NAJPIERW POZNAJ, PÓŹNIEJ OCENIAJ

ZANIM WYDAMY WYROK NA BALLADYNĘ

BALLADYNA JULIUSZA SŁOWACKIEGO

POZNAJEMY AUTORA I BOHATERÓW

SŁOWACKI NA ZNACZKACH

SŁOWACKI NA ZNACZKACH

SŁOWACKI NA POCZTÓWCE

Słowacki na banknocie

SŁOWACKI NA BILONIE

PODRÓŻ NAD JEZIORO GOPŁO

PALCEM PO MAPIE...

• Pojezierze.............................................
• Region...................................................
• Rzeka....................................................
• Miejscowość nadbrzeżna...........................................

​

​

Korzystając z dostępnych źródeł, opisz położenie Jeziora Gopło

GOPŁO W TRAGEDII SŁOWACKIEGO

• Za czasów bajecznych, koło jeziora Gopła.
• „sny swego dzieciństwa”
• „Bo ileż to razy, patrząc na stary zamek, koronujący ruinami górę mego rodzinnego miasteczka, marzyłem, że kiedyś w ten wieniec wyszczerbionych murów nasypię widm, duchów, rycerzy…”.
• w „lesie blisko jeziora Gopła”,
• „widać jezioro Gopło”, skąd „wytryska z wody Goplana”

WEJDŹ DO CHATY PUSTELNIKA 

POPIEL III = PUSTELNIK

Lat dwadzieścia z górą jak żyję w puszczy…

Bo też ja kiedyś byłem pan nad pany, 

Stutysiącznemu narodowi miły, 

Żyłem w purpurze, dziś noszę łachmany; 

Muszę przeklinać. Miałem dziatek troje, 

Nocą do komnat weszli brata zbóje, 

Różyczki moje trzy z łodygi ścięto! 

Dziecinki moje w kołyskach zarżnięto! 

Aniołki moje!… wszystkie moje dzieci!

Jan Matyjaszkiewicz jako Popiel, Balladyna w reżyserii Olgi Lipińskiej

ZNAJDŹ SYNONIMY DO SŁOWA PUSTELNIK

Synonimy do słowa pustelnik

• 1. rel. anachoreta, eremita, stylita, słupnik
• 2. przen. samotnik, odludek, introwertyk, mruk, milczek, niemowa, mizantrop, dzikus, dzik, borsuk

​

https://www.synonimy.pl/synonim/pustelnik/

​

CIEKAWOSTKA

Pustelnik brunatny  – gatunek pająka. Ubarwiony na brązowo, nogi długie i porośnięte rzadką szczeciną. Na grzbiecie charakterystyczny czarny znak w kształcie skrzypiec. Inną cechą charakterystyczną są trzy pary oczu. Samice są dwukrotnie większeod samców.  Jego ukąszenie rzadko bywa śmiertelne. 

​

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pustelnik_brunatny

GOPLANA

• Zakłady cukiernicze w Poznaniu, a także marka produktów spożywczychh

GOPLANA

O nie… to na włosach wróżki�Uśpione leżą jaskółki.�Tak powiązane za nóżki�Kiedyś, w jesienny poranek,�Upadły na dno rzeczułki:�Rzeczułka rzuciła wianek,�Wianek czarny jak hebany�Na złote włosy Goplany

"Przebudzenie Goplany" Tytusa Pileckiego.  1890 r.

KIM BYŁA GOPLANA?

• Leśną rusałką,
• Czarownicą,
• Królową jeziora i nimfą wodną,
• Matką Chochlika i Skierki. 

GOPLANA

"Wytryska z wody Goplana;�Jak powiewny liść ajeru,�Lekko wiatrem kołysana;

Jak łabędż, kiedy rozwinie�Uśnieżony żagiel steru,�Kołysze się – waha – płynie.�I patrz! patrz! lekka i gibka,�Skoczyła z wody jak rybka,�Na nezabudek warkoczu�Wiesza się za białe rączki,�A stopą po fal przezroczu�Brylantowe iskry skrzesza."

stwora "z mgły i galarety", wodny diabeł

" Ej!... w nogi!�Jezus Maryja! a tom popadł w biedę,�Szatana żona chce być moją żoną."

