RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ

1

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

2

​

EĞİTİMİN AMACI:

​

• Tehlike ve risk kavramları,
• Tehlikelerin belirlenmesi,
• Risk değerlendirme yönetimleri ve uygulamaları hakkında,

bilgi sahibi olmak.

​

EĞİTİMİN HEDEFİ:

​

Risk değerlendirmesi yapabilecek bilgi düzeyine ulaşmak.

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ

YÖNETMELİĞİ

29.12.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28512

​

3

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

4

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5

​

BÖLÜM: 1

TANIMLAR, TEHLİKE ve RİSK KAVRAMLARI:

Sorular:

​

• Önleme nedir?
• Tehlike nedir?
• Risk nedir?
• Risk değerlendirmesi ne demektir?
• İş kazası nedir?
• Olay nedir?
• Kabul edilebilir risk nedir?
• Güvenlik nedir?
• Risk yöntemleri nedir?

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

​

Tanımlar: Tanımlarda 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu, diğer yönetmelikler ve TS OHSAS 18001-2008 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistem Standardı esas alınmıştır.

Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümü. (6331 Sayılı İSG Kanunu)

‘‘AMACIMIZ ÖNLEMEK’’

​

6

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

İSG’ nin iki temel kavramına cevap arayalım:

​

• Tehlike nedir?
• Risk nedir?

​

7

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya

işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeli. (6331

Sayılı İSG Kanunu)

Tehlike: İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak, durum veya işlem. (TS OHSAS 18001:2008 standardı)

Tehlike: Büyük zarar veya yok olmaya yol açabilecek durum;

gerçekleşme ihtimali bulunan fakat istenmeyen sakıncalı durum (TDK

Büyük Türkçe Sözlük)

8

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali. (6331 Sayılı İSG Kanunu)

Risk: Tehlikeli bir olayın veya maruz kalma durumunun meydana

gelme olasılığı ile olay veya maruz kalma durumunun yol açabileceği

yaralanma veya sağlık bozulmasının ciddiyet derecesinin birleşimi

(TS OHSAS 18001:2008 standardı)

Risk: Bir olayın meydana gelme olasılığı (TDK Bilim ve Sanat Terimleri Sözlüğü)

9

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

10

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

11

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

12

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

13

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

14

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

15

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

16

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

17

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

18

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

19

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

20

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

21

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

22

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

23

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

24

.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Risk değerlendirmesi:

İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmalardır.(6331 Sayılı İSG Kanunu)

​

Risk Yönetimi: Bir kuruluşun sağlık ve güvenlik şartlarını sağlamak, iyileştirmek ve sürdürmek için yürütülen girişimlerin tamamıdır.

(İLO-OHS 2001 İSG Yönetim Sistemi Rehberi)

​

25

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

İş kazası:

İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olay. (6331 Sayılı İSG Kanunu)

Olay:

Yaralanmaya, sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan veya sebep olacak potansiyele sahip olan işle ilgili olaylar.

Yaralanmaya, sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olmadan gerçekleşen olaylara “Hasarsız olay- Ramak kala” denilmektedir. (TS 18001)

​

​

​

26

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Kabul edilebilir risk:

Kuruluşun yasal zorunluluklara ve kendi İSG politikasına göre, tahammül edebileceği düzeye indirilmiş risk. (TS 18001)

​

Güvenlik

İşin yapılması ve yürütümü sırasında oluşan risk yada risklerin, tanımlanmış bir zaman aralığı süresince, kabul edilemez düzeyin dışında kalma yeteneği

​

​

27

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

GÜVENLİK

İşin yapılması ve yürütümü sırasında oluşan risk yada risklerin, tanımlanmış bir zaman aralığı süresince, kabul edilemez düzeyin dışında kalma yeteneği,

R

R

R

R

KABUL EDİLEBİLİR RİSK

28

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

29

RİSK

ZARARIN ŞİDDETİ

İ

H

T

İ

M

A

L

Risk= İ x Ş

İ : İhtimal

Ş: Zararın şiddeti/derecesi/büyüklüğü

Risk:

Tehlikelerden kaynaklanan bir olayın, meydana gelme ihtimali ile zarar verme derecesinin bileşkesidir.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Tehlike ve Risk Kavramları:

30

Bu durumda

köpek balığı;

​

Tehlike midir ?

​

Risk midir?

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Tehlike ve Risk Kavramları:

​

Bu durum için köpek balığı sadece bir TEHLİKE dir .

Suya girerseniz köpek balığı bir RİSK olur.

​

İnsan ve tehlike aynı ortamda = RİSK BAŞLAMIŞTIR

31

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

32

Tehlike ve Risk Kavramları:

​

Diğer tehlikeler nelerdir?

• Hindistan cevizi
• Hava Durumu
• Güneş
• Yağmur
• Rüzgar
• Deniz
• Ağaç
• Korsanlar
• Gel-git
• Sağlık

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

33

Tehlike - Risk İlişkisi

Risk Düzeyi

* Olasılık

* Şiddet

* Etkilenen nüfus

Ne zaman

değerlendir

Tehlike

ve

insan

bir aradadır

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

TEKLİKE ve RİSK İLİŞKİSİ

​

Örnek 1:

Bir tank içinde kaynak yapılması işi bir tehlikedir.

Kaynak yapanın yangına maruz kalması ya da kaynak gazlarından

zehirlemesi, patlama olası vb. ise bu tehlikeden kaynaklanan birer

risktir.

​

Örnek 2:

Ağır yüklerin elle taşınması bir tehlikedir.

Bu işlemi gerçekleştiren kişinin kas-iskelet sistemi hastalıklarına

yakalanması, parçanın düşmesi vb. bir risktir.

​

34

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

��Tehlike Risk

35

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

� Tehlike Risk

36

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

TEHLİKE ve RİSK Kavramlarının�

37

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Tehlikenin Tanınması:

38

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Risklerin Değerlendirilmesi:

39

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Riskin Kontrolü:

40

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

41

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

42

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

43

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

TEHLİKE - TORNA TEZGAHI

​

44

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

TEDBİR NE OLMALI?

​

​

​

45

24-48 V. Lamba

Operasyon noktası koruyucu (siper)

Gövde topraklaması

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

46

TEHLİKE- YÜKSEKTE ÇALIŞMA

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

47

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

TEDBİR NE OLMALI?

