CHÀO MỪNG CẢ LỚP
QUAY TRỞ LẠI VỚI MÔN HỌC!
Quan sát video và cho biết khí thiên nhiên thuộc loại hợp chất hữu cơ nào? Trong video cung cấp cho các em thông tin gì về khí thiên nhiên?
KHỞI ĐỘNG
CHƯƠNG 4: HYDROCARBON
BÀI 15: ALKANE
NỘI DUNG BÀI HỌC
1
Khái niệm, danh pháp
2
Đặc điểm cấu tạo
3
Tính chất vật lí
4
Tính chất hóa học
5
Ứng dụng
6
Điều chế
7
Ô nhiễm không khí do phương tiện giao thông
I.
KHÁI NIỆM, DANH PHÁP
1. Khái niệm và công thức chung của alkane
Chia lớp thành 4 nhóm, hoàn thành nhiệm vụ:
Hãy quan sát dãy đồng đẳng của methane (Bảng 15.1, SGK), thực hiện các yêu cầu:
1. Thành phần nguyên tử chỉ có carbon và hydrogen.
2. Các chất trong dãy đồng đẳng của methane hơn kém nhau 1 hay nhiều nhóm CH2.
3. Viết công thức cấu tạo đầy đủ của:
Nhận xét: Phân tử chỉ có liên kết đơn (liên kết σ). Đặc điểm là liên kết cộng hóa trị.
4. Lập công thức hóa học chung của alkane:
Bước 1:
Công thức hóa học của alkane là CnHm.
Bước 2:
Nguyên tử carbon có hoá trị IV nên tổng số liên kết xung quanh n nguyên tử carbon là 4n.
Bước 3:
Nguyên tử carbon có thể liên kết với nhau tạo thành mạch nên nC sẽ có (n - 1) liên kết C-C ⇒ số nguyên tử H liên kết với các nguyền từ carbon sẽ là: 4n - 2.(n - 1) = 2n + 2.
Công thức chung của alkane là CnH2n+2 (n ≥ 1).
4. Lập công thức hóa học chung của alkane:
Cách khác
Lập công thức chung của alkane dựa vào định nghĩa dãy đồng đẳng:
GHI NHỚ
2. Danh pháp
Phần nền (chỉ số lượng nguyên tử C)
ane
Phần nền (chỉ số lượng nguyên tử C)
yl
Số chỉ vị trí mạch nhánh – tên nhánh
tên alkane mạch chính
Lưu ý cách gọi tên alkane
Lưu ý cách gọi tên alkane
Thảo luận nhóm đôi, trả lời câu hỏi 1 - 3 SGK trang 84.
Câu 1. Viết các công thức cấu tạo và gọi tên theo danh pháp thay thế của alkane có công thức phân tử C5H12 và phân loại các đồng phân của nó.
CH3 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3
pentane
2-methylbutane
2,2-dimethylpropane
Câu 2. Viết công thức cấu tạo của alkane có tên gọi 2-methylpropane.
Câu 3. Tên gọi của chất sau đây bị sai, em hãy giải thích và sửa lại cho đúng:
1-methylbutane
1
2
3
4
2-methylbutane
II.
ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO
Nghiên cứu thông tin SGK, quan sát hình 15.1 và cho biết:
1. Alkane chỉ có liên kết đơn (σ)
→ bền vững và hầu như không phân cực và ở điều kiện thường
→ đối trơ về mặt hóa học.
2. Góc liên kết trong phân tử methane là 109,5o.
Methane
Ethane
Hình dạng phân tử methane, ethane:
Mỗi nguyên tử C ở tâm và có 4 liên kết hướng về 4 đỉnh của hình tứ diện đều.
III.
TÍNH CHẤT VẬT LÍ
Dựa vào Bảng 15.2, em hãy nhận xét về quy luật biến đổi nhiệt độ sôi của alkane theo phân tử khối.
