Μέθοδος των Έξι Καπέλων Σκέψης

​

Μνηστηροφονία στην Οδύσσεια

Η μέθοδος Six Thinking Hats του Edward de Bono είναι μια εκπαιδευτική τεχνική για την ολόπλευρη εξέταση ενός ζητήματος από διαφορετικές οπτικές γωνίες, την οργάνωση και τη διευθέτηση της σκέψης, τη λήψη αποφάσεων και την επίλυση προβλήματος. Κάθε μία από τις οπτικές γωνίες συμβολίζεται από ένα καπέλο διαφορετικού χρώματος.

​

​

Πάμε να δούμε ποια χρώματα είναι αυτά και τι σημαίνουν. Το κυριότερο, πάμε να αναδείξουμε με τη βοήθεια της τεχνικής αυτής το πολύπλευρο ζήτημα της Μνηστηροφονίας.

Λευκό Καπέλο (Αντικειμενικά δεδομένα και πληροφορίες)

Τι είναι: Τα γεγονότα που αφορούν το προς συζήτηση - διερεύνηση

θέμα. Χαρακτηρίζεται από αντικειμενικότητα και ουδετερότητα.

Τι δεν είναι: Δεν είναι προσπάθεια ερμηνείας ή εκφοράς γνώμης.

Χρήση: Μπορεί να αναδείξει ένα τριπλό σύστημα πληροφοριών:

• Πρώτης κατηγορίας γεγονότα: ελεγμένα και αποδεδειγμένα γεγονότα
• Δεύτερης κατηγορίας γεγονότα: θεωρούνται αληθή αλλά δεν έχουν ελεγχθεί πλήρως.
• Υποθέσεις που θεωρούνται κοινές

Πρόταση: Χρησιμοποιήστε το κατάλληλο "πλαίσιο" για να υποδείξετε μία πιθανότητα

Πρόταση: Χρησιμοποιήστε εστιασμένες ερωτήσεις, για να λάβετε πληροφορίες ή να καλύψετε κενά πληροφοριών

​

Λευκό Καπέλο (Αντικειμενικά δεδομένα και πληροφορίες) στην Μνηστηροφονία

​

• Ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη μετά από 20 χρόνια.
• Βρίσκει το παλάτι του γεμάτο από μνηστήρες που διεκδικούν την Πηνελόπη και καταχρώνται την περιουσία του.
• Με τη βοήθεια του Τηλέμαχου και λίγων πιστών υπηρετών οργανώνει την αντεπίθεση και σκοτώνει όλους τους μνηστήρες.
• Στην προσπάθειά του αυτή έχει την υποστήριξη και τη συμπαράσταση των θεών, χάριν της Αθηνάς.
• Μία συνέπεια της Μνηστηροφονίας είναι η αντίδραση των συγγενών τους.

Κόκκινο Καπέλο (Συναίσθημα και Διαίσθηση)

​

Τι είναι: Καλύπτει δύο ευρείς τύπους συναισθημάτων:

• Συνηθισμένα συναισθήματα, που κυμαίνονται από έντονα συναισθήματα όπως φόβος και αντιπάθεια έως τα πιο λεπτά όπως υποψία.
• Σύνθετες κρίσεις που περιλαμβάνουν τύπους συναισθημάτων όπως προαίσθημα, διαίσθηση, αίσθηση, “γεύση”, αισθητική, αλλά και όσους τύπους συναισθημάτων αναδύονται σταδιακά.

Τι δεν είναι: Η ερμηνεία και η δικαιολόγηση των συναισθημάτων ή η τοποθέτησή τους σε μια λογική βάση.

Χρήση: Αμέσως μετά την ανάλυση με το κίτρινο (θετικά) και το μαύρο καπέλο (αρνητικά), διότι θα πρέπει να βασίζεται στα διαθέσιμα αποτελέσματά τους και να αντανακλά όσα προκύπτουν από αυτά.

