VUI MỪNG CHÀO ĐÓN CÁC EM ĐẾN VỚI BUỔI HỌC HÔM NAY!
KHỞI ĐỘNG
Em được giao việc quản lí cho cửa hàng bán thực phẩm của gia đình. Hằng ngày, em phải nhập danh sách các mặt hàng và doanh số bán hàng. Cuối ngày, em cần báo cáo ba mặt hàng có doanh số cao nhất và ba mặt hàng có doanh số thấp nhất trong ngày.
Các mặt hàng mới nhập sẽ được lưu trong tệp văn bản bao gồm nhiều dòng, mỗi dòng là tên mặt hàng và doanh số được ngăn cách bằng dấu phẩy. Tên tệp đầu vào là Data.inp.
Báo cáo cuối ngày là tệp văn bản Data.out gồm 6 dòng, ba dòng đầu tiên là tên ba mặt hàng có doanh số cao nhất, ba dòng cuối là tên ba mặt hàng có doanh số thấp nhất, cần có cả tên hàng và doanh số.
Data.inp |
| Data.out |
Cà rốt, 1350 Khoai tây, 4400 Hành tươi, 1367.5 Bắp cải, 3400 Cà chua, 5609 Khoai lang, 2100 Gạo ST25, 19221 Gạo thường, 23124 Cam, 9800 Chuối 7823 |
| Gạo thường 23124 Gạo ST25 19221 Cam 9800 Khoai lang 2100 Hành tươi 1367.5 Cà rốt 1350 |
Em sẽ thiết kế chương trình thế nào? Trao đổi với bạn về cách thiết kế chương trình sao cho hợp lí nhất.
BÀI 28: THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH THEO MÔ ĐUN
NỘI DUNG BÀI HỌC
01
Thiết kế chương trình theo mô đun
02
Lợi ích của phương pháp thiết kế theo mô đun
1. THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH THEO MÔ ĐUN
Thảo luận nhóm 2 - 4 HS
Thực hiện các bước thiết kế giải bài toán theo phương pháp làm mịn dần, trao đổi và thảo luận để biết được cách thiết kế chương trình theo mô đun.
Bước 1. Thiết kế chung
Chia bài toán đã cho trong phần Khởi động thành ba công việc chính, các công việc này tương đối độc lập với nhau:
Bước 2. Thiết lập công việc nhập dữ liệu
Thiết lập hàm NhapDL(fin) có tính năng đọc dữ liệu từ tệp Data.inp và đưa vào hai mảng P (mặt hàng) và S (doanh số). Hàm được mô tả tổng quát đọc dữ liệu từ tệp fin.
1 def NhapDL(fin):
2 f = open(fin,encoding="UTF-8")
3 P = []
4 S = []
5 for line in f:
6 A = line.split(",")
7 P.append(A[0])
8 S.append(float(A[1]))
9 f.close()
10 return P,S
Bước 3. Thiết lập công việc xử lí dữ liệu
Cần sắp xếp lại các mảng P, S theo thứ tự tăng dần của S (doanh số).
1 def Sapxep(A,B):
2 n = len(A)
3 for i in range(1,n):
4 j = i
5 while j > 0 and A[j] < A[j-1]
6 A[j],A[j-1] = A[j-1],A[j]
7 B[j],B[j-1] = B[j-1],B[j]
8 j = j-1
Bước 4. Thiết lập báo cáo, đưa dữ liệu ra
Chức năng đưa dữ liệu ra tệp Data.out sẽ được mô tả trong hàm GhiDL(P,S,fout). Hàm này lấy dữ liệu từ các mảng P, S và đưa dữ liệu ra tệp fout.
1 def GhiDL(P,S,fout):
2 f = open(fout,"w",encoding="UTF-8")
3 n = len(P)
4 for i in range(n-1,n-4,-1):
5 print(P[i],S[i],file = f)
6 for i in range(2,-1,-1):
7 print(P[i],S[i],file = f)
8 f.close()
Mỗi công việc thiết kế trên được viết thành một hàm riêng biệt, độc lập với nhau. Các hàm này được gọi là các mô đun con của chương trình.
