Επιμορφωτική συνάντηση

Από την σχολική Ένταξη στην Παιδαγωγική της συμπερίληψης σε μαθητές με προβλήματα συμπεριφοράς

​

ΜΕΛΗ ΕΔΥ:

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΕΚΑ

Κοινωνική Λειτουργός Msc

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ι. ΡΕΜΠΕΛΟΣ

Σχολικός & κοινωνικός Ψυχολόγος Msc

Στόχοι παρουσίασης

• Αποσαφήνιση των όρων Ένταξη, Συνεκπαίδευση
• Προβλήματα συμπεριφοράς.
• Γνωριμία με την αναγκαιότητα εφαρμογής προγραμμάτων συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.

​

Ερωτήματα - Προβληματισμοί

• Τι είδους εκπαίδευση θέλουμε;
• Το ενιαίου τύπου σχολείου είναι ένα σχολείο για όλους;
• Ο ρόλος του Δασκάλου στην επίλυση των προβλημάτων συμπεριφοράς
• Ποιος ορίζει το είδος των προγραμμάτων παρέμβασης
• Σχέση οικογένειας - σχολείου

Ένταξη (Intergration)

ή

Συμπερίληψη (Inclusion)

​

ως λύση στα προβλήματα συμπεριφοράς

Τι σημαίνει Ένταξη στην πράξη;

Ένταξη= Intergration – intergrare,

ολοκληρώνω, συμπληρώνω

Η συστηματική τοποθέτηση ενός ατόμου σε ένα σύνολο, ώστε να αποτελεί μέρος του και μέσα από αυτή τη διαδικασία να φτάσει στην ολοκλήρωσή του. Μέρος της αυτοπραγμάτωσης κατά Maslow.

Τι σημαίνει Ένταξη στην πράξη;

• Στο χώρο της εκπαίδευσης η πρώτη αναφορά με αφορμή το Warnock report 1978.
• Warnock report:

Εισαγωγή της έννοιας Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες

Πάνω σε αυτή την έκθεση στηρίζεται η Αρχή της Ένταξης

Τρείς τύποι Σχολικής Ένταξης

• Χωρική Ένταξη: Η εκπαίδευση των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες γίνεται στα γενικά σχολεία αλλά σε ξεχωριστές μονάδες- Επαφή περιορισμένη
• Κοινωνική Ένταξη: Η εκπαίδευση γίνεται χωριστά αλλά έχουν κοινές δραστηριότητες.
• Λειτουργική ένταξη: Τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες παρακολουθούν ειδικό πρόγραμμα μέσα στην κοινή τάξη.

Κριτική στις Αρχές της Ένταξης

• Δεν αίρονται οι διακρίσεις καθώς τα παιδιά εκπαιδεύονται σε ξεχωριστές μονάδες
• Διατήρηση κοινωνικού στίγματος.
• Επηρεασμένη από τις αρχές της κοινωνικοποίησης
• Υπαινιγμός στο μοντέλο της Αφομοίωσης.

Συνεκπαίδευση

• Η συνεκπαίδευση ως απάντηση στην αποτυχία της Ένταξης
• Ξεκάθαρη θέση της εκπαιδευτικής πολιτικής «Ένα σχολείο για όλους»
• Διακήρυξη της Σαλαμάνκα 1994

Ανάγκη για επαναδιατύπωση του όρου Ειδικές Ανάγκες.

Τι είναι η συμπερίληψη;

• Η πρακτική της συμμετοχικής εκπαίδευσης (inclusive Education) η οποία αφορά στην ισότιμη συμμετοχή όλων των μαθητών στη γενική εκπαίδευση.
• Αναθεώρηση των θεωριών μάθησης προς το κοινωνικό μοντέλο μάθησης
• Οι εκπαιδευτικοί των γενικών σχολείων διαφοροποιούν το πρόγραμμα σπουδών, στόχους διδασκαλίας ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών.

Η συμπερίληψη στην σχολική ζωή

• Η ιδέα της συμπερίληψης εν γένει, έχει εγείρει το έντονο ενδιαφέρον του σχετιζόμενου επιστημονικού προσωπικού, εκπαιδευτικού δυναμικού και φορέων,  υποδηλώνοντας, τον αμφιλεγόμενο χαρακτήρα της και τη πολυσύνθετη φύση της (Αγγελίδης, 2011).
• Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, μολονότι έχουν σημειωθεί βήματα προόδου σε όλα τα επίπεδα, εντοπίζονται αρκετές παράμετροι καταστάσεις που επηρεάζουν την περεταίρω ανάπτυξη και υλοποίηση της οικείας έννοιας στη σχολική καθημερινότητα.

