Конституциявий ислоҳотлар мазмун-моҳияти ҳақида

​

​

М.МИРАКУЛОВ

​

Конституциявий комиссия

Йиғма-таҳлил гуруҳи раҳбари

ПРЕЗЕНТАЦИЯ РЕЖАСИ

I. КИРИШ

– Конституцияни янгилаш зарурати;

– сўнгги олти йилда эришган ютуқлар ва уларни Конституцияда муҳрлаб қўйиш зарурати ҳақида;

– глобаллашув жараёнидаги янги таҳдидлар ва хатарлар, уларни бартараф этиш бўйича мустаҳкам ҳуқуқий асос зарурати.

​

II. АСОСИЙ ҚИСМ: КОНСТИТУЦИЯДАГИ ЯНГИЛИКЛАР

– Халқ конституцияси: мазмуни ва моҳияти;

– Нима учун “янги конституция”деб аталмоқда?

– Ўзбекистон – ижтимоий давлат;

– Ўзбекистон – ҳуқуқий давлат;

– Ўзбекистон – халқчил давлат.

​

III. ХУЛОСА

​

​

​

КОНСТИТУЦИЯНИ ЯНГИЛАШГА ЗАРУРАТ НИМАДА?

Конституцияни янгилашга қуйидаги икки асосий масала сабаб бўлмоқда:

1) сўнгги олти йилда эришилган ютуқлар ва уларни Конституцияда муҳрлаб қўйиш орқали ушбу ютуқларни узлуксиз давом эттириш;

2) глобаллашув жараёнидаги янги таҳдидлар ва хатарлар, уларни бартараф этиш бўйича мустаҳкам ҳуқуқий асосни яратиш орқали миллий давлатчилигимиз келажагини таъминлаш.

СЎНГГИ ОЛТИ ЙИЛДА ЭРИШГАН ЮТУҚЛАРИМИЗ:

• Молия-иқтисод соҳасида:

– Нақд пул билан боғлиқ муаммолар бартараф этилди;

– Дебитор-кредитор масалалари ҳал этилди;

– Валюта бозори эркинлаштирилди;

– Бизнесга солиқ юкини камайтириш чоралари кўрилмоқда;

– Ер муносабатлари соҳасида амалга оширилган ишлар;

• Ижтимоий соҳада:

– Мажбурий меҳнат ва болалар меҳнати тўлиқ бартараф этилди;

– Боғчалар қамровлар сони оширилди;

– Мактаблар 11 йиллик таълим тизимига қайтди;

– Олий таълим муассасалари сони 210 тадан ошди;

– Камбағаллик деган тушунча расмий даражада тан олинди.

СЎНГГИ ОЛТИ ЙИЛДА ЭРИШГАН ЮТУҚЛАРИМИЗ:

• Фуқаролик, чегара, мудофаа ва хавфсизлик соҳасида:

– чегара масалалар ҳал этилди;

– Ўзбекистон фуқаролигини олиш масаласи ўз ечимини топди;

– прописка тизимидан воз кечилди;

– чет элган чиқиш учун паспортга стикер ёзиш амалиётидан воз кечилди;

• Аҳолига қулайликлар яратиш мақсадида:

– давлат хизматлари тизимининг ривожлантирилиши;

– диний соҳада юртдошларимизга қулайликлар яратилди;

– аҳолини уй-жой билан таъминлаш сиёсати тубдан ўзгарди ;

– пенсия ва нафақа тайинлаш тизими ўзгарди;

– бошланғич синф ўқувчилари учун бепул овқатланиш тизими жорий этилди;

– судлар томонидан оқлов ҳукми чиқариш амалиёти кўпайди.

ГЛОБАЛЛАШУВ ЖАРАЁНИДАГИ �ЯНГИ ТАҲДИДЛАР ВА ХАТАРЛАР

• – бугунги зиддиятли жараёнлар, иқтисодий қарама-қаршиликлар қачон ва нима билан тугашини башорат қилиб бўлмаслиги;
• – айрим давлатларнинг дунё харитасида қолиш-қолмаслиги савол остида қолаётганлиги;
• – жаҳонда 100 миллион аҳоли ўз ҳаётини сақлаш учун, бошқа юртларда бошпана излаб юргани;
• – озиқ-овқат етишмаслиги, энергия ресурслари танқислиги, пандемия каби глобал муаммолар;
• – глобал муаммолар ривожланган давлатлар аҳолисини ҳам жиддий ўйлантириб қўяётганлиги.

​

ГЛОБАЛЛАШУВ ЖАРАЁНИДАГИ�ЯНГИ ТАҲДИДЛАР ВА ХАТАРЛАР

• – минтақамиздаги вазият ҳам бизни ташвишга солаётганлиги, ёнимизда қарийб 50 йиллик нотинчлик давом этаётганлиги;
• – мамлакатимиз катта давлатга айланаётганлиги;
• – аҳолимиз сони 2040 йилга бориб, 50 миллионга етиши кутилмоқда.

ҲАВФ-ХАТАРЛАРНИ БАРТАРАФ ЭТИШ БЎЙИЧА МУСТАҲКАМ ҲУҚУҚИЙ АСОС ЗАРУРАТИ

Буларнинг барчаси учун мустаҳкам ҳуқуқий пойдевор зарур бўлиши, Янги Ўзбекистонга янгиланаётган Конституция кераклигини кўрсатмоқда.

ХАЛҚ КОНСТИТУЦИЯСИ: МАЗМУНИ ВА МОҲИЯТИ

• халқимизнинг фикри, таклифлари 2 босқичда ўрганилди, шундан сўнг Конституция лойиҳаси тайёрланди:

​

– биринчи босқичда Конституция лойиҳасини шакллантириш учун одамларимиз 60 мингдан зиёд таклифлар берди;

– иккинчи босқичда Конституция лойиҳаси умумхалқ муҳокамасига қўйилди.

НИМА УЧУН “ЯНГИ КОНСТИТУЦИЯ”�ДЕБ АТАЛМОҚДА?

• – моддалар сони амалдаги 128 тадан – 155 тага ортмоқда;
• – нормалар сони 275 тадан – 434 тага ошди;
• – қонунимизнинг 65 фоиз матни халқимиз таклифлари асосида янгиланди.

МИҚДОРИЙ (QUANTITATIVE) ТАҚҚОСЛАМА ТАҲЛИЛ:

Асосий нормалар (қисмлар) сони – 434 та ёки амалдаги Конституциядан �54 фоизга кўпроқ (амалдагисида – 275 та), жумладан:

ИШЛАТИЛГАН СЎЗЛАРНИНГ�ЛИНГВИСТИК-КОНТЕНТ ТАҲЛИЛИ

• – “инсон” сўзи 35 маротаба (амалдаги Конституцияда – 9 марта);
• – “давлат” сўзи – 43 маротаба (амалдаги Конституцияда – 15 марта);
• – “халқ” сўзи – 70 маротаба (амалдаги Конституцияда – 43 марта);
• – “ёшлар” сўзи – 6 маротаба (амалдаги Конституцияда – 1 марта);
• – “давлат шарт-шароит яратади” жумласи – 10 маротаба (амалдагисида ишлатилмаган);
• – “аёл, хотин-қизлар” сўзлари – 3 маротаба (амалдагисида – 1 марта);
• – “қайғуради” сўзлари – 6 маротаба (амалдагисида – 2 марта) ишлатилган.

ЯНГИ КОНСТИТУЦИЯНИНГ АСОСИЙ, ДОЛЗАРБ ЯНГИЛИКЛАРИ

• Ўзбекистон – ижтимоий давлат: (давлатнинг ижтимоий соҳадаги мажбуриятлари билан боғлиқ Конституциядаги нормалар �3 баробарга кўпайтирилмоқда)

​

1. ҳар кимнинг уй-жойли бўлиш ҳуқуқи белгиланмоқда;
2. ҳеч ким суднинг қарорисиз ва қонунга номувофиқ ҳолда уй-жойидан маҳрум этилиши мумкин эмаслиги белгиланмоқда;
3. кафолатланган бепул тиббий хизматлардан фойдаланиш;
4. фуқароларнинг олийгоҳларга давлат гранти ҳисобидан ўқиш ҳуқуқи.

​

ЯНГИ КОНСТИТУЦИЯНИНГ АСОСИЙ, ДОЛЗАРБ ЯНГИЛИКЛАРИ

• Ўзбекистон – ижтимоий давлат: (давлатнинг ижтимоий соҳадаги мажбуриятлари билан боғлиқ Конституциядаги нормалар 3 баробарга кўпайтирилмоқда)

​

5. бепул бошланғич касб-ҳунарга ўқитилиши;

6. инклюзив таълим олиш имконияти;

7. оиланинг ривожланиши учун ижтимоий, иқтисодий, ҳуқуқий ва бошқа шарт-шароитлар яратилиши ;

8. Пенсия, нафақа ва бошқа ижтимоий ёрдамлар миқдори энг кам истеъмол харажатларидан оз бўлиши мумкин эмаслиги .

​

ЯНГИ КОНСТИТУЦИЯНИНГ АСОСИЙ, ДОЛЗАРБ ЯНГИЛИКЛАРИ

• Ўзбекистон – ижтимоий давлат: (давлатнинг ижтимоий соҳадаги мажбуриятлари билан боғлиқ Конституциядаги нормалар 3 баробарга кўпайтирилмоқда)

​

9. ҳеч қандай камситишларсиз ҳамда меҳнатга ҳақ тўлашнинг белгиланган энг кам миқдоридан кам бўлмаган тарзда адолатли ҳақ олиш ҳуқуқибепул бошланғич касб-ҳунарга ўқитилиши;

10. ишга қабул қилишни рад этиш, ишдан бўшатиш ва уларнинг иш ҳақини камайтириш тақиқланиши;

11. фуқароларнинг касбий тайёргарлигини ва қайта тайёрланишини ташкил этиши;

12. ҳар ким ишсизликда ижтимоий таъминот олиш ҳуқуқига эгалиги.