Alkane | Nhiệt độ nóng chảy (oC) | Nhiệt độ sôi (oC) | KLR (g/cm3) ở 20oC |
methane | - 182,5 | - 161,5 | - |
ethane | - 183,3 | - 88,6 | - |
propane | - 187,7 | - 42,1 | 0,501 |
butane | - 138,3 | - 0,5 | 0,579 |
pentane | - 129,7 | 36,1 | 0,626 |
hexane | - 95,3 | 68,7 | 0,659 |
heptane | - 90,6 | 98,4 | 0,684 |
octane | - 56,8 | 125,7 | 0,703 |
nonane | - 53,6 | 150,8 | 0,718 |
decane | - 29,7 | 174,0 | 0,730 |
tăng dần theo phân tử khối
Tính chất vật lí
Trạng thái
Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi
Tính tan
GHI NHỚ
Alkane không tan hoặc tan rất ít trong nước và nhẹ hơn nước, tan tốt hơn trong các dung môi hữu cơ.
Tăng dần theo số C. Alkane mạch nhánh thường có nhiệt độ sôi thấp hơn so với đồng phân alkane mạch không phân nhánh.
Ở điều kiện thường, alkane: C1 đến C4 và neopentane là chất khí; C5 đến C17 trừ neopentane là chất lỏng; C18 trở lên là chất rắn màu trắng (còn gọi là sáp paraffin).
IV.
TÍNH CHẤT HÓA HỌC
Chia lớp thành 4 nhóm, nghiên cứu SGK và tóm tắt kiến thức theo mẫu sau:
Tên phản ứng:...................................................................................
Chất phản ứng với alkane:................................................................
Điều kiện phản ứng:..........................................................................
Sản phẩm của phản ứng:..................................................................
Phản ứng tổng quát:..........................................................................
Ví dụ:..................................................................................................
Ứng dụng của phản ứng:...................................................................
1. Phản ứng thế
Tiến hành thí nghiệm phản ứng bromine hoá hexane
Chuẩn bị:
Ống nghiệm, cốc thủy tinh
Hexane
Nước bromine
Tiến hành:
Hexane
Nước bromine
Thí nghiệm tham khảo:
Thảo luận:
Hiện tượng:
Ban đầu:
Bromine tan kém trong nước (nước bromine chứa khoảng 1% Br2) nhưng lại tan tốt trong dung môi hữu cơ vì chúng có liên kết cộng hóa trị hoặc kém phân cực. Vì vậy, khi cho nước bromine vào hexane lúc đầu quan sát thấy lớp nước bromine nằm ở dưới, hexane nhẹ hơn nằm ở lớp trên không có màu.
Hiện tượng:
Sau khi lắc:
Sau khi lắc, bromine được chiết lên và tan vào lớp hexane, lớp này có màu vàng. Đặt ống nghiệm vào cốc nước ấm, nước bromine bị mất màu vàng.
Giải thích: Ở điều kiện thường các alkane kém hoạt động, nếu đun nóng hoặc chiếu sáng sẽ xảy ra phản ứng thế nguyên tử hydrogen trong alkane bằng nguyên tử halogen.
Phương trình phản ứng:
C6H14
Br2
C6H13Br
HBr
Trong thí nghiệm trên có thể thu được ba sản phẩm monobromine:
1 - bromohexane
2 - bromohexane
3 - bromohexane
Thảo luận cặp đôi, trả lời câu hỏi 5 SGK trang 87.
Viết sơ đồ phản ứng của butane với bromine trong điều kiện có chiếu sáng, tạo thành các sản phẩm monobromine.
CH3CH2CH2CH3 + Br2
CH3CH2CH2CH2Br + HBr
CH3CHBrCH2CH3 + HBr
1 - bromobutane
2 - bromobutane
GHI NHỚ
CnH2n+2 + k X2 → CnH2n+2-kXk + k HX
với n ≥ 1; k ≤ 2n + 2.
GHI NHỚ
CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl
CH3-CH3 + 2Br2 → CH2Cl-CH2Cl + 2HCl
2. Phản ứng cracking
CnH2n+2
CaH2a+2 + CbH2b
to, xt
Với n = a + b; a ≥ 0; b ≥ 2
2. Phản ứng cracking
C4H10
CH4
C3H6
to, xt
C2H6
C2H4
H2
C3H8
CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý
LẮNG NGHE CỦA CÁC EM!