​

​

48

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

49

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

50

​

Tehlike ve Risk Kavramları:

Risk Değerlendirme Aşağıdaki Sorulara Cevap Vermektedir.

1. Tehlikeler nelerdir?

2. Potansiyel etki ve sonuçlar nelerdir ve bunlar kabul edilebilir midir?

3. Bu etki ve sonuçların meydana gelme olasılıkları nedir?

4. Riskin kabul edilebilir durumunun devam ettirilebilmesi için kontrol ve koruma çalışmaları yeterli mi?

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

51

Bu nedenle, bir fabrika veya tesisin risk değerlendirmesindeki hedefleri şunlardır:

• Operasyonun, halk - çalışanlar ve çevre açısından, güvenlik ve sağlıklarının hangi derecede sağlandığının kanıtlanabilir biçimde belirlenmesi,

• Güvenlik gereksinimlerine uygunluğun doğrulanması, teyit edilmesi,

• Herhangi bir hata oluştuğunda, bunun mal, can ve çevreye etkilerinin belirlenmesi

• Bu hataların nasıl değerlendireceğinin belirlenmesi,

• Gerekiyorsa, bu hataların nasıl kontrol altına alınabileceğinin tespiti

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

​

BÖLÜM: 2 RİSK ALGILAMA:

RİSKLER İNSANLAR TARAFINDAN NASIL ALGILANIR ?

Riskin nasıl algılandığını anlamak için; insanların riski nasıl tanımladıklarına bakmak gereklidir.

Risk insanlarca oldukça farklı şekilde tanımlanmaktadır.

52

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

• Risk muhtemel kaybın miktarıdır.
• Risk belirli bir tehlike karşısında kişinin şahsi varlıklarından bir kısmının veya tamamının kaybedilme ihtimalidir.
• Risk bir fonksiyondur ve ihtimal ve kayıp seviyesinin çarpımı olarak ifade edilir.

Üzerinde uzlaşılan manada risk, güvenliğin zıddı bir durumdur ve güvenlikle ters orantılı olarak değişir. (Kumamoto ve Henley 1996)

​

53

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

RİSKLERDEN KİM YADA NELER ETKİLENEBİLİR?

Çalışanlar,

Çevrede bulunanlar,

Toplum,

Çevre,

Üretim,

Mülk,

İtibar,

Ortaklar,

Müşteriler v.b

Üzerinde durulan konulardan birisi de ;

Riskler, kişiler tarafından nasıl algılanır,

Riskler toplum tarafından nasıl algılanır,

konusudur.

​

54

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

55

Bu resimde görüldüğü gibi 1 numaralı kişiler ortamdaki risk ya da riskleri son derece yüksek algılayıp, özel kıyafetlerle olaya müdahale ederken, 2 numaralı kişi, olağan hayatını sürdürmekte ve diğer kişilerin algıladığı riski hiç algılamamış görünmektedir.

1

2

1

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

56

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

​

• Risk Algılamayı Nasıl Arttırabiliriz?

​

• Risk Algılamanın Sürekliliği Nasıl Sağlarız?

​

57

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

RİSK ALGILAMASINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER:

• Korkutuculuk düzeyi,

• Anlaşılabilirlik düzeyi,

• Etkilenecek kişi sayısı,

• Riskin ölçülebilirliği,

• Somut/objektif kanıtlarla ortaya konulabilmesi,

• Riskin ne derece eşit dağıldığı, gibi faktörler kişiler tarafından riskin algılama düzeyini etkilemektedir.

​

58

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

RİSK ALGILAMASI- ZAMAN İLŞİKİSİ

​

59

​

Risk Algılama

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

60

​

Risk Algılama

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

61

​

Risk Algılama

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Riskle İlgili Yanlış Yaklaşımlar:

​

​

• Biz her zaman böyle çalışırız !
• Bana bir şey olmaz !
• Yıllardır bu işi yapıyorum !
• Bugüne kadar bir şey olmadı !
• Kendime korkak dedirtmem !
• Bizim adamlar şerbetlidir !
• Kaderimde varsa ….. !

62

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

63

Risk Değerlendirme Çalışmalarında Üst Yönetimin Rolü Nedir.

ÜST YÖNETİM :

Kuruluşta İSG sistemi oluşturmak ve Risk değerlendirme uygulamasına geçmek için, bu konuda üst yönetim stratejik bir karar almak zorundadır.

​

Risk Yönetimi Ve Yöneticinin Rolü :

YÖNETİCİ :

Yükümlülüklerinin ve sorumluluklarının neler olduğunu belirlemeli dikkate alması gerekli hususları değerlendirerek öncelik sıralaması yapması ve öncelikler arasında İSG konusunu hangi sırada yer vereceğine karar vermelidir.

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

64

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

BÖLÜM: 3 RİSK DEĞERLENDİRMESİ:

​

İşverenler neden risk değerlendirmesi yapmak İsterler?

​

• Mevzuat nedenleri?
• Ahlaki nedenler?
• Ekonomik nedenler ?

​

​

65

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Yasalarda risk değerlendirmesi:

​

AB ülkelerinde risk değerlendirmesinin yasal alt yapısını teşkil eden ve yeni yaklaşım direktiflerinin olarak 89/391/EEC yayınlamıştır.

​

Risk değerlendirmeye Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı (OSHA) tarafından son yıllarda özel bir önem veriliyor, bu çerçevede 2008 yılından beri Risk Değerlendirmesi Kampanyası devam ediyor.

​

​

​

​

​

​

​

66

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

67

• Risk Değerlendirmesinin iş sağlığı ve güvenliği yönetiminde ilk adım olduğu ve kilit role sahip olduğu,
• Basit, anlaşılır hale getirilmesi gerektiği,
• Kurumlara nasıl uygulayacaklarını göstermek gerektiği,
• Kurumlara risk değerlendirmesinin bir yasal zorunluluk olduğunun hatırlatılması gerektiği, vurgulanıyor.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Avrupa İş Sağlığı Ve Güvenliği Ajansının (OSHA) Bakış Açısı:

• Maliyet çok büyük: Avrupa’da her yıl bir çok çalışan işle ilgili nedenlerle hayatını kaybediyor (ailelerin acısı, maddi kayıplar)
• Risk farkındalığı, algılaması ve iletilişimi iş kazalarının meydana gelmesini engellemede çok önemli, ancak çok düşük düzeyde
• İlk adım olarak risk değerlendirmesi doğru yapılmazsa (ya da hiç yapılmazsa) muhtemelen yerinde önlemler alınamayacaktır
• Bir çok organizasyon özellikle de KOBİ’ler doğru ve yeterli risk değerlendirmesi yapamamaktadır

