4 of 36

METİNLER

Metinler, öğretici metinler ve edebî metinler olarak ikiye ayrılır.
Edebî metinler, estetik bir haz uyandırmak için yazılan, kurmaca metinlerdir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

5 of 36

Öğretici metinler ise düşünceye dayalı olan, kurmaca niteliğe sahip olmayan metinlerdir. �

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

6 of 36

1-Sohbet Nedir ? Önemli Kavramlar

Bir yazarın seçtiği bir konuyla ilgili kendine özgü görüş ve düşüncelerini fazla derinleştirmeden karşısındakilerle konuşuyormuş gibi anlattığı yazı türüne “sohbet (söyleşi)” denir.
Bir diğer deyişle güncel bir konuda yazarın okuyucuyla konuşuyormuş gibi samimi ve anlaşılır bir dille yazdığı, her türlü özentiden uzak yazılara sohbet denir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7 of 36

Sohbetle İlgili Kavramlar

Sohbet: Dostça, arkadaşça konuşarak hoş bir vakit geçirme, söyleşi, yârenlik, hasbihâl.
Söyleşi: Arkadaşça, dostça karşılıklı konuşma, hasbihâl, sohbet anlamına gelirken bu kavramın edebiyattaki anlamı: Bir bilim veya sanat konusunu, konuşmayı andıran biçimde inceleyerek anlatan edebiyat türüdür.
Musahabe: Konuşma, görüşme, söyleşi. Sohbet yazılarına eskiden “musahabe” denirdi.
Hoşsohbet: Güzel ve tatlı konuşan kimse.
Nükte: İnce anlamlı, düşündürücü ve şakalı söz, espri.
Nüktedan: Nükteli ve ince anlamlı konuşarak karşısındakini düşündüren kimse.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

8 of 36

2-Sohbet Türünün Özellikleri

Gazete ve dergilerde yayımlanan öğretici metin türüdür.
Giriş, gelişme, sonuç bölümlerinden oluşur.
Öğretici metin olmasından dolayı dil göndergesel işlevde kullanılır.
Sohbet yazılarında konuşma senli benli bir anlatım yolu seçilir.
Konu sınırlaması yoktur herhangi bir konu hakkında sohbet yazısı yazılabilir.
Sohbet türü yazılarda herkesi ilgilendiren konular seçilir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

9 of 36

2-Sohbet Türünün Özellikleri

Yazarın amacı okuyucuyla samimi diyaloglar kurarak sadece düşüncelerini açıklamaktır.
Bu yazı türünde yazar, ele aldığı konuyu derinlemesine incelemez, bilimsel bir ispatı da amaçlamaz.
Yazar deyimlerden, atasözlerinden, hatıralardan, halk fıkralarından, nüktelerden, özlü sözlerden çokça yararlanır.
Akıcı, içten, sade ve anlaşılır bir dil kullanılır.
Cümleler, konuşma üslubundadır ve genellikle devriktir.
Anılardan,gözlemlerden,atasözlerinden,fıkralardan,deyimlerden yararlanılır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

10 of 36

2-Sohbet Türünün Özellikleri

Yazar karşısında biri varmış gibi sorular sorar, cevaplar verir, düşüncelerini günlük konuşma dili içtenliği içerisinde açıklar.
Konu uzatılmaz,sadece konuya dikkat çekilir,anlatılanlara inanılması için bir gayret ortaya konmaz.
Amaç, okuyucuyu konu üzerinde düşünmeye davet etmektir.
Bu yazılar gazete ve dergilerde yayımlanabildiği gibi yazar bu yazıları ayrıca bir kitap olarak da basabilir.
Yazar sohbet türünde genellikle kişisel düşüncelerini anlatır, bu yüzden de sohbet türü öznel bir anlatıma sahiptir.
Başta söyleşmeye bağlı anlatım olmak üzere açıklayıcı ve öğretici anlatım kullanılır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

11 of 36

4-Sohbet Türünün Türk Edebiyatındaki Gelişimi

*Gazete ve dergi yazısı olması nedeniyle edebiyatımızda gazetelerin varlığı ile ortaya çıkmıştır.

*İlk örnekleri de Tanzimat ve özellikle Servetifünun döneminde verilir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

12 of 36

4-Sohbet Türünün Türk Edebiyatındaki Gelişimi

Özellikle Servet-i Fünûn Dönemi’nde görülmeye başlanan bu türün Ahmet Rasim ilk kaliteli örneklerini vermiştir. Sanatçının “Ramazan Sohbetleri” adlı eseri sohbet türündeki yazılarını topladığı bir eseridir.

*Bu tür asıl gelişimini Cumhuriyet edebiyatında sağlamıştır.

*Ahmet Rasim, Şevket Rado, Melih Cevdet Anday, Suut Kemal Yetkin ve Nurullah Ataç gibi isimler bu türün başarılı örneklerini vermiştir. Ayrıca Cenap Şahabettin, Refik Halit Karay, Hasan Ali Yücel, Attila İlhan gibi yazarlarımız da bu türde eserler vermişlerdir

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

13 of 36

ÖRNEK

Eee! Ne yapalım? Fikir adamıyım, bilim adamıyım ben; derin derin düşüncelerimden çıkıp da süslenmeye, dış güzelliklerle uğraşmaya ayıracak vaktim mi var benim? Okuyup okuyup da içimi bezeyeyim, kafamı donatayım, yeter bana. Ama görenler beni beğenmeyeceklermiş, varsınlar beğenmesinler! Öyle görünüş düşkünü kimselerin diyeceklerinden bana ne? Ben geçici şeylerle, istedik mi çıkarıp atabileceğimiz şeylerle değil, bizim ta içimize işleyen, benliğimizi yoğuran meziyetlerle övünen insanlardanım; onlarla yetinmeyip bir de dışa bakanlar uzak olsunlar benden, onlarla düşüp kalkmayı ister miyim ben?

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

14 of 36

ÖRNEK -2

Bu söylediklerimin kendimi de kötülemek olduğunu biliyorum. Benim işime gelmiyor diye doğruyu saklayayım da işime gelecek doğrular mı uydurayım? Üstüne başına bakmayan, kendine bir çekidüzen vermeye özenmeyen adam gerçekten medenî bir adam değildir. Bir kere öyle kimselerde çevrelerindekilere bir aldırışsızlık vardır. Çevrelerindekilere gerçekten aldırsalar, onları gerçekten düşünseler kendilerini onlara beğendirmek isterler. “Ben böyle sallapati gezerim, korkunç bir suratım olur, gene de başkalarının arasına girerim, benimle konuşurlar, konuşmaya mecburdurlar.” demek kendini beğenmenin, büyüklenmenin ta kendisi değil midir? Böyle kendini beğenen, büyüklenen kişiden topluma ne iyilik gelebilir? Bilgisi varmış, derin derin düşünceleri varmış, şöyle iyilikleri, böyle üstünlükleri varmış…

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

15 of 36

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

16 of 36

11.Sınıf Edebiyat Notları�“SOHBET-FIKRA“�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

17 of 36

FIKRA

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

18 of 36

Öğretici metinler ise düşünceye dayalı olan, kurmaca niteliğe sahip olmayan metinlerdir. �

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

19 of 36

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

20 of 36

1-Fıkra Nedir ? Fıkranın Türleri

Fıkranın Türkçede iki tanımı vardır:

1. Kısa ve özlü anlatımı olan, nükteli, güldürücü hikâyecik.

2. Yazarların; gazete ve dergilerin belirli sayfa ve sütunlarında yayımladıkları, geniş kitleleri ilgilendiren günlük/güncel konuları kişisel düşünceleri ile işledikleri öğretici metin türüdür.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

21 of 36

Fıkralar küçük öykü niteliğindeki nükteli "güldürü fıkraları" ile "gazete fıkraları" olmak üzere iki türlüdür.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

22 of 36

GÜLDÜRÜ FIKRALARI
Belli bir amacı, savunulan bir düşünceyi ele alan ve bunu en kısa yoldan anlatan, mizah ve hiciv unsurlarını da içinde barındıran sözlü ya da yazılı hikâyelerdir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

23 of 36

GAZETE FIKRALARI

Güncel konuları kişisel görüş ve düşüncelerine bağlı olarak kanıt göstermeden kendilerine özgü bir dille ele aldıkları kısa yazılardır. Gazetelerde çıkan bu tür yazılara “köşe yazısı”da denilir.
Edebiyat dersimizdeki asıl işlenilecek ve asıl önemli olan gazete fıkraları-köşe yazılarıdır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

24 of 36

2-Fıkraların / Köşe Yazılarının Özellikleri

==>Gazete ve dergilerin belirli sütunlarında yayımlanır.
==>Öğretici metin türüdür.
==>Düşünceler; açık, akıcı, duru ve yalın bir anlatımla ortaya konur.
==> Fıkrada farklı anlatım türleri kullanılabilir ama temelde açıklayıcı anlatımdan yararlanılır.
==> Fıkrada dil genelde göndergesel, heyecana bağlı ve alıcıyı harekete geçirme işlevlerinde kullanılır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

25 of 36

2-Fıkraların / Köşe Yazılarının Özellikleri

==> Kişisel görüş ve düşünceler herhangi bir kanıt gösterilmeden, kesin bir sonuca varılmadan yazara özgü bir dille anlatılır.

==>Fıkra, kısa bir yazı türü olduğu ve fıkra yazarının bilimsel gerçekleri ortaya koyma gibi bir iddiası bulunmadığı için gazete fıkralarında temel amaç, önemli noktalara okurun dikkatini çekmek, onu uyarmak ve düşünmeye yöneltmektir.

==>Fıkra yazarları ele aldıkları konu veya sorunları inceleyerek kişisel görüş, düşünce ve önerilerini kısaca fakat etkili bir biçimde ortaya koyarlar.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

26 of 36

2-Fıkraların / Köşe Yazılarının Özellikleri

==>Günlük konular üzerinde kişisel görüşleri belirtmek, belli bir okuyucu kitlesi kazanmak, görüşleri bu kitleye benimsetmeye çalışmak, düşünceler etrafında kamuoyu oluşturmak fıkra yazılarının amacıdır.

==>Kısa, özlü ve etkili yazabilmek için fıkra yazarının geniş bir genel kültüre, olayların kaynağına inmeyi bilen keskin bir kavrayış gücüne, düşünce ve görüşlerini ustaca anlatmaya elverişli bir yazma yeteneğine sahip olması gerekir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

27 of 36

2-Fıkraların / Köşe Yazılarının Özellikleri

==>Fıkra yazarları, olayların akışı karşısında çok değişik konulara değinirler. Bu nedenle fıkra yazarı siyasal, toplumsal ve kültürel gelişmeleri günü gününe izlemek zorundadır. Konu seçiminde şüphesiz yazarın kişiliği, eğitimi, ilgileri, okuyucu istek ve beklentilerinin de ayrı ayrı rolü vardır.

==>Güncel, günü birlik konular üzerinde durulduğu için fıkranın ömrü kısadır. Ancak, usta yazarların gazete ve dergilerde yayımlanan fıkraları edebî değer taşıyorsa kalıcı olur, sonradan da zevkle okunabilir. Bazı yazarlar, bu nitelikteki fıkralarını kitap olarak da yayımlamışlardır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

28 of 36

3-Fıkra Türünün Türk Edebiyatındaki Gelişimi

Gazete fıkracılığının Türk edebiyatında ilk örnekleri, Tanzimat’tan sonra Şinasi ve Namık Kemal’in kısa makaleleriyle ortaya çıkmıştır.

Nedeni fıkraların gazete etrafında gelişen/ortaya çıkan bir tür olması.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

29 of 36

Fıkra türünün gelişmesinde son dönemde gazetelerin sayısının artması matbaanın gelişimi ve sanat ve edebiyat dergilerinin büyük katkısı olmuştur. Bu yüzden asıl gelişimini Cumhuriyet edebiyatında göstermiştir

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

30 of 36

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

31 of 36

Örnek Metin

...
Cahil toplumlar kendilerini yönetemezler. Meşhur sosyal psikolog Prof. R.B. Edgerton bu tür toplumlara 'hasta toplumlar' adını vermişti. Cahilin kuracağı kontrol, mafyanın kurduğu kontroldan farklı değildir.
Benim bilim diye yırtınmamın nedeni budur. Halktan herkesin bilim insanı olması gerekmez, ama her birey bilimsel düşünebilmeli, bilimsel düşünmenin eğitimini ortaokul ve lisede almalıdır. Eleştirel düşünemeyen, kendi özgün düşüncesini üretemeyen, dogmalara sorgulamadan inanan insanlar ister dünyanın en geri ülkesinde, isterse de en ileri ülkesinde olsunlar, duyarlı ve müreffeh bir toplum yaratamazlar.
'Ben evrime inanmıyorum' diyen bir zır cahilin Başkan yardımcısı olduğu bir ülkede, bir avuç insanın ürettiği teknoloji ne kadar ilerlemiş olursa olsun, işte sonunda o zır cahilin benzerleri gelip meclisi basarlar.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

32 of 36

Örnek Metin

Demokrasi cahilin cahili seçmesini engelleyemez ve böyle bir durumun sonu ohlokrasi ve nihayet felâket olur. İkinci Dünya Savaşından sonra savaşın gerçek galibi ABD, kendi ülkesindeki okuması yazması olmayan ümmi takımının nüfusun yüzde otuzdan fazlasını oluşturduğuna bakmadan, her topluma, o toplumları hiç tanımadan, demokrasi yükleme niyetiyle ortaya çıktı.
Sonuç sırayla Avrupa gençliğinin Amerikan ürün selinin etkisi ve yaşam tarzı hayâlleriyle uygarlık kültüründen uzaklaşması, bazı Latin Amerika ülkelerinin, Viet-Nam’ın, İran’ın, Afganistan’ın, Irak’ın, Suriye’nin, Libya’nın tahribi, ve sonunda kendi meclisinin işgali ve kırılıp dökülmesiyle alındı.
Unutmayalım, tarih cehalet ekenin felâket biçtiği örneklerle doludur."
Fatih Altaylı -09.01.2021

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

1 of 36

2 of 36

3 of 36

4 of 36

5 of 36

6 of 36

7 of 36

8 of 36

9 of 36

10 of 36

11 of 36

12 of 36

13 of 36

14 of 36

15 of 36

16 of 36

17 of 36

18 of 36

19 of 36

20 of 36

21 of 36

22 of 36

23 of 36

24 of 36

25 of 36

26 of 36

27 of 36

28 of 36

29 of 36

30 of 36

31 of 36

32 of 36

33 of 36

34 of 36

35 of 36

36 of 36