Dünya’nın iklim sistemini anlamak
DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER
İKLİM
SİSTEMİ DEĞİŞKENLERİ
(NEMLİLİK ve YAĞIŞ)
e-cografya.blogspot.com
Nemlilik ve Yağış
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Hava Kütlesi ve Hava kütlesinin etkileri
e-cografya.blogspot.com
2
Atmosferde sıcaklık ve nem özellikleri benzerlik gösteren geniş hava parçalarına hava kütlesi adı verilir.
Hava kütleleri, rüzgârlarla bir bölgeden diğer bölgeye taşınabilir ve geldikleri yerin sıcaklık ve nem şartlarını ulaştıkları yere getirebilir.
Nemlilik ve Yağış
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Türkiyeyi etkileyen hava kütlelleri
Tropikal kuşakta yer alan Sahra Çölü üzerindeki hava kütleleri güneyden esen rüzgârlarla Türkiye’ye ulaştığında Türkiye’deki hava sıcaklıkları yükselir.
Kuzey yönünden gelen hava kütleleri ise Türkiye’de sıcaklığın düşmesine neden olur.
e-cografya.blogspot.com
3
Nemlilik ve Yağış
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Yeryüzünde yağışın bölgelere göre dağılışıni etkileyen faktörler
Yeryüzünde yağışın bölgelere göre dağılışı;
e-cografya.blogspot.com
4
Hava kütlelerinin nemliliğine,
Hava kütlelerinin sıcaklıklığına,
Hava kütlelerinin kaynak bölgesine
(kara ya da deniz üzerinde, yüksek ya da alçak enlemlerde oluşması vb.)
Hava kütlelerinin izledikleri yola bağlıdır
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Nemli hava kütlelerinin soğuması neticesinde yoğuşma meydana gelir.
e-cografya.blogspot.com
5
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
Yükselim (Konveksiyonel) Yağış
Yamaç (Orografik) Yağış
Cephe (Frontal) Yağış
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Yükselim (Konveksiyonel) Yağış
Isınan havanın hafifleyip yükselerek hızla soğuması sonucunda yoğuşma meydana gelir. Bu duruma bağlı olarak şiddetli sağanak yağış oluşur.
Yükselim yağışları, kısa sürede fazla miktarda yağışa neden olduğu için sel ve taşkınların yaşanmasına yol açar.
e-cografya.blogspot.com
6
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Yükselim (Konveksiyonel) Yağış
Ekvatoral bölgede yıl boyunca meydana gelir,
Karasal iklim bölgelerinde mevsimsel koşullara bağlı olarak meydana gelir
e-cografya.blogspot.com
7
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Yamaç (Orografik) Yağışı
Nemli hava kütlesinin bir dağ yamacı boyunca yükselerek soğuması ve yoğuşması sonucunda oluşan yağışlardır.
Yamaç yağışları, dağların nemli hava kütlelerine açık yamaçlarında meydana gelir.
e-cografya.blogspot.com
8
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Yamaç (Orografik) Yağışının Görüldüğü yerler
e-cografya.blogspot.com
9
Türkiye’de Kuzey Anadolu ve Toros Dağlarının denize bakan yamaçlarında bu tip yağışlar görülür.
Güneydoğu Asya’da yer alan Himalaya Dağlarının güney yamaçlarında yaz musonlarının estiği dönemde bol yağış oluşmasında etkilidir.
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Cephe (Frontal) Yağışları
Sıcaklık ve nem bakımından farklı özellikteki hava kütlerinin karşılaştığı alanlarda görülür.
Cephe adı verilen bu karşılaşma alanında daha hafif olan sıcak hava kütlesi, soğuk hava kütlesi üzerinde yükselerek soğur.