​

​

​

68

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Ülkemizde: 1

4857 Sayılı ve 22/5/2003 tarihli İş Kanunu Madde 78:

”Bu Kanuna tabi işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği şartlarının belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması, işyerlerinde kullanılan araç, gereç, makine ve hammaddeler yüzünden çıkabilecek iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi ve özel durumları sebebiyle korunması gereken kişilerin çalışma şartlarının düzenlenmesi,

69

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

ayrıca iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygunluğu yönünden; işçi sayısı, işin ve işyerinin özellikleri ile tehlikesi dikkate alınarak işletme belgesi alması gereken işyerleri ile belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler ve bu belge veya belgelerin alınmasına ilişkin usul ve esaslar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda yapılacak risk değerlendirmesi …… çıkarılacak yönetmelikte belirlenir.

​

70

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Ülkemizde: 2

AB 89/391/EEC bu direktifi doğrultusunda hazırlanarak 09.12.2003 tarih ve 25311 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ülkemizde risk değerlendirmesinin yasal alt yapısını oluşturmuştur. Ancak Danıştay 10. Dairesinin 15.06.06 - 2006/3007 sayılı kararı ile yönetmelik iptal edilmiştir.

71

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Ülkemizde: 3

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; 1

​

İşverenin genel yükümlülüğü

Madde 4:

C) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.

​

İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri

Madde 6:

1. Mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik

çalışmaları da kapsayacak ……….. yapar

​

Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma

Madde 10:

(1) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.

​

72

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Ülkemizde: 4

​

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; 2

İşin durdurulması

Madde 25:

1. ……... ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur.

​

73

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Ülkemizde: 5

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri

Hakkında Yönetmelik

Risk Değerlendirmesi

Madde 6: İşveren, işyerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde bulunması halinde, işçilerin sağlık ve güvenliği yönünden olumsuz etkilerini belirlemek üzere, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin 6 ncı maddesinin (c) bendi ile 9 uncu maddesinin (a) bendine uygun şekilde, risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür.

​

​

74

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

75

TÜRKİYE EKONOMİK VE SOSYAL KOMİTENİN RAPORU; Genelde risk değerlendirme ve yazılı hale getirme-dokümantasyonun kurumsal hale getirilemediği,

• Risk değerlendirme kavramının ülke ve topluluk geneline yaygınlaştırılamadığı,

DANİMARKA: İşyerlerinin % 50 si risk değerlendirmesi yaptı

İşçi sayısı: 5-19 %27

20-49 %61

50-199 %67

200- %95

ALMANYA: Bütün işyerlerinin %75 sistematik ve ayrıntılı risk değerlendirmesi yapmıştır.

​

Adalet Divanı Kararı (C-5/00) 7.2.2002

10 ve daha az işçi çalıştıran işyerlerinde risk değerlendirmesinin yazılı olarak belgelendirilmesinde işverenlere yükümlülük getirmeyen yasal

düzenlemesinden dolayı uyarılma kararı.

FRANSA (5.11.2001): Risk değerlendirmesi En az yılda bir defa yapılacak ve belgelendirilecek,

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

76

HOLLANDA: İşyerlerinin % 58 i risk değerlendirmesi yaptı

• 2-9 işçi çal. işyerleri % 52 si
• 20 ve daha fazla işçi çal. işyerleri % 80 i
• 100 ve daha fazla işçi çal. işyerleri % 96 sı

İNGİLTERE: 89/391 uyumlaştırıldıktan sonra işyerlerinin %50 si bir kez risk değ. yapmış

• Bütün işyerlerinin % 80 i risk değerlendirmesi yapmış
• İşyerlerinin % 22 sinde herhangi bir doküman yok
• Büyük ölçekli işyerlerinin %3 ünde
• 50 ve daha fazla işçi çalıştıranların %24 ü Risk değerlendirmesinde

doküman yükümlülüğünü yerine getirmemiş

​

​

​

• İŞVERENLERİN
• % 30 Gerekli değil
• % 21 Zamanında yaptırmamış
• % 9 Yükümlülüğünü bilmiyor
• % 8 Hiç duymamış
• % 7 Çok zaman ve para gerektirdiği

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

TS OHSAS 18001 İSG YÖNETİM SİSTEMİ STANDARDI

4.3 Planlama

 4.3.1 Tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi ve kontrollerin belirlenmesi

Kuruluş sürekli olarak tehlikelerin tanımlanması, risklerin değerlendirilmesi ve gerekli kontrollerin belirlenmesi için prosedürler oluşturmalı ve sürdürmelidir.

77

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Risk Değerlendirmesi Yapılmasının Amacı:

​

• Tehlikelerin belirlenmesi,

​

• Her bir tehlikenin ortaya çıkma olasılığıyla, ortaya çıktıktan sonra

vereceği zararların ve sonuçların şiddet derecesinin değerlendirilmesi,

​

• Mevcut kontrollerin etkinliğinin gözden geçirilmesi,

​

• Acil önlem gerektiren yüksek risklerle, orta vadede önlem alınması

gereken risklerin belirlenmesi

​

• Bu risklerin kabul edilebilir seviyelere indirilmesi için alınacak

önlemlerin belirlenerek uygulanması ve izlenmesidir.

​

• Yukarıdakiler ilave olarak; kültür oluşturulması, farkındalık yaratılması, sorumlulukların tanımlanması vb.

​

78

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

Ahlaki Nedenler:

• Kamu baskısı
• Vicdani rahatsızlık

​

Ekonomik nedenler:

1. Üretim kaybı
2. Pazar kaybı
3. İtibar ve imaj kaybı

79

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

RİSK DEĞERLENDİRMESİ NEDİR ? 1

Tekrar asıl soruya dönelim ve metodolojiyi genel olarak bakalım:

Risk değerlendirmesi işyerinizde insanlara, işyerine ve çevreye neyin, ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir, bu şekilde zararı önleyebilmek için gerekli ve yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebiliriz.

​

80

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

RİSK DEĞERLENDİRMESİ NEDİR ? 2

Risk değerlendirmesi, kazalar veya meslek hastalıkları olduktan sonra tekrar meydana gelmemesi için yapılan bir çalışma değildir!

