BBY 156 Bilgi Erişim�2023-2024�http://bby156.blogspot.com ��Dizinleme^*

^* Bu slaytlar, 2013 yılında BBY 156 dersi kapsamında Uzman Nuray Demirkol tarafından yapılan «Ulakbim veri tabanlarında indeksleme» başlıklı sunumunun güncellenmiş versiyonudur.

Derse hazırlık için inceleyin:

• H.Ü. Kütüphanelerinin abone olduğu elektronik kaynaklardan “adaptasyon filmler ve telif hakları” (adaptation movies and copyright) konusunda tam metin bir makale bulun.
• Türkçe ve İngilizce makalelere ulaşmak arasında erişim zorluğu açısından nasıl bir fark var?
• Bu konuda Türkçe bir makale arasanız nereye başvurmalısınız?

Plan

​

• ULAKBİM’in vizyonu

​

• ULAKBİM veri tabanları nelerdir?

​

• Veri tabanları neden yapılıyor?

​

• Veri tabanlarında dizinleme
• İçerik analizi
• İndeksleme

​

ULAKBİM - Amaç

• Ulusal akademik ağı ulusal ve uluslararası bağlamda etkileşimli, yüksek hızlı, yeni teknolojilere açık ve dünya standartlarında tutmak,

​

• Bilgi hizmetlerini gelişen teknolojilere uyumlu şekilde ulusal çapta yaygınlaştırmak,

​

• Türkçe bilimsel bilgi ürünlerini içeren bilgi sistemleri geliştirmek ve bilimsel e-kaynaklara uzun dönem erişime yönelik çalışmalar yapmaktır.

​

​

TR Dizin (ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları)

• ULAKBİM’in temel misyonlarından biri de, Türkiye’nin bilimsel bilgi birikimini yansıtacak ürünler geliştirmektir. Bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmaların en önemlileri arasında, araştırmacıların ulusal ve bilimsel içeriğe elektronik ortamda erişimlerini sağlamak amacıyla uluslararası standartlara uygun olarak geliştirilen TR Dizin (2013 yılı sonuna kadar Ulusal Veri Tabanları-UVT adıyla yürütülen) yer almaktadır.

​

• TÜBİTAK ULAKBİM tarafından geliştirilen TR Dizin, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilimler temel konularında, Diş Hekimliği, Eczacılık, Mühendislik, Temel Bilimler, Sağlık Bilimleri, Veterinerlik, Sosyal ve Beşeri Bilimler alt konu alanlarındaki dergilerden oluşmaktadır.

​

• TR Dizin’in içeriğini oluşturan ulusal bilimsel dergiler, ULAKBİM TR Dizin uzmanları ile ilgili konu alanlarındaki uzman ve akademisyenlerden oluşan komiteler tarafından Dergi Değerlendirme Kriterlerine bağlı olarak belirlenmektedir.

​

• TR Dizin, 2000 yılı Ağustos ayından itibaren web sayfası üzerinden tarama yapılabilmektedir. Dizinde yer alan dergilerin makalelerine ait bibliyografik bilgilerin (makale adı, yazar, öz vs.) yanı sıra, ULAKBİM müdürlüğü ile dergi editörlükleri arasında imzalanan katılım izni sözleşmesine bağlı olarak, makale tam metinlerine de erişilebilmektedir.

TR Dizin (eski arayüz)

TÜBİTAK Araştırma Grupları tarafından desteklenmiş araştırma projelerine ait sonuç raporlarının bibliyografik veri ve özleri.

Ülkemizde tarım, ormancılık, veterinerlik, hayvancılık, su ürünleri, gıda ve biyoloji alanlarında yayınlanan dergileri içermektedir.

Sağlık Bilimleri (Tıp, Diş hekimliği, Eczacılık, Hemşirelik vd.) alanında Türkiye’de yayımlanan süreli yayınlarda bulunan Türkçe ve diğer dillerdeki makaleleri kapsamaktadır.

Temel ve Uygulamalı Bilimler ve Mühendislik alanlarında Türkiye’de yayınlanan dergileri içeren veri tabanı, alanındaki araştırmacılara ilgili ulusal literatüre hızlı ve etkin erişim sunmayı amaçlamaktadır.

