Human Papillomavirus (HPV)

હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ

Vaccination

​

ભારતમાં સર્વાઇકલ કેન્સર (ગર્ભાશયનું કેન્સર) ની સ્થિતિ (NCRP-ICMR, 2022)

• ભારતમાં મહિલાઓમાં થતા કેન્સરમાં સર્વાઇકલ કેન્સર બીજા ક્રમનું સૌથી વધુ જોવા મળતું કેન્સર છે.
• અંદાજિત આંકડા (૨૦૨૨ મુજબ):
• નવા કેસ (Incidence): દર ૧,૦૦,૦૦૦ મહિલા વર્ષે ૧૧.૬ મહિલાઓને આ કેન્સર થાય છે.
• મૃત્યુ દર (Mortality): દર ૧,૦૦,૦૦૦ મહિલા વર્ષે ૫.૧ મહિલાઓના આ કેન્સરને કારણે મૃત્યુ થાય છે.
• વર્ષ ૨૦૨૨ માં અંદાજે ૭૯,૧૦૩ નવા કેસ નોંધાયા હતા. તે જ વર્ષે સર્વાઇકલ કેન્સરને કારણે અંદાજે ૩૪,૮૦૫ મહિલાઓના મૃત્યુ થયા હતા.

Source: Sathishkumar K, Chaturvedi M, Das P, Stephen S, Mathur P. Cancer incidence estimates for 2022 & projection for 2025: Result from National Cancer Registry Programme, India. Indian J Med Res. 2022 Oct-Nov;156(4&5):598-607. doi: 10.4103/ijmr.ijmr_1821_22.

હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ (HPV)

• તે Papillomaviridae પરિવારનો એક વાયરસ છે.
• આ વાયરસની આસપાસ કોઈ આવરણ (Non-enveloped) હોતું નથી અને તે ડબલ-સ્ટ્રેન્ડેડ DNA ધરાવે છે.
• HPV ના પ્રકારો,આ વાયરસના ૨૦૦ થી પણ વધુ પ્રકારો છે:
• ઓછા જોખમી પ્રકારો
• જોખમ ધરાવતા પ્રકારો (High-risk types): હાલમાં HPV ના ૧૭ પ્રકારોને કેન્સર કરી શકે તેવા (Oncogenic) એટલે કે 'હાઈ-રિસ્ક' પ્રકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે. જે નીચે મુજબ છે:

[16, 18, 45, 33, 58, 31, 52, 35, 59, 39, 56, 51, 68, 73, 26, 69, 82]

• HPV16 સૌથી વધુ કેન્સર ફેલાવવાની ક્ષમતા ધરાવતો પ્રકાર છે. સમગ્ર વિશ્વમાં મહિલાઓમાં થતા ગર્ભાશયના મુખના કેન્સર (Cervix Cancer) ના 77% કિસ્સાઓ માટે HPV16 અને HPV18 એમ બંને પ્રકારો સંયુક્ત રીતે જવાબદાર છે.
• ભારતમાં, કેન્સરના કિસ્સાઓમાં આ બે પ્રકારના વાયરસ (HPV 16 અને 18) નું પ્રમાણ 83% જેટલું ઊંચું છે. આ બાબત સૂચવે છે કે વૈશ્વિક અનુભવની તુલનામાં ભારતમાં 'ક્વાડ્રિવેલેન્ટ HPV વેક્સિન' (Quadrivalent HPV Vaccine) વધુ સારું અને અસરકારક પરિણામ આપી શકે છે.

HPV રસીની વિગતો

Brand name: Gardasil (ગાર્ડાસિલ)