• Bu reaktif yaklaşımdır. (Düzeltici faaliyettir)

Risk değerlendirmesi, mümkünse daha hiç kimse yaralanmadan ya da hastalanmadan sağlığa gelen zararların nasıl, nerede, ne şekilde ortaya çıkabileceğini önceden öngörmeyi ve önlemleri en başından almayı hedefler.

• Bu proaktif yaklaşımdır. (Önleyici faaliyettir)

​

​

81

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

82

Risk değerlendirmesinin yenilenmesi

​

MADDE 12 – (1) Yapılmış olan risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir. Sınavda soru olabilir!

(2) Aşağıda belirtilen durumlarda ortaya çıkabilecek yeni risklerin, işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkiliyor olması göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

83

a) İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması.

b) İşyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi.

c) Üretim yönteminde değişiklikler olması.

ç) İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi.

d) Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması.

e) Çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetim sonuçlarına göre gerekli görülmesi.

f) İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yapılmalıdır ?- 2

​

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri

Hakkında Yönetmelik - Bölüm; Risk Değerlendirmesi

Madde 6:

c) Risk değerlendirmesi aşağıdaki hallerde yenilenecektir;

​

1) Risk değerlendirmesinde belirlenen sürelerde,

2) Çalışma koşullarında önemli bir değişiklik olduğunda,

3) Ortam ölçümleri ve sağlık gözetimlerinin sonuçlarına göre gerektiğinde,

4) Kimyasal maddeler nedeni ile herhangi bir kaza olduğunda,

​

84

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Risk Değerlendirmenin Dokümantasyonu- 1

​

MADDE 11 – (1) Risk değerlendirmesi asgarî aşağıdaki hususları kapsayacak şekilde dokümante edilir.

​

a) İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.

​

b) Gerçekleştiren kişilerin isim ve unvanları ile bunlardan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olanların Bakanlıkça verilmiş belge bilgileri.

​

c) Gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi.

​

ç) Risk değerlendirmesi işyerindeki farklı bölümler için ayrı ayrı yapılmışsa her birinin adı.

​

d) Belirlenen tehlike kaynakları ile tehlikeler.

​

e) Tespit edilen riskler.

​

85

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

Risk Değerlendirmenin Dokümantasyonu- 1

f) Risk analizinde kullanılan yöntem veya yöntemler.

g) Tespit edilen risklerin önem ve öncelik sırasını da içeren analiz sonuçları.

ğ) Düzeltici ve önleyici kontrol tedbirleri, gerçekleştirilme tarihleri ve sonrasında tespit edilen risk seviyesi.

(2) Risk değerlendirmesi dokümanının sayfaları numaralandırılarak; gerçekleştiren kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır.

(3) Risk değerlendirmesi dokümanı elektronik ve benzeri ortamlarda hazırlanıp arşivlenebilir.

86

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

• Risk Değerlendirmesi birey tarafından yapılmalıdır?

• Risk Değerlendirmesi takım tarafından yapılmalıdır ?

87

X

X

Risk Değerlendirmesi Kim Yada Kimler Tarafından Yapılmalıdır?

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

88

​

Birey Yaklaşımının Yararları

• Çabuk netice alınmasını sağlar
• Kişinin meslektaşları tarafından yönlendirilmesini engeller
• Maliyeti düşüktür

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

89

​

Birey Yaklaşımının Mahzurları

​

• Teknik uzmanlık gerektirir
• Yönetimin “İSG, iş güvenliği departmanının işidir” anlayışının değişmesi gereklidir
• Birey yaklaşımının tek boyutlu olması yetersizlik doğurur
• Katılım sağlanamadığından insanlar tehlikelerin kendi bölümlerinde olmadığını düşünürler.
• Bireylerin farklı kavrama seviyeleri değerlendirmeyi etkileyebilir.
• Koruma faaliyetlerinin bireyleri etkilemesi değerlendirmeyi etkileyebilir.

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

90

​

Takım Yaklaşımının Yararları

​

• Risk insanlar tarafından farklı algılandığından bir ekip ile ve sistematik yapılması sağlıklı sonuç almak bakımından önemlidir.
• Gerekli bilgi ancak bütün çalışanlar tarafından sağlanabilir
• Herkesi tatmin edecek sonuçlar elde edilebilir
• Katılanlara aidiyet ve işbirliği ruhu kazandırır
• Bireyin kendisini bir takımın parçası olarak hissetmesini sağlar
• Yöneticilerin katılımı sonuçlara çalışanın da sahip çıkmasını sağlar

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

91

​

Takım Yaklaşımının Mahzurları

​

• Takım çalışmalarında netice daha geç alınabilir.
• Takım içi etkileşim sonucu etkileyebilir
• Çalışılması gereken zaman ve maliyet yüksek olur

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

OHSAS 18001 Standardı Yönetim Sistemi Uygulama Süreci Yapısını

*Politika

*Planlama

*Uygulama

*İzleme -kontrol

*Gözden geçirme

​

92

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

93

Risk Değerlendirmesi

BEŞ temel adımdan oluşur

1.ADIM

TEHLİKELERİ BELİRLE

5.ADIM

İZLE, KONTROL ET ve

İYİLEŞTİR

2.ADIM

RİSKLERİ DEĞERLENDİR

4.ADIM

TEDBİRLERİ

UYGULA

3.ADIM

TEDBİRLERE

KARAR VER

Bu konuda elinizdeki

bu kaynakları takip edin

EVET

HAYIR

Tanımladığınız tehlikelerle ilgili olarak herhangi bir mevzuat,

standart, rehber veya madde güvenlik bilgi formu var mı ?

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

94

​

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÖNETMELİĞİ- 1

​

MADDE 10 –(1) Risklerin kontrolünde şu adımlar uygulanır.

a) Planlama: Analiz edilerek etkilerinin büyüklüğüne ve önemine göre sıralı hale getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır.

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

95

b) Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması:

Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün değil ise riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi için aşağıdaki adımlar uygulanır.

1. Tehlike veya tehlike kaynaklarının ortadan kaldırılması.
2. Tehlikelinin, tehlikeli olmayanla veya daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi.
3. Riskler ile kaynağında mücadele edilmesi.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

96

​

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÖNETMELİĞİ- 2

​

c) Risk kontrol tedbirlerinin uygulanması: Kararlaştırılan tedbirlerin iş ve işlem basamakları, işlemi yapacak kişi ya da işyeri bölümü, sorumlu kişi ya da işyeri bölümü, başlama ve bitiş tarihi ile benzeri bilgileri içeren planlar hazırlanır. Bu planlar işverence uygulamaya konulur.

