình phát sinh sự sống trên Trái Đất�- Quá trình phát triển sinh vật qua các đại địa chất�- Các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh loài người

- Vẽ được sơ đồ ba giai đoạn phát sinh sự sống trên Trái Đất (tiến hoá hoá học, tiến hoá tiền sinh học, tiến hoá sinh học).�- Dựa vào sơ đồ, trình bày được các đại địa chất và biến cố lớn thể hiện sự phát triển của sinh vật trong các đại đó. Nêu được một số minh chứng về tiến hoá lớn.�- Vẽ được sơ đồ các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh loài người; nêu được loài người hiện nay (H. sapiens) đã tiến hoá từ loài vượn người (Australopithecus) qua các giai đoạn trung gian.

CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG_KHTN9

SINH HỌC 12

Mạch nội dung

Yêu cầu cần đạt

Chủ đề

Chuẩn KT, KN

2) Tiến hóa

– Cơ chế tiến hoá

– Nêu được quan điểm của Lamark về cơ chế tiến hoá.

– Trình bày được quan điểm của Darwin về cơ chế tiến hoá.

- Trình bày được một số luận điểm về tiến hoá theo quan niệm của thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại (cụ thể: nguồn biến dị di truyền của quần thể, các nhân tố tiến hoá, cơ chế tiến hoá lớn)

Tiến hoá lớn và phát sinh�chủng loại�- Tiến hoá lớn�- Sự phát sinh chủng loại

- Phát biểu được khái niệm tiến hoá lớn. Phân biệt được tiến hoá lớn và tiến hoá nhỏ.�- Dựa vào sơ đồ cây sự sống, trình bày được sinh giới có nguồn gốc chung và phân tích được sự phát sinh chủng loại là kết quả của tiến hoá.�- Làm được bài tập sưu tầm tài liệu về sự phát sinh và phát triển của sinh giới hoặc của loài người.

CHỦ ĐỀ VẬT SỐNG_KHTN9

SINH HỌC 12

Mạch nội dung

Yêu cầu cần đạt

Chủ đề

Chuẩn KT, KN

2) Tiến hóa

Sự phát sinh và phát triển�sự sống trên Trái Đất

– Dựa vào sơ đồ, trình bày được khái quát sự phát triển của thế giới sinh vật trên Trái Đất; nguồn gốc xuất hiện của sinh vật nhân thực từ sinh vật nhân sơ; sự xuất hiện và sự đa dạng hoá của sinh vật đa bào.

– Dựa vào sơ đồ, trình bày được khái quát sự hình thành loài người.

- Quá trình phát sinh sự sống trên Trái Đất�- Quá trình phát triển sinh vật qua các đại địa chất�- Các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh loài người

- Vẽ được sơ đồ ba giai đoạn phát sinh sự sống trên Trái Đất (tiến hoá hoá học, tiến hoá tiền sinh học, tiến hoá sinh học).�- Dựa vào sơ đồ, trình bày được các đại địa chất và biến cố lớn thể hiện sự phát triển của sinh vật trong các đại đó. Nêu được một số minh chứng về tiến hoá lớn.�- Vẽ được sơ đồ các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh loài người; nêu được loài người hiện nay (H. sapiens) đã tiến hoá từ loài vượn người (Australopithecus) qua các giai đoạn trung gian.