KİMYASAL RİSK ETMENLERİ

KONUNUN GENEL AMACI

Katılımcıların;

işyerindeki sağlığı ve güvenliği olumsuz etkileyen kimyasal risk etmenleri hakkında bilgi sahibi olmalarını ve bu etmenlere karşı alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini öğrenmelerini sağlamaktır.

ÖĞRENME HEDEFLERİ

Bu dersin sonunda katılımcılar;

KONUNUN ALT BAŞLIKLARI

TANIMLAR

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDE

a) Patlayıcı, oksitleyici, çok kolay alevlenir, kolay alevlenir, alevlenir, toksik, çok toksik, zararlı, aşındırıcı, tahriş edici, alerjik, kanserojen, mutajen, üreme için toksik ve çevre için tehlikeli özelliklerden bir veya birkaçına sahip maddeler,

b) Yukarıda sözü edilen sınıflamalara girmemekle beraber kimyasal, fiziko-kimyasal veya toksikolojik özellikleri ve kullanılma veya işyerinde bulundurulma şekli nedeni ile işçilerin sağlık ve güvenliği yönünden risk oluşturabilecek maddeler,

c) Mesleki maruziyet sınır değeri belirlenmiş maddelerdir.

TANIMLAR

PATLAYICI MADDE

​

Atmosferik oksijen olmadan da ani gaz yayılımı ile ekzotermik reaksiyon verebilen ve/veya kısmen kapatıldığında ısınma ile kendiliğinden patlayan veya belirlenmiş test koşullarında patlayan, çabucak parlayan katı, sıvı, macunumsu, jelatinimsi haldeki maddelerdir.

TANIMLAR

EINECS, CAS, mg/m3

EINECS :

Kimyasal maddelerin Avrupa Envanteri.

CAS :

Kimyasal maddelerin servis kayıt numarası.

mg/m³ :

20 °C sıcaklıkta ve 101,3 Kpa. (760 mm civa basıncı) basınçtaki 1 m ³ havada bulunan maddenin miligram cinsinden miktarı

ppm :

1 m ³ havada bulunan maddenin mililitre cinsinden miktarı ( ml/ m ³ )

TANIMLAR

STEL

​

Bir çalışma gününün herhangi bir anında aşılmaması gereken 15 dakikalık zaman ağırlıklı ortalama maruziyet sınırı.

Maruziyetler 15 dakikadan uzun olmamalı ve bir günde 4 defadan fazla tekrarlanmamalıdır. Ardı ardına gelen maruziyetler arasındaki süre en az 60 dakika olmalıdır.

TANIMLAR

MAK değer, TWA

MAK değer:

Çeşitli kimyasal maddelerin kapalı işyeri havasında bulunmasına müsaade edilen ve orada günde sekiz saat çalışacak olanların sağlıklarını bozmayacak olan azami miktarı.

​

TWA :

Günde 8, haftada 40 saat çalışma süresince uzun süreli ve tekrar edilebilen maruziyetlerde çalışanların sağlığını bozmayacak zaman ağırlıklı ortalama konsantrasyonu.

TANIMLAR

OKSİTLENDİRİCİ MADDE, TOKSİK MADDE

Oksitleyici madde :

Özellikle yanıcı maddelerle olmak üzere diğer maddeler ile de temasında önemli ölçüde ekzotermik reaksiyona neden olan maddelerdir. Toksik madde :

Az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.

TANIMLAR

ZARARLI MADDE, ALEVLENİR MADDE

Zararlı madde :

Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.

Alevlenir madde :

Parlama noktası 21 0C - 55 0C arasında olan sıvı haldeki maddelerdir.

TANIMLAR

TAHRİŞ EDİCİ MADDE, AŞINDIRICI MADDE

Tahriş edici madde :

Mukoza veya cilt ile direkt olarak ani, uzun süreli veya tekrarlanan temasında lokal eritem, eskar veya ödem oluşumuna neden olabilen, aşındırıcı olarak sınıflandırılmayan maddelerdir.