​

ç) Uygulamaların izlenmesi: Hazırlanan planların uygulama adımları düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler tamamlanır.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

97

​

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÖNETMELİĞİ- 3

​

(2) Risk kontrol adımları uygulanırken toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi ve uygulanacak önlemlerin yeni risklere neden olmaması sağlanır.

​

(3) Belirlenen risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapılır. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki adımlar tekrarlanır.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

98

1. ADIM

​

TEHLİKENİN BELİRLENMESİ:

​

• Tehlikenin yeri / bölgesinin belirlenmesi

​

• Kaynağının belirlenmesi

​

• Tehlikelerin belirlenmesi

-Tehlike ne zaman veya nasıl ortaya çıkar

-Tehlike ne sıklıkta ortaya çıkar

-Tehlikede kim yada ne zarar görebilir

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

99

​

TEHLİKENİN BELİRLENMESİ:

​

Tehlikeler tespit edilirken özellikle; iş ekipmanları, iş akışları ve sistemler, binalar tehlikenin kaynağı olarak görülmeli ve bu kaynaktan hangi yolla zarar oluşacağı sorusu sorulmalıdır. Bu sorunun cevapları o kaynaktan oluşacak tehlikeleri ortaya çıkaracaktır. Bu yolla bir kaynaktan birden fazla tehlikenin oluşacağı tespit edilebilecektir. Yani bir kaynaktan birden fazla tehlike oluşur, her bir tehlikeden de bir den fazla risk oluşur.

Bu sistematik yaklaşım içerisinde bir işyerinde tehlikeler şu yollarla tespit edilebilir:

A. Geçmiş kayıtları inceleyerek

B. Mevcut durumu inceleyerek

C. Mevzuat ve literatürü inceleyerek

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

100

​

A- Geçmiş kayıtların incelenmesi:

• Ortam ölçüm raporlarının incelenmesi,
• İş kazası ve ramak kaldı raporlarının incelenmesi,
• İSG Kurulu yıllık faaliyet raporlarının değerlendirilmesi,
• Kamu ve özel denetim elemanları raporlarının incelenmesi,
• Teknik periyodik kontrol raporlarının incelenmesi,

​

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

101

B- Mevcut durumu incelenmesi:

• Kimyevi, fiziki ve biyolojik etkenlerin listesi
• İş ekipmanlarının incelenmesi,
• Çalışma çevresinin incelenmesi,
• Ergonomik şartların incelenmesi 
• İş aktivitelerinin gözden geçirilmesi
• İmalatçı verilerinin değerlendirilmesi
• Organizasyonun incelenmesi

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

102

C- Mevzuatın ve literatürün incelenmesi:

• İSG mevzuatının incelenmesi,
• İlgili diğer mevzuatların incelenmesi,
• Standartların incelenmesi, (Harmonize diğer)
• İLO normlarının incelenmesi,
• Literatür taraması,
• İmalatçı verilerinin değerlendirilmesi,
• Uzman yorumlarından yararlanılması,

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

103

Bu yollarla tespit edilecek tehlikeler, şu yöntemlerle sistematik olarak gruplandırılabilir.

TEHLİKELERİN GRUPLANDIRILMASI

1. Mevzuat esaslı gruplama,

2. Proses esaslı gruplama,

3. Yerleşim esaslı gruplama,

4. Karma gruplama,

5. Bilimsel esaslı gruplama,

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

104

​

​

1. Mevzuat esaslı gruplama:

4857 sayılı iş kanunu madde 78’ göre hazırlanmış yönetmelikler göre hazırlanmış gruplama

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

105

2. Proses esaslı gruplama:

İşyerinde bir yönetim sistemi TS EN ISO 9001, 14001 ve TS OHSAS 18001 Yönetim sistemlerinde biri veya bir kaçının kurulduğu ve Proseslerin belirlendiği işyerlerinde uygulanabilir bir yaklaşımdır.

​

3.Yerleşim esaslı gruplama:

İşyerinin fiziki yerleşim sistemine göre her bir bağımsız fiziki bölümdeki bütün tehlikelerin gruplandırılması yöntemidir.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

106

4- Karma gruplama

En çok kullanılan yöntemdir.

İşyerinin girişinden başlayarak yerleşim ve iş akışına göre sıra ile başlanıp, gerekirse her bir bölüm içerisinde bilimsel esaslı gruplandırma veya mevzuat esaslı gruplandırmaların iç içe yapıldığı gruplandırmadır.

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

107

​

5- Bilimsel esaslı gruplama:

Bu sistemde tehlikeler;

5.1 Fiziksel Tehlikeler,

5.2 Kimyasal Tehlikeler,

5.3 Biyolojik Tehlikeler,

5.4 Elektrik Tehlikeleri,

5.5 Mekanik Tehlikeler,

5.6 Ergonomik Tehlikeler,

5.7 Çevresel Tehlikeler,

5.8 Organizasyonel /idari Tehlikeler

5.9 İnsanlardan Kaynaklanan Tehlikeler vb. olmak üzere gruplandırılmaktadır.

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.1 Fiziksel tehlikeler:

​

• Gürültü
• Titreşim
• Aydınlatma
• Isı
• Yangın / Patlama
• Yapısal
• Temizlik / Bakım

108

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

109

Psikolojik

Etkiler

Stress vb.

Gürültü

Gürültü Bir Tehlike İse, Bundan Kaynaklanan Riskler Nelerdir?

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.2 Kimyasal tehlikeler:

​

• Toz
• Duman
• Gaz
• Buhar
• Buğu
• Sıvı
• Katı
• Elyaf, lif

​

​

110

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.3 Biyolojik tehlikeler:

​

• Bakteriler
• Virüsler
• Küf / Mold
• Mantar / Fungi

​

111

Mold: Mantarın herhangi bir yüzey üzerinde meydana getirdiği küf tabakası

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

5.4 Elektrik tehlikeleri:

​

• Elektriğe çarpılma (şok)
• Yanık
• Yangın
• Patlama

112

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

113

Yanıklar

Elektriğe

Kapılma

(Şok)

Yangın

Elektrik

​

Patlamalar

Elektrik Tehlike midir?

