Sayfa 110-111-112-113-114-115-116-117-118
DÜŞÜNELİM- TARTIŞALIM
Aşağıdaki görsellerin ismini ve hangi şehirde olduğunu söyleyiniz.
Hierapolis
DENİZLİ
Efes
İZMİR
Göreme
NEVŞEHİR
Göbeklitepe
ŞANLIURFA
2. Üzerinde yaşadığımız bu topraklara “vatanımız” diyoruz. Bir toprak parçasını vatan yapan nedir?
Ortak bir geçmiş, ortak bir bayrak, ortak sevinçler ve hüzünler, konuşulan ortak bir dil, ortak kültür vatanı vatan yapan unsurlardır.
3. Bu topraklar üzerinde yaşayan ve kendini bu vatanın bir bireyi kabul eden insanların ortak özellikleri nelerdir?
Kendini ortak bir vatanın bireyi kabul eden insanlar aynı şeylere sevinir aynı şeylere üzülürler. Bu insanların ortak bir dili, bayrağı, millî marşı, kültürü, gelenek-görenekleri vardır.
GÖRSEL YORUMLAMA
METNİ OKUMA
MUKADDES
HAKAN
HUSUS
BAHTİYARLIK
TILSIMLI
MAHSUL
EHİL
1. Göç Destanı, hangi Türk ulusuna aittir?
Göç Destanı Uygurlara aittir.
2. Hulin Dağı’nın üzerinde büyüyen kayın ağacını olağanüstü yapan nedir?
Kayın ağacını kutsal yapan, kutsal bir ışığın ağacın üzerinde aylarca kalması, sonrasında ağacın gövdesinin büyümesi ve kabarması ve içinden Tanrı’nın gönderdiğine inanılan beş çocuğun çıkmasıdır.
3. Kayın ağacının içindeki odacıklarda kimler vardı? Halk ve halkın ileri gelenleri bu kişilere neden saygı göstermiştir?
Her odacığın içinde bir tane çocuk vardı. Halk ve halkın ileri gelenleri, bu çocukları Tanrı’nın gönderdiğine inandıkları için saygı göstermiştir.
4. Kutlu Dağ, Türkler için neden kutsal sayılmıştır?
Çünkü Hatun Dağı’nın varı yoğu, bütün bahtiyarlığı Kutlu Dağ’a bağlıymış. Bütün Uygur ülkesinin saadeti bu dağa bağlıymış ve bu taş, Türk yurdunun bölünmez bütünlüğünü temsil ediyormuş.
5. Kutlu Dağ’ın Çinlilere verilmesi nelere yol açmıştır?
Kutlu Dağ’ın Çinlilere verilmesi üzerine Türkeli’nin bütün kurdu kuşu dile gelip ağlamış. Yedi gün sonra hakan ölmüş ve büyük bir felaket yaşanmış. Halk huzur ve rahat yüzü görmemiş, ırmaklar ve göller kurumuş, toprak yarılmış, ürünler yetişmemiş. Ve Türkler, yurtlarını bırakıp bilinmedik yerlere göçmüşler.
6. Türk hakanının yerinde olsaydınız vatanınıza ait bir toprağı Çinlilere verir miydiniz? Neden?
Vatan toprağı kutsaldır. Her ne sebeple olursa olsun vatanımın bir karış toprağını bile Çinlilere vermezdim.
Burada zıt anlama sahip beyaz ve karanlık kelimeleri bir arada kullanılarak tezat sanatı yapılmıştır.
Böyle bir kullanım, dizenin ilgi çekiciliğini artırmıştır.
a. Yukarıdaki paragrafın konusu ve ana düşüncesi nedir? Defterinize yazınız.
Paragrafın konusu dillerin, yabancı dillerin etkisi altına girmesidir. Ana düşüncesi ise Türkçemizi yabancı dillerin işgal etmesini engellemeliyiz, şeklinde ifade edilebilir.
b. Dilimize yabancı dillerden girmiş olan aşağıdaki kelimeleri Türkçeleri ile eşleştiriniz ve cümle içinde kullanınız.
