კომპოზიტების მართლწერა 

​

ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კორტოხის საჯარო სკოლის ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი :

 გულვარდი ბოლქვაძე

Gulobolqvadze123@gmail.com

​

კომპოზიტების მართლწერა

​

• კომპოზიტებს ისეთ სიტყვებს უწოდებენ, რომლებიც რამდენიმე (ორი ან მეტი) დამოუკიდებელი სიტყვების (ფუძის ან ფორმის) შეერთებით არის წარმოქმნილი .

​

​

• კომპოზიტების შესატყვისია ტერმინი "რთული სიტყვა" 

ერთცნებიანი კომპოზიტები

• ერთცნებიანი კომპოზიტები
• მრავალცნებიანიკომპოზიტები

​

ერთად, უდეფისოდ იწერება

• ფუძეგაორკეცებული კომპოზიტები რომელთა ნაწილების  მნიშვნელობა გასაგებია, სიტყვას კი ახალი, სრულიად განსხვავებული მნიშვნელობა აქვს.  (წამწამი,თავთავი...)
• ფუძეგაორკეცებული კომპოზიტები, რომელთა ნაწილები მნიშვნელობას მოკლებული მარცვლებია (ბაჯბაჯი, ჩიფჩიფი, კაწკაწი..)
• ფუძეგაორკეცებული კომპოზიტები, რომელთა ფუძეში ბგერის შეცვლა ან დამატება ხდება (ჩხარაჩხური,არემარე,ავანჩავანი,
• კანტიკუნტად)

​

ერთად, უდეფისოდ იწერება

ერთად, უდეფისოდ იწერება

• ორი სიტყვის შეერთების შედეგად მიღებული კომპოზიტები, მიუხედავად იმისა თუ რომელი ბრუნვის ფორმითაა წარმოდგენილი, რთული ფუძის შემადგენელი წირველი   ნაწილი  (ჯარისკაცი, ძმისწული, შვილიშვილი, დედინაცვალი, მზეთუნახავი, გულკეთილი, ლომგული, გონებამახვილი...)

ერთად, უდეფისოდ იწერება

• აგრეთვე, მრავალწევრიანი  (ნაირფუძიანი) კომპოზიტები  რომლებიც დაირთავენ წარმომქნელ სუფიქსებს : -ულ; -ა; -ობა; -ება; -იან...

 თავგზააბნეული , თავქუდმოგლეჯილი, წვერულვაშგათეთრებული, შავთვალა; ცისფერთვალება; სტუმარმასპინძლობა, დედაშვილობა, დაბალქუსლიანი, მთაგრეხილი და ა.შ.

მრავალცნებიანი კომპოზიტები

   ცნობისათვის : მრავალცნებიანია კომპოზიტი, რომლის მნიშნელობა უდრის შემადგენელი ფუძეების მნიშვნელობათა ჯამს  (დედ-მამა; ცოლ-ქმარი; რაჭა-ლეჩხუმ-იმერეთი).

• გახსოვდეთ!

   ორ- და მეტცნებიანი  კომპოზიტის ნაწილებს შორის შეიძლება "და„ კავშირის ჩასმა.

    ყველა ორ- და მეტცნებიანი კომპოზიტი იწერება დეფისით.

​

დეფისით იწერება:

• რთული სიტყვები,რომლებიც მიღებულია მნიშვნელობის მხრივ ერთმანეთთან დაკავშირებული ფუძეების გაერთიანებით
• (დედ-მამა, და-ძმა, ოქრო-ვერცხლი, ქართლ-კახეთი)
• სინონიმური მნიშვნელობის  რთული სახელები  (სიცილ-კისკისი,

ბედ-იღბალი, ძალ-ღონე)

• ანტონიმური მნიშნელობის რთული სიტყვები (დიდი-პატარა, სიკვდილ-სიცოცხლე)
• რიცხვითი სახელების ფუძის გაორკეცებით მიღებული კომპოზიტები (ორ-ორი,ათ-ათი).
• ფუძეგაორკეცებული ზედსართავები (ცხელ-ცხელი,პატარ-პატარა).

.

• სახელის ფუძის გაორკეცების შედეგად მიღებული ბრუნვის ნიშნის უქონელი ზმნიზედები (ტყე-ტყე,მინდორ-მინდორ)
•  ერთი და იმავე ფუძის მქონე,მაგრამ ზმნისწინით განსხვავებული რთული ზმნები (აივლ-ჩაივლის, მიიხედ-მოიხედა) 
• ან სხვადასხვა ფუძის მქონე გაერთიანებული ზმნები  

(გააცივ-გააცხელა,გაათეთრ-გააშავა).

• შერწყმული დანართი, რომლის პირველი წევრი ფუძის სახითაა წარმოდგენილი (პრემიერ-მინისტრი, სახლ-მუზეუმი)
•  უცხოური ვიცე- პრეფიქსით და ქართული ვაი- პრეფიქსით დაწყებული კომპოზიტები : ვიცე-პრეზიდენტი,ვიცე-მერი, ვაი-მეცნიერი,ვაი-კრიტიკოსი.

კუთვნილებითი კომპოზიტები: 

•  კუთვნილებით კომპოზიტები, შემადგენელ ფუძეთა რაოდენობის მიუხედავად, ერთად იწერება  (მაღალქუსლიანი, ხუთსართულიანი, ნაბდისქუდიანი, ლამაზკაბიანი)
• თუ კუთვნილებით კომპოზიტს წინ უძღვის -ძე ან -ში თანდებულის მქონე ადგილის შემთხვევაში უნდა დავწეროთ ორი სიტყვა (თავზე ხელაღებული, ბალიშში  თავჩარგული)
•  თუ კუთვნილებითი კომპოზიტის პირველი ნაწილი რიცხვითი სახელია, რომელიც ციფრით  (ან რაიმე სიმბოლოთი) არის წარმოდგენილი, მომდევნო სახელს იგი დეფისით უკავშრდება  (5-ადგილი, 20-თეთრიანი).

გახსოვდეთ!

• თუ ორმნიშვნელობიან დეფისიან კომპოზიტს სიტყვის საწარმოებელი  აფიქსი დაერთის, მისგან ნაწარმოები ახალი სიტყვა ერთად ( უდეფისოდ ) დაიწერება და-ძა,მაგრამ დაძმური;ცოლ-შვილი,მაგრამ ცოლშვილიანი.
• ზოგჯერ სიტყვის მნიშნელობა დამოკიდებულია კომპოზიტის მართლწერაზე, მაგალითად: ხარ-კამეჩი(ხარი და კამეჩი) ცოცხალ-მკვდარი (ცოცხალი და მკვდარი).

გადადი ლინკზე და შეასრულე დავალება:

• Document2.docx