Tehlike Kaynaklarını ve

Yukarıdaki Sonuçların Nasıl Ortaya Çıktığını Belirle

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

114

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

115

Tehlike Nelerden Kaynaklanır?

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

116

Elektrik Tehlikeleri

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

117

Elektrik Tehlikeleri

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

​

5.5 Mekanik tehlikeler:

• Kesme
• Delme
• Kaynak
• Taşlama
• Kaldırma
• Taşıma, yükleme
• Bakım vb.

118

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

119

Makinalardan

Kaynaklanan

Tehlikeler

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.6 Ergonomik Tehlikeler:

​

• İşe bağlı kas ve iskelet sistemi (kemikler, kaslar, eklemler, tendonlar, sinirler ve damarlar ) bozuklukluklarına yol açan hareket ve duruşların meydana getirdiği tehlikeler.
• Tekrarlayıcı hareketler
• Uzun süreli statik pozisyon
• Uzun süreli yoğun aktivite
• Vibrasyon
• Çalışma ortamı ve ekipmanın dizaynı
• Ortamın ısısı

120

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.7 Çevresel tehlikeler:

​

• Atıkların düzenli toplanmaması
• Tasnifleme ayıklamanın yapılmaması
• Doğal afetler (deprem, sel, yıldırım vb)
• Sabotaj
• Yangın
• Toz vb.

​

121

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.8 Organizasyonel / İdari Tehlikeler

• Görevlendirmeler (Uzmanın olmadığı zaman sorumlular, İSG Kurulu, yapı işlerinde sorumluluklar, vb.)
• Çalışma sürelerinin uygunsuzluğu,
• İşyeri düzensizliği,
• Eğitim ve öğretim yetersizliği,
• Planlı bakım-onarım
• Monotonluk, iletişim
• Denetimsizlik-disiplinsizlik
• Hiyerarşik yapı
• Yönetim Sistemler (Kalite, Çevre, ISG, Gıda, vb.)
• Yangın, Tahliye, vb organizasyonlar
• Yemek

​

122

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

5.9 İnsanlardan Kaynaklanan Tehlikeler

​

İşyerinde üretim, iş takibi, eğitim, ziyaret, danışmanlık, vb işler için bulunan kişiler;

• Çalışan (alkol, uyuşturucu, tehlikeli hareketler /davranışlar)
• Stajyer
• Ziyaretçi
• Taşeronlar
• Bakım-onarım firma temsilcileri

​

123

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

124

R= İ x Ş

R: Risk

İ: İhtimal

Ş: Zararın Şiddeti / Derecesi

​

2. ADIM

​

Riskleri Değerlendir:

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

125

2. Adım�Risklerin değerlendirmesi: 1

​

Aşağıdaki faktörler bir kaza ya da olayın meydana gelme ihtimalini

etkileyebilir;

• Riske maruz kalan kişiler,
• Riske maruz kalmanın tipi, sıklığı ve süresi,
• Riske maruz kalma ile tesirleri arasındaki ilişki,
• İnsan faktörleri,
• Güvenlik fonksiyonlarının güvenilirliği,
• Güvenlik tedbirlerinin işlemez hale getirilme veya yanıltılma imkanları,
• Güvenlik tedbirlerinin idame ettirilebilme kabiliyeti.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

126

2. Adım�Risklerin değerlendirmesi: 2

​

Belirtilen konularda tespit edilen tehlikelerden kimlerin ve ne şekilde etkilenebileceği uygun matris kullanılarak gerçekleştirilmelidir.

En yaygın kullanılan matrislerden biri 5x5 matrisidir. Bu matriste tehlikenin oluşma ihtimalini ve gerçekleşme durumunda vereceği zararın derecesini 5 puan üzerinden değerlendirilir.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

127

2. Adım�İhtimalin belirlenmesi

​

İşyerinde bir olayın gerçekleşme ihtimalini göstermek için aşağıdaki

ihtimal skalası kullanılır;

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

128

2. Adım�Sonuçlara karar verilmesi

​

Muhtemel bir olay sonrası beklenen zarar veya hasarın

derecelendirilmesi için aşağıdaki skala kullanılır.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

129

Risk düzeyi veya skoru

R = İHTİMAL (İ) x ŞİDDET (Ş)

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

130

3. ADIM

�Tedbirlere karar verilmesi

​

Risk değerlendirmesinde, belirlenen risklerin ağırlık oranları

(R= İ x Ş) hesaplanarak derecelendirme yapılır ve önlem alınmasının gerekli olup olmadığına karar verilir.

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

131

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

132

​

1. Kabul Edilebilir Risk Alanı

​

1. BÖLGE: KABUL EDİLEBİLİR RİSKLER

İhtimal ve şiddeti düşük bölge, risk skoru küçük olan risklerdir.

Bu bölgede yer alan riskler genellikle KABUL EDİLEBİLİR RİSKLER olarak tanımlanmaktadır ve inceleme anında kontrolü yeterli olup, gerçekleşmesi halinde işletme için önemli bir zarar doğurmayacak risklerdir.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

133

2. BÖLGE: TRANSFERİ GEREKEN RİSKLER

İhtimali Düşük - Şiddeti Yüksek bölge risk skoru orta

Bu bölgede yer alan riskler genellikle TRANSFER EDİLMESİ GEREKLİ RİSKLER olarak tanımlanmaktadır.

İhtimal asgari düzeye indirilmesine rağmen gerçekleştiğinde işyeri için kabul edilemez nitelikte sonuçlar doğurabilecek olan riskler.

Bu sonuçlardan korunmak için;

1.Risk sonuçları sigorta şirketiyle paylaşılır veya tamamı devredilir.

2.Risk teknolojiye transfer edilir.

3.Proses veya işlem kısmen uzman bir kuruluşa verilir.

4.Ürün tamamen piyasadan temin edilebilir.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

134

3. BÖLGE: AZALTILABİLİR RİSKLER

İhtimali yüksek - Şiddeti düşük bölge Risk Skoru ORTA

Bu bölgede yer alan riskler genellikle AZALTILMASI GEREKLİ RİSKLER

olarak tanımlanmaktadır.