Κόκκινο Καπέλο (Συναίσθημα και Διαίσθηση) στην Μνηστηροφονία

​

• Οργή και θυμός του Οδυσσέα για την αλαζονεία και την ασέβεια των μνηστήρων.
• Φόβος και ανασφάλεια των μνηστήρων, όταν συνειδητοποιούν ότι ο Οδυσσέας έχει επιστρέψει.
• Ανακούφιση και χαρά των πιστών του Οδυσσέα μετά την εξόντωση των μνηστήρων.
• Οργή και διάθεση εκδίκησης εκ μέρους των συγγενών των μνηστήρων.
• Οργή για τον Οδυσσέα και την αποτρόπαια πράξη του να θανατώσει τόσους ανθρώπους.

​

Μαύρο Καπέλο (Αρνητική κρίση και προειδοποίηση)

​

Τι είναι: Η αρνητική αξιολόγηση που αφορά την επισήμανση λαθών και σφαλμάτων, αιτιών, κινδύνων, ελαττωμάτων στο προς συζήτηση θέμα. Ενδείκνυται σε περιπτώσεις που επιθυμούμε να επισημάνουμε πώς κάτι δεν ταιριάζει με την εμπειρία ή την αποδεκτή γνώση.

Πρόταση: Μπορεί να δράσει μεταγνωστικά, επισημαίνοντας λάθη στη διαδικασία σκέψης και στην ίδια τη μέθοδο.

Τι δεν είναι: Δεν είναι η αναφορά ή η ανάδειξη αρνητικών συναισθημάτων, ούτε καλύπτει την όποια αρνητική διάθεση. Αυτά, τα συναισθήματα δηλαδή, αφορούν τη χρήση του κόκκινου καπέλου.

Χρήση: Θα πρέπει να χρησιμοποιείται μετά το κίτρινο καπέλο, ιδιαίτερα αν αναδύονται νέες ιδέες και οπωσδήποτε πριν από το κόκκινο.

​

​

Μαύρο Καπέλο (Αρνητική κρίση και προειδοποίηση) στην Μνηστηροφονία

​

• Η βία της μνηστηροφονίας μπορεί να θεωρηθεί υπερβολική και βίαιη εκδίκηση.
• Η άνευ τεκμηρίου αθωότητας θανάτωση ανθρώπων που δεν έφεραν μερίδιο ευθύνης.
• Ο κίνδυνος για την ασφάλεια του Οδυσσέα, της οικογένειάς του και των συμμάχων του κατά την αναμέτρηση με τους μνηστήρες.
• Η πιθανότητα να δημιουργηθούν νέοι εχθροί από τις οικογένειες των μνηστήρων.
• Ο κίνδυνος διασάλευσης της ειρήνης και της σταθερότητας.

​

Κίτρινο Καπέλο (Θετική κρίση και οφέλη)

​

​

Τι είναι: Σκέψη που είναι θετική και εποικοδομητική. Καλύπτει ένα θετικό φάσμα σκέψεων, ιδεών, απόψεων που κυμαίνονται από το λογικό και πραγματικό έως τα όνειρα, τις προσδοκίες και τις ελπίδες. Στην τελική φάση της χρήσης του διερευνά και αναζητά την αξία και το όφελος που ενδεχομένως προκύπτει από το προς ανάλυση θέμα.

Τι δεν είναι: Δεν αφορά απλώς μία θετική διάθεση ή ευφορία (κόκκινο καπέλο) ούτε αναφέρεται άμεσα στη δημιουργία νέων ιδεών (πράσινο καπέλο). Αναλύει το αντικειμενικά θετικό δεδομένο και την επίδρασή του συνολικά.

Χρήση: Όταν επιχειρούμε να εντοπίσουμε τα θετικά χαρακτηριστικά μιας ιδέας

​

Κίτρινο Καπέλο (Θετική κρίση και οφέλη) στην Μνηστηροφονία

​

• Αποκατάσταση της τάξης και της δικαιοσύνης (όπως την αντιλαμβάνεται η ομηρική εποχή) στην Ιθάκη.
• Επιστροφή του Οδυσσέα στην οικογένειά του και αποκατάσταση της ηγεμονίας του.
• Εξάλειψη των αλαζόνων και παράνομων διεκδικητών της Πηνελόπης και της περιουσίας του Οδυσσέα.
• Παραδειγματική τιμωρία για την αποφυγή μελλοντικών παρόμοιων αδικημάτων.

