1 of 12

Klasik Düşünce Okulu�4. DERS

er-Risâle,

İmâm Muhammed b. İdrîs eş-Şâfiî

(ö 204/820)

Klasik Düşünce Okulu

1

20.11.2023

2 of 12

Beyânın Türleri

  1. Kur’ân’da nass olarak ifade edilenler (Namazın, zekatın farziyeti gibi Cümelü’l-ferâiz kabilinden olanlar)
  2. Farziyeti Kitapta belirtilip de mahiyeti, ayrıntısı sünnete bırakılanlar; namaz ve zekatın sayıları vakitleri gibi.
  3. Kitapta yer almayıp da Hz. Peygamber tarafından sünnet olarak vaz’ edilen konular ki, Resule itaat de yine kitapla sabittir.
  4. İctihdla sabit olan hükümler ki, ictihad da yine Kitap’la farz kılınmıştır.

(er-Risâle, prg. 55-59)

​

​

Klasik Düşünce Okulu

2

20.11.2023

3 of 12

İctihadın Gerekliliği ve Kıble Analojisi 1

Doğrusu, biz, yüzünün semaya yöneldiğini, orada şekilden şekile geçerek, aranıp durduğunu görüyorduk. Artık seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Haydi bakalım, yüzünü Mescidi Haram'a doğru çevir. Siz de ey müminler, nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa doğru çevirin!

(قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ)

(Bakara 2/144)

(er-Risâle, prg. 60-70)

​

Klasik Düşünce Okulu

3

20.11.2023

4 of 12

İctihadın Gerekliliği ve Kıble Analojisi 2

​

«Allah kullarına, Mescid-i Harâm’ın yönüne delâlet eden alâmetlerden hareketle, bu yöne dönme konusunda gayret (ictihad) etmeyi farz kıldı. Bu istikamette gayret (ictihâd) ettikleri sürece Allah’ın emrini tutmuş sayılırlar. (Allah kullarına) Mescid-i Harâm’ı doğrudan göremedikleri durumlarda diledikleri yöne doğru namaz kılma hakkı tanımamıştır.»

(er-Risâle, prg. 68)

Klasik Düşünce Okulu

4

20.11.2023

5 of 12

İnsan başıboş yaratılmamıştır

​

İnsan başıboş bırakılacağını mı sanır?

(أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَن يُتْرَكَ سُدًى)

(Kıyâme 75/36)

Klasik Düşünce Okulu

5

20.11.2023

6 of 12

“Bütün bu (anlatınlar, kıble örneği, âdil şahit örneği, Hacc sırasında avlanma örneği) göstermektedir ki, Hz. Peygamber dışında hiç kimsenin istidlâl olmaksızın görüş beyan etme hakkı yoktur. … (Aynı şekilde Hz. Peygamber dışında hiç kimsenin istidlâl olmaksızın) kendince uygun gördüğü (istihsân) görüşü beyan etme hakkı yoktur. (Zira,) kendince uygun gördüğü (istihsân) görüşü beyan etmek nassa dayanmadan ortaya atılmış bir düşünme biçimidir ”

(er-Risâle, prg. 70)

Klasik Düşünce Okulu

6

20.11.2023

7 of 12

Beyânın Türleri

​

  1. Kur’ân’da nass olarak ifade edilenler (Namazın, zekatın farziyeti ve Cümelü’l-ferâiz gibi)

​

  • Farziyeti Kitapta belirtilip de mahiyeti, ayrıntısı sünnete bırakılanlar; namaz ve zekatın sayıları vakitleri gibi.

​

  • Kitapta yer almayıp da Hz. Peygamber tarafından sünnet olarak vaz’ edilen konular ki, Resule itaat de yine kitapla sabittir.

​

  • İctihadla sabit olan hükümler ki, ictihad da yine Kitap’la farz kılınmıştır.

(er-Risâle, prg. 55-59)

​

​

Klasik Düşünce Okulu

7

20.11.2023

8 of 12

1. Kur’ân’da nass olarak ifade edilenler

​

«Ve Musa'ya otuz geceye vaat verdik ve süreye bir on gece daha ekledik ve böylece Rabbinin mikatı (tayin ettiği vakit) tam kırk gece oldu.» (A’râf 7/142)

​

(er-Risâle, prg. 73-83)

​

Klasik Düşünce Okulu

8

20.11.2023

9 of 12

2. Farziyyeti Kitapta belirtilip de mahiyeti sünnete bırakılanlar�a. Sünnetin Çerçeveyi Belirlemesi

​

«Ey iman edenler! Namaz kılmaya kalktığınız zaman, yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın. Başlarınızı meshedin, iki topuğa kadar da ayaklarınızı yıkayın.» (Mâide 5/6)

​

(er-Risâle, prg. 84-91)

​

Klasik Düşünce Okulu

9

20.11.2023

10 of 12

2. Farziyyeti Kitapta belirtilip de mahiyeti sünnete bırakılanlar�b. Sünnetin Ayrıntıyı Belirlemesi

​

«Namazı dosdoğru kılın, zekatı verin» (Bakara 2/43)

​

«Hac ve umreyi de Allah için tamam yapın» (Bakara 2/196)

​

(er-Risâle, prg. 92-95)

Klasik Düşünce Okulu

10

20.11.2023

11 of 12

«Hikmet sünnettir»

​

«Andolsun ki Allah, müminlere kendilerinden, onlara kendi âyetlerini okuyan, onları arındıran ve onlara kitab ve hikmeti öğreten bir Peygamber göndermekle büyük bir lütufta bulunmuştur. Oysa onlar, daha önce apaçık bir sapıklık içindeydiler.» (Âl-i İmrân 3/164)

Klasik Düşünce Okulu

11

20.11.2023

12 of 12

4. İctihadla sabit olan hükümler

​

  • Kıble örneği (Şatr kelimesi)
  • Âdil şahit örneği (Adâlet re’yle tespit ediliyor.)
  • İhramlıyken avlanma örneği (Misil)

​

(er-Risâle, prg. 104-126)

​

Klasik Düşünce Okulu

12

20.11.2023