İnceleme anında kontrol önlemleri yetersiz olup, risk kontrol önlemlerinden hiyerarşik sıraya uygun olarak bir veya bir kaçının uygulanması ile risklerin kabul edilebilir sınırlara getirilmesi mümkün olan riskler.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

135

4. BÖLGE:KABUL EDİLEMEZ RİSKLER

İhtimali ve Şiddeti Yüksek bölge Risk Skoru yüksek

Bu bölgede yer alan riskler KABUL EDİLEMEZ RİSKLER olarak tanımlanmaktadır.

Mevcut şekliyle çalışılması halinde güvenlik kontrolünün mümkün olamayacağı düşünülen yüksek düzeyli riskler.

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

136

3. Adım

�Tedbirlere karar verilmesi

​

Bu adımda özellikle kabul edilemez düzeyde bulunan risklerin kabul edilebilir düzeye indirilmesi için gerekli olan kontrol tedbirlerine karar verilir.

Risk değerlendirmesinin en önemli adımlarından biri olan bu adımda risk kontrol önlemlerinin neler olacağı ve bu önlemlerin belirlenmesinde ne tür bir öncelik tercihinde bulunacağı belirlenir.

​

Önleyici Tedbirler: İhtimali azaltıcı tedbirlerdir.

Koruyucu Tedbirler: Şiddeti azaltıcı tedbirlerdir.

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

137

Risk kontrol önlemlerinin hiyerarşik düzeni;

1- Tehlikelerin ortadan kaldırılması, (Riskleri kaynağında yok etmeye

çalışmak)

​

2- Tehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek, (İkame)

​

3- Mühendislik önlemlerini uygulamak

​

4- İdari Önlemler-Güvenlik ve Sağlık İşaretleri

​

5- KKD Kullanımı - Son Çare

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

138

3- Mühendislik önlemlerini uygulamak;

​

• Otomasyon,

• Geliştirilmiş projeler

• Tecrit, (ayırma)

• Uzaklaştırma,

• Havalandırma,

• Ergonomik yaklaşımlardan yararlanma.

-Alınan bu önlemlere rağmen riski kabul edilebilir düzeylere düşüremiyorsak;

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

139

4- İdari Önlemler-Güvenlik ve Sağlık İşaretleri

​

• Çalışma süreleri,
• İşyeri düzeni,
• Eğitim ve öğretim,
• Planlı bakım-onarım
• Monotonluk, iletişim
• Denetim-disiplin,

​

5- KKD Kullanımı- Son Çare

• Kişisel koruyucu donanımlar;
• Temin
• Kullandırma

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

140

4. ADIM

�Tedbirleri uygula

​

İşyerindeki riskleri kontrol altına alma yöntemleri, önceliğin derecesine göre ve en öncelikli olandan daha az öncelikli olana doğru sıralanmak üzere aşağıdaki gibi olmalıdır:

• Tehlike kaynağında önlenir
• Tehlike kaynağında azaltılır
• Tehlike kapalı ortama alınır
• Kişi tehlikeden uzaklaştırılır
• İşçinin maruziyeti azaltılır
• Kişisel korunma donanımı (KKD) kullanılır

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

141

Tehlike - Risk İlişkisi

Risk Düzeyi

* Olasılık

* Şiddet

* Etkilenen nüfus ve çevre

Riskle başa çıkmak için:

1.

2.

3.

4.

Ne zaman

değerlendir

Tehlike

ve

insan

bir aradadır

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

142

​

1- KİŞİSEL KORUMA

• Kişisel koruma
• Tıbbi koruma
• Kişisel hijyen

​

2. TOPLU KORUMA

​

3. TAM ÖNLEME

• Yok etme
• Yer değiştirme
• Makineleştirme
• Otomasyon
• Uygunlaştırma

​

KİŞİYE

YÖNELİK

ORTAMA

YÖNELİK

KAYNAĞA

YÖNELİK

ETKİNLİK

ARTAR

Korunma Önlemleri

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

143

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

144

5. ADIM

�İzle, kontrol et ve iyileştir

​

İşyerinde gerçekleştirilen risk değerlendirmesi sonrasında, uygulamaya alınan kontrol tedbirlerinin etkinlikleri izlenir, kontrol edilir ve tekrar gözden geçirilir. Gözden geçirmede aşağıdaki hususlara dikkat edilir:

​

• Kontrol tedbirleri planlandığı gibi uygulanmakta mı?
• Uygulamanın sürekliliği sağlanıyor mu?
• Sürekli İyileştirme yapılıyor mu?

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

145

5. Adım�İzle, Kontrol Et ve İyileştir

​

Risk değerlendirmesinin, işveren tarafından, işyerinde istihdam edilen ve yeterlik belgesi bulunan iş güvenliği ile görevli mühendisler ile işyeri hekimliği sertifikasına sahip olan iş sağlığı ile görevli işyeri hekimlerine, bunların bulunmaması durumunda ise, dışarıdan hizmet veren uzman kişi veya kuruluşlara yaptırılması gerektiği İş Sağlığı ve Güvenli Yönetmeliğinin 5. Maddesinde açıklanmaktadır.

​

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

146

III.BÖLÜM:

​

RİSK DEĞERLENDİRME METOTLARI

Bugün dünyada 150’den fazla Risk Değerlendirme Metodunun varlığından söz edilmektedir.

Bu Risk Değerlendirme Metotları;

- Nitel Risk Değerlendirme Metotları:

- Nicel Risk Değerlendirme Metotları,

- Karma Risk Değerlendirme Metotları

olarak sınıflandırılabilir.

Bu risk değerlendirme metotlarından bazıları aşağıda verilmiştir.

Nitel Risk Değerlendirme Metotları:

Check-List,

Hata Modu ve Etkileri Analizi (FMEA)

Tehlike ve Çalışılabilirlik Analizi (HAZOP)

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

147

1- MATRİKS METODU:

Kullanımı kolay ve uygulaması en yayın metotlardan birisidir. Bu metot diğer bir çok metodun temelini teşkil eder. Karma bir Risk Değerlendirme metodudur. II. Bölümde tüm detayları ile anlatıldığı için burada yeniden anlatılmamıştır.

Risk Skoru= R: İ x Ş formülü ile elde edilir.

İ = İhtimal

Ş= Sonucun derecesi veya şiddeti

​

Şiddet: Tehlikenin gerçekleşmesi halinde insan, işyeri ve çevre üzerinde oluşturacağı zarar ya da hasarın şiddeti

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

148

2 -KONTROL LİSTELERİ - ÇEKLİST METODU� (Birincil Risk Analizi )

​

Bir tesisin veya prosesin tüm donanımının ve aletlerinin tam olup olmadığını veya kusursuz işleyip işlemediğini saptar. İki adımda gerçekleştirilir.

• Check listelerindeki özel sorularla, analizi yapılan tesisin eksiklikleri saptanır.
• Bir önlemler katalogu ile, yapılması gereken düzeltmeler önerilir.
• En verimli sonuçlar, uzun deneyimlere dayalı veya deneyimli uzmanlar tarafından hazırlanmış listelerden alınır. (örnek:uçaklarda pilotların kullandığı check listler gibi)

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

149

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

150

Tarım işlerinde Bazı tehlikeler:

haşere, sel, çalışanların maruz kalacağı tetanos hastalığı, çalışma sırasında güneş çarpması, tarım arazisinde üretilen bitkinin özellikleri ( zehirli mi , dikenli mi), gerekli kişisel koruyucular mevcut mu ( eldiven, maske, şapka vb.), kullanılan tarım makinaları iş makinası sınıfına giriyor mu, eğer iş makinası ise uygun ehliyet ve operatörlük belgeleri mevcut mu, çalışma süreleri mevzuata uygun mu, çalışanların ulaşımı nasıl sağlanıyor, çalışanlar yemeği nerede yiyor hijyenik mi ? Lavabo ve wc var mı, yeterli temizlik sağlanıyor mu ? Uygun dinlenme araları veriliyor mu ? Çalışanlara iş güvenliği eğitimi verilmiş mi ? Sağlık raporları mevcut mu? Sigortasız veya özel durumlu olan (kadın, genç, çocuk, hamile, yaşlı, yabancı uyruklu ) işçi çalıştırılıyor mu ?

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

151

3-FİNE- KİNNEY METODU

​

​

Kullanımı kolay, yaygın olarak kullanılan bir metottur.

İşyeri istatistiklerinin kullanımına imkan sağlar.

Risk Değeri = İ x F x Ş olarak hesaplanır.

​

İ= İhtimal, (0,2-10 arası bir değer)

F=Frekans, (0,5-10 arası bir değer)

Ş=Sonuçların Derecesi, Şiddeti (1-100)

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

152

Tablo 1-İhtimal Skalası

​

İhtimal: Zarar ya da hasarın zaman içinde gerçekleşme ihtimali

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

153

Tablo: 2 Frekans (Maruziyet) Skalası

​

Frekans: Tehlikeye maruz kalma sıklığı

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

154

Tablo: 3 Etki/Zarar-Sonuç Skalası

​

Şiddet, Derece: Tehlikenin gerçekleşmesi halinde insan,

işyeri ve çevre üzerinde oluşturacağı zarar ya da hasarın şiddeti

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

155

Risk Düzeyine Göre Karar ve Eylem

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

156

4- OLASI HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ

(FAİLURE MODE AND EFFECTS ANALYSİS- FMEA)

​

En yaygın kullanılan metotlardan biridir. Özellikle otomotiv sektöründe imalat sırasında ve sonrasında olası hataların tespit edilmesi amacıyla çok fazla kullanılan bir metottur. Genel manada Problem çözme tekniklerinden biri olarak ta çok fazla kullanılmaktadır.

Herhangi bir sistemin tamamı veya bölümleri ele alınıp, bunlardaki kısımlar, aletler, kompenentlerde ortaya çıkabilecek arızalardan hem bölümlerin hem de bütün sistemin nasıl etkilenebileceği ve ortaya çıkabilecek sonuçlar analiz edilir.

​

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

157

FMEA METODUNUN UNSURLARI

​

FMEA’ nın üç temel unsuru vardır.

​

a. İhtimal: İ Hatanın zaman içinde gerçekleşme sıklığını gösteren değer, (1-10 arası)

​

b. Şiddet: Ş Hatanın gerçekleşmesi durumunda sonuçların derecesini gösteren değer, (1-10 arası)

​

c. Tespit edilebilirlik: T Hatanın istenmeyen sonuçlara sebep olmadan tespit edilebilme derecesini gösteren değer, (1-10 arası)

​

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

158

5- HATA AĞACI ANALIZI (FAULT TREE ANALYSIS - FTA)

​

1962 Yılında Bell Telefon Laboratuvarlarında Amerikan Hava Kuvvetleri için geliştirilmiştir.

Bir tepe olayın gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesi için alınması gereken önlemler ayrıntılı bir şekilde analiz edilir.

Olmaması istenen tepe olay saptanıp, bu olaya neden olabilecek tüm faktörler analiz edilir.

Hata ağacı analizinde tümdengelim mantığı kullanılır.

​

Bu Risk değerlendirme metodolojisi “En az beş yıllık kaza geçmişini dikkate alınarak yapılan tekniktir’’

​

Hata Ağacı Analizi 3 temel adımda uygulanır:

​

1. Sistem Analizi
2. Hata ağacının oluşturulması,
3. Hata ağacının değerlendirilmesi.

​

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

159

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

160

​

6- TEHLIKE ve ÇALIŞABİLİRLİK ANALİZİ

(HAZARD AND OPERABILITY STUDIES - HAZOP)

​

Kimya endüstrisi tarafından, bu sanayinin özel tehlike potansiyelleri dikkate alınarak geliştirilmiştir.

​

Multi disipliner bir tim tarafından, kaza odaklarının/kaynaklarının saptanması, analizleri ve ortadan kaldırılmaları için uygulanır.

​

Belirli kılavuz kelimeler kullanarak yapılan sistemli bir beyin fırtınası çalışmasıdır.

​

Çalışmaya katılanlara, belirli yapıda sorular sorulup, bu olayların olması veya olmaması halinde ne gibi sonuçların ortaya çıkacağı sorulur.

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

HAZOP AKIM ŞEMASI

161

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

162

7- OLAY AĞACI ANALIZI (EVENT TREE ANALYSIS - ETA)

 Her hangi bir tehlikeli olayın yaratabileceği çeşitli senaryolar analiz edilir.

• İdeal olarak, birden fazla proses ve koruma sistemlerinin olduğu tesislerde kullanılır.

• Kazaların sıklığı ve/veya olasılıkları sayısal olarak belirlenebilir.

• Hata ağacı analizinden farklı olarak tümevarım mantığı kullanılır.

​

​

​

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

163

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME

164

İSG

RİSK DEĞERLENDİRME