Yükselen hava kütlesinin içindeki nem yoğuşur ve yağış meydana gelir.
e-cografya.blogspot.com
10
Yoğuşma ve yağışın gerçekleşme durumları
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Cephe (Frontal) Yağışlarının görüldüğü yerler
Cephe yağışları, dünyadaki genel hava dolaşımıyla da ilişkili olarak sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanı olan orta kuşakta etkilidir.
e-cografya.blogspot.com
11
Türkiye’de Yağışın Dağılışı
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Türkiyede yağışın dağılışını etkileyen faktörler
e-cografya.blogspot.com
12
Dağların uzanış doğrultusu,
Yükselti,
Türkiye'nin etrafında denizlerin varlığı,
Türkiye’de Yağışın Dağılışı
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Türkiyede yağışın dağılışını etkileyen faktörler
e-cografya.blogspot.com
13
Bakı özellikleri,
Mevsimlere göre farklılık gösteren basınç özellikleri
Türkiye’de Yağışın Dağılışı
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Türkiye de En çok yağış alan yerler
e-cografya.blogspot.com
14
Doğu Karadeniz Kıyıları
Karadeniz Kıyıları
Akdenizin Güney Kıyıları
Akdenizin Güney Kıyıları
GD Torosların yüksek kesimleri
Kıyı Ege Dağlık Alanları
Türkiye’de Yağışın Dağılışı
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Türkiye de en az yağış alan yerler
e-cografya.blogspot.com
15
Doğu Anadolunun Çukur (alçak) yerleri
Güneydoğu Anadolunun Güney,
İç Anadolu Bölgesi
Türkiye’de Yağışın Dağılışı
Iğdır ile Tuz Gölü çevresi,
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
Türkiye de En az ve en fazla yağış alan yer
e-cografya.blogspot.com
16
Iğdır
En Az Yağış
Tuz gölü çevresi
Rize
En fazla yağış
Nemlilik ve Yağış
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
UYGULAMA / Dünya’da Yağışın Dağılışı [20 Dk]
Aşağıdaki haritada yıllık ortalama yağış miktarının dünya üzerindeki dağılışı gösterilmiştir. Buna göre soruları cevaplayınız.
e-cografya.blogspot.com
17
1. Yandaki haritayı inceleyiniz ve yağışın dünya üzerindeki dağılışı ile ilgili üç soru yazınız. |
|
|
|
|
|
|
|
|
Nemlilik ve Yağış
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
UYGULAMA / Dünya’da Yağışın Dağılışı [20 Dk]
Aşağıdaki haritada yıllık ortalama yağış miktarının dünya üzerindeki dağılışı gösterilmiştir. Buna göre soruları cevaplayınız.
e-cografya.blogspot.com
18
2. Haritaya göre dünyada en fazla yağış alan yerleri yazarak bu alanlarda yağışın fazla olmasında etkili olan faktörleri kısaca açıklayınız. |
|
|
|
|
|
|
|
|
Amazon havzası, Gine körfezi, Güneydoğu Asya adaları, Güney ve Güneydoğu Asya, Kuzeybatı Avrupa, Kuzeybatı Amerika
Nemlilik ve Yağış
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
UYGULAMA / Dünya’da Yağışın Dağılışı [20 Dk]
Aşağıdaki haritada yıllık ortalama yağış miktarının dünya üzerindeki dağılışı gösterilmiştir. Buna göre soruları cevaplayınız.
e-cografya.blogspot.com
19
2. Haritaya göre dünyada en az yağış alan yerleri yazarak bu alanlarda yağışın az olmasında etkili olan faktörleri kısaca açıklayınız. |
|
|
|
|
|
|
|
|
Kutuplar, 30. enlemlerindeki çöller (Atakama çölü, Sahra çölü, Arap yarım adası, tar çölü, Nabib çölü, Kalahari çölü, Avusturalya çölleri
Kıtaların iç kısımlarında dağlarla çevrili olan yerlerdeki çöller (arizona çölü, Gobi çölü, taklamakan, Karakum ve kızılkum çölleri)
ETKİNLİK
ETKİNLİK
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
İklim Sistemini Anlamak İçin Bir Örnek: Amazon Yağmur Ormanları
e-cografya.blogspot.com
20
Amaç
Amazon yağmur ormanlarında iklim sistemine ait bileşen ve değişkenler arasındaki ilişkileri çözümleyebilme
Beceri
Çözümleme
ETKİNLİK
Güney Amerika Kıtası’nda yer alan Amazon yağmur ormanlarında yıl boyunca yüksek sıcaklıklar görülmektedir. Amazon havzası olarak da adlandırılan bu bölgede ortalama sıcaklık genellikle 25-30 °C arasında seyreder ve yıllık sıcaklık farkı oldukça düşüktür. Her mevsim yağış alan bölgede yıllık yağış miktarı fazladır ve 2000 ila 4000 mm arasında yağış görülür. Nem oranı yıl boyunca yüksektir ve bu durum tropikal yağmur ormanlarında havanın nemli kalmasını sağlar
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
İklim Sistemini Anlamak İçin Bir Örnek: Amazon Yağmur Ormanları
e-cografya.blogspot.com
21
Amazon yağmur ormanlarında alçak basınç sistemi etkilidir. Bu basınç sistemleri, yüksek basınç alanlarından gelen alize rüzgârlarının bölgede etkili olmasına neden olur. Afrika’daki Sahra Çölü’nden rüzgârlar aracılığıyla taşınan tozlar, tropikal yağmur ormanlarına ulaşır ve burada toprağın mineral içeriğini zenginleştirir. Bu tozlar; özellikle demir, fosfor gibi önemli besin maddelerini içerir ve Amazon havzasında bitkilerin büyümesinde önemli bir rol oynar.