Valency: Quadrivalent

Serotypes included: 6, 11, 16 and 18

Manufacturer: MSD

Date of WHO prequalification: 20 May 2009

Dose: 0.5 mL

Route: IM

Site: In left upper arm

રસીકરણ વ્યૂહરચના: મુખ્ય મુદ્દાઓ

• HPV રસી જીવંત વાયરસ રસી નથી: એક બિન-જીવંત, પુનઃસંયોજક રસી; તેમાં વાયરસ જેવા કણો (VLPs) હોય છે, જે HPV વાયરસના બાહ્ય શેલમાંથી બને છે, પરંતુ વાસ્તવિક વાયરસ નથી, બિન-ચેપી રચનાઓ જે HPV વાયરસ જેવા વાયરસના બાહ્ય શેલની નકલ કરે છે, પરંતુ તેમાં વાયરલ આનુવંશિક સામગ્રીનો અભાવ હોય છે. બિન-જીવંત અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત વાયરસ તેથી તે HPV ચેપનું કારણ બની શકતું નથી.
• ૧૪ વર્ષની વયની છોકરીઓનો સિંગલ એજ કોહોર્ટ (એવી છોકરીઓ કે જેમણે તેમનો ૧૪મો જન્મદિવસ ઉજવ્યો છે, પરંતુ હજુ સુધી ૧૫મો જન્મદિવસ ઉજવ્યો નથી).
• HPV રસી કોને ન આપવી(Exclusion Criteria):
• વર્તમાન HPV રસીકરણ કાર્યક્રમ હેઠળ લક્ષ્ય વય જૂથની બહારની છોકરીઓ
• ગર્ભાવસ્થા
• અગાઉ રસીકરણ (ગાર્ડાસિલ 1 ડોઝ અથવા 2 ડોઝ); (સર્વાવેક 1 ડોઝ અથવા 2 ડોઝ): પરંતુ Techo+ માં સ્થિતિ કેપ્ચર કરો.
• રસી અથવા તેના કોઈપણ ઘટકો (યીસ્ટ) પ્રત્યે અગાઉની ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયા
• મધ્યમથી ગંભીર બીમારી: તેઓ સ્વસ્થ થાય ત્યાં સુધી રસીકરણ મુલતવી રાખવું જોઈએ.
• રસીકરણ માટે ડાબો હાથ શા માટે: બિન-પ્રબળ હાથ અને એકરૂપતા જાળવવા માટે
• HPV રસી અન્ય નિયમિત રસીઓ (જેવી કે Td, TdaP, MR) ની સાથે જ (એક જ સમયે) આપી શકાય છે.
• કોઈપણ પાત્રતા ધરાવતી કિશોરી (ભલે તે બીજા રાજ્યની હોય), જો રસીકરણ કેન્દ્ર પર તેના માતા-પિતા અથવા વાલી સાથે રસી લેવા માટે આવે, તો તેને HPV રસી આપી શકાય છે.
• કિશોરીઓ અને તેમના માતા-પિતાને સલાહ આપવી કે છોકરીઓએ રસી લેવા માટે ખાલી પેટે ન આવવું. આનાથી રસી લીધા પછી આવતા ચક્કર અથવા બેભાન થવાની સમસ્યા (Syncope) ને રોકી શકાય છે.

​

​

​

જિલ્લા/કોર્પોરેશન લેવલે

• સંસાધન જરૂરિયાતોનો પ્લાન તૈયાર કરવો (Resource Planning): રસીના ડોઝ, તેને રાખવાની વ્યવસ્થા (Logistics), જરૂરી ફંડ, માનવ સંસાધન (સ્ટાફ), રસીકરણના કેન્દ્રો અને કેટલા દિવસ પ્રવૃત્તિ ચાલશે તેના આધારે સંપૂર્ણ યોજના તૈયાર કરવી.
• જિલ્લા/કોર્પોરેશનમાં રસીકરણની શરૂઆત કેવી રીતે કરવી, કયા વિસ્તારથી શરૂઆત કરવી અને તેને કેવી રીતે આગળ વધારવું તેની ચોક્કસ વ્યૂહરચના બનાવવી.
• જિલ્લા/કોર્પોરેશન કક્ષાની સંકલન સમિતિની બેઠકો, વર્કશોપ અને ઉપરથી નીચેના સ્તર સુધી (Cascade Training) તમામ સ્ટાફને તાલીમ મળે તેવો પ્લાન તૈયાર કરવો.
• લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટેની વ્યૂહરચના તૈયાર કરવી, જેથી રસીકરણ અંગેની ગેરમાન્યતાઓ દૂર થાય અને વધુમાં વધુ લોકો જોડાય.
• સમગ્ર અભિયાન પર નજર રાખવા, સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે અને રિપોર્ટિંગ માટે એક સેન્ટ્રલ 'જિલ્લા કંટ્રોલ રૂમ' ઉભો કરવો.

• રસી રાખવા માટે ઉપલબ્ધ જગ્યાની ઓળખ કરવી અને જો વધુ જગ્યાની જરૂર હોય તો તેની વ્યવસ્થા કરવી. (જેથી રસી યોગ્ય તાપમાનમાં સુરક્ષિત રહે).
• રસીકરણ માટેના પ્રમાણભૂત ફોર્મેટ (નોંધણી માટેના પત્રકો), તાલીમ સાહિત્ય અને પ્રચાર-પ્રસારની સામગ્રી દરેક કેન્દ્ર સુધી સમયસર પહોંચે તેની ખાતરી કરવી.
• રસીકરણની કામગીરી બરાબર ચાલે છે કે નહીં તે જોવા માટે સુપરવિઝન પ્લાન તૈયાર કરવો. કયા અધિકારી કયા કેન્દ્રની મુલાકાત લેશે તેનું આયોજન કરવું.
• જિલ્લા/કોર્પોરેશન કક્ષાની AEFI (Adverse Events Following Immunization) સમિતિની બેઠકો નિયમિત રીતે મળે તેની ખાતરી કરવી. (આ સમિતિ રસી આપ્યા પછી જો કોઈને આડઅસર થાય તો તેની તપાસ અને સારવારનું ધ્યાન રાખે છે).

આરોગ્ય સુવિધા લેવલે માઈક્રોપ્લાનિંગ

• રસીકરણના આયોજન માટે મુખ્ય એકમ એવાં આરોગ્ય કેન્દ્રો (Health Facilities) રહેશે જ્યાં નીચે મુજબની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોય:
• જ્યાં રસીને સુરક્ષિત રાખવા માટે રેફ્રિજરેટર (ILR) અને તાપમાન જાળવવાની વ્યવસ્થા હોય.
• ઓછામાં ઓછા એક નિશ્ચિત મેડિકલ ઓફિસર જે આ સમગ્ર પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખશે.
• કામગીરીના ઓનલાઈન રિપોર્ટિંગ અને ડેટા એન્ટ્રી માટે ડેસ્કટોપ/લેપટોપ, ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી અને પ્રિન્ટરની સુવિધા હોવી જરૂરી છે.
• આ કેન્દ્રો રસી વિતરણ માટેના મુખ્ય કેન્દ્રો (Primary Delivery Points) તરીકે કાર્ય કરશે.
• લક્ષ્ય વસ્તીની ગણતરી: કુલ વસ્તીના 1% (આશરે) લો.
• માનવ સંસાધન આયોજન: સામાન્ય રીતે, રસીકરણ ટીમમાં 4 સભ્યો હશે

1. રસીકરણ કરનાર (Vaccinator - ૧ વ્યક્તિ):
• કોણ હોઈ શકે: ANM, મેલ હેલ્થ વર્કર (MPHW), અથવા LHV.
• જવાબદારી: ઈન્જેક્શન આપવા માટે અધિકૃત કોઈપણ વ્યક્તિ. તેઓએ રસી આપવાની સાથે TeCHO+ એપ્લિકેશનમાં રસીકરણના ડેટાની એન્ટ્રી (નોંધણી) પણ કરવાની રહેશે.
2. વેરિફાયર (Verifier - ૧ વ્યક્તિ):
1. કોણ હોઈ શકે: હેલ્થ સેન્ટરનો અન્ય સ્ટાફ.
2. જવાબદારી: રસીકરણના દિવસે વેઇટિંગ રૂમમાં બેઠેલી કિશોરીઓનું રજીસ્ટ્રેશન સ્ટેટસ તપાસવું અને તેમની ઓળખની ખાતરી (Verification) કરવી.

3. મોબિલાઈઝર (Mobilizer - ૧ વ્યક્તિ):

• કોણ હોઈ શકે: આશા (ASHA) બહેન, આશા ફેસિલિટેટર, આંગણવાડી વર્કર (AWW) અથવા લિંક વર્કર.
• જવાબદારી: રસીકરણ પહેલાં કિશોરીઓનું TeCHO+ પર પ્રી-રજીસ્ટ્રેશન કરવું, લાભાર્થીઓને કેન્દ્ર સુધી લાવવા (Mobilization) અને સત્રના સંચાલનમાં મદદ કરવી.

4. સ્વયંસેવક (Volunteer - ૧ વ્યક્તિ):

• કોણ હોઈ શકે: ફિલ્ડ મોનિટર, મહિલા આરોગ્ય સમિતિ (MAS) ના સભ્ય, જન આરોગ્ય સમિતિ (JAS) ના સભ્ય અથવા અન્ય હેલ્થ સ્ટાફ.
• જવાબદારી: રસીકરણ કેન્દ્ર પર ભીડનું સંચાલન કરવું (Crowd Management) અને વ્યવસ્થા જાળવવી.

State may consider rollout in schools with support of RBSK teams

વાલીઓ માટેના મુખ્ય સંદેશાઓ (Key Messages to Caregivers)

1. HPV સામે રક્ષણ મેળવવા માટે અત્યારે રસીનો એક જ ડોઝ પૂરતો છે. આ એક ડોઝ કિશોરીને ચેપ સામે લાંબા સમય સુધી સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
2. રસી લીધા પછી કિશોરીએ કેન્દ્ર પર ૩૦ મિનિટ સુધી બેસવું ફરજિયાત છે. આ સમય દરમિયાન આરોગ્ય કાર્યકર તેની દેખરેખ રાખશે જેથી જો કોઈ તાત્કાલિક અસર જણાય તો તરત મદદ મળી શકે.
3. રસી લીધા પછી સામાન્ય આડઅસર થવી એ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે, જેમ કે; ઈન્જેક્શન વાળી જગ્યાએ દુખાવો, સોજો, હળવો તાવ અથવા માથું દુખવું. આ અસરો ખૂબ જ હળવી હોય છે અને ૨-૩ દિવસમાં આપમેળે મટી જાય છે. જો જરૂર જણાય, તો યોગ્ય માત્રામાં પેરાસીટામોલ (Paracetamol) ગોળી આપવાથી રાહત મળે છે.
4. જો કિશોરીને કોઈ વધુ પડતી તકલીફ જણાય, તો; તાત્કાલિક નજીકના સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્ર (PHC/CHC/Hospital) પર સંપર્ક કરવો. અથવા રાજ્યની હેલ્પલાઈન નંબર ૧૦૪ (આરોગ્ય સમીક્ષા કેન્દ્ર) પર ફોન કરીને માર્ગદર્શન મેળવવું.

જિલ્લા અને કોર્પોરેશન કક્ષાએ આયોજનના મુખ્ય મુદ્દાઓ

• કુલ વસ્તીના આશરે ૧% ને લક્ષિત વસ્તી (૯ થી ૧૪ વર્ષની કિશોરીઓ) તરીકે ગણતરીમાં લેવા. આ આંકડાના આધારે રસીના જથ્થાનું આયોજન થશે.
• રસી આપવા માટે ઉપલબ્ધ સ્ટાફની યાદી તૈયાર કરવી, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
• ANMs (એન.એમ.)
• LHVs (એલ.એચ.વી.)
• સ્ટાફ નર્સ
• જો શાળાઓમાં રસીકરણ કરવાનું હોય, તો RBSK ટીમો નો પણ ઉપયોગ કરવો.
• રસીકરણ કરનારને મદદ કરવા અને કિશોરીઓને લાવવા માટે નીચેના કાર્યકરોની યાદી તૈયાર કરવી:
• આશા (ASHA) બહેનો
• આંગણવાડી વર્કર (AWW)

• રસીકરણ માટે જરૂરી ચીજવસ્તુઓનો અંદાજ કાઢવો, જેમ કે: રસીના ડોઝ (Vaccine Doses), AD સિરીંજ (Auto-Disable Syringes), અન્ય જરૂરી તબીબી સાધનો.
• જિલ્લામાં કેટલા કોલ્ડ ચેઈન પોઈન્ટ (રસી રાખવાના કેન્દ્રો) હાલમાં ચાલુ હાલતમાં (Functional) છે તેની તપાસ કરવી, જેથી રસીની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે.
• દરેક કોલ્ડ ચેઈન પોઈન્ટ પર રસીકરણ પછી નીકળતા કચરા (બાયોમેડિકલ વેસ્ટ) ના નિકાલ માટેની વ્યવસ્થા તપાસવી અને સુનિશ્ચિત કરવી.

બ્લોક અથવા તાલુકા લેવલે આયોજન અને અમલીકરણની જવાબદારી

તાલુકા હેલ્થ ઓફિસર (THO) / ઝોન ઓફિસરની ભૂમિકા અને જવાબદારીઓ

​

• દરેક આરોગ્ય કેન્દ્રના માઈક્રો પ્લાન સંપૂર્ણ હોય તેની ખાતરી કરવી.
• રસી રાખવાના સાધનો (કોલ્ડ ચેઈન) બરાબર કામ કરે છે કે નહીં તેની તપાસ કરવી અને જરૂર પડે તો જિલ્લા કક્ષાએ જાણ કરવી.
• ખાતરી કરો કે બધી આરોગ્ય સુવિધાઓ પર AEFI રજિસ્ટર જાળવવામાં આવે છે, જેમાં નાના, ગંભીર અને ગંભીર AEFI ની વિગતોનો સમાવેશ થાય છે.
• સત્રવાર તાલીમ યોજનાઓ વિકસાવો અને અમલમાં મૂકો; ગેરહાજર લોકો માટે ફોલો-અપ સુનિશ્ચિત કરો.
• AEFI મેનેજમેન્ટમાં નિયુક્ત ડોકટરોને તાલીમ આપો; જાહેર/ખાનગી AEFI સાઇટ્સ તૈયાર કરો.
• સ્થાનિક નેતાઓ, ધાર્મિક આગેવાનો અને પ્રભાવશાળી વ્યક્તિઓની મદદથી લોકોમાં જાગૃતિ લાવવી.
• પોસ્ટર, બેનર અને અન્ય પ્રચાર સામગ્રી (SBCC Material) બરાબર પ્રદર્શિત થાય તે જોવું.
• આશા (ASHA) અને આંગણવાડી વર્કર (AWW) દ્વારા દરેક ઘરની કિશોરીઓની ગણતરી (Head count survey) થાય તેની ખાતરી કરવી.

​

• આયોજન મુજબ સ્ટાફ અને સાધનોની ફાળવણી કરવી.
• દરેક કેન્દ્ર પર નાની-મોટી તમામ આડઅસરોની નોંધ રાખવી અને ગંભીર કિસ્સામાં તાત્કાલિક જિલ્લા અધિકારી (DIO) ને રિપોર્ટ કરવો.
• નોંધણી, સત્ર આયોજન, રેકોર્ડિંગ અને રિપોર્ટિંગની ખાતરી કરો.
• રસીકરણના આંકડા તપાસીને જ્યાં ઓછું કામ થયું હોય ત્યાં સુધારો કરવા માટે આયોજન કરવું.
• જિલ્લા કક્ષાએ તમામ અહેવાલો અને રિપોર્ટને સબમિટ કરવાના (જમા કરાવવાના)
• eVIN દ્વારા રસી અને અન્ય સાધનોના જથ્થા પર નજર રાખવી.
• જિલ્લા અને રાજ્ય કક્ષાએ રસીકરણના અનુભવો, નવીન પ્રયોગો (Innovations) અને તેમાંથી શીખવા મળેલા પાઠ (Lessons learnt) ના દસ્તાવેજીકરણ (Documentation) માં સહયોગ આપવો.

બ્લોક અથવા તાલુકા લેવલના Stakeholders ની ભૂમિકા અને જવાબદારીઓ

ફર્સ્ટ લાઇન સુપરવાઇઝર

• ફાળવવામાં આવેલા વિસ્તારની ભૌગોલિક સ્થિતિ, શાળાઓ અને વસ્તીથી પૂરેપૂરી રીતે વાકેફ થવું, જેથી કોઈ પણ વિસ્તાર રસીકરણ વગર બાકી ન રહી જાય.
• ચોક્કસ આયોજન માટે MO ને નીચેની બાબતોમાં સહયોગ આપવો:
• રસીકરણ ટીમની તાલીમનું આયોજન કરવું.
• આશા (ASHA) અને આંગણવાડી વર્કર (AWW) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી લાભાર્થીઓની યાદી (House-listing) સાચી છે કે નહીં, તે ચકાસવા માટે ફિલ્ડ વિઝિટ કરવી.
• સત્ર શરૂ થાય તે પહેલાં તમામ તૈયારીઓની સમીક્ષા (Assess preparedness) કરવી.
• સુપરવાઈઝરી ચેકલિસ્ટ (Supervisory Checklist) નો ઉપયોગ કરવો, જેથી સત્ર સ્થળની ગુણવત્તા, રસીની જાળવણી અને પ્રક્રિયા બરાબર ચાલે છે કે નહીં તેની ખાતરી કરી શકાય.
• દિવસના અંતે, રસીકરણ ટીમો પાસેથી ડેટા એકત્રિત કરવો, તેનું સંકલન કરવું અને તેનું વિશ્લેષણ કરવું જેથી દિવસ દરમિયાન કેટલું લક્ષ્યાંક પૂરું થયું તે જાણી શકાય.
• ખાતરી કરવી કે રસી પછીની તમામ આડઅસરો (જેમ કે હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું, ગંભીર બીમારી કે આકસ્મિક મૃત્યુ) રજીસ્ટરમાં નોંધાયેલ છે અને તેની જાણ તાત્કાલિક મેડિકલ ઓફિસર (MO/MOIC) ને કરવામાં આવે.

કોલ્ડ ચેઈન હેન્ડલર

• રસીના જથ્થા માટેનું સ્ટોક રજીસ્ટર અને રસીના વિતરણ માટેનું ઈશ્યુ રજીસ્ટર નિયમિત રીતે નિભાવવું.
• રસીના સ્ટોકની માહિતી અને તાપમાનનો ડેટા નિયમિતપણે eVIN એપમાં અપડેટ કરવો.
• ILR (Ice-Lined Refrigerator) અને DF (Deep Freezer) ના તાપમાનનું દિવસમાં બે વાર નિરીક્ષણ કરવું.

​

​

રસીકરણ ટીમની: ભૂમિકા અને જવાબદારીઓ

રસીકરણ કરનાર (Vaccinator) :

​

• પોતાના સબ-સેન્ટર હેઠળના વિસ્તારની માહિતી (વસ્તી, શાળાઓ વગેરે) અપડેટ કરવી.
• પોતાના વિસ્તારમાં પાત્રતા ધરાવતી કિશોરીઓની ગણતરી (Head count survey) કરવામાં મદદ કરવી અથવા સર્વે કરવો.
• આયોજિત તાલીમમાં ભાગ લેવો અને પોતાના વિસ્તારના મોબિલાઈઝર (ASHA/AWW) તથા સ્વયંસેવકો સાથે સંકલન સાધવું.
• કાર્યક્ષેત્રના સ્થાનિક આગેવાનો સાથે સંપર્ક કરી તમામ લાભાર્થીઓની યાદી તૈયાર થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું.

​

• મોબિલાઈઝર અને સ્વયંસેવકોની મદદથી રસીકરણ સત્રનું આયોજન કરવું અને તેમને જરૂરી માર્ગદર્શન આપવું.
• સત્ર સ્થળ પર પોસ્ટર્સ, બેનર્સ અને અન્ય જાગૃતિ સામગ્રી યોગ્ય રીતે પ્રદર્શિત થાય તેની ખાતરી કરવી.
• સરકારની તમામ સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા અને પ્રોટોકોલનું પાલન કરીને રસી આપવી.
• રસીકરણ પછી નીકળતા બાયોમેડિકલ કચરાનો (જેમ કે સિરીંજ, વાયલ્સ) નિર્ધારિત માર્ગદર્શિકા મુજબ સુરક્ષિત નિકાલ કરવો.
• રસી પછીની કોઈ પણ આડઅસર (AEFI) ની તાત્કાલિક નોંધ લેવી, તેની સારવાર કરવી અથવા રિપોર્ટ કરવો.
• રસીકરણના દિવસે જ રસી લેનાર કિશોરીઓની માહિતી TeCHO+ અથવા નિર્ધારિત રજીસ્ટરમાં નોંધવી અને તેનો રિપોર્ટ તૈયાર કરવો.

રસીકરણ ટીમની: ભૂમિકા અને જવાબદારીઓ

મોબિલાઈઝર (Mobilizer - આશા / આંગણવાડી કાર્યકર)

​

• રસીકરણના દિવસ પહેલા જ પાત્રતા ધરાવતી કિશોરીઓની ઓળખ કરી તેમનું TeCHO+ અથવા રજીસ્ટરમાં પૂર્વ-નોંધણી કરવી.
• રસીકરણના દિવસે કિશોરીઓ અને તેમના વાલીઓને સમયસર કેન્દ્ર પર આવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા.
• રસીકરણ કેન્દ્રની વ્યવસ્થા જાળવવામાં અને કિશોરીઓને માર્ગદર્શન આપવામાં મદદ કરવી.

​

વેરિફાયર (Verifier - આરોગ્ય સ્ટાફ)

• લાભાર્થી કેન્દ્ર પર આવે ત્યારે તેની નોંધણી થયેલી છે કે નહીં તે તપાસવું.
• ઇટિંગ રૂમમાં બેઠેલી કિશોરીઓની વિગતો ચકાસવી અને તેમને રસીકરણ રૂમમાં મોકલવા માટે તૈયાર કરવા.

​

​

સ્વયંસેવક (Volunteer)

​

• રસીકરણ કેન્દ્ર પર વધુ ભીડ ન થાય અને શાંતિ જળવાઈ રહે તે જોવું.
• રસી લીધા પછી કિશોરીની આંગળી પર શાહીનું નિશાન કરવામાં મદદ કરવી (જેથી રસીકરણની ઓળખ થઈ શકે).
• આશા બહેનોને લાભાર્થીઓને બોલાવવામાં અને જાગૃતિ લાવવામાં મદદ કરવી

​

​

​

AEFI સર્વેલન્સના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો:

1

2

3

4

5

6

Vaccine reactions

Frequency and nature of MINOR vaccine reactions

Frequency and nature of SEVERE/SERIOUS vaccine reactions

રસીની પ્રતિક્રિયાઓ:

• ગભરામણ (Anxiety Reactions - Syncope): HPV રસીકરણ પછી ઘણીવાર કિશોરીઓમાં ચક્કર આવવા કે બેભાન થઈ જવાના કિસ્સા જોવા મળે છે. આ પ્રતિક્રિયા રસીના ઘટકોને કારણે નથી, પરંતુ સોયનો ડર (Fear of needle) અને ઇન્જેક્શનના દુખાવાને કારણે હોય છે. રસી આપ્યા પછી કિશોરીને ૩૦ મિનિટ આરામથી બેસાડવી અને રસી લેતા પહેલાં તેણે પૂરતો નાસ્તો કર્યો હોય તેની ખાતરી કરવી.
• કોને રસી ન આપવી? (Contrindications) : જો અગાઉ રસીના કોઈ ડોઝથી અથવા રસીના કોઈ ઘટકથી ગંભીર એલર્જીક રિએક્શન આવ્યું હોય. જે વ્યક્તિઓને 'યીસ્ટ' પ્રત્યે અતિશય સંવેદનશીલતા (Hypersensitivity) હોય. સગર્ભા સ્ત્રીઓને રસી ન આપવી. જો કોઈ રસી લીધા પછી ગર્ભવતી બને, તો બાકીના ડોઝ ડિલિવરી પછી આપવા.
• ક્યારે રસી મુલતવી રાખવી? (Precautions): જો કિશોરીને રસી આપતી વખતે મધ્યમ કે ગંભીર બીમારી (જેમ કે સખત તાવ) હોય, તો રસીકરણ મુલતવી રાખવું જોઈએ. કિશોરી બીમારીમાંથી સંપૂર્ણપણે સાજી થઈ જાય (Recover) ત્યાર પછી જ તેને રસી આપવી.

​

AEFI રિપોર્ટિંગ

• રસીકરણ પછી જોવા મળતી દરેક પ્રતિકૂળ ઘટના (ગમે તેટલી નાની હોય તો પણ) ફરજિયાતપણે રિપોર્ટ કરવી જોઈએ.
• AEFI રિપોર્ટ કરવા માટે કોઈ પણ સમય મર્યાદા (Upper time limit) નથી. રસી આપ્યાના ગમે તેટલા સમય પછી જો કોઈ આડઅસર જણાય, તો તેની નોંધ કરી શકાય છે.
• રસીકરણ અને આડઅસર વચ્ચેના સમયગાળાને ધ્યાનમાં લીધા વિના, અથવા આડઅસર થઈ અને તમે ક્યારે જાણ કરી તેની વચ્ચેના સમયને ધ્યાનમાં લીધા વિના, ગમે ત્યારે રિપોર્ટિંગ કરી શકાય છે.
• કયા કિસ્સામાં રિપોર્ટિંગ કરવું? નીચે મુજબની તમામ પરિસ્થિતિમાં AEFI રિપોર્ટ કરી શકાય છે:
• રસી સરકારી UIP શિડ્યુલની હોય કે અન્ય કોઈ.
• રસી નિયમિત (Routine) સત્રમાં અપાઈ હોય કે કોઈ ખાસ અભિયાન (Campaign) દરમિયાન.
• રસી સરકારી દવાખાનામાં અપાઈ હોય કે ખાનગી (Private) હોસ્પિટલમાં.
• લાભાર્થી બાળક હોય કે પુખ્ત વ્યક્તિ.
• નાની આડઅસરો સહિતની તમામ ઘટનાઓ 'AEFI રજીસ્ટર' માં નોંધવી. આ રજીસ્ટર દરેક પ્લાનિંગ યુનિટ, હેલ્થ ફેસિલિટી અને કોલ્ડ ચેઈન પોઈન્ટ (CCP) પર ઉપલબ્ધ હોવા જોઈએ.
• સામાન્ય આડઅસર (જેમ કે હળવો તાવ, સોજો) ના કિસ્સામાં કોઈ વિશેષ તપાસ કે કારણ શોધવાની પ્રક્રિયા (Causality Assessment) કરવામાં આવતી નથી. આવી નાની આડઅસરોનો આંકડો દર મહિને HMIS માં રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે.

​

​

​

SAFE-VAC પર AEFI રિપોર્ટિંગ

• રસીકરણ કરનાર (Vaccinator) એ કોઈ પણ પ્રતિકૂળ ઘટના બને ત્યારે તેની તમામ વિગતો SAFE-VAC માં આપેલા કેસ નોટિફિકેશન ફોર્મ (CNF) માં ભરવાની રહેશે.
• રસીકરણ કરનાર વ્યક્તિ આ ફોર્મમાં ઘટનાના પરિણામની પણ નોંધ કરી શકે છે, જેમ કે: હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું (Hospitalization), મૃત્યુ (Death), ક્લસ્ટરનો ભાગ (એક જ જગ્યાએ એકથી વધુ કિસ્સાઓ બનવા)
• રસીકરણ કરનાર દ્વારા SAFE-VAC માં જે કોઈ પણ AEFI કેસ દાખલ કરવામાં આવશે, તે સિસ્ટમમાં આપમેળે "સામાન્ય" (Minor) તરીકે જ નોંધાશે.
• તાલુકા/જિલ્લા કક્ષાએ RCHO (Reproductive and Child Health Officer) એ SAFE-VAC માં રિપોર્ટ થયેલા તમામ AEFI કેસની તપાસ કરવાની રહેશે. જો જરૂર જણાય, તો તેઓ આ કેસને "ગંભીર" (Severe) અથવા "અતિ ગંભીર" (Serious) શ્રેણીમાં ફરીથી વર્ગીકૃત (Re-categorize) કરશે.

AEFI રિપોર્ટિંગ અને તપાસ માટેની સમય મર્યાદા

THANK YOU