Οι προκλήσεις της Συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στην σχολική καθημερινότητα

Προβλήματα συμπεριφοράς

• Σύμφωνα με τον Freud ο διαχωρισμός προβληματικής με φυσιολογική συμπεριφορά δεν είναι εύκολος.
• Η διαφορά μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού είναι ΠΟΣΟΤΙΚΗ και όχι ΠΟΙΟΤΙΚΗ.
• Τα κριτήρια είναι κοινωνιολογικά, ψυχιατρικά, ψυχολογικά, παιδαγωγικά

Ορισμοί Δυσκολιών Συμπεριφοράς

• Κοινωνιολογική προσέγγιση:

Παράβαση της κοινωνικής νόρμας

(Maher &Maher,2008).

Ψυχολογική προσέγγιση:

Διαταρακτική συμπεριφορά με χαρακτήρα βίας και επιθετικότητας(Σμυρνάκη,2014).

​

Ορισμοί Δυσκολιών Συμπεριφοράς

Ψυχιατρική προσέγγιση:

• Κατά ICD10 & DSM-V η προβληματική συμπεριφορά είναι η πληθώρα κατηγοριών διαταραχών συμπεριφοράς και συναισθήματος (Καλαντζή-Αζίζη, 1985).
• Τα παιδιά συχνά χαρακτηρίζονται ως υπερδραστήρια, υπερκινητικότητα, αποκλίνουσα συμπεριφορά, άγχος και κατάθλιψη.
• Ταύτιση με ΔΕΠ-Υ, Διαταραχές διαγωγής, διαταραχή συναισθηματικού δεσμού, Διάχυτες αναπτυξιακές διαταρχές

Ορισμοί Προβλημάτων Συμπεριφοράς

​

Ερώτηση:

Πώς το εκπαιδευτικό προσωπικό εσωτερικεύει την έννοια των προβλημάτων συμπεριφοράς;

Ορισμοί Δυσκολιών Συμπεριφοράς

Παιδαγωγική προσέγγιση:

• Μη επιθυμητή συμπεριφορά που διασπά την ομαλή λειτουργία της τάξης
• Δεν ακολουθεί τις οδηγίες
• Αποφεύγει τη συμμετοχή στο μάθημα
• Διαταράζει την μαθησιακή διαδικασία

Ορισμοί Δυσκολιών Συμπεριφοράς

• Παιδαγωγική προσέγγιση:

Συχνά τα παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς (όπως αν.

στην Μπιλανάκη 2011) εκδηλώνουν στο σχολείο μορφές όπως: «αντίδραση», «υπερκινητικότητα», «εριστικότητα», «περιφρόνηση», με αποτέλεσμα να προβληματίζουν τον εκπαιδευτικό (Ματσαγγούρας,2008, Κουρκούτας ,2007), ο οποίος δεν αντιμετωπίζει τα φαινόμενα με παιδαγωγικό τρόπο, αλλά με επιπλήξεις και επιβολή ποινών. Ωστόσο αυτός ο τρόπος επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα και τα υπαίτια παιδιά στιγματίζονται και καθηλώνονται σε ρόλους περιθωριακούς

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΗ ΤΑΞΗ.

• Χαμηλή σχολική επίδοση
• Στοιχεία σχολικής απόρριψης
• Επιθετικά πειράγματα
• Άμεσες ή Έμμεσες απειλές και εκφοβισμοί
• Διασπαστικές συμπεριφορές χωρίς επιθετικότητα
• Ανυπακοή στους κανόνες
• Προκλητικές τάσεις και εναντίωση στον παιδαγωγό
• Παθητική επιθετικότητα
• Επιλεκτική αλαλία
• Χρήση σωματικής βίας
• Θυμικά ξεσπάσματα

​

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΗ ΤΑΞΗ.

• Αντιδραστικά πρότυπα συσχέτισης
• Περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες
• Ανώριμες μορφές σκέψεις/ έντονος εγωκεντρισμός
• Μειωμένες αντοχές στην ματαίωση
• Περιορισμένες ικανότητες επίλυσης προβλημάτων
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Ανασφαλή εσωτερικά λειτουργικά πρότυπα

Η εμφάνιση της προβληματικής συμπεριφοράς και ο τρόπος εξέλιξής της, θεωρείται ότι αποτελεί συνάρτηση της δυναμικής αλληλεπίδρασης προσωπικών, οικογενειακών και σχολικών παραγόντων (Frick, 2006. Carr, 1999).

ΆΡΑ

Απαιτείται Διεπιστημονική ολιστικού τύπου προσέγγιση διαχείρισης.

​

​

Τρόποι διαχείρισης των δυσκολιών συμπεριφοράς

• Από το ανελαστικό αναλυτικό πρόγραμμα της αξιολόγησης της σχολικής επίδοσης στη Παιδαγωγική της Συμπερίληψης.
• Δίκτυα συνεργασίας εντός και εκτός του σχολικού πλαισίου (ΕΔΥ-ΚΕΔΑΣΥ, Κοινωνικοί φορείς).
• Η στάση των εκπαιδευτικών/σχολική κουλτούρα.
• Σχέση σχολείου- οικογένειας.

​

​

​

Πρόγραμμα Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

• Δίκτυα συνεργασιών.
• Άτυπα περιβάλλοντα μάθησης (Εποικοδομητικός τρόπος μάθησης εκτός των ορίων της τάξης σε άλλα πλαίσια του σχολείου ή της τάξης)
• Συμμετοχικές δραστηριότητες όπου τα συγκεκριμένα παιδιά θα έχουν σημαντικούς ρόλους.
• Χρήση πολλαπλών συμπεριληπτικών πηγών μάθησης (συνδιδασκαλία)

​

Πρόγραμμα Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης�Εντός της τάξης….

Εντός της τάξης….

• Δημιουργία θετικού κλίματος
• Εξατομικευμένες σχέσεις εμπιστοσύνης
• Οριοθέτηση κανόνων και συνεχείς αναφορές σε αυτούς
• Σταθερές επιβραβεύσεις και συνέπειες
• Αποδραματοποίηση
• Εφαρμογή συμπεριφοριστικών μεθόδων (ΕΔΥ-Δάσκαλος)
• Συναισθηματική ασφάλεια σχολικής τάξης
• Προώθηση και άλλων δεξιοτήτων

Πρόγραμμα Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

Μοντέλα διαχείρισης της σχολικής τάξης και

της σχολικής συμπεριφοράς

• Προσανατολισμένο στον εκπαιδευτικό: (Ανταμοιβές/ τιμωρίες ως ενισχυτές των προσδοκιών του εκπαιδευτικού.
• Προσανατολισμένο στον μαθητή: Θεωρία του αυτοπροσδιορισμού.
• Προσανατολισμένο στην ομάδα: συνεργατική μάθηση με μέντορα των εκπαιδευτικό.

Roache& Lewis, (2011)

​

Πρόγραμμα Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης

Οι 5 συνιστώσες του μαθησιακού κλίματος:

Α. Δημιουργική εμπλοκή εκπαιδευτικού- μαθητή

Β. Αλληλεπίδραση μαθητών.

Γ. Η συμπεριφορά εκπαιδευτικού στα παιδιά.

Δ. Συναγωνισμός μεταξύ των μαθητών.

Ε. Διατάραξη της σχολικής τάξης.

Creemers & Kyriakides (2006)

​

​

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην Συμπερίληψη

Είναι πολυσύνθετος και απαιτητικός καθώς πρέπει να εξισορροπήσουν μεταξύ της εργασιακής καθημερινότητας, του κοινωνικού πλουραλισμού των μαθητών, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της συνοχής ενώ παράλληλα να έχουν την ευελιξία τροποποίησης των στρατηγικών διδασκαλίας.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην Συμπερίληψη

Πρέπει να αποβάλλουν πράξεις που προκύπτουν από τον τρόπο που εσωτερικεύουν τις δυσκολίες συμπεριφοράς ως αποτέλεσμα υπακοής σε κοινωνικά στερεότυπα (κοινωνική ετικέτα) απέναντι σε τέτοιους μαθητές και να προωθούν στην κουλτούρα συνεργασίας που είναι κουλτούρα συμπερίληψης (παιδαγωγική υπόσταση).

Μελέτη Περίπτωσης A.

Ο Παύλος είναι 11 ετών και φοιτά στην Ε΄ τάξη του Δημοτικού. Είναι το μοναδικό παιδί μιας γνωστής οικογένειας της κοινωνίας καθώς ο πατέρας του είναι Αντιδήμαρχος της πόλης, και με ωραία εξωτερικά χαρακτηριστικά. Από την δασκάλα του χαρακτηρίζεται αρκετά έξυπνος με κλίση στα Μαθηματικά και με γρήγορη ταχύτητα γνωστικής επεξεργασίας. Το πρόβλημά του είναι η συμπεριφορά του. Νιώθει απέχθεια για το σχολείο, αδιαφορεί για τις σχολικές δραστηριότητες, αφαιρείται, αρνείται να καθίσει στην καρέκλα του πολλές φορές, ενώ η δασκάλα συχνά του κάνει παρατήρηση. Ως προς τους συμμαθητές του θεωρεί ότι είναι ο αρχηγός της ομάδας, φοβερίζει και χτυπά ενώ όταν δεν νικά στο παιχνίδι έχει ξεσπάσματα θυμού και τα βάζει με τον εαυτό του. Σε συζήτηση με την οικογένεια, η μητέρα διαβεβαιώνει το σχολείο ότι το παιδί στο σπίτι είναι ήρεμο και αρκετά συνεργάσιμο ενώ διαβάζει μόνο του. Έχει φίλους στη γειτονιά και μάλιστα παίζουν με ειρηνικό τρόπο.

Μελέτη Περίπτωσης Β.

Ο «Νίκος» γεννήθηκε τον Οκτώβριο του 2000 και είναι μοναχοπαίδι. Το 2006, όταν ήταν έξι ετών, ηλικία έναρξης σχολικής ζωής, οι γονείς του πήραν διαζύγιο Την περίοδο που διεξήχθη η μελέτη περίπτωσης, ο «Νίκος» είναι παιδί 10 ετών και βρίσκεται στην Δ’ τάξη του Δημοτικού Σχολείου.  Είναι ένα αγόρι ψηλό, γεροδεμένο, γυμνασμένο και αρκετά μελαχρινό με όμορφα καστανά μάτια. Σαν χαρακτήρας είναι πολύ καλόκαρδος και κοινωνικός και δεν παρουσιάζει κανένα νοητικό ή μαθησιακό πρόβλημα. Παρουσιάζει όμως δυσκολίες συμπεριφοράς.

Ο πατέρας αδιαφορεί για την σχολική επίδοση του Νίκου, δεν τον παροτρύνει να διαβάσει, μάλιστα ο ίδιος δεν του αφήνει χρόνο να διαβάσει εξαιτίας των προπονήσεων που του επιβάλλει Ο πατέρας τον πιέζει με εντατικές προπονήσεις για να γίνει πρωταθλητής σε άθλημα πολεμικών τεχνών με αποτέλεσμα να μην έχει χρόνο και διάθεση για διάβασμα. Από τα Χριστούγεννα και μετά που ο Νίκος ζει με τον πατέρα, το παιδί δεν έχει τα βιβλία και τα τετράδια που ακόμη κι αν ήθελε το παιδί να μελετήσει δε θα μπορούσε. Ο πατέρας δε συνεργάζεται με το σχολείο κι ενίοτε τσακώνεται με τους εκπαιδευτικούς Μικροεπεισόδια μεταξύ της γενικής δασκάλας και του πατέρα είχαν ως αποτέλεσμα την αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος για το Νίκο και την πεποίθηση στο παιδί ότι το σχολείο δεν είναι σημαντικό.

• Φοίτηση σε Δημοτικό σχολείο με τμήμα Ένταξης.

​

•  Άριστες επιδόσεις όταν το παιδί ζούσε με τη μητέρα.

​

•  Πτώση στις επιδόσεις όταν εγκαταστάθηκε στον πατέρα.

​

•  Ερχόταν στο σχολείο με ανολοκλήρωτες τις σπιτικές εργασίες.

​

•  Πλήρη αδιαφορία και αποχή για τα θεωρητικά μαθήματα.

​

•  Ενδιαφέρον και σχετικά μεγάλη συμμετοχή σε πρακτικά μαθήματα.

​

•  Επιθετική στάση προς τους δασκάλους, όταν νιώθει ότι τον αγνοούν
•  Μικροεπεισόδια βίας την ώρα της γυμναστικής.

​

•  Αρκετά περιστατικά την ώρα των διαλειμμάτων

​

•  5 σοβαρά περιστατικά βίας σε συμμαθητές και στη δασκάλα.