Chương trình chính sử dụng các chương trình con trên được mô tả đơn giản như sau:
1 fin = "Data.inp"
2 fout = "Data.out"
3 P,S = NhapDL(fin)
4 Sapxep(S,P)
5 GhiDL(P,S,fout)
GHI NHỚ
Phương pháp thiết kế chương trình theo mô đun sẽ tách bài toán lớn thành các bài toán nhỏ hơn, hay thành các mô đun, tương đối độc lập với nhau, sau đó tiến hành thiết kế thuật toán và chương trình cho từng mô đun con. Mỗi mô đun có thể là một số hàm hoặc thủ tục độc lập. Chương trình chính là một bản ghép nối các hàm và thủ tục con.
Câu hỏi củng cố kiến thức SGK tr.129
Câu 1. Chương trình trên được thiết kế có bao nhiêu mô đun?
3 mô đun
Câu 2. Các mô đun của chương trình trên có quan hệ với nhau như thế nào?
Đầu ra của mô đun đầu tiên - NhapDL() sẽ là đầu vào của mô đun thứ hai, Sapxep(), đồng thời là đầu vào chính của mô đun thứ ba sau khi thực hiện xong mô đun thứ hai.
2. LỢI ÍCH CỦA PHƯƠNG PHÁP THIẾT KẾ THEO MÔ ĐUN
Tiếp tục hoạt động nhóm
Với chương trình đã có trong Hoạt động 1, em sẽ làm gì nếu có các yêu cầu bổ sung như sau:
Em có nhận xét gì về việc việc thực hiện các công việc bổ sung này?
Công việc bổ sung 1
Đây là công việc cần nâng cấp hàm GhiDL() và độc lập với các mô đun khác. Việc nâng cấp này rất đơn giản và được mô tả trong chương trình sau. Thay đổi chỉ ở hai lệnh tại dòng 4 và 6.
1 def GhiDL(P,S,fout):
2 f = open(fout,"w",encoding="UTF-8")
3 n = len(P)
4 for i in range(n-1,n-3,-1):
5 print(P[i],S[i],file = f)
6 for i in range(3,-1,-1):
7 print(P[i],S[i],file = f)
8 f.close()
Công việc bổ sung 2
Mở tệp Data.inp và bổ sung thêm thông tin các mặt hàng mới và doanh số, không cần sửa chương trình.
Công việc bổ sung 3
Công việc này mới và hoàn toàn độc lập với các công việc khác của bài toán, nên có thể thách thành một hàm (mô đun). Hàm mới đặt tên là BC2() và có nội dung đơn giản như sau:
1 def BC2(P,S,fout):
2 f = open(fout,"w",encoding="UTF-8")
3 n = len(P)
4 average = sum(S)/n
5 print("Doanh số trung bình:",average,file = f)
6 for i in range(n):
7 if S[i] > average:
8 print(P[i],S[i],file = f)
9 f.close()
KẾT LUẬN
Thiết kế thuật toán và chương trình theo mô đun có các ưu điểm sau:
1. Chương trình ngắn gọn, sáng sủa, dễ hiểu.
2. Các mô đun được thiết lập một lần và sử dụng nhiều lần.
3. Dễ dàng nâng cấp, thay đổi, chỉnh sửa mà không mất công sửa lại toàn bộ chương trình.
KẾT LUẬN
Thiết kế thuật toán và chương trình theo mô đun có các ưu điểm sau:
4. Dễ dàng bổ sung các mô đun mới.
5. Có thể chia sẻ trong môi trường làm việc nhóm, ví dụ phân công mỗi người một công việc độc lập.
Câu hỏi củng cố kiến thức SGK tr.131
Câu 1. Phân loại các công việc bổ sung trên vào ba loại sau:
- Công việc mới hoàn toàn.
- Công việc nâng cấp một mô đun cũ.
- Công việc không liên quan đến thuật toán và lập trình.
Công việc 3
Công việc 1
Công việc 2
Câu hỏi củng cố kiến thức SGK tr.131
Câu 2. Công việc sau đây, nếu có, sẽ thuộc nhóm công việc nào?
Nhập một giá trị số nào đó, ví dụ K, cần tìm trong danh sách các mặt hàng có doanh số xấp xỉ K (hơn kém nhau không quá hằng số C = 1).