Bu sıcak, nemli ve yağışlı ortam; canlılar için ideal bir yaşam alanı oluşturur. Tropikal yağmur ormanları, dünyada canlı çeşitliliğinin (biyoçeşitlilik) en fazla olduğu bölgedir.
ETKİNLİK
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
İklim Sistemini Anlamak İçin Bir Örnek: Amazon Yağmur Ormanları
e-cografya.blogspot.com
22
1. Dünya’nın iklim sistemini oluşturan bileşenlerin Amazon yağmur ormanlarının iklimi üzerindeki etkileri nelerdir? |
|
|
|
|
|
2. Amazon yağmur ormanlarının yer aldığı bölgede ortalama sıcaklıkların yıl boyunca yüksek olmasının temel nedenini açıklayınız. |
|
|
|
|
|
Amazon bölgesi ekvatoral kuşakta yer aldığından, yıl boyunca güneş ışınlarını dik alır, bu da sıcaklığın yüksek ve sabit olmasını sağlar. Alçak basınç alanları ve sürekli nemli hava koşulları, bu bölgede bol yağış ve yoğun orman örtüsünü destekler.
Amazon bölgesi ekvatora yakın olduğundan, güneş ışınları yıl boyunca dik açıyla gelir. Bu durum, yıl boyunca sıcaklıkların yüksek ve sabit kalmasına neden olur.
ETKİNLİK
İklim Sistemi Değişkenleri (Nemlilik ve Yağış)
İklim Sistemini Anlamak İçin Bir Örnek: Amazon Yağmur Ormanları
e-cografya.blogspot.com
23
3. Amazon yağmur ormanlarının bulunduğu bölgenin basınç özelliklerinin yağış üzerindeki rolü nedir? |
|
|
|
|
|
4. Bölgede görülen sıcaklık ve yağış şartlarının doğal (nehir, göl, toprak, bitki örtüsü) ve beşerî (nüfus ve yerleşme) unsurlar üzerindeki etkilerini yorumlayınız. |
|
|
|
|
|
Amazon’da alçak basınç sistemi etkilidir. Bu basınç sistemleri, hava hareketlerini yukarı doğru zorlar ve nemli havanın yoğunlaşarak yağışa dönüşmesine neden olur. Ayrıca, alize rüzgârlarının bölgeye nem taşıması yağışı artırır.
Yüksek sıcaklık ve yağış, Amazon bölgesinde zengin bitki örtüsünü, bol su kaynaklarını ve biyolojik çeşitliliği destekler. Beşerî unsurlar açısından, bu koşullar tarım, orman ürünleri ve ekosistem hizmetleri için uygun bir ortam sağlar ancak nüfus yoğunluğu ve yerleşim genellikle düşük kalır çünkü bölge yoğun ormanlarla kaplıdır.
Bir Sonraki Konu
DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER
DÜNYA’DA VE TÜRKİYE’DE GÖRÜLEN İKLİM TÜRLERİ
e-cografya.blogspot.com