1 of 39

CHÀO MỪNG CẢ LỚP

QUAY TRỞ LẠI VỚI MÔN HỌC!

2 of 39

Quan sát video và cho biết khí thiên nhiên thuộc loại hợp chất hữu cơ nào? Trong video cung cấp cho các em thông tin gì về khí thiên nhiên?

KHỞI ĐỘNG

3 of 39

CHƯƠNG 4: HYDROCARBON

BÀI 15: ALKANE

4 of 39

NỘI DUNG BÀI HỌC

1

Khái niệm, danh pháp

2

Đặc điểm cấu tạo

3

Tính chất vật lí

4

Tính chất hóa học

5

Ứng dụng

6

Điều chế

7

Ô nhiễm không khí do phương tiện giao thông

5 of 39

I.

KHÁI NIỆM, DANH PHÁP

6 of 39

1. Khái niệm và công thức chung của alkane

Chia lớp thành 4 nhóm, hoàn thành nhiệm vụ:

Hãy quan sát dãy đồng đẳng của methane (Bảng 15.1, SGK), thực hiện các yêu cầu:

7 of 39

  1. Nhận xét về thành phần nguyên tố của các chất trong dãy đồng đẳng của methane.
  2. Sự khác nhau về số lượng nguyên tử H và C tuân theo quy luật nào?
  3. Viết công thức cấu tạo đầy đủ của CH4, C2H6, C3H8,...; từ đó rút ra đặc điểm cấu tạo phân tử.
  4. Trong các hợp chất hữu cơ, carbon có hoá trị IV và hydrogen có hoá trị I, hãy lập công thức chung của alkane.

8 of 39

1. Thành phần nguyên tử chỉ có carbon và hydrogen.

2. Các chất trong dãy đồng đẳng của methane hơn kém nhau 1 hay nhiều nhóm CH2.

9 of 39

3. Viết công thức cấu tạo đầy đủ của:

Nhận xét: Phân tử chỉ có liên kết đơn (liên kết σ). Đặc điểm là liên kết cộng hóa trị.

10 of 39

4. Lập công thức hóa học chung của alkane:

Bước 1:

Công thức hóa học của alkane là CnHm.

Bước 2:

Nguyên tử carbon có hoá trị IV nên tổng số liên kết xung quanh n nguyên tử carbon là 4n.

Bước 3:

Nguyên tử carbon có thể liên kết với nhau tạo thành mạch nên nC sẽ có (n - 1) liên kết C-C ⇒ số nguyên tử H liên kết với các nguyền từ carbon sẽ là: 4n - 2.(n - 1) = 2n + 2.

Công thức chung của alkane là CnH2n+2 (n ≥ 1).

11 of 39

4. Lập công thức hóa học chung của alkane:

Cách khác

Lập công thức chung của alkane dựa vào định nghĩa dãy đồng đẳng:

 

12 of 39

GHI NHỚ

  • Alkane là các hydrocarbon no, mạch hở chỉ có liên kết đơn C - H và C - C trong phân tử.
  • Công thức chung: CnH2n+2 (n ≥ 1).

13 of 39

2. Danh pháp

  • Tên theo danh pháp thay thế của các alkane không phân nhánh:

Phần nền (chỉ số lượng nguyên tử C)

ane

  • Tên theo danh pháp thay thế của gốc alkyl:

Phần nền (chỉ số lượng nguyên tử C)

yl

  • Tên theo danh pháp thay thế của các alkane phân nhánh:

Số chỉ vị trí mạch nhánh – tên nhánh

tên alkane mạch chính

14 of 39

Lưu ý cách gọi tên alkane

  • Chọn mạch dài nhất, nhiều nhánh nhất là mạch chính.
  • Đánh số nguyên tử C mạch chính sao cho mạch nhánh có số chỉ vị trí là nhỏ nhất.
  • Dùng chữ số (1, 2, 3, ...) và gạch nối (-) để chỉ vị trí nhánh, nhóm cuối cùng viết liền với tên mạch chính.

15 of 39

Lưu ý cách gọi tên alkane

  • Nếu có nhiều nhánh giống nhau thì dùng các từ di - (2), tri - (3), tetra - (4)…để chỉ số lượng nhóm giống nhau; tên nhánh viết theo thứ tự bảng chữ cái.

16 of 39

Thảo luận nhóm đôi, trả lời câu hỏi 1 - 3 SGK trang 84.

Câu 1. Viết các công thức cấu tạo và gọi tên theo danh pháp thay thế của alkane có công thức phân tử C5H12 và phân loại các đồng phân của nó.

CH3 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3

pentane

2-methylbutane

2,2-dimethylpropane

17 of 39

Câu 2. Viết công thức cấu tạo của alkane có tên gọi 2-methylpropane.

Câu 3. Tên gọi của chất sau đây bị sai, em hãy giải thích và sửa lại cho đúng:

1-methylbutane

1

2

3

4

2-methylbutane

18 of 39

II.

ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO

19 of 39

Nghiên cứu thông tin SGK, quan sát hình 15.1 và cho biết:

  1. Độ bền và độ phân cực liên kết trong phân tử alkane. Từ đó dự đoán khả năng tham gia phản ứng hoá học của alkane.
  2. Góc liên kết trong phân tử methane.
  3. Hình dạng phân tử của methane, ethane.

20 of 39

1. Alkane chỉ có liên kết đơn (σ)

→ bền vững và hầu như không phân cực và ở điều kiện thường

→ đối trơ về mặt hóa học.

2. Góc liên kết trong phân tử methane là 109,5o.

21 of 39

Methane

Ethane

Hình dạng phân tử methane, ethane:

Mỗi nguyên tử C ở tâm và có 4 liên kết hướng về 4 đỉnh của hình tứ diện đều.

22 of 39

III.

TÍNH CHẤT VẬT LÍ

23 of 39

Dựa vào Bảng 15.2, em hãy nhận xét về quy luật biến đổi nhiệt độ sôi của alkane theo phân tử khối.

Alkane

Nhiệt độ nóng chảy (oC)

Nhiệt độ sôi (oC)

KLR (g/cm3) ở 20oC

methane

- 182,5

- 161,5

-

ethane

- 183,3

- 88,6

-

propane

- 187,7

- 42,1

0,501

butane

- 138,3

- 0,5

0,579

pentane

- 129,7

36,1

0,626

hexane

- 95,3

68,7

0,659

heptane

- 90,6

98,4

0,684

octane

- 56,8

125,7

0,703

nonane

- 53,6

150,8

0,718

decane

- 29,7

174,0

0,730

tăng dần theo phân tử khối

24 of 39

Tính chất vật lí

Trạng thái

Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi

Tính tan

GHI NHỚ

Alkane không tan hoặc tan rất ít trong nước và nhẹ hơn nước, tan tốt hơn trong các dung môi hữu cơ.

Tăng dần theo số C. Alkane mạch nhánh thường có nhiệt độ sôi thấp hơn so với đồng phân alkane mạch không phân nhánh.

Ở điều kiện thường, alkane: C1 đến C4 và neopentane là chất khí; C5 đến C17 trừ neopentane là chất lỏng; C18 trở lên là chất rắn màu trắng (còn gọi là sáp paraffin).

25 of 39

IV.

TÍNH CHẤT HÓA HỌC

26 of 39

Chia lớp thành 4 nhóm, nghiên cứu SGK và tóm tắt kiến thức theo mẫu sau:

Tên phản ứng:...................................................................................

Chất phản ứng với alkane:................................................................

Điều kiện phản ứng:..........................................................................

Sản phẩm của phản ứng:..................................................................

Phản ứng tổng quát:..........................................................................

Ví dụ:..................................................................................................

Ứng dụng của phản ứng:...................................................................

27 of 39

1. Phản ứng thế

Tiến hành thí nghiệm phản ứng bromine hoá hexane

Chuẩn bị:

Ống nghiệm, cốc thủy tinh

Hexane

Nước bromine

28 of 39

Tiến hành:

  • Cho vào ống nghiệm khoảng 1 ml hexane rồi cho tiếp vào đó khoảng 1 ml nước bromine. Quan sát ống nghiệm thấy có hai lớp, lớp dưới là nước bromine màu vàng, lớp trên là hexane không màu.
  • Lắc đều và quan sát hiện tượng.
  • Đặt ống nghiệm vào cốc nước ấm (khoảng 50oC), quan sát hiện tượng.

Hexane

Nước bromine

29 of 39

Thí nghiệm tham khảo:

30 of 39

Thảo luận:

  1. Nêu hiện tượng xảy ra trong quá trình thí nghiệm. Giải thích.
  2. Viết phương trình hoá học ở dạng công thức phân tử của phản ứng xảy ra trong thí nghiệm trên (nếu có), giả thiết là chỉ có một nguyên tử hydrogen được thay thế.

31 of 39

Hiện tượng:

Ban đầu:

Bromine tan kém trong nước (nước bromine chứa khoảng 1% Br2) nhưng lại tan tốt trong dung môi hữu cơ vì chúng có liên kết cộng hóa trị hoặc kém phân cực. Vì vậy, khi cho nước bromine vào hexane lúc đầu quan sát thấy lớp nước bromine nằm ở dưới, hexane nhẹ hơn nằm ở lớp trên không có màu.

32 of 39

Hiện tượng:

Sau khi lắc:

Sau khi lắc, bromine được chiết lên và tan vào lớp hexane, lớp này có màu vàng. Đặt ống nghiệm vào cốc nước ấm, nước bromine bị mất màu vàng.

Giải thích: Ở điều kiện thường các alkane kém hoạt động, nếu đun nóng hoặc chiếu sáng sẽ xảy ra phản ứng thế nguyên tử hydrogen trong alkane bằng nguyên tử halogen.

33 of 39

Phương trình phản ứng:

C6H14

Br2

C6H13Br

HBr

Trong thí nghiệm trên có thể thu được ba sản phẩm monobromine:

1 - bromohexane

2 - bromohexane

3 - bromohexane

34 of 39

Thảo luận cặp đôi, trả lời câu hỏi 5 SGK trang 87.

Viết sơ đồ phản ứng của butane với bromine trong điều kiện có chiếu sáng, tạo thành các sản phẩm monobromine.

CH3CH2CH2CH3 + Br2

CH3CH2CH2CH2Br + HBr

CH3CHBrCH2CH3 + HBr

1 - bromobutane

2 - bromobutane

35 of 39

GHI NHỚ

  • Chất phản ứng với alkane: Halogen X2: (Cl2, Br2).
  • Điều kiện phản ứng: đun nóng hoặc chiếu sáng.
  • Sản phẩm: Các dẫn xuất halogen.
  • Phản ứng tổng quát:

CnH2n+2 + k X2 → CnH2n+2-kXk + k HX

với n ≥ 1; k ≤ 2n + 2.

36 of 39

GHI NHỚ

  • Ví dụ:

CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl

CH3-CH3 + 2Br2 → CH2Cl-CH2Cl + 2HCl

  • Ứng dụng của phản ứng: Điều chế các dẫn xuất halogen cho tổng hợp hữu cơ.

37 of 39

2. Phản ứng cracking

  • Chất phản ứng với alkane: không.
  • Điều kiện phản ứng: nhiệt độ cao và thường có xúc tác.
  • Sản phẩm: các hydrocarbon có mạch carbon ngắn hơn.
  • Phản ứng tổng quát:

CnH2n+2

CaH2a+2 + CbH2b

to, xt

Với n = a + b; a ≥ 0; b ≥ 2

38 of 39

2. Phản ứng cracking

  • Ví dụ:

C4H10

CH4

C3H6

to, xt

C2H6

C2H4

H2

C3H8

  • Ứng dụng của phản ứng: để chế biến thành xăng và alkene C2-C4 làm nguyên liệu cho tổng hợp hữu cơ.

39 of 39

CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý

LẮNG NGHE CỦA CÁC EM!