EDAT (İLGEÇ)
Cümle içinde sözcükler arasında çeşitli anlam ilgileri kuran ve cümleye değişik anlamlar katan, tek başına bir anlamı olmayan sözcüklerdir.
Kömür gibi gözleri var.”
EDAT
benzetme
İstanbul’a otobüs ile gittim.
EDAT
araç
Hasta olduğu için gelemedi.
EDAT
sebep
BAŞLICA EDATLAR
gibi,
sanki,
göre,
kadar,
için,
üzere,
-e doğru,
-e karşı,
-e rağmen,
-e değin,
-e dek,
--den dolayı,
-den başka,
ile,
yalnız,
ancak,
sadece,
tek,
bir,
denli,
değil…
İÇİN:
Ders çalışmak için kütüphaneye gitti.
amaç
Senin için herkes iyi şeyler söylüyor.
hakkında
Kardelen, benim için apayrı bir çiçekti.
göre
Trafik sıkıştığı için geç kaldım
Neden-sonuç
KADAR/-E KADAR
Bu işi akşama kadar halletmeliyim
zaman
Elmalar yumruğum kadardı
benzerlik
Durakta bir saat kadar bekledim.
yaklaşık
Hiç kimseyi senin kadar sevmedim
karşılaştırma
GİBİ
Annem, melek gibi biriydi.
benzerlik
Birazdan fırtına çıkacak gibi
tahmin
Çığlığı duyduğum gibi içeri daldım.
Hemen,tezlik
İLE:
Annemler uçakla (İLE) gelecekmiş
araç
Bahçede, arkadaşlarıyla (İLE) oynuyor
birliktelik
Öğretmen, telaşla (İLE) içeri girdi
durum
Ağaçların devrilmesiyle (İLE) yol kapandı
Neden-sonuç
UYARI
“İle” sözcüğü hem edat hem de bağlaç olarak kullanılabilir. Cümlede “ile” yerine “ve” kullanılabiliyorsa bağlaç, kullanılamıyorsa edattır.
Emine ile Pınar sinemaya gitti.
Bu çalışma ile sonuç alınmaz
ve
ve
Anlam bozulmuyor
BAĞLAÇ
Anlam bozuluyor
EDAT
ÜZERE
Okula gitmek üzere evden çıktı.
amaç
Yarın ödemek üzere sana yüz lira veririm.
şart
Acele edin, güneş batmak üzere
zaman
Paramız bitmek üzere
Yaklaşık, neredeyse
SANKİ
Everest, sanki bir dev çadırdı.
benzerlik
Sanki birazdan yağmur yağacak.
tahmin
“Yalnız, Bir, Tek, Sadece”
Hayatı boyunca yalnız ailesi için çabaladı.
sadece
Yüreğim tek senin için atıyor.
sadece
Zor günümde bir o vardı yanımda.
sadece
Toplantıya sadece yedi kişi katıldı.
yalnız
UYARI
“Yalnız” kelimesi isim, sıfat, zarf, bağlaç ve edat olarak kullanılabilen bir kelimedir. Bu yüzden dikkatle incelenmelidir.
İstanbul’a kadar yalnız onu görmeye geldim.
sadece
edat
Fotoğraflar güzel yalnız renkleri biraz soluk.
ama
bağlaç
Ben, doğduğumdan beri yalnızım.
isim
İstanbul’a yalnız bir hayat sürmeye geldim.
sıfat
Oğlu askere gidince kadın yalnız kaldı.
zarf
GÖRE
Kafama göre bir dost bulamadım.
uygunluk
Bu sınav dünküne göre daha kolaymış
karşılaştırma
ANCAK
Cümleye “sadece, en fazla, en erken, olsa olsa” gibi anlamlar katar.
Bu soruyu ancak sen çözebilirsin.
Bu araba ancak on bin TL eder.
Seni ancak haftaya arayabilirim.
(sadece)
(en fazla)
(en erken)
UYARI
«Ancak” kelimesi, yerine “ama, fakat” getirilebiliyorsa bağlaç olur.
Bu leke ancak çamaşır suyuyla çıkar.