Aşındırıcı madde :

Canlı doku ile temasında, dokunun tahribatına neden olabilen maddelerdir.

TANIMLAR

Çok kolay alevlenir madde, LD 50(Öldürücü Doz)

Çok kolay alevlenir madde :

0 °C’den düşük parlama noktası ve 35 °C’den düşük kaynama noktasına sahip sıvı haldeki maddeler ile oda sıcaklığında ve basıncı altında hava ile temasında yanabilen, gaz haldeki maddelerdir.

LD 50(Öldürücü Doz) :

Deney hayvanlarına belirli koşullarda ve doğrudan uygulanan toksik maddenin ,bu hayvan popülasyonunun %50’sini öldüren doz olarak tanımlanır.

TANIMLAR

Alerjik madde, Risk

Alerjik madde :

Solunduğunda, cilde nüfuz ettiğinde aşırı derecede hassasiyet meydana getirme özelliği olan ve daha sonra maruz kalınması durumunda karakteristik olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına neden olan maddelerdir.

Risk :

Kimyasal maddenin zarar verme potansiyelinin çalışma ve/veya maruziyet koşullarında ortaya çıkması olasılığıdır.

TANIMLAR

Üreme için toksik madde

​

​

Üreme için toksik madde :

Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde erkek ve dişilerin üreme fonksiyon ve kapasitelerini azaltan ve/veya doğacak çocuğu etkileyecek kalıtımsal olmayan olumsuz etkileri meydana getiren veya olumsuz etkilerin oluşumunu hızlandıran maddelerdir.

TANIMLAR

Mutajen madde, LC 50

Mutajen madde :

Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde kalıtımsal genetik hasarlara yol açabilen veya bu etkinin oluşumunu hızlandıran maddelerdir.

LC 50 (Öldürücü Konsantrasyon) :

Belirli bir süre içinde,çevrede bulunan kimyasal maddeye maruz kalan deney hayvanlarının % 50’sini öldüren madde derişimi olarak tanımlanır.

TANIMLAR

Çevre için tehlikeli madde, Tehlike

Çevre için tehlikeli madde :

Çevre ortamına girdiğinde çevrenin bir veya birkaç unsuru için hemen veya sonradan kısa veya uzun süreli tehlikeler gösteren maddelerdir.

Tehlike :

Bir kimyasal maddenin yapısal özelliği nedeni ile zarar verme potansiyelidir.

TANIMLAR

Mesleki maruziyet sınır değeri, İmmunotoksik Etki

Mesleki maruziyet sınır değeri :

Başka şekilde belirtilmedikçe, 8 saatlik sürede, çalışanların solunum bölgesindeki havada bulunan kimyasal madde konsantrasyonunun zaman ağırlıklı ortalamasının üst sınırıdır.

İmmunotoksik Etki :

Kimyasal bileşiğin bağışıklık sistemi üzerinde oluşturduğu etkidir

TANIMLAR

Solunum bölgesi, Kanserojen madde

Solunum bölgesi :

Merkezi, kişinin kulaklarını birleştiren çizginin orta noktası olan 30 cm yarıçaplı kürenin, başın ön kısmında kalan yarısıdır.

Kanserojen madde :

Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde kanser oluşumuna neden olan veya kanser oluşumunu hızlandıran maddelerdir.

TANIMLAR

Biyolojik sınır değeri, Sağlık gözetimi

Biyolojik sınır değeri :

Kimyasal maddenin, metabolitinin veya etkilenmeyi belirleyecek bir maddenin uygun biyolojik ortamdaki konsantrasyonunun üst sınırıdır.

Sağlık gözetimi :

Çalışanların belirli bir kimyasal maddeye maruziyetleri ile ilgili olarak sağlık durumlarının belirlenmesi amacıyla yapılan değerlendirmelerdir.

TANIMLAR

Çok toksik madde

​

​

Çok toksik madde :

Çok az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.