​

Πράσινο Καπέλο (Δημιουργικότητα και εναλλακτικές προτάσεις)

Τι είναι: Προτάσσει τη δημιουργικότητα, αναζητώντας εναλλακτικές και δημιουργικές λύσεις. Βασίζεται στη δημιουργική σκέψη και την επίλυση προβλήματος. Μπορεί να κάνει την υπέρβαση του γνωστού, του προφανούς ή του ικανοποιητικού.

Τι δεν είναι: Δεν αποτελεί την ευκαιρία για αμφισβήτηση και κριτική στις ιδέες κάποιου άλλου. Αντίθετα, είναι μία ευκαιρία για ανάδειξη της συνεργατικής δημιουργίας.

Χρήση: Συνήθως αποτελεί το τελευταίο στάδιο της διαδικασίας. Είναι δόκιμο όλοι στη συζήτηση να “φορούν” ταυτόχρονα το πράσινο καπέλο, για να επιτευχθεί ο στόχος της συνεργατικής δημιουργίας και να θεωρήσουν το αποτέλεσμα δημιουργικό.

Πράσινο Καπέλο (Δημιουργικότητα και εναλλακτικές προτάσεις)

​

• Αντί για βίαιη εκδίκηση, ο Οδυσσέας θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει διπλωματία για να διώξει τους μνηστήρες.
• Αναζήτηση συμβιβαστικής λύσης που να ικανοποιεί και τις δύο πλευρές.
• Δημιουργία ενός διαγωνισμού ή δοκιμασίας για την επιλογή του πιο άξιου μνηστήρα, όπως το τόξο του Οδυσσέα.
• Συνέλευση των Ιθακησίων και “δημοκρατική” απόφαση για το μέλλον των μνηστήρων.

​

​

Μπλε Καπέλο (Διαδικασία και έλεγχος)

Τι είναι: Ο μαέστρος της ορχήστρας που καθορίζει τα θέματα προς τα οποία θα κατευθυνθεί η σκέψη, θέτει την εστίαση, καθορίζει τα προβλήματα και διαμορφώνει τις ερωτήσεις. Επιπλέον, έχει την ευθύνη για τα παραγόμενα έργα (περιλήψεις, συνοπτικές παρουσιάσεις, συμπεράσματα) και διασφαλίζει ότι οι κανόνες του παιχνιδιού τηρούνται, επιβάλλοντας την πειθαρχία.

Χρήση: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περιστασιακές - ενδιάμεσες παρεμβάσεις ή για μια ακολουθία λειτουργιών σκέψης. Ακόμα και όταν ο συγκεκριμένος ρόλος του στοχαστή με το μπλε καπέλο έχει ανατεθεί σε ένα άτομο, είναι επιτρεπτό σε όλους να προσφέρουν σχόλια και προτάσεις.

Πρόταση: Στις πρώτες δοκιμές της μεθόδου είναι προτιμότερο το μπλε καπέλο να το φορά ο/η εκπαιδευτικός. για να συντονίζει και να κατευθύνει τη διαδικασία. Στις επόμενες, προτείνεται η ανάθεση του μπλε καπέλου σε μαθητές.

​

Μπλε Καπέλο (Διαδικασία και έλεγχος) στην Μνηστηροφονία

​

• Οργάνωση μιας στρατηγικής συνεδρίας για τον σχεδιασμό της μνηστηροφονίας.
• Καθορισμός των στόχων και των μέσων που θα χρησιμοποιηθούν.
• Παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ενέργειας.
• Ανατροφοδότηση για την επιτυχία ή όχι του όλου εγχειρήματος
• Εμπλοκή της Πηνελόπης στη διαδικασία αποφάσεων.

​