Antropoloji , Arkeoloji ve Müzecilik, Beden Eğitimi ve Spor, Coğrafya, Dil Bilimi, Din ve İnanç Araştırmaları, Edebiyat, Eğitim Bilimleri, Ekonomi, Etik, Felsefe, Halkla İlişkiler, İletişim, İşletme, Kamu Yönetimi, Bilgi Yönetimi, Mimarlık ve Tasarım, Psikoloji, Sanat, Sanat Tarihi, Nörobilimler, Siyaset Bilimi, Sosyoloji, Şehir ve Bölge Planlama, Tarım Ekonomisi, Tarih, Turizm, Uluslararası İlişkiler alanlarında Türkiye'de yayımlanan süreli yayınlarda bulunan Türkçe ve diğer dillerdeki özgün araştırma, derleme makaleleri ve olgu sunumlarına erişim sunmayı amaçlamaktadır.

Hukuk alanındaTürkiye'de yayımlanan süreli yayınlarda bulunan Türkçe ve diğer dillerdeki özgün araştırma, derleme makaleleri ve olgu sunumları:

TR Dizin (yeni arayüz)

​

2018 yılından itibaren yeni arayüze geçen TR Dizin, konulara göre ayrılmış veri tabanı sunumunu değiştirmiş ve daha basit bir arayüz ile hizmet vermeye başlamıştır.

Veri tabanlarına neden ihtiyaç duyuluyor?

• Araştırma makalelerinin bibliyografik verilerini depolayarak gelecek nesillere aktarmak.

​

• Bibliyografik denetimi gerçekleştirmek ve tekrar çalışmalarını engellemek

​

• Ulusal kavramsal dizin oluşturmak

​

​

​

En sık kullanılma amacı?

• Akademik yükseltmeler

(Dünyada bilim konusunda önde gelen ülkelerle Türkiye karşılaştırıldığında bu tip bir veri tabanının kullanım amaçları değişkenlik gösterebiliyor!)

Bilgi Erişim Sistemi

Bilgi erişim sistemlerinde indeksleme (dizinleme)

«Bilgi kullanıcıları sürekli olarak aradıkları bilgiye erişmeye çalışırken bunların arasında istemedikleri bilgileri de süzgeçten

geçirmenin yollarını aramaktadırlar. İhtiyaç duyulan bilgiye ulaşabilmenin bilinen en işe yarar yolu, her türlü ortamda kayıtlı bilginin dizinlenerek araştırıcı ve okurların kullanımına sunulmasıdır.

…

Dizinleme bir entelektüel süreçtir ve üzerinde çalışılan konunun iyi bilinmesi gerekir.» *

​

* Okuyun: Alakuş, M., 2007, Bilgi Yönetiminde Dizinler ve Dizinleme, Inet-tr 2007.

​

Konu uzmanlarının katkılarıyla oluşturulan dizinler:

Tarım=> Ziraat Mühendisi

Biyoloji=> Biyolog

​

Tezarus* kullanılarak oluşturulan dizinler:

Kontrollü ve serbest terimler

​

​

​

​

«Tezarus kısaca Hiyerarşik Terimler Dizini olarak adlandırılabilir. Antik Yunan'daki θησαυρός (thesauros) kelimesinden,“depo” ya da “hazine” anlamında türemiştir. Kavramlar eş, zıt, dar, geniş kavramlarıyla ilişkilendirilmiştir. Bir belgeyi birbiriyle ilişkili olabilecek tüm kavramlarla tanımlayabilmek için tezaruslara başvurulur.» *

​

* Okuyun: Taner, S., 2006, Bilgi Tanımlama ve Bilgi Erişim Aracı Olarak THESAURUS.

Bilgi erişim sistemlerinde indeksleme (dizinleme)

İlk adım: İçerik analizi

​

Konu kodu verilmesi (sınıflama)

• Konu alanlarına dağıtılmasını sağlar
• İstatistiksel analiz yapabilmeyi sağlar
• İndekslenen terimleri tezarusta gruplandırmaya yardımcı olur

​

İndeksleme

• Belgeyi veri tabanında erişilebilir hale getirmek için yapılır

​

​

Konu sınıflandırması (sınıflama sistemleri) farklı amaçlara yönelik kullanılabilirken, indekslemenin tek amacı vardır:

​

Bilgiye erişebilmek

​

İndeksleme aşamaları

​

Belgeyi anlamak

• Konu uzmanı olmak
• Belgeyi inceleme yöntemini bilmek
• Örn. «teknik okuma» yapmak

Kavramları anlamak ve seçmek

• Belge türü dikkate alınmalı
• Kavramlar; varsayım, işlemler, özellikler, yöntemler vs. ile ilişkili olmalı
• Kavramlar indeksleme diline çevrilmeli

İndeksleme niteliği

• Tezarus veya kontrollü terim listesinin işleyişine hakim olmak
• Kullanıcıların bilgi davranışları konusunda bilgi ve deneyim sahibi olmak

TR Dizin örneği

​

TR Dizin’in ilk versiyonları için yapılan indeksleme işlemi

Konu uzmanının dizinleme işlemini yapabilmesi için, bibliyografik bilgileri önceden girilerek dizinlemeye hazırlanmış olan bir makale örneği:

Dizinlenecek makalenin temel bibliyografik tanımlamasının yapıldığı veri giriş ekranı:

“Serbest” ve “Kontrollü Terim” atama

Makalelere, tezarusta var olan ağaç yapısı içerisine yerleştirilebilen terimler atandığında bu “kontrollü terim” olarak adlandırılıyor, yani terim atandığında diğer terimlerle ilişkisi de ortaya konulabiliyor.

Eğer daha önce tezarusta olmayan bir kavram makaleye atandıysa bu diğer kavramlarla arasında ilişki kurulana (yani tezarusa dahil edilmesi uygun görülene) kadar “serbest terim” olarak tanımlanıyor.

Dizinlenecek makaleye anahtar kelimelerin atanması:

sunflowers

Tezarus ekranı:

​

- Dizinlenen makaleye tezarustan terim atama=> “Sunflowers” ve ilişkili terimler

genotype

Tezarus ekranı:

​

- Dizinlenen makaleye tezarustan terim atama=> “Genotype” ve ilişkili terimler

lines

Tezarus ekranı:

​

- Dizinlenen makaleye tezarustan terim atama=> “Lines” ve ilişkili terimler

Naphthalenacetic acid

Tezarus ekranı:

​

- Dizinlenen makaleye tezarustan terim atama=> Atamak istediğimiz terim artık kullanılmıyor ya da farklı şekilde kullanılıyorsa?

Tezarus ekranı:

​

- Dizinlenen makaleye “serbest terim” atama

Tezarus ekranı:

​

- Tezarusta yer alan terimlere ait ayrıntı ekranı=>

“Doku kültürü” terimi örneği

Makalenin dahil olabileceği konu kodlarının belirlenmesi:

Soru: Makaleye atanan dizin terimleri konu başlığının otomatik olarak belirlenmesine yardımcı olabilir mi?

Dizinleme işlemi tamamlanan makalenin son durumu:

Kullanıcı ekranı:

​

Dizinlenen makaleyi TR-Dizin’den arattığımızda karşımıza gelen kayıt örneği (2013)

Kullanıcı ekranı:

​

Tarama ekranındaki sorgu alanları=>

Sorgu örneği “Kadın” (2013)

Kullanıcı ekranı:

​

“Kadın” sorgusu sonucunda gelen bir makalenin ayrıntılı kayıt görüntüsü (2013)

Kullanıcı ekranı:

​

Farklı bir taramadan elde edilen bir başka makale için ayrıntılı kayıt örneği (2013)

Uygulama II

14 Mart’taki ders için yanıtlamanız gereken uygulama soruları aşağıda. Lütfen derse gelmeden önce uygulamayı kendiniz yapmaya çalışın.

Uygulamayı yapmadan önce, önceki slaytlarda yer alan notları dikkatle incelemenizde yarar var.

------

TR Dizin (https://trdizin.gov.tr) ile ilgili olarak şu soruları yanıtlayın:

1. TR Dizin nedir? TR Dizin ve DergiPark arasında ne fark vardır?
2. TR Dizin aracılığıyla "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli kaç makaleye erişebiliyoruz?
3. Bu makalelere ulaşmak için ne şekilde arama yaptınız? İlgili yayınları ararken takip ettiğiniz yolları lütfen not edin.
4. Eğer TR Dizin aracılığı ile "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli tek bir makaleye ulaşabiliyorsak bu konuda tek bir yayın yapılmıştır diye düşünebilir miyiz?

​