TANIMLAR

Kimyasal Madde, Müstahzar

Kimyasal Madde;

Doğal halde bulunan,üretilen,herhangi bir işlem sırasında veya atık olarak ortaya çıkan, kazara oluşan, ürünün kalitesini artırmak için katkı maddesi olarak eklenen, işlem sırasında ortaya çıkan her türlü safsızlıkları içeren her türlü element, bileşik veya karışımlardır.

Müstahzar:

En az iki veya daha çok maddeden oluşan karışım veya çözeltilerini.

TANIMLAR

Kolay alevlenir madde

Kolay alevlenir madde :

a) Enerji uygulaması olmadan, ortam sıcaklığında hava ile temasında ısınabilen ve sonuç olarak alevlenen,

b) Ateş kaynağı ile kısa süreli temasta kendiliğinden yanabilen ve ateş kaynağının uzaklaştırılmasından sonra da yanmaya devam eden katı haldeki,

c) Parlama noktası 21 0C 'nin altında olan sıvı haldeki,

d) Su veya nemli hava ile temasında, tehlikeli miktarda, çok kolay alevlenir gaz yayan maddelerdir.

TANIMLAR

Benzen benzol,

Benzin gazolin,

Etil alkol etanol

Hidrojen bromür bromik asit,

Hidrojen klorür hidroklorik asit, tuz ruhu

Nitrik asit kezzap,

Kerosen gazyağı,

Nitrojen Azot

Doğalgaz Metan

Sodyum hidroksit Kostik soda,

Vinyl klorür Klorethen,klor etilen,

Aseton Dimetil keton

Fosgen Karbonil di klorür

Asetilen Eten

KİMYASALLARIN İSİMLENDİRİLMESİ

KİMYASALLARIN

SINIFLANDIRILMASI

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

1. Ani, tekrarlanan veya uzun süreli maruziyet sonunda sağlığa zararlı olan;

​

B) Fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeniyle fiziksel ve kimyasal zarar verme riski taşıyan;

​

C) Çevreye zarar veren;

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

MEVZUAT

​

​

AVRUPA BİRLİĞİ KOMİSYON KARARLARINA GÖRE

TEHLİKELİ MADDELERİN VE MÜSTAHZARLARIN SINIFLANDIRILMASI, ETİKETLENMESİ VE AMBALAJLANMASI HAKKINDA YÖNETMELİK

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

•Patlayıcı

•Oksitleyici

•Çok kolay alevlenir

•Kolay alevlenir

•Alevlenir

•Çok toksik

•Toksik

•Zararlı

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

•Aşındırıcı

•Tahriş edici

•Hassaslaştırıcı

•Kanserojen

•Mutajen

•Üremeye toksik

•Çevre için tehlikeli

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

Avrupa Birliği sınıflandırmasında:

Sıkıştırılmış gazlar, radyoaktif maddeler, enfeksiyona neden olanlar ve diğerleri bu sınıflandırmadan ayrı sınıflandırmalar içinde yer almaktadır.

Ayrıca bu sınıflandırmaya tıbbi ve hayvansal ilaç, kozmetik, patlayıcı (mühimmat) pestisit, kimyasal atık, insan ve hayvan gıdası da dahil değildir.

Bu ürünlerin ayrı sınıflandırılma ve etiketleme kuralları bulunmaktadır.

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 1990 yılında kabul ettiği “Kimyasalların Kullanımında Güvenlik Hakkında 170 no’lu Sözleşme” ve “177 no’lu Tavsiye Kararı” ile kimyasalların üretimi, kullanımı, depolanması, taşınması kimyasal atıkların yok edilmesi ve işlenmesi, içerisinde kimyasal bulunan kapların bakım ve onarımında alınacak önlemleri sıralamıştır.

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

170 no’lu Sözleşme kimyasalların sınıflandırılmasında, kimyasalların özelliklerinin ve sebep olabilecekleri fiziksel ve sağlık zararlarının esas alınmasını, taşıma esnasında da Birleşmiş Milletler Teşkilatının Tehlikeli Maddelerin Taşınması ile ilgili Tavsiye Kararına (UNRTDG) uyulmasını öngörmektedir.

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

177 Sayılı Tavsiye Kararı:

​

• Bu tavsiye kararında kimyasalların;
• Vücudun herhangi bir kısmında meydana getirecekleri akut ve kronik sağlık sorununa neden olabilecek toksik özellikleri
• Parlama, patlama, oksitleme, tehlikeli reaksiyon verme gibi özelliklerin de içerecek şekilde fiziksel ve kimyasal karakteristikleri,

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

177 Sayılı Tavsiye Kararı:

​

• Aşındırıcı ve tahriş edici özellikleri,
• Alerjik ve hassasiyet oluşturma özellikleri
• Kansorejen etkileri,
• Teratojenik ve mutajenik etkileri
• Üreme sistemine etkileri

​

gibi özellikleri göz önünde bulundurularak sınıflandırılması önerilmektedir

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nun sınıflandırmasında;

​

• Parlayıcı
• Patlayıcı
• Oksitleyici
• Reaktif
• Zehirli
• Tahriş edici
• Aşındırıcı
• Hassasiyet oluşturucu

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

• Kanserojen olan
• Üremeyi etkileyen
• Mutajenik etkileri

​

olan kimyasallar yer almaktadır.

​

Çevreye zarar verenler, sıkıştırılmış gazlar, radyoaktif maddeler, enfeksiyona neden olanlar ve diğerleri için bir düzenleme yoktur.

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

Taşıma ile ilgili sınıflandırma da yaygın olarak kullanılmaktadır.

​

• Bu sınıflandırmada zararlı yüklerin taşınması, ambalajı ve etiketlenmesi ile ilgili düzenlemeler yer almaktadır.
• Bununla ilgili olarak BM tavsiye kararı, IMO tarafından geliştirilen zararlı kimyasalların gemilerde nakli ile ilgili sınıflandırması bulunmaktadır.

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

Ulusal düzenlemelerin pek çoğu da söz konusu uluslararası düzenlemelerle uyumlu olarak yapılmaktadırlar .

​

BM tarafından hazırlanan tavsiye kararı; UNRTDG

(The United Nations Committee for The Transport of Dangerous Goods)

kimyasalları 9 sınıfa ayırmaktadır.

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

1. Patlayıcı Maddeler

​

2.1 Parlayıcı Gazlar

​

2.2 Zehirli Gazlar

​

2.3 Yanıcı olmayan Gazlar

​

3. Parlayıcı Sıvı Maddeler

​

​

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

4.1 Parlayıcı Katı Maddeler

​

4.2 Kendiliğinden parlayıcı

maddeler

​

4.3 Su ile temas ettiğinde parlayıcı

gazlar oluşturan maddeler

​

5. Oksitleyici maddeler ve

organik peroksitler

​

​

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

TEHLİKELİ KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

6.1 Zehirli Maddeler

​

6.2 Bulaşıcı maddeler

​

7. Radyoaktif maddeler

​

8. Aşındırıcı maddeler

​

9. Farklı tehlikeleri olan maddeler

​

KİMYASALLARIN SINIFLANDIRILMASI

​

MALZEME GÜVENLİK

BİLGİ FORMLARI

TEHLİKELİ MADDE MÜSTAHZAR

Fiziko-kimyasal özellikler ;

Patlayıcı, oksitleyici, çok kolay alevlenir, kolay alevlenir, alevlenir,

İnsan Sağlığı üzerine etkiler;

Çok toksik, toksik, zararlı, aşındırıcı, tahriş edici, hassaslaştırıcı, kanserojen, mutajen, üreme için toksik ,

Çevre için tehlikeli özellikler;

Su ortamında tehlikeli - Karasal ortamda tehlikeli

En az birine sahip madde / müstahzar.

