�

Heritage Landscapes, Museums and Portuguese Culture

​

Πόρτο, 12-18 Μαΐου 2024

4^ο Γυμνάσιο Πετρούπολης

Τοπία πολιτιστικής κληρονομιάς, Μουσεία και Πορτογαλικός Πολιτισμός�

Ταξίδι στον πολιτισμό της Πορτογαλίας

��

Σύμφωνα με την UNESCO ο ανθρώπινος πολιτισμός, οπουδήποτε έχει εκδηλωθεί, θεωρείται ως «περιουσία» που πρέπει να συντηρηθεί, να προστατευτεί και να κληροδοτηθεί στις επόμενες γενιές. Υιοθετείται μάλιστα ο όρος Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά, ενώ

ο όρος Παγκόσμια Φυσική Κληρονομιά αναφέρεται σε φυσικά τοπία ιδιαίτερης σημασίας για τον άνθρωπο.

​

Είδη πολιτιστικής κληρονομιάς

απτός πολιτισμός: έργα τέχνης, μνημεία και γενικότερα δομημένο περιβάλλον (αρχιτεκτονική κληρονομιά), βιβλία, αντικείμενα

πολιτιστικά τοπία: φυσικά τοπία με τα οποία αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι (άρχισαν να αναγνωρίζονται από το 1992)

άυλος πολιτισμός όπως παραδόσεις, έθιμα λαών, εορταστικές εκδηλώσεις, πατροπαράδοτες πρακτικές, αυτά που παλιότερα περιγράφονταν ως παραδοσιακός και σύγχρονος λαϊκός πολιτισμός (αναγνώριση από το 2003)

​

απτός πολιτισμός

πολιτιστικά τοπία: φυσικά τοπία με τα οποία αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι συνεχώς (άρχισαν να αναγνωρίζονται από το 1992)

Μεξικό

Ιρλανδία

ορυζώνας στην Κίνα

Ζαγοροχώρια

άυλη πολιτιστική κληρονομιά λαϊκός πολιτισμός (αναγνώριση από το 2003)

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ���«Πρέπει να εκπαιδεύονται οι άνθρωποι για να εκτιμούν την πολιτιστική κληρονομιά»� Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού, 2017� �

«Τον πολιτισμό κάθε γενιά πρέπει να τον μάθει και να τον κερδίσει από την αρχή. Αν αυτή η μεταβίβαση διακοπεί για έναν αιώνα, ο πολιτισμός θα πεθάνει.»

Will Durant (1885-1981), ιστορικός , φιλόσοφος

Ο πολιτισμός είναι ένα σημαντικό διδακτικό εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού :�

• ενισχύει την ευαισθησία των μαθητών απέναντι στην πολιτιστική  κληρονομιά και τη διάθεση για την προστασία και αξιοποίησή της
• παρέχει πνευματικά ερεθίσματα για την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας τους
• αναπτύσσει τη δημιουργικότητα και τις εκφραστικές ικανότητές τους
• καλλιεργεί τα πολιτιστικά ενδιαφέροντα των μαθητών και την πολιτιστική τους ταυτότητα
• προσφέρει επιπρόσθετες δεξιότητες και γνώσεις, που είναι απαραίτητες τόσο για την κάλυψη των σύγχρονων πνευματικών και κοινωνικών αναγκών όσο και για την αγορά εργασίας
• παρέχει σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από τις διαφορές τους, ισότιμη πρόσβαση σε διαφορετικούς τομείς της κοινωνικής ζωής (λειτουργεί ως πυλώνας δημοκρατίας)
• μεταφέρει από γενιά σε γενιά κοινές ιστορικές μνήμες και κοινές παραδόσεις
• αναπτύσσει τον σεβασμό στην πολιτισμική διαφορετικότητα και αποτελεί μέσο προσέγγισης μαθητών από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, 
• προάγει την πολυμορφία των πολιτισμών και το διαπολιτισμικό διάλογο με στόχο τη διάδοση μιας κουλτούρας ειρήνης και μείωσης της κοινωνικής βίας
• ενισχύει την εξωστρέφεια του σχολείου, μέσω της υλοποίησης καινοτόμων δράσεων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την ευαισθητοποίηση σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά μέσω της εκπαίδευσης και του προγράμματος Erasmus+

Τα σημερινά παιδιά είναι οι αυριανοί πολίτες της Ευρώπης και θα πρέπει:

• να αντιληφθούν την πολιτιστική κληρονομιά ως κοινή κληρονομιά, ανεξάρτητη από οποιεσδήποτε εθνικές ή θρησκευτικές παραμέτρους
• να κατανοήσουν ότι η πολιτιστική κληρονομιά είναι ένα αγαθό που χρειάζεται την προστασία μας από φυσικούς και μη κινδύνους
• να αποκτήσουν αίσθημα ευθύνης αναφορικά με την προστασία, τη συντήρηση και τη μεταβίβαση της πολιτιστικής κληρονομιάς στις μελλοντικές γενιές
• να εκτιμήσουν την πολιτιστική ποικιλομορφία ως ευκαιρία για διάλογο και ως μέσο για συμφιλίωση, που θα προλαμβάνει και θα αποτρέπει τις συγκρούσεις αντί να τις προκαλεί

Λισαβόνα, αρχαία πόλη που κατοικήθηκε από Φοίνικες, Έλληνες, Καρχηδόνιους, Ρωμαίους (Felicitas Ioulia Olisipo), σημαντικό λιμάνι/αφετηρία των θαλασσοπόρων

Πόρτο: δεύτερη μεγαλύτερη πόλη, ξεχωριστής σημασίας, από το λατινικό της όνομα Portus Cale προήλθε η ονομασία ολόκληρης της χώρας. 

Γκιμαράες: θεωρείται το «λίκνο» του πορτογαλικού έθνους. Εκεί «γεννήθηκε» η Πορτογαλία το 1143, όταν ο πρώτος βασιλιάς της D. Afonso Henriques κήρυξε την ανεξαρτησία της από τα ισπανικά βασίλεια  της Καστίλης και της Λεόν.

Κοΐμπρα: ένα από τα αρχαιότερα Πανεπιστήμια της Ευρώπης (1290) με εντυπωσιακή βιβλιοθήκη

​

Στην Πορτογαλία ανήκουν τα νησιά Μαδέιρα - Αζόρες

​

​

ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ�Infante D. Henrique, Vasco da Gama, Bartolomeu Dias�Η Πορτογαλία ναυτική/αποικιοκρατική δύναμη

Πορτογαλική Αναγέννηση

«Στην Πορτογαλία μαζεύτηκαν σοφοί και μισθοφόροι, επιστήμονες και ζωγράφοι, έμποροι και ποιητές, σκλάβοι και πρίγκιπες»

Πρεσβεία της Πορτογαλίας στην Ελλάδα

� ΔΥΣΚΟΛΟΙ ΚΑΙΡΟΙ� �απώλεια ανεξαρτησίας τον 16^ο αιώνα από τους Ισπανούς ��συρρίκνωση την εποχή του Ναπολέοντα (κυβέρνηση στη Βραζιλία)�� βίωσε μια δικτατορία που διήρκεσε 48 ολόκληρα χρόνια (1926 – 1974)� �φτώχεια, μετανάστευση �� το 1986 η χώρα εντάχθηκε στην Ε.Ο.Κ. και το 1999 μπήκε στη ζώνη του ευρώ��οδηγήθηκε σε μνημόνια το 2011 από τα οποία βγήκε το 2014 � � � �

O ΩΚΕΑΝΟΣ

Πόρτο, Ματοσίνιος

�

τα θεόρατα κύματα της Ναζαρέ

Ενημερωτική πινακίδα στη Λισαβόνα για καταφύγιο σε περίπτωση κύματος

Ο φάρος στις εκβολές του ποταμού Ντούρο στο Πόρτο

Το Δεκέμβριο του 1947 αλιευτικά σκάφη βυθίστηκαν έξω από το Leixoes Port, με αποτέλεσμα να πνιγούν 152 άνθρωποι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία στην πορτογαλική θάλασσα. Στη μνήμη των θυμάτων ο Jose Joao Brito δημιούργησε τη γλυπτική σύνθεση της εικόνας που βρίσκεται στη γειτονιά του Πόρτο Ματοσίνιος, στην ακτή του Ατλαντικού.

ΠΟΡΤΟ: ο ποταμός Ντούρο

ΛΙΣΑΒΟΝΑ: ο ποταμός Τάγος

ΤΑ ΠΟΤΑΜΙΑ

ΛΙΣΑΒΟΝΑ

ΠΟΡΤΟ

Το ιστορικό κέντρο του Πόρτο έχει ανακηρυχτεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO. Βασικό αρχιτεκτονικό στοιχείο τα πλακάκια «αζουλέζου» που ντύνουν τους τοίχους και

συχνά συνδυάζονται με την αυστηρή στιβαρότητα του γρανίτη δημιουργώντας αντίθεση.

Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Sao Bento, έργο του σπουδαίου αρχιτέκτονα José Marques da Silva, τα πλακίδια azulejo έχουν σχεδιαστεί από τον Jorge Colaco και είναι σωστά έργα τέχνης.

Τα αζουλέζου είναι μαυριτανική τεχνική και αρχικά φιλοτεχνούνταν στη Σεβίλλη. Από τον 16ο αιώνα, η βιοτεχνία και η παραγωγή τους αναπτύχθηκε στην Πορτογαλία σε ευρεία κλίμακα. Γύρω στο 1690 η παραγωγή τους έφτασε στην ακμή της, με τα περίφημα χαρακτηριστικά γαλανόλευκα πλακίδια.

Γοτθικός ρυθμός, 12^ος/16^ος αιώνας

Ρωμανικός ρυθμός, 11^ος/12^ος αιώνας

Μπαρόκ ρυθμός, 16^ος/17^ος αιώνας

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΡΥΘΜΟΙ ΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ

Η γέφυρα Ponte Dom Luιs I, πάνω από τον Ντούρο, που ενώνει το κέντρο του Πόρτο με τη νέα συνοικία Γαία είναι έργο μαθητή του Άιφελ. Η θέα από εκεί είναι συγκλονιστική.

• Η κοιλάδα του Ντούρο είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα πολιτιστικού τοπίου.

​

• Πρόκειται για μια παραδοσιακή οινοπαραγωγική περιοχή, που διαμορφώθηκε και συνεχίζει να διαμορφώνεται μέχρι σήμερα από ανθρώπινες δραστηριότητες.

​

• Χαρακτηριστικό του η σοφή διαχείριση των διαθέσιμων πόρων γης και νερού σε εξαιρετικά απότομες πλαγιές, γι αυτό και θεωρείται αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της μοναδικής σχέσης του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον.

​

Η οινοποιία είναι μια ελεγχόμενη διαδικασία, που επιτρέπει τη σταθερή ποιότητα του κρασιού.

Οι αμπελώνες καλλιεργούνται σε αναβαθμίδες (πεζούλες) λόγω της μεγάλης κλίσης του εδάφους, και η σημερινή μορφή τους δημιουργήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν υποχώρησε η φυλλοξήρα, που έπληξε την περιοχή το 1860.

Με τα αμπέλια συνυπάρχουν ελιές, οι οποίες συγκρατούν με τις ρίζες τους το χώμα. Στην ιδιαίτερη γεύση του κρασιού συμβάλλουν και τα ιχνοστοιχεία της τοπικής πέτρας με την οποία φτιάχνονται οι πεζούλες.

​

​

​

• Το περίφημο κρασί πόρτο παράγεται από ένα χαρμάνι διαφορετικών ποικιλιών που αλληλοσυμπληρώνονται μεταξύ τους.

​

• Η μεγάλη φήμη του οφείλεται και στους Βρετανούς, οι οποίοι το εμπορεύτηκαν από τα τέλη του 17^ου αιώνα, όταν απαγορεύτηκε η εισαγωγή γαλλικών κρασιών στην Αγγλία, εξαιτίας πολέμου που είχε ξεσπάσει ανάμεσα στις δύο χώρες.

​

• Για να μην αλλοιώνεται το κρασί κατά τη μεταφορά οι Βρετανοί έμποροι άρχισαν να του προσθέτουν μπράντι, το οποίο αύξησε την ένταση στη γεύση του. 

Φελλοφόρος δρυς: το μεγάλο success story της πορτογαλικής οικονομίας

«Αυτοί που νοιάζονται για τα εγγόνια τους φυτεύουν φελλοδρύ», λένε οι πορτογάλοι, που πρωταγωνιστούν στην παραγωγή και εξαγωγή φελλού.

Ο φλοιός του δέντρου είναι παχύς κι ανθεκτικός στη φωτιά, ιδιότητα που τον καθιστά ισχυρό οικολογικό μονωτικό υλικό. Καθώς όλο και περισσότερες βιομηχανίες αναζητούν βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις αντί του πλαστικού, η ζήτηση του φελλού γνωρίζει τεράστια άνθηση, με μεγάλα οφέλη για την πορτογαλική οικονομία.  

Σημαντικό πλεονέκτημα της παραγωγής φελλού είναι ότι τα δέντρα δεν κόβονται ποτέ και αναπτύσσονται σε δάση που παρέχουν τροφή και καταφύγιο στα ζώα, ενώ παράλληλα δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα.

Μετά την αποκοπή του φλοιού του το δέντρο χρειάζεται εννιά χρόνια περίπου για να αναπτύξει καινούριο.

AMARANTE: Μικρή πόλη στην κοιλάδα του Ντούρο με πλούσια απτή και άυλη πολιτιστική κληρονομιά.

Τόπος προσκυνήματος του τοπικού άγιου São Gonçalo, ο οποίος έζησε τον 13^ο αιώνα και βοήθησε με θαύματα τους κατοίκους να χτίσουν τη γέφυρά τους (τοπικές παραδόσεις).

Σε αυτή τη βαθιά θρησκευόμενη πόλη τιμούν τη γιορτή του αγίου τους με ένα πολύ ιδιαίτερο ως προς το σχήμα γλυκό, το «Bolos de São Gonçalo».

Πιθανολογείται ότι η παράδοση προέρχεται από τους προχριστιανικούς χρόνους, δεδομένου ότι τα φαλλικά σύμβολα χρησιμοποιούνταν συχνά τότε στις τελετουργίες γονιμότητας.

Οι ίδιοι οι κάτοικοι λένε ότι ο άγιος έχει βοηθήσει με θαυματουργό τρόπο πολλές γυναίκες που δυσκολεύονταν να παντρευτούν και να τεκνοποιήσουν.

Ένας άλλος λόγος για τον οποίο τα γλυκάκια εδραιώθηκαν τόσο πολύ στη συνείδηση των ανθρώπων του Amarante ήταν η απαγόρευσή τους από το δικτατορικό καθεστώς του Σαλαζάρ, με αποτέλεσμα η παρασκευή και η διανομή τους εκείνη την εποχή να ισοδυναμούν με αντιστασιακή πράξη.

​

​

SANTA CLARA

(υποδειγματική αποκατάσταση μνημείου)

​

Ένα από τα καλύτερα δείγματα της μπαρόκ επιχρυσωμένης ξυλογλυπτικής και ένα από τα πιο επιτυχημένα έργα της πορτογαλικής σχολής.

Η κατασκευή της εκκλησίας ξεκίνησε το 1416 δίπλα στο μοναστήρι Santa Clara για χρήση από τις μοναχές του τάγματος των φτωχών Clares.

Τμήματά της (όπως η κεντρική πύλη) αναδιαμορφώθηκαν κατά τον 17^ο και κατά τον 18^ο αιώνα.

Μεταξύ 2019 και 2021, πραγματοποιήθηκε επέμβαση συντήρησης και αποκατάστασης, αποτέλεσμα διετούς έρευνας.

Η σιδερένια καγκελόπορτα που διαχώριζε την εκκλησία από το μοναστήρι.

Το «σχολείο» των μικρών κοριτσιών που προορίζονταν για μοναχές Clares. Οι μικρές δεν έβλεπαν ποτέ τον έξω κόσμο και τον μάθαιναν μέσω των μορφών στα στασίδια. Ψηλότερα υπάρχουν πίνακες ζωγραφικής με θρησκευτικά θέματα.

H υπέροχα διακοσμημένη οροφή του «σχολείου»

Το κόκκινο αρχιτεκτονικό στοιχείο είναι μεταγενέστερη προσθήκη με σαφείς κινέζικες επιρροές.

Η τρέχουσα αντίληψη αναφορικά με τη συντήρηση των μνημείων θεωρεί πως είναι σεβαστά όλα τα στοιχεία τους, και οι μεταγενέστερες προσθήκες, αφού κι αυτές αποτελούν πολιτιστική δημιουργία.

Στο σπάνιο αρχιτεκτονικό παράδειγμα μεσαιωνικής εκκλησίας S. Martinho de Cedofeita η πρώτη φάση τοποθετείται γύρω στον 10^ο αιώνα, ενώ η ρωμανική της φάση που φαίνεται στις φωτογραφίες ξεκίνησε γύρω στον 13ο αιώνα.

Η επίσημη αποκατάσταση της ξεκίνησε το 1930, οπότε πραγματοποιήθηκε με τις τότε αντιλήψεις: Αφαιρέθηκαν από το μνημείο όλες οι μεταγενέστερες προσθήκες.

​

​

Η art nouveau πρόσοψη του οπωρο-παντοπωλεί-ου Α Pérola do Bolhão με τα εκλεκτά είδη, που χρονολογεί-

ται από το 1917

Στην απέναντι όχθη του ποταμού Ντούρο, στην περιοχή Vila Nova de Gaia, αναπτύσσονται με γοργούς ρυθμούς οι σύγχρονες γειτονιές του Πόρτο.

Τα νεόδμητα κτίρια και οι γραμμές του τραμ συνυπάρχουν αρμονικά με τα παλιά καλντερίμια.

Η ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Το πορτογαλικό έθνος είναι ένα αμάλγαμα λαών, πολιτισμών και παραδόσεων, με την πορτογαλική γλώσσα να είναι ο πλέον ισχυρός δεσμός μεταξύ τους.

Επίσημη γλώσσα στην Πορτογαλία, Βραζιλία, Αγκόλα, Πράσινο Ακρωτήρι, Γουινέα Μπισσάου, Μοζαμβίκη, αποτελεί πρώτη ύλη διαφόρων λογοτεχνιών και τη βάση για περίπου είκοσι κρεολές γλώσσες.

«Η πατρίδα μου είναι η πορτογαλική γλώσσα», Fernando Pessoa

​

Η ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΜΙΡΑΝΤΕΖ

Στην περιοχή Μιράντα ντο Ντούρο (βορειοδυτική Πορτογαλία) περίπου 10.000 -15.000 άνθρωποι μιλούν μια ξεχωριστή ιβηρική διάλεκτο, τη λεγόμενη μιραντέζ (mirandés), η οποία συγγενεύει με παρόμοιες διαλέκτους της Ισπανίας, αλλά και με την πορτογαλική γλώσσα. Η μιραντέζ αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Γραφείο για τις Λιγότερο Διαδεδομένες Γλώσσες και μελετάται από τα πανεπιστήμια της Λισαβόνας και της Κοΐμπρας.

​

​

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

​

Η στενή σχέση ανάμεσα στον τουρισμό και την πολιτιστική κληρονομιά:

• ο τουρισμός είναι ένας εξαιρετικός τρόπος/κίνητρο για την προώθηση και διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς
• η πολιτιστική κληρονομιά προσελκύει τους τουρίστες οι οποίοι θεωρούνται σημαντικός παράγοντας ανάπτυξης μιας χώρας.

​

Όμως η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη μπορεί, αντίθετα, να βλάψει τόσο τα πολιτιστικά αγαθά μιας χώρας, όσο και την καθημερινή ζωή των κατοίκων, επιφέροντας:

• υπερβολικές αυξήσεις ενοικίων και πρόβλημα στέγης για τους ντόπιους,
• περιβαλλοντική επιβάρυνση λόγω κατάχρησης των φυσικών πόρων (για παράδειγμα αυξημένη κατανάλωση νερού) και υπερπαραγωγής απορριμμάτων
• υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων από τη «φασαρία» και τον συνωστισμό
• Το αίσθημα της «γειτονιάς» που συνέδεε τους παλιούς κατοίκους παραχωρεί τη θέση του στις επιφανειακές σχέσεις μεταξύ των τουριστών

​

Στην Αλφάμα, την πιο τουριστική περιοχή της Λισαβόνας, όπου όλα τα παραδοσιακά γραφικά σπίτια έχουν μετατραπεί σε χώρους εστίασης και διασκέδασης, έχουν αναρτηθεί στους εξωτερικούς τοίχους πολλών σπιτιών φωτογραφίες και ονόματα των παλιών ενοίκων τους που δεν βρίσκονται πια στη ζωή, ώστε να μην ξεχαστούν και να θυμίζουν ένα τρόπο ζωής που χάθηκε.

​

Η κυρία Candida και η κυρία Maria Emilia μας χαρίζουν το εγκάρδιο γέλιο τους.

​

ΒΙΩΣΙΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Αντί για το γνωστό τουριστικό πρότυπο «ήλιος, θάλασσα, ποτά» προωθείται ένας άλλος τύπος τουριστικής ανάπτυξης, συμβατός με την έννοια της τουριστικής αειφορίας, ο οποίος:

​

• παρέχει περισσότερο ποιοτικές εμπειρίες, που σχετίζονται με τα πολιτιστικά αγαθά.
• προσφέρει στον επισκέπτη βαθύτερη κατανόηση της κουλτούρας ενός προορισμού και ενεργό συμμετοχή στα πολιτισμικά δρώμενα της κοινωνίας που επισκέπτεται.

​

Έτσι:

• ο τουρισμός μετατρέπεται σε μια ουσιαστικά ψυχαγωγική και μορφωτική εμπειρία.
• η τοπική κοινωνία διατηρεί τις αξίες και την ταυτότητά της.

​

�

Ο Γκέτε στα ρωμαϊκά ερείπια της Καμπανίας

Grand Tour:

Ταξίδι ενηλικίωσης των νεαρών προνομιούχων Ευρωπαίων στον ευρωπαϊκό Νότο με στόχο να επισκεφτούν ιστορικούς τόπους (κυρίως Ρώμη, Αθήνα). Η συνήθεια αυτή ξύπνησε το πάθος για τα αρχαία ερείπια και τη διάσωσή τους.

​

Θα πρέπει να επανασυνδεθούμε με τις ρίζες του τουρισμού, που βρίσκονται στο grand tour των περιηγητών του 19^ου αιώνα, οι οποίοι ταξίδευαν για να ολοκληρώσουν τη μόρφωσή τους.

FADO (μοίρα, πεπρωμένο)

Είδος πορτογαλικής μουσικής με μελαγχολική διάθεση και πολύ παλιές ρίζες.

Εκφράζει ένα συναίσθημα που αποδίδεται με τη λέξη saudade, μια λέξη που δεν έχει ακριβή μετάφραση σε άλλη γλώσσα και δηλώνει ένα μείγμα νοσταλγίας για μια παλιά ευτυχία και λαχτάρας για κάτι που χάθηκε, ή ένα πρόσωπο που λείπει μακριά.

Οι στίχοι συχνά μιλούν για τη θάλασσα ή για τη ζωή των φτωχών.

Οι ερμηνευτές fado εκτός από φωνητικά προσόντα διαθέτουν υψηλή εκφραστικότη-

τα.

Η ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

Είναι γνωστή η αγάπη των Πορτογάλων για τον μπακαλιάρο.

Συχνά τον μαγειρεύουν με ελιές.

Τα περίφημα Pastéis de Nata, που λέγεται ότι πρωτοδημιουργήθηκαν στο μοναστήρι dos Jeronimos, στη Λισαβόνα.

Πρόκειται για ένα πιάτο της λεγόμενης «φτωχής» κουζίνας με ταπεινά υλικά, θρεπτικό ωστόσο, που κατανάλωναν οι σκληρά εργαζόμενοι αγρότες.

Λένε πάντως πως το πιάτο δημιουργήθηκε τότε που ο Ερρίκος ο Θαλασσοπόρος έστειλε τα πρώτα πλοία να εξερευνήσουν τον κόσμο. Οι κάτοικοι του Πόρτο εφοδίασαν τους ναυτικούς με όλο το καθαρό κρέας, για να μην πεινάσουν και κράτησαν μόνο τα σπλάχνα των ζώων.

Οι κάτοικοι του Πόρτο τρώνε πολύ το πιάτο tripas a` moda do Porto. Αποτελείται από πατσά, πόδια, φτερούγες πουλερικών και γενικά «ταπεινά» κομμάτια κρέατος, στο οποίο πρόσθεταν φασόλια ή ζυμαρικά.

ΜΙΑ ΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗ ΜΙΚΡΗ ΓΑΛΛΙΔΑ

Τη δεκαετία του '50 ένας Πορτογάλος σεφ, ο Ντανιέλ Σίλβα, που ζούσε στη Γαλλία, είδε το croque monsieur και σκέφτηκε να το εμπλουτίσει με στοιχεία της βορειο- πορτογαλικής γαστρονομίας.

Επινόησε λοιπόν την ιδιαίτερα χορταστική francesinha, που αποτελείται από κρέας και αλλαντικά της Πορτογαλίας, τηγανητό αβγό, μπόλικο λιωμένο τυρί και πικάντικη σάλτσα μπίρας.

​

Και κάπου εδώ αποχαιρετούμε την Πορτογαλία!

Ελπίζουμε να απολαύσατε το ταξίδι, όπως κι εμείς!

​

Δέσποινα Κλαδίτου

Αρετή Φλώρου

Αδριανή Χατζηφιλίππου