Seninle gelirim ancak fazla kalamam.
sadece ⇒ Edat)
ama, fakat ⇒ Bağlaç
UYGULAMALAR
Aşağıdaki cümlelerde geçen edatları yazınız.
1
2
3
Okuldan geldiği gibi banyoya girdi
Kitap okumak için sessiz bir yer arıyor.
Bu caddede on kadar mağaza var.
4
5
6
Ayağına göre bir ayakkabı bulmuştu sonunda.
Okula her sabah taksi ile geliyormuş.
Denize karşı oturup çaylarımızı yudumladık.
7
8
9
Bana ancak siz yardım edebilirsiniz.
İki günden beri bekliyoruz.
Kuşlar güneşe doğru uçuyorlar.
10
11
12
Bu soruyu yalnız sen çözersin.
Ay kadar parlak bir yüzü vardı.
Yağmur yağıyor diye maç iptal edildi.
13
14
15
On beş gün için yurt dışına çıkacakmış
Bugün hava çok sıcak olacak gibi.
Derenin taşması ile köy sular altında kaldı
16
17
18
Yarın dönmek üzere Ankara’ya gitti.
Kitap kadar güzel bir şey var mı?
Bu konuya dair her şeyi anlatacağım.
19
20
Geçen yıla göre epey rahatladık.
Aşırı sıcaklardan dolayı çiçekler kurudu.
Aşağıda boş bırakılan yere uygun edatlar getiriniz.
1
2
3
Ders çalışmak…………… kütüphaneye gittim.
Çocuk …………… davranıyorsun.
Otobüs……………. gece yolculuğunu severim.
4
5
6
Bu yemek …………. bize yeter.
Senin …………… inatçısını görmedim.
Gösteriyi ilgi ………. izledik.
7
8
9
On beş gün …………….. yurt dışına çıkacakmış
Yasalarda belirtildiği ………… bu bir suçtur.
Kilo vereyim …………… diyet yapıyorum
10
11
12
Bin …………….. kitap bastırdı.
Bu araba …………… on bin TL eder.
Araba üzerimize ………….. geliyor
13
14
15
Sabaha …………….. eve döndük.
İki günden ……………. bekliyoruz
Bana ……………… bu iş olmayacak
16
17
18
Mektubu okuyunca köyünü görmüş ………. sevindi.
Çalışmak ……………….. başvurdu.
Ayağını yorganına ………….. uzat
19
20
Denize ………………bir balkonu var.
Tanımamasına …………. onu takdir ediyordu.
Aşağıda cümlelerde edatların kattığı anlamı bulunuz.
1
2
Cebinde yalnız yol parası vardı
sadece
tek
benzetme
Bu kömür ancak üç ay yeter.
En fazla
belki
abartma
3
4
Okuldan beri hiç susmadı.
zaman
yön
araç
Zayıflıktan dolayı sık sık hastalanıyor.
neden
amaç
koşul
5
6
Ormana doğru yürüdük.
yön
zaman
sadece
Yağmur yağıyor diye dışarı çıkmadı.
amaç
neden
zaman
7
8
Siz bana göre daha gençsiniz.
karşılaştırma
yön
uygunluk
Sorunu halletmek üzere gidiyorum.
amaç
koşul
neden
9
10
Bu iş için kaç lira ödedin?
karşılık
aitlik
neden
Yüz kadar asker evin önünden geçti.
yaklaşık
benzerlik
gibi
11
12
Kurşunlar, yağmur gibi yağıyordu
benzetme
tahmin
ölçü
Baharla birlikte leylekler de geldi
zaman
araç
yön
13
14
Konuşmak üzere ayağa kalktı.
amaç
neden
zaman
Çocuk, yolda babasıyla yürüyordu
birlikte
araç
karşıtlık
15
16
Kurt gibi acıkmıştım
yaklaşık
zaman
benzerlik
Arabanın gürültüsüyle irkildi
neden
araç
birliktelik
17
18
Uyandığı gibi yataktan fırladı.
zaman
tahmin
yaklaşık
Sonra ders çalışmak üzere televizyonu açabilirsin.