Công việc mới hoàn toàn.
ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH
OLYMPIA
Mỗi mô đun có thể là
A. một số hàm hoặc thủ tục độc lập.
B. một số thuật toán và thủ tục độc lập.
C. một số hàm hoặc chương trình độc lập.
D. một số thuật toán hoặc chương trình độc lập.
ĐÁP ÁN
A
1
Answer
Công việc nào sau đây thuộc nhóm công việc xử lí dữ liệu?
A. Cập nhật các mặt hàng mới.
B. Tính tiền lãi thu được trong ngày.
C. Chỉnh sửa số lượng hàng tồn kho.
D. Xóa mặt hàng đã hết.
ĐÁP ÁN
B
2
Answer
Chương trình chính là
A. một bản ghép nối các thuật toán và chương trình con.
B. một bản ghép nối các hàm và các mảng dữ liệu.
C. một bản ghép nối các thuật toán và thủ tục con.
D. một bản ghép nối các hàm và thủ tục con.
ĐÁP ÁN
D
3
Answer
Đâu không phải là ưu điểm của thiết kế thuật toán và chương trình theo mô đun?
A. Chương trình ngắn gọn, sáng sủa, dễ hiểu.
B. Dễ dàng bổ sung các mô đun mới.
C. Các mô đun được thiết lập một lần và sử dụng một lần.
D. Dễ dàng nâng cấp, thay đổi, chỉnh sửa.
ĐÁP ÁN
C
4
Answer
Điểm khác biệt giữa phương pháp thiết kế theo mô đun với phương pháp thiết kế làm mịn dần đó là
A. các mô đun có tính độc lập tương đối với nhau.
B. các mô đun có tính đối xứng với nhau.
C. các mô đun có sự liên kết chặt chẽ với nhau.
D. các mô đun có sự phụ thuộc vào nhau.
ĐÁP ÁN
A
5
Answer
LUYỆN TẬP
Bài 1 (SGK - tr.131). Nếu công việc bổ sung 3 có thêm yêu cầu in ra số lượng mặt hàng đã bán trong ngày thì cần thêm hay sửa lệnh nào của chương trình BC2().
Chương trình báo cáo BC2() sẽ phải sửa như sau, phần bổ sung in đậm:
1 def BC2(P,S,fout):
2 f = open(fout,"w",encoding="UTF-8")
3 n = len(P)
4 average = sum(S)/n
5 print("Doanh số trung bình:",average,file = f)
6 for i in range(n):
7 if S[i] > average:
8 print(P[i],S[i],file = f)
9 print("Số lượng mặt hàng đã bán trong ngày là:", len(P),file = f)
10 f.close()
Bài 2 (SGK - tr.131). Viết thêm một chương trình cho công việc bổ sung 4 như sau: Cần in ra danh sách 1/3 số mặt hàng có doanh số thấp nhất trong ngày.
Công việc bổ sung sẽ được thực hiện bằng chương trình, mô đun BC3() như sau:
1 def BC3(P,S,fout):
2 f = open(fout,"w",encoding="UTF-8")
3 n = len(P)
4 print("1/3 số mặt hàng có doanh số thấp nhất là:",file = f)
5 for i in range(n//3+1):
6 print(P[i],S[i],file = f)
7 f.close()
Trong chương trình chính cần bổ sung dòng lệnh sau:
BC3(P,S,"Data.out")
VẬN DỤNG
Bài 1 (SGK - tr.131). Thiết lập chương trình cho công việc thường làm vào cuối giờ bán hàng: Cho trước số K (một doanh số giả định), cần tìm ra mặt hàng có doanh số nhỏ hơn K nhưng gần với K nhất. Bài toán này có thể sử dụng thuật toán tìm kiếm nào để giải?
Có thể sử dụng thuật toán tìm kiếm.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1
Ôn tập kiến thức đã học
Làm bài Vận dụng 2 SGK tr.131
2
Hoàn thành bài tập trong SBT
3
Chuẩn bị bài sau - Bài 29: Thực hành
4
BÀI HỌC KẾT THÚC,
TẠM BIỆT VÀ HẸN GẶP LẠI!