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

Güvenlik Bilgi Formu ( GBF )

​

Tehlikeli madde / müstahzarların

( Tehlikeli kimyasallar );

​

• Risklerini
• Güvenli taşınım ve kullanımını
• Kaza halinde alınması gerekli önlemleri

​

içeren belge.

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

YASAL DÜZENLEME

İlk düzenleme ;

​

• Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği ( 11 Temmuz 1993 )
• Güvenlik Bilgi Formlarının Düzenlenmesine ilişkin Usül ve Esaslar Tebliği ( 11 Mart 2002 )

​

GBF larının hazırlanması ve dağıtılması için usül esaslar 11 Mart 2003 yılından itibaren uygulanmaktadır.

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

YASAL DÜZENLEME

​

İkinci düzenleme ;

​

• Tehlikeli Maddeler Ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması Ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik

​

( 26 Aralık 2008 ; 27092 RG , 5. mükerrer )

26 Aralık 2009 itibari ile yürürlüğe girdi.

TKY ve GBF Tebliği yürürlükten kalktı.

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanacak kimyasallar

• Tehlikeli olarak sınıflandırılmış ,

‘’Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkında Yönetmelik ‘’

( 26 Aralık 2008 ; 27092 RG , 5. mükerrer )

​

• piyasaya arz edilmesi hedeflenen / arz edilen

madde / müstahzarlar ;

- sanayi kimyasalı

- bitki koruma ürünü

- biyosidal

​

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanması

• Hazırlanmasından sorumlular

( piyasaya arz edenler ) ;

- Üretici ( kendi ürünleri )

- İthalatçı ( ithal ettiği ürünler )

• Hazırlayacaklar ;

Güvenlik bilgi formlarının hazırlanmasına ilişkin personel belgelendirmesi konusunda akredite olmuş kuruluş tarafından belgelendirilmiş kişiler.

• Güncellenmesi ;

Teknik gelişmelere bağlı olarak

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanması

• GBF de yer alacak bilgiler ;

İki bölüm halinde ,

örnek formatı yönetmeliğin Ek-1’inde

​

• GBF ,1.Bölüm ;

- hangi mevzuata göre hazırlandığı,

- madde/müstahzarın adı,

- hazırlanma tarihi,

- güncellenmişse tarihi ve kaçıncı düzenleme olduğu,

- sayfa ve form numarası

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanması

GBF , 2.Bölüm ( 16 Başlık halinde , Rehberi Yönetmelik Ek-2 ) ;

1 ) Madde / Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı,

2 ) Bileşimi / İçindekiler Hakkında Bilgi,

3 ) Tehlikelerin Tanıtımı,

4 ) İlk Yardım Önlemleri,

5 ) Yangınla Mücadele Önlemleri,

6 ) Kaza Sonucu Yayılma Önlemleri,

7 ) Elleçleme ve Depolama,

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanması

8 ) Maruziyet Kontrolleri / Kişisel Korunma

9 ) Fiziksel ve Kimyasal Özellikler,

10 ) Kararlılık ve Tepkime,

11 ) Toksikoloji Bilgisi,

12 ) Ekoloji Bilgisi,

13 ) Bertaraf Etme Bilgileri,

14 ) Taşımacılık Bilgisi,

15 ) Mevzuat Bilgisi,

16 ) Diğer Bilgiler.

​

• GBF ‘nin dili ; Türkçe

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanması

• Dağıtılmasından sorumlular ( piyasaya arz edenler ) ;

- Üretici , İthalatçı , Dağıtıcı

• Dağıtım şekli ;

- Elektronik ortamda / Yazılı metin olarak,

- Ücretsiz.

• Dağıtım zamanı ;

- İlk teslimatta ( en geç ),

- Güncellemede ; güncelleme tarihi dikkate alınarak, 12 ay öncesine kadar tehlikeli kimyasalın verildiği kullanıcıya , en geç 3 ay içinde.

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

GBF hazırlanması

Kimyasalın etiket bilgilerinde ;

- Tehlikeli özellik belirtilmişse

( işaret ve sembol ),

- Risk cümlecikleri, güvenlik tavsiyeleri varsa

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMLARI

​

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

​

Akciğerlerde alerjik reaksiyonlar bakteri ve mantara solunum yolu ile temasla da oluşabilir.

Örneğin çiftçi akciğeri denilen hastalık, kuru saman veya şeker kamışına temastan dolayı gelişen bir olaydır.

Ayrıca pek çok kimyasalın solunabilir parçacıkları, solunduğu zaman akciğerlerde birikir ve pnömokonyoz denilen hastalıklara sebep olur.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

Merkezi Sinir Sistemi:

​

• Merkezi sinir sistemi organik çözücülerin tehlikeli etkilerine duyarlıdır.
• Bu çözücülerin pek çoğu birçok etkisinin yanında narkotik etkiye sebep olur, örneğin toluen, triklor etilen bağımlılık yapabilir, hekzan merkezi sinir sistemi felçlerine neden olabilir.
• Ayrıca kurşun, civa, mangan gibi ağır metallerde sinir sistemine etki eder.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

Kan Dolaşım Sistemi:

• Çözücülerin zıt etkilerine hedeftir. Bilindiği gibi kan hücreleri kemik iliğinde oluşur.
• Benzen kemik iliğine etki ederek lenfosit hücrelerde mutasyona neden olur.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

• Kurşun (Pb) ve bileşikleri de kan problemlerine neden olan kimyasallara klasik bir örnektir.

Kurşun (Pb) eğer kana geçerse, eritrositlerde bulunan enzim aktivitelerini inhibe ederek kronik kurşun Pb zehirlenmesine neden olur.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

• Karaciğer:

Karaciğer kandaki istenmeyen maddeleri parçalayan ve arıtma görevi gören bir organdır. Karaciğer bozukluklarının belirtileri ancak çok ciddi hastalıklarda ortaya çıkar.

Aflatoxin gibi doğal kaynaklı kimyasallar ile karbontetraklorür (CCl4), kloroform, vinilklorür vb. çözücüler, karbon sülfür, poliklorlubifeniller karaciğer için çok büyük tehlike oluşturan belli başlı kimyasallardı

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

• Böbrek:

​

Karbontetraklorür (CCl4) böbreklerin fonksiyonunu bozan ve tahriş eden en zararlı kimyasallardan biridir.

Ayrıca böbreğe zarar veren maddelerin başında Civa (Hg), kadmiyum (Cd), Krom (Cr), Demir (Fe), Altın (Au) gibi ağır metaller gelmektedir.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL RİSKLER

• Bir kimyasalın zehir etkisi gösterebilmesi kendisinin veya metabolitinin “yeterli miktarda” etki yerine ulaşması ve belirli süre burada bulunmasına bağlıdır.

​

• Ayrıca toksik etki şiddeti yani toksisitesi bu etki yerindeki miktarı ve kalma süresi; absorbsiyon, dağılım, biyotransformasyon ve atılım hızlarına bağlıdır.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL ETKİLEŞİMLERİ

Aynı anda organizmaya giren iki kimyasal birbirinin fizyolojik etkisini 3 şekilde etkileyebilir.

​

• Bağımsız etki
• Sinerjik etki
• Antagonizma

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL ETKİLEŞİMLERİ

• Bağımsız etki

Her iki madde birbirinden tamamen ayrı bağımsız fizyolojik etkide bulunabilir.

​

• Sinerjik etki

Aynı organda aynı yönde ve aynı şekilde etki ediyorlarsa “Sinerjik etki” ortaya çıkar. Sinerjik etki Additif etki veya potansiyalizasyon şeklinde görülür.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL ETKİLEŞİMLERİ

• Additif etki:

Organizmaya giren ve aynı yönde etki gösteren 2 kimyasalın toplam etkisi bunların bir birlerinden ayrı iken gösterdikleri toksikolojik etkinin toplamına eşittir. (1+1=2).

Örnek: Organafosforlu insektisitler dialipos, naled ve paration gibi maddeler temas edildiğinde görülen toplam etki her bir kimyasala tek tek maruz kalındığında görülen etkinin toplamıdır.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL ETKİLEŞİMLERİ

• Potansiyalizasyon:

Bir kimyasal, diğerinin etkisini arttırır. Böylece birinci madde potansiyatör olarak etki eder ve toplam etkide her iki kimyasalın kendi etkilerinin toplamından fazladır (1+1=4).

Asbeste maruziyetle birlikte sigara içiminde görülen akciğer kanseri asbeste maruziyet sonrası içenlerde içmeyenlere göre 40 defa fazladır.

KİMYASAL RİSKLER

KİMYASAL ETKİLEŞİMLERİ

• Antagonizma

Bir kimyasalın etkisi başka bir kimyasal tarafından ortadan kaldırılabilir (1+1=0). Yani iki maddeden biri diğerine zıt etki edebilir.

Bu etkiden zehirlenmelerde antidotunu bulmak için yararlanılır.

​

• Potansiyalizasyon

Bir kimyasalın diğerinin etkisini artırması

KİMYASAL RİSKLER

PATLAYICI ORTAMLARIN

TEHLİKELERİNDEN

ÇALIŞANLARIN

KORUNMASI

HAKKINDA YÖNETMELİK

PATLAYICI ORTAM

Yanıcı maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik koşullar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışımdır.

MEVZUAT

KAPSAM

• Madde 2 — Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren ve patlayıcı ortam oluşması ihtimali bulunan işyerlerini kapsar.

​

• Ayrıca; Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde kullanılacak her türlü taşıma aracı bu Yönetmelik kapsamındadır.

MEVZUAT

KAPSAM DIŞI

a) Hastalara tıbbi tedavi uygulamak için ayrılan yerler ve tıbbi tedavi uygulanması,

b) Gaz Yakan Cihazlara Dair Yönetmelik (90/396/AT) kapsamında yer alan cihazların kullanılması,

c) Patlayıcı maddelerin ve kimyasal olarak kararsız halde bulunan maddelerin üretimi, işlemlerden geçmesi, kullanımı, depolanması ve nakledilmesi,

d) Sondaj yöntemiyle maden çıkarma işleri ile yeraltı ve yerüstü maden çıkarma işleri,

e) Uluslararası antlaşmaların kapsamında bulunan kara, hava ve su yolu taşıma araçlarının kullanılması,

bu Yönetmelik kapsamı dışındadır.

MEVZUAT

KAPSAM DIŞI

MEVZUAT

LABORATUARDA ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER

1. Ağızla pipet kullanılmaması,
2. Pipetle çalışırken baloncuk oluşmasına dikkat edilmesi,
3. Pipet yerine iğne ve şırınga kullanılmaması,
4. Özelerin kullanılmadan önce soğutulması,
5. Tüp kapakları açıldığında tüp ağzının alkollü bez ile örtülmesi,
6. Tüm tehlikeli işlemlerin Biyolojik Güvenlik Kabininde yapılması,
7. Santrifüj işleminin iyi havalandırılan bir odada yapılması, sağlam plastik tüp kullanılması
8. Parenteral enjeksiyon ve aspirasyon iğnesi kilitlenen enjektörle yapılması, iğne enjektörden ayrılırken alkollü bezle tutulması,
9. Kullanılmış iğne ve enjektörlerin doğruca dar ağızlı sağlam kaplara atılması,
10. Tüm kontamine materyalin atılmadan önce otoklavdan geçirilmesi,
11. Tüm kontamine cam ve pipetlerin otoklava gitmeden önce dezenfektanlı kaplara alınması,
12. Laboratuvarlarda yemek, içmek ve sigara içmenin yasaklanması,
13. Çıkarken ellerin yıkanması, önlüklerin laboratuvarlarda bırakılması,
14. Serum veya örnek saklanan buzdolabında yiyecek bulunmaması.

ŞİMDİ ÇAY SAATİ