şart
neden
amaç
19
20
Bana göre ayakkabınız var mı?
uygun
için
karşılaştırma
Senden başka arkadaşım yok
dışında
benzetme
karşılaştırma
SORULAR
"için" edatı, aşağıdaki cümlelerin hangisine
"amacıyla, maksadıyla" anlamını katmıştır?
A) Çok yorulduğu için uyumak istiyormuş.
B) Zayıf not almamak için sürekli çalışıyor.
C) Senin için her şeyi yapabilirim.
D) Sürekli, benim için problem değil, diyor.
Doğru" sözcüğü aşağıdakilerden hangisinde edat olarak kullanılmıştır?
A) Doğru demek isterdim; ama değil ki!
B) Benim tek amacım doğru şeyler yapmak.
C) Sana doğru söylemek yakışırdı zaten!
D) Kameraya doğru bakmak yönetmenin isteğiydi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla edat kullanılmıştır?
A) Aspirin ağrı kesici olduğu için çok kullanılır.
B) Onunla bir mağazada karşılaştığımızı biliyorsun.
C) Sanki bana göre dikilmiş bu elbise.
D) Öğleye doğru kar yağışı az da olsa yavaşladı.
gibi
kadar
için
göre
ile
1. Ürünün ÜT’si ve SKT’si nedir?
ÜT: 15/10/2017 – SKT: 17/11/2017
2. Ürün hangi tarihten sonra kullanılmamalıdır?
17/11/2017
3. Ürün hangi koşullarda saklanmalıdır?
Serin ve rutubetsiz yerde saklanmalıdır. Güneş ışığından korunmalıdır.
4. Ürünü alırken nelere dikkat etmek gereklidir?
Sızıntılı ve açılmış kutuları almamak gerekir.
UŞAK TARHANASI
Sağlığınıza dikkat ediyor musunuz? Doğal (organik yerine) beslenmek mi istiyorsunuz? O zaman Uşak tarhanası tam size göre. Ürünlerimiz, aynı annelerimizin yaptığı gibi 21 gün mayalı (fermente yerine) olmaktadır. Tarhanamız, pek çok hastalığa şifa olmasının yanında sindirime yardımcı (probiyotik yerine) bir üründür. İşte tüm bu sebeplerden dolayı sofranızda mutlaka olması gereken bir üründür Uşak tarhanası. Uşak tarhanası, Ege’den sofranıza…
1. Üzüm, incir, elma ve fındık hangi bölgelerde daha çok yetiştirilmektedir?
Üzüm Ege Bölgesi, İncir Ege Bölgesi, Elma İç Anadolu Bölgesi, Fındık Karadeniz Bölgesi.
2. Grafiğe baktığınızda aşağıdaki ürünler en çok hangi bölgelerde yetişmektedir?
Üzüm: Ege Bölgesi�İncir: Ege Bölgesi�Elma: İç Anadolu Bölgesi�Fındık: Karadeniz Bölgesi
3. Bu ürünlerin yetiştikleri bölgelerde hangi sanayi kuruluşları kurulabilir?
Ege Bölgesi’nde üzümden üretilen pekmez ve sirke fabrikası ile incirden yapılan incir reçeli fabrikası kurulabilir.
İç Anadolu Bölgesi’nde elmadan yapılan elma sirkesi fabrikası, elma şekeri üreten tesisler yapılabilir.
Fındığın en çok üretildiği Karadeniz Bölgesi’nde de kakaolu fındık kreması ve çikolata fabrikaları açılabilir.
Birinci metin biçim olarak şiirdir. İçerik olarak ise şair vatanına olan sevgisini dile getirmiştir. Yaptığı her şeyi vatanı için yaptığını söylemektedir ve vatanını ekmek gibi kutsal görmektedir. İkinci metin ise düzyazı şeklinde yazılmıştır. Bir masaldır. İçeriği ise bir hizmetçinin hayallerinin sakarlığı sonucu suya düşmesidir.
Her insanın sadece bir tane annesi vardır ve anne herkes için kutsaldır. Dünyadaki tüm insanlar içinde anne en değerlisidir. Aynı anne gibi vatan da herkes için bir tanedir biriciktir. İnsan nasıl annesiz yaşayamazsa vatