2 of 10

რა არის წყალბადური ბომბი?

წყალბადის ბომბი ჯერჯერობით ყველაზე ძლიერი გამანადგურებელი იარაღია, რაც კი კაცობრიობას შეუქმნია. ის განსხვავდება სტანდარტული ატომური ბომბისგან, როგორიც აშშ-მა იაპონიაში ჩამოაგდო მეორე მსოფლიო ომის მიწურულს. ორმა ატომურმა ბომბმა ჰიროსიმასა და ნაგასაკიში ჯამში 200 000 ადამიანი იმსხვერპლა. თუმცა წყალბადის ბომბი ბევრად ძლიერია. ბირთვული ფიზიკის ექსპერტების მიხედვით, ის შეიძლება ატომურ ბომბზე 1000-ჯერ ძლიერიც კი იყოს. საბჭოთა წყალბადის ბომბის „ცარ ბომბას” სიმძლავრე 50 მეგატონა ტროტილის ექვივალენტი იყო, იაპონიაში ჩამოგდებული „ბიჭუნასა” და „მსუქანასი” კი – „მხოლოდ” 15 და 21 კილოტონა.

3 of 10

როგორ შეიქმნა წყალბადის ბომბი?

წყალბადის ბომბი თავისი ენერგიის უმეტეს ნაწილს წყალბადის იზოტოპის ბირთვების შეერთებით წარმოქმნის. ატომური ბომბისაგან განსხვავებით, რომელიც ენერგიას ურანის ან პლუტონიუმის ბირთვის გახლეჩის, მძიმე ელემენტისგან მსუბუქი ელემენტების მიღების შედეგად წარმოქმნის, წყალბადის ბომბი პირიქით, საჭიროებს მსუბუქი ელემენტების მძიმე ელემენტად ქცევას მათი შეერთებით. ვინაიდან შეერთების რეაქციის განსახორციელებლად საჭიროა ძალზედ მაღალი ტემპერატურა, წყალბადის ბომბს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც თერმობირთვულ ბომბს ან სინთეზურ ბომბს.ირველი თერმობირთვული ბომბი 1952 წელს, აშშ-ს მიერ შეიქმნა. მისი ტესტირება ცენტრალური წყნარი ოკეანის მარჯნის კუნძულზე, ენივატოკზე მოხდა. თავდაპირველად ენივატოკი იაპონიას ეკუთვნოდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი აშშ-მ დაისაკუთრა და ბირთვული იარაღების სასინჯად იყენებდა. კუნძული 1980 წელს უსაფრთხოდ გამოცხადდა და იქ კვლავ იაპონელი ხალხი დასახლდა.

4 of 10

მეორე თერმობირთვული ბომბი 1 წლის შემდეგ, 1953 წელს რუსეთშიც, მაშინდელ საბჭოთა კავშირში შეიქმნა. სახაროვი და ტემი ბომბის ტესტირებაზე, მის მონტაჟზე მუშაობდნენ, სანამ ზელდოვიჩის ჯგუფი თეორიულად ხვეწავდა მას. იარაღი ცენტრალური ვოლგის რეგიონში, ქალაქ საროვში მონტაჟდებოდა, სადაც ადრე ერთ-ერთი ცნობილი მართლმადიდებლური მონასტერი იდგა. 1953 წლის 12 აგვისტოს საბჭოეთის H-ბომბის ტესტირება წარმატებით დასრულდა. ბომბის მასშტაბურობამ და დამანგრეველმა ძალამ მისივე შემქმნელი სახაროვიც კი გააცვიფრა. იგი წერს:“მე არ შემიძლია თვალი დავხუჭო იმაზე, თუ რაოდენ შემაძრწუნებელი და არაჰუმანურია ჩვენი ნაშრომი. თუმცა ომი, რომელიც ახლახანს დამთავრდა ასეთივე სასტიკი იყო. მე არ ვცოფილვარ ჯარისკაცი ამ ომში, თუმცა თავს ვგრძნობდი მეცნიერებისა და ტექნოლოგიური ომის ჯარისკაცად.”ეს ექსპერიმენტი 40 წლის მანძილზე დარჩა გასაიდუმლოებული. სახაროვი საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის სრულუფლებიან წევრად, სოციალური შრომის გმირად და სტალინის პრემიის ლაურეატად გამოაცხადეს. სახაროვმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სამჭოეთის სრულყოფილი წყალბადის ბომბის შექმნაში, რომლის ტესტირებაც 1955 წელს განხორციელდა.

აშშ-სა და სსრკ-ს შემდეგ თერმობირთვული იარაღი დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთსა და ჩინეთშიც შეიქმნა. ამ ხუთმა ქვეყანამ ჩამოაყალიბა ე.წ. ბირთვული კლუბი. ისინი ითვლებოდნენ ბირთვული იარაღის შექმნის უნარის მქონე ქვეყნებად. იგივე მცდელობა პაკისტანს, ინდოეთსა და ისრაელსაც ჰქონდათ, თუმცა მათ საჭირო მასალების საკმარისი რეზერვი არ აღმოაჩნდათ. უკრაინამ, ყაზახეთმა და ბელორუსმა (საბჭოთა კავშირში შემავალი ქვეყნები) თავისი მარაგები რუსეთს გადასცა.

6 of 10

რა წარმოადგენს ყალბადის ბომბის მექანიზმს?

წყალბადის ბომბის სასხლეტ მექანიზმს ატომური ბომბი წარმოადგენს. იგი თერმობირთვული ბომბის ცენტრშია მოთავსებული და შემოგარსულია ლითიუმის დეიტერიდით (ლითიუმისა და წყალბადის 2 მასის იზოტოპის, დეიტერიუმის ნაერთი). გარსის შემდეგ გამხლეჩი ნივთიერების სქელი ფენაა, რომელიც მჭიდროდ იჭერს შიგთავსს და ხელს უწყობს აფეთქების მასშტაბის ზრდას. ატომური აფეთქების შედეგად ლითიუმი იყოფა ჰელიუმად და ტრიტიუმად (წყალბადის 3 მასის იზოტოპი) და გამოთავისუფლდება ენერგია. ატომური აფეთქებისას ასევე წარმოიქმნება საჭირო ტემპერატურა დეიტერიუმის ტრიტიუმთან (50 000 000*ჩ) და ტრიტიუმის ტრიტიუმთან (400 000 000*ჩ) შეერთებისთვის. შეერთების რეაქციისას მიიღება საკმარისი რაოდენობის ნეიტრონები, რომლებიც წარმოშობენ ხლეჩას ბომბის გულში და შემდგომ ბომბის საფარი ნივთიერების ხლეჩასაც. წყალბადის ბომბის ცენტრის მახლობელ ზონაში ტემპერატურა იმდენად მაღალია, რომ აირად აქცევს ამ ზონაში არსებულ ყველა ნივთიერ ფორმას და წნევა ძლიერად მატულობს. წარმოქმნილი წნევა ბევრად აღემატება ატმოსფერულ ზნევას. სწორედ ეს ჭარბი წნევა წარმოშობს ე.წ. შოკურ ტალღას, რომელი სწრაფად, წრიულად ვრცელდება. რაც მეტ მანძილს გადის შოკური ტალღა, მით უფრო ეცემა წნევა. წყალბადის ბომბის ეფექტი დამოკიდებულია მისი გაშვების ადგილზე, ხდება ეს ჰაერში, მიწის ქვეშ თუ წყალში.

წყალბადის ბომბის მოქმედების მექანიზმზე დაყრდნობით თეორიულად შემუშავდა ნეიტრონული ბომბი და კობალტის ბომბი. ნეიტრონული ბომბი სუფთაა რადიაქტიურად, ანადგურებს ყველა სულიერს, თუმცა მინიმალურ ზიანს არენებს შენობა-ნაგებობებს. მისი სრული ანტონიმია კობალტის ე.წ. “ბინძური” ბომბი, რომელიც ტოვებს დიდი რაოდენობით რადიოაქტიურ ნარჩენებს. მასში ურანის ნაცვლად გამოიყენება კობალტი. მისი შედეგები სრულიად გამანადგურებელია.

7 of 10

ატომის დაშლა და ბირთული სინთეზი�

ჩრდილოეთ კორეამ ატომური ბომბები გამოსცადა 2006, 2009 და 2013,2016 წლებში. აფეთქებები ატომბირთვის გახლეჩის პრინციპით მოხდა – ატომების დაყოფით უფრო პატარა ატომებად. როგორც წესი, ამ დროს იყენებენ მძიმე რადიოაქტიურ ელემენტებს, როგორიცაა პლუტონიუმი და ურანი .

ატომბირთვის გახლეჩისას ენერგიის უზარმაზარი რაოდენობა გამოიყოფა. იგივე მეთოდით მუშაობს ატომური ელექტროსადგური, რომლითაც ქალაქების ელექტროენერგიით უზრუნველყოფა ხდება.

8 of 10

წყალბადური ბომბიმოქმედების პრინციპი მდგომარეობს ორი ან მეტი ატომის გაერთიანებაში, რასაც სინთეზი ეწოდება. ბირთვული სინთეზით იღებენ ენერგიას ვარსკვლავები, მათ შორის მზეც, რაც მათ სიმხურვალეს და სიკაშკაშეს ანიჭებს. შესაბამისად ადვილი წარმოსადგენია ასეთი ბომბის პოტენციური ძალა.

მიზეზი, რის გამოც ექსპერტები სკეპტიციზმს იჩენენ ჩრდილოეთ კორეის მიერ წყალბადის ბომბის დამზადებისადმი, ისაა, რომ ბირთვული სინთეზის დედამიწაზე გამეორება ძნელია. წყალბადის ბომბი ძალიან კომპლექსურია, რთული დასამზადებელი და ძნელია, ზუსტი მიმდევრობით მოხდეს მისი დეტონაცია.

იანგ უკმა, სამხრეთ კორეის თავდაცვისა და უსაფრთხოების ფორუმის უფროსმა მკვლევარმა, წარსულში განაცხადა, რომ თუკი 2016 წლის ტესტი რეალური იყო, ჩრდილოეთ კორეამ სავარაუდოდ გაძლიერებული ატომური ბომბი შექმნა და არა რეალური სინთეზის მოწყობილობა.

საკმარისია ამ ბომბების მექანიზმებს შევხედოთ, რომ სკეპტიციზმის მიზეზს მივხვდეთ.

ქვემოთ მოყვანილია მეორე გრაფიკული გამოსახულება, სადაც შედარებულია გაძლიერებული ატომური ბომბი და წყალბადის ბომბი. მძიმე წყალბადის განსაკუთრებული ფორმა, იგივე დეიტერიუმი, ორივე იარაღის ძირითადი კომპონენტია. ის იწვევს უფრო მეტი ატომის დაყოფას და შესაბამისად, უფრო მეტი ენერგიის ერთდროულად გამოყოფას.

9 of 10

თუმცა ბირთვული სინთეზის დასაწყებად უზარმაზარი ენერგიაა საჭირო – ამიტომ ჯერ ბირთვის გახლეჩის შედეგად ატომური ბომბი უნდა აფეთქდეს. ამგვარად წყალბადის ბომბი რეალურად ორი ბომბისგან შედგება: ბირთვის გახლეჩის ბომბი და ბირთვული სინთეზის ბომბი:

წყალბადის ბომბში გაძლიერებული ატომური ბომბი გამოყოფს მძლავრ რენტგენულ გამოსხივებას, რომელიც ბირთვული სინთეზის ბომბზეა კონცენტრირებული (ეს ხდება მანამ, ვიდრე დარტყმითი ტალღა წყალბადის ბომბს ააფეთქებს, რადგან რენტგენის სხივები სინათლის სიჩქარით მოძრაობენ, აფეთქების დარტყმითი ტალღები კი – არა).რენტგენის სხივების აფეთქების ნაკადი ბირთვული სინთეზის ბომბს აამოქმედებს, ქმნის იმდენად ძლიერ აფეთქებას, რომელიც საკმარისია ატომების გაერთიანებისთვის, მასალის ნაწილს წმინდა ენერგიად გარდაქმნის და შედეგად მიღებული აფეთქების ტალღა სიძლიერით ბევრად აღემატება ატომური ბომბისას.

1 of 10