To idź do stawu, rybo, koczkodanie.

AJER- TATARAK

NIEZABUDKA- NIEZAPOMINAJKA

GOPLANA

• Ściemnia się zupełnie. — Na głowie Goplany pokazuje się półksiężyc

​

bóstwo kobiece władające przyrodą; z półksiężycem nad czołem występują Diana oraz Hekate w mit. gr.

�GRAB- DRZEWO��GRABIEC- KOCHANEK BALLADYNY

GRABIEC- WIERZBA PŁACZĄCA

„wierzba żałobna” symbolizuje cierpienie, duchowe rozterki, karę. W wierzbę płaczącą został zamieniony Grabiec za swoje przewinienia: niestałość w uczuciach, igranie z uczuciami innych – Goplany i wiejskich dziewcząt. Drzewo wywodzi nazwę od specyficznej „umiejętności” – według wierzeń ludowych – potrafi płakać. Z długich wierzbowych witek na ziemię spadają krople wody – symbol łez.

KRÓL DZWONKOWY�

syn zakrystiana, pijak, kochanek Balladyny �i obiekt uczuć Goplany, jako płacząca wierzba świadek zbrodni na Alinie, jako dzwonkowy król - gość na uczcie weselnej; we śnie zabity przez Balladynę.

KIRKOR

Kirkor wchodzi w karaceńskiej zbroi  ^{(karaceńska zbroja – stalowy pancerz wykonany z blaszek układanych na wzór rybiej łuski)}, bogato ubrany, z orlimi skrzydłami...

POSTRACH NIEPRZYJACIELA

Postrach nieprzyjaciela

• Pióra – w tym ich szczególna forma, którą były skrzydła – noszone przez jeźdźców oraz ich konie służyły zarówno dla ich własnej „okazałości”, jak i dla „postrachu nieprzyjaciela”. Skrzydła, pióra, opierzenie sprawiały, że ci, którzy je nosili, wydawali się potężniejsi.
• Konie to zwierzęta z natury płochliwe. Gdy stykają się z nowym, nieznanym dotąd zjawiskiem, bardzo często ich reakcją jest ucieczka.

​

KRKOR TO TEŻ...

ZAMEK KIRKORA

ZAMEK KIRKORA

• Sala pyszna w zamku Kirkora. Balladyna wchodzi zamyślona w bogatej szacie — z wstążką czarną na czole.
• W skarbcu masz pieniążki,

Szafuj… i baw się…

• niechaj warty

Czuwają w zamku…

• Matko stara,

Zamek nie chata, tu zatrudnień chmara,

• zamkowe wrota. A straż złożoną na krzyż halabardą

Zamknęła bramy… 

• Matko, idź teraz do siebie na wieżę.
• Pokoje kazałem suto osnuć w złotogłowy. Dziś dzień poślubny… dziś na dwór zamkowy zjadą się liczne pany i rycerze,
• To moja pieczęć, dwie złote żołędzie w paszczy dzikowej. 

ZAMEK KIRKORA

• Widziałem dwa chodzące pawie na folwarku,

Upiec je i dać na stół,

• Służba! przed jasnym królem, na ostatnie danie 

     Postawcie złotnikami napełnioną tacę.

• Gdzie krajczy? podstoli? Niech daje wina…

Wy czar dolewajcie, 

• Proszę, pijcie! — widzę, że lepiej zrobię usiadłszy za krosno

Niż przy pucharach. 

ZAMEK KIRKORA

• gotycko-baśniowa forma
• miejsce naznaczone mordem, krwią, okrucieństwem
• Balladyna zmierzająca ku wieży wygląda, zdaniem Skierki, jak „jakaś mara w bieli”
• Trzyma w dłoni świecę, której płomień gaśnie, zapowiadając chylące się ku końcowi życie karcianego króla; ma też nóż – narzędzie zbrodni
• „szczeble stare trzeszczą”, „puchacz huczy”, „dziwnie krew pachnie”

​

FILON- "WIECZNA PŁACZNICA"

• Filon, pasterz… zamyślony — fantastycznie we wstążki i kwiaty ubrany.
• Filon – imię męskie pochodzenia greckiego  (Filon), które pochodzi od φιλεω (fileo) – "kochać" i oznacza "kochający".

Bo Filon marzył los Endymijona¹⁷, 

Marzył, że kiedyś po blasku miesiąca

Biała bogini, różami wieńczona, 

Z niebios błękitnych przypłynie, 

i drżąca Czoło pochyli, a koralowemi 

Ustami usta moje rozpłomieni. 

Ach! tak marzyłem! Ale na tej ziemi 

Nie ma Dyjanny. Samotny uwiędnę 

Jako fijołek — albo kwiat jesieni.

​

FILON- PRZYRODA

O! wieczna płacznico! 

Czemu bezczynny błądzisz w leśnej kniei?

Oczki, aż listkiem niezapominajek 

Z grobu wyrosną, w rubinowe zorze 

Mogiły patrzą gwiazdami błękitu. 

W grobie się błyszczy./.../

/.../ gdzie zwieszone smutnie 

Nad grobowcami brzozy, jako lutnie 

Od słowikowej trącane gromady, 

Płaczą i szumią listkowymi struny. 

Nieraz ją srebrne uplączą piołuny, 

Nieraz rozkwitły zatrzyma bławatek; 

Nieraz jak dziecko staje — i westchnieniem

 Zdmucha cykorii opuszony kwiatek.

​

​

FILON- POSTAĆ TRAGIKOMICZNA 

czy „ludzie w mogile / Marzą o szczęściu”?

​

Umrzyj, to się dowiesz. 

A jeśli wrócisz z grobu, to opowiesz 

O tych marzeniach sumnieniom zbrodniarzy; 

A może będą spali cicho w łożu…

​

Pójdę… i stanę na leśnym rozdrożu. 

Jeżeli jaka jaszczurka zielona 

Pobiegnie w prawo, to w grobie się marzy… 

Jeśli na lewo… to człowiek – nic – kona 

I nie śni… 

​

​

Zejście zakochanego Filona do wyimaginowanego grobu, ma znaczenie symboliczne. Pod powłoką materialną, niezbyt atrakcyjną, kryje się świat duchowy, prawdziwy, autentyczny. Zielona jaszczurka – symbol mądrości – ma wskazać właściwy kierunek.

​

​

Jaszczurka jest symbolem duszy, która szuka światła. Przedstawiana jest w sztuce jako atrybut nieśmiertelności i zmartwychwstania i w tym kontekście zdobi antyczne grobowce oraz urny popielnicze.

CHATA WDOWY

DLACZEGO SPŁONĘŁA? 

MALINY- ALEKSANDER CHODŹKO

MALINY- ALEKSANDER CHODŹKO

CZY BALLADYNA TO PLAGIAT?

Aleksander Chodźko napisał balladę "Maliny". Tomik "Poezyj" z tym utworem przesłał wraz z dedykacją Słowackiemu, którego tak to natchnęło, że nie mogła nie powstać "Balladyna". Treść i imię zawdzięczała balladzie. 

Krytyk Antoni Małecki uznał, iż "Słowackiemu treści głównie dostarczyła znana owa, bo na całej przestrzeni kraju śpiewana powiastka o dwóch siostrach (która potem) słabiuchno została przelana w kształt ballady przez A Chodźkę". Biedny, nie dość że okradziony, to jeszcze spostponowany Chodźko musiał listami upominać się o swoją własność, przypominając, iż ballada wcale nie była "znana i śpiewana", ale że została w całości wymyślona przez niego na wzór pieśni ludowych. Plagiat jest dopuszczalny, jeśli przewyższa swój pierwowzór. Wtedy zresztą przestaje być plagiatem. Ballada Chodźki była pożywieniem "Balladyny".

Bohdan Urbankowski Balladyna - mity i szyfry 

MAKSYMILIAN GIERYMSKI, BALLADYNA  �między 1868 a 1869

WWWOJCIECH GERSON BALLADYNA  |  1900OJCIECH GERSON BALLADYNA  |  1900OJCIECH GERSON BALLADYNA  |  1900

Wojciech Gerson Balladyna, 1900

LEON WYCZÓŁKOWSKI, ALINA  1880

WLASTIMIL HOFMAN, WIOSNA. ALINA I BALLADYNA  �OK. 1930

BALLADYNA NA POCZTÓWKACH ADAMA SETKOWICZA

ADAM SETKOWICZ

​

(ur. 4 grudnia 1875 w Krakowie, zm. 24 października 1945 tamże) – polski artysta malarz.

Popularny pejzażysta i akwarelista. Najbardziej znany z licznych reprodukcji w czasopismach ilustrowanych oraz kart pocztowych

MOJE AUKCJE- ALLEGRO�ZAMIEŚĆ NA SERWISIE ALLEGRO OPIS POCZTÓWKI, ZACHĘĆ DO JEJ KUPNA

BALLADYNA- CZARNA POSTAĆ

• mroczna przestrzeń
• Ciemność, noc, zapadający zmierzch wyzwalają w niej niespożyte pokłady energii i mocy wewnętrznej, popychają do działania, do przekraczania zakreślonych granic,
• wieczorem wychodzi na spotkanie z Grabkiem – „wyszła ze świeczką”,
• Matkę wyrzuca z zamku nocą,
• Grabka morduje w ciemnościach,
• wokół siebie dostrzega „ciemne powietrze”,
• słyszy „echa grobowych rozwalin”,
•  boi się dnia, światłości: Jak to? już dzień? Boże! Jak biała światłość...
• na głowie ma czarny dzbanek, wypełniony malinami, na czole czarną wstążkę, nocną porą podąża do chaty Pustelnika.

​

CHOCHLIK- ZNACZENIE SŁOWA

• Duszek, złośliwy lub psotny skrzat w podaniach ludowych,
• Elf,
• Figlarny błysk w oczach,
• Drukarski – zmora redakcji,
• Duszek z orszaku Goplany w tragedii "Balladyna,
• Psotnik.

​

​

CHOCHLIK- BALLADYNA

SŁUGA GOPLANY

CHOCHLIK �DRUKARSKI

CHOCHLA

Zdefiniuj pojęcie

CHOCHOŁ

ZDEFINIUJ POJĘCIE

CHOCHLIK KORNWALIJSKI

HARRY POTTER

SKIERKA

• Skra- iskra- skierka
• Skierka – rodzaj grzybów
• sługa Goplany

​

KOGO BARDZIEJ LUBISZ- CHOCHLIKA CZY SKIERKĘ? �PODAJ DWA ARGUMENTY UZASADNIAJĄCE SWÓJ WYBÓR

BALLADYNA - SŁUCHOWISKO RADIOWE - 1979

• https://www.youtube.com/watch?v=nfNKCKXIqi0

BALLADYNA - POLONA

• https://polona.pl/search/?query=balladyna&filters=category:ephemerals,public:1,hasTextContent:0

JAN MARCIN SZANCER

Ilustracje Jana Marcina Szancera do „Balladyny”�Dramaty / Juliusz Słowacki ; wstępem poprzedził Stefan Treugutt ; il. Jan Marcin Szancer. Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, [1955]. – 513, [3] s., [12] k. tabl. : il. ; 30 cm.

​

https://pedagogiczna.pl/balladyna-wystawa-on-line/

​

MAŁGORZATA BARAN