13. ёшлар масалалари бўйича алоҳида боб киритилмоқда;

​

ЎЗБЕКИСТОН – ҲУҚУҚИЙ ДАВЛАТ

• Инсон ҳуқуқларига оид нормалар 3 баравардан ортиққа ошмоқда:

​

• – қонунлардаги ноаниқликлар инсон фойдасига ҳал бўлиши шарт ва зарур;
• – инсонга нисбатан қўлланиладиган ҳуқуқий таъсир чоралари мутаносиблик принципига асосланади;
• – қонунчиликда белгиланмаган мажбурият ҳеч кимнинг зиммасига ўз розилигисиз юклатилиши мумкин эмаслиги;

ЎЗБЕКИСТОН – ҲУҚУҚИЙ ДАВЛАТ

• Шунингдек, одил судлов соҳасида:

- ўлим жазоси тақиқланмоқда;

- суднинг қарорисиз 48 соатдан ортиқ муддат ушлаб туриш мумкин эмас;

- ҳуқуқ ва эркинликларини чеклаш билан боғлиқ барча ҳаракатларга, фақат ва фақат суд қарори асосида йўл қўйилади;

- айбланувчи ва судланувчиларга ўзига қарши кўрсатма бермаслик, яъни “сукут сақлаш” ҳуқуқи берилмоқда;

- ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли;

- шахсни ушлаш чоғида унга тушунарли тилда ўз ҳуқуқлари ва ушлаб турилиш асослари тушунтирилиши керак;

​

ЎЗБЕКИСТОН – ХАЛҚЧИЛ ДАВЛАТ

• кучли парламент, ихчам ва масъулиятли ҳукумат, мустақил ва адолатли суд тизимини барпо этилади:

​

– Қонунчилик палатасининг мутлақ ваколатлари амалдаги 5 тадан 12 тага, Сенатда эса, 14 тадан 18 тага кўпаймоқда.

– Ҳукуматни шакллантириш ва унинг фаолиятини назорат қилиш, Давлат бюджети ижросига оид масалалар Қонунчилик палатасининг ваколатига;

– ҳудудлар манфаати ва уларни ривожлантириш масалалари эса Сенат ваколатлари доирасига ўтказилмоқда.

ЎЗБЕКИСТОН – ХАЛҚЧИЛ ДАВЛАТ

• кучли парламент, ихчам ва масъулиятли ҳукумат, мустақил ва адолатли суд тизимини барпо этилади:

​

– сенаторлар сони 100 нафардан - 65 нафарга туширилади;

– қуйи палата томонидан киритилган қонунлар Сенатда 60 кун ичида кўриб чиқилиши шартлиги;

– Бош вазир номзоди парламентда энг кўп ўрин олган битта партиядан эмас, балки Президент томонидан Қонунчилик палатаси маъқуллагач тайинланади;

– Бош прокурор, Ҳисоб палатаси раҳбарлигига номзодлар аввал Сенатда кўриб чиқилиб, кейин Президент томонидан тайинланади.

ЎЗБЕКИСТОН – ХАЛҚЧИЛ ДАВЛАТ

• кучли парламент, ихчам ва масъулиятли ҳукумат, мустақил ва адолатли суд тизимини барпо этилади:

​

– монополия қўмитаси ва Коррупцияга қарши курашиш агентлиги раҳбарлари Сенат томонидан сайланади;

– Давлат хавфсизлик хизмати раҳбарлигига номзод Сенат билан маслаҳатлашувлардан сўнг Президент томонидан лавозимга тайинланади;

– бўлган парламент текшируви институти Конституцияда алоҳида мустаҳкамлаб қўйилмоқда;

– Судьялар олий кенгашининг барча аъзоларини Сенат томонидан сайланади.

ЎЗБЕКИСТОН – ХАЛҚЧИЛ ДАВЛАТ

• кучли парламент, ихчам ва масъулиятли ҳукумат, мустақил ва адолатли суд тизимини барпо этилади:

​

– Сенат Раиси ва Қонунчилик палатаси Спикери, Олий суд �ва Судьялар олий кенгаши раислари, уларнинг ўринбосарлари, �Бош прокурор, Марказий сайлов комиссияси раиси, ҳокимларни лавозимга икки муддатдан ортиқ сайлаш ёки тайинлашга чеклов киритилмоқда;

– Конституциявий суд судьяларини қайта сайланиш ҳуқуқисиз 10 йилга сайлаш тартиби белгиланмоқда;

– Ҳокимларнинг халқ депутатлари Кенгашларига раҳбарлик қилиши тартиби босқичма-босқич бекор қилинади.

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!