Duiding Kapstokkennota KOV 

Directiecongres SO Mechelen-Brussel

07/03/2024

11u-12u30

Inhoud

• INLEIDING
• KAPSTOKKENNOTA
• IN DIALOOG - getuigenis
• TRAJECT IDENTITEIT IN DIVERSITEIT

2

3

Religie als horizon, bron van hoop

4

Dialoog is (ook) loslaten

5

Kruisvaarder of minderbroeder?

6

Kapstokken voor een vernieuwd gesprek over levensbeschouwelijke symbolen en kentekens

7

Aanleiding

8

Aanpak

• Consultatierondes en dialoog
• Vernieuwd gesprek faciliteren: sereen en wars van polarisering
• Nota: inhoudelijk antwoord vanuit project KDS
• UITDRUKKELIJKE KEUZE OM LEVENSBESCHOUWELIJKE SYMBOLEN TOE TE LATEN

​

​

9

• Vernieuwde belangstelling + vraag naar handvatten (2022-2023)
• Diverse beweegredenen
• Aandeel studenten met migratieachtergrond in lerarenopleiding
• Lerarentekort
• Kan ons korps meer de diversiteit van de samenleving weerspiegelen?
• Wat betekent het vandaag om een katholieke dialoogschool (KDS) te zijn?

​

• Maatschappelijke evoluties
• Secularisering, pluralisering, detraditionalisering
• Vraag naar identiteit en zingeving
• (super)Diversiteit
• Islam en hoofddoek

​

10

De nota: �‘Kapstokken voor een vernieuwd gesprek over levensbeschouwelijke symbolen en kentekens’

1. Inleiding
2. Insteek vanuit de huidige situatie en argumenten
3. Inhoudelijke insteek vanuit project katholieke dialoogschool
4. Juridische insteek
5. Pedagogische insteek: levensbeschouwelijke diversiteit en kentekens in een opvoedingscontext
6. Overleg met vertegenwoordigers van de islam
7. Pragmatisch-maatschappelijke discussiepunten
8. Conclusies en aanbevelingen

​

​

11

2) Insteek vanuit de huidige situatie en argumenten

• Personeel
• Verhoogde vraag (ondersteunend personeel, BaO > SO)
• Argumenten (pro en contra): pedagogisch-didactische kwaliteit + engagement, context school, rkg in BaO…
• Argumenten contra; geen afspraken op niveau bestuur/SG: opbouwen rechten
• Kan beleid verschillen t.a.v. leerlingen – leraren?

​

​

​

12

• Leerlingen

13

1 (minderheid)

Toelaten levensbeschouwelijke symbolen eventueel met ad hoc verbod als problemen opduiken

Of: gedoogbeleid

3

School als thuissituatie, bij uitstappen, oudercontact… zijn levensbeschouwelijke kentekens wel toegelaten

2

Alle hoofddeksels altijd verboden als kledijvoorschrift

​

4

Algemeen verbod (neutraliteit)

Risico discriminatie

Eventueel wel katholieke

​

• Andere onderwijsverstrekkers:
• GO!: algemeen verbod (neutraliteit) 🡪 herhaaldelijk veroordeeld
• Provinciaal: geen algemene regel
• Gemeentelijk en stedelijk: neutraliteitsverklaring (actief pluralisme)

14

3) Inhoudelijke insteek vanuit project katholieke dialoogschool

• ID-driehoek, engagementsverklaring en visietekst
• Levensbeschouwelijke diversiteit op school (p.5 van de nota)
• Kds: Interlevensbeschouwelijke dialoog bij leerlingen en medewerkers ondersteunen
• Dialoog en ontmoeting 🡪 verschillen niet verzwegen
• Toelating: identiteit is immers iets dat zich ook concreet uit in praktijken en symbolen
• Leraren als rolmodel
• Mandaat RKG in BaO
• Het mandaat rkg is géén voorwaarde voor aanstelling of benoeming als kleuterleider of onderwijzer.
• Iemand zonder mandaat rkg kan “klastitularis zijn terwijl iemand anders de lestijden godsdienst verzorgt of via co-teaching met iemand die wél over een mandaat beschikt”.

15

• Levensbeschouwelijke diversiteit op school

​

16

4) Juridische insteek

• Een verbod op levensbeschouwelijke kentekens mogelijk, maar niet elk verbod is gerechtvaardigd
• Het verbod in overeenstemming zijn met het pedagogisch project van een school én mag een school géén specifieke levensbeschouwing viseren (verbod op discriminatie).
• Vernieuwde visie SG + opname in personeelsreglement
• Terminologie: hoofddeksel/hoofddoek

​

​

​

17

• Vanuit juridisch oogpunt moeilijk vast te leggen wat kan en mag�bv. Rechtspraak van het EHRM en de RVS wijzen proselitisme als argument voor een ‘preventief’ verbod van hoofddoeken op leerlingenniveau af en geeft aan dat het op schoolniveau voor individuele gevallen moet behandeld worden. Rechtspraak van het Antwerps Hof Van Beroep spreekt dat in de praktijk dan weer tegen en beroept zich op het neutraliteitsbeginsel.
• Consequent zijn
• 2 mogelijkheden:
• Alle lev. kentekens zijn toegelaten, eventueel met ad hoc beperkingen
• Vanuit eigen katholieke identiteit alleen katholieke levensbeschouwelijke kentekens toe te laten.

18

5) Overleg met vertegenwoordigers van de islam

• Levensbeschouwelijke kentekens niet beperkt tot hoofddeksels en hoofddoeken
• Vertegenwoordigers
• Principieel: hoofddoeken zouden toegelaten moeten zijn voor alle personeelsleden
• Wat leerlingen betreft, vanaf het secundair onderwijs.
• Anderzijds zijn tussenvormen die het dragen van de hoofddoek modelleren, voor de vertegenwoordigers aanvaardbaar, zeker als die kunnen voorkomen dat het alternatief een algemeen verbod is.

​

19

8) Conclusies en aanbevelingen

• Bestuur beslist 🡪 reglementaire verankering via school- en personeelsreglement
• In wezen maar twee mogelijkheden juridisch: �katholieke scholen laten enkel katholieke levensbeschouwelijke tekens toe, of ze laten alle levensbeschouwelijke tekens toe.
• Pleiten voor neutraliteit (geen levensbeschouwelijke tekens) keert zich tegen het wezen van het katholiek onderwijs
• Vanuit het perspectief van de katholieke dialoogschool is het toelaten van levensbeschouwelijke kentekens en hoofddeksels principieel de standaardpositie; de afwijking ervan kan enkel op basis van contextfactoren gebeuren (proselitisme in de lokale gemeenschap, groepsdruk, leerlingenstromen, houding van andere scholen en onderwijsverstrekkers, draagvlak bij team en ouders, veiligheidsvoorschriften, maturiteit …).
• Engagement van allen: gastvrijheid, wederzijds respect
• Kan het beleid ten aanzien van leraren verschillen van dat ten aanzien van leerlingen?
• Vermijden dat bepaalde groepen geviseerd worden:
• Poetspersoneel, busbegeleiders en begeleiders in de opvang �VS�onderwijzend personeel
• Tot welk beleid men ook komt, de gedragenheid ervan komt op de eerste plaats, als vrucht van de gevoerde dialoog.

​

20

Diversiteit op macroschaal

21

Grote regionale verschillen (meso-schaal)

• Hieronder enkele globale data van de scholen die deelnemen aan de sessie
• Vilvoorde springt eruit qua diversiteit
• Mechelen springt eruit qua superdiversiteit

​

22

23

24

In dialoog: Religieuze hoofddeksels op Sancta Maria Aarschot

25

Sancta Maria AaRSCHOT

• 908 leerlingen
• 1^e tot 7^e jaar
• A- en B- stroom en alle finaliteiten
• Vooral domeinen
• Economie en Organisatie
• Maatschappij en Welzijn

​

SMA

• Historiek
• Onze aanpak
• Enkele voorbeelden

​

Historiek

• + 15 jaar geleden: Sikh
• Schoolbestuur SMA: alle religieuze hoofddeksels
• Scholengemeenschap volgde

​

Historiek

• Daaropvolgende jaren: leraren op SMA hadden kritiek:
• SMA is de enige school in de SG
• steeds meer leerlingen
• gedwongen tot hoofddoek?
• leerlingen leren om hoofddoek af te zetten?

​

Historiek

• Afspraak in de SG verwaterd
• 2 jaar geleden: opnieuw op de agenda van Radiso
• Consensus om religieuze hoofddeksels toe te staan
• Schoolbestuur volgde cf religieuze dialoogschool
• Momenteel 20-tal leerlingen

​

Schoolreglementen SG

• Op school en op uitstap pas je je kleding, sieraden en haardracht aan zodat je het leren bij jezelf en bij anderen zo optimaal mogelijk maakt. Bij praktijklessen (in werkhuizen, keukens en laboratoria), bij LO en zwemmen zijn je kleding, haardracht en schoeisel aangepast aan de normen voor veiligheid en hygiëne. Op stage pas je loyaal de kledingcode toe die de stageplaats voorschrijft, ook wanneer die strenger is dan op school gebruikelijk.

​

Aanpak

• Pragmatisch
• We bekijken de hoofddoek niet als een probleem.
• Verbod zou buiten proportie zijn.

​

Voorbeelden

Belangrijk voor moslima's

• De hoofddoek is voor moslimleerlingen fundamenteel belangrijk.
• Pragmatisch benaderen
• Bewust niet als een big issue zien
• Aanpak werkt

​

LO, koken, Labo’s

Specifieke kledingrichtlijnen tijdens deze lessen omwille van veiligheid en hygiëne, o.a.:

• haren bij elkaar gebonden
• geen gelnagels
• juiste sportschoenen
• en ook een aansluitende hoofddoek

​

Stage

• Verplichten niet om hoofddoek af te zetten
• Zoeken stageplaats waar hoofddoek toegestaan is
• In gesprek gaan met stageplaats

​

Radicale beleving van het geloof�

• Gebeurt zelden
• Zwemmen, natuurwetenschappen, meisjes/jongens
• Gesprek gaan met ouders
• Geen toegevingen over kern van de zaak
• Wel praktische afspraken
• Meestal succes, soms niet

​

Peer pressure

• Bestaat voor elke tiener
• Alert voor blijven
• Valt op als bepaalde leerlingen plots wel hoofddoek dragen
• Gesprek aangaan
• Moslima’s met en zonder hoofddoek

​

Reacties van leerlingen

• Pet of kap moeten wel af
• Begrijpen verschil met hoofddoek

​

Conflicten nav hoofddoek?

• Zijn er inderdaad
• Racisme
• Gevoelig punt bij ruzie

​

Conclusie

• SMA is een school die de maatschappij weerspiegelt waarin we leven.
• Begeleiden leerlingen bij het leren samenleven in diversiteit
• Zetten daartoe pragmatische methodes in
• Hoofddoek niet benaderen als een probleem
• Concept van de katholieke dialoogschool is leidraad.

​

Professionaliseringstraject: Identiteit in diversiteit

Intake

Opzet

• Je gaat in gesprek en verkent verschillende invalshoeken, standpunten en visies die in de scholen, het bestuur, en scholengemeenschappen aanwezig zijn.​
• Je bepaalt met welke stakeholders en in welke volgorde er in dialoog wordt gegaan.​
• Je plant in overleg en na afstemming concrete stappen (overleg/professionalisering… ) in dit traject.​
• Je kiest in overleg met elkaar wat je wil gerealiseerd zien op het einde van het traject.

​

44

Wij voeren samen de dialoog binnen een aantal kaders en vanuit verschillende perspectieven

• Aandacht voor een participatief proces in gelijkwaardig partnerschap
• Aandacht voor inhoudelijke onderbouwing
• Aandacht voor klimaat en veiligheid in de groep
• Kerngroep als PLG
• Autonomie over regie
• Engagement voor het proces in afstemming
• Onderzoekende houding
• Delen, reflecteren in dialoog

​

46

47

Team (vb)

1. Voorstellen traject

2. Intake & doelen

Kerngroep

4. Dialoogsessie 1

= breed

6. Tussentijdse evaluatie

7. Evaluatie

8. Opvolging

5. Dialoogsessie 2

Ouders

Leerlingen (vb)

3. Inhoudelijke sessie

specifiek

Afspraken

• Doel:
• Leervraag op scherp:

​

​

​

​

​

• Data:
• Wie:
• Doet wat:

49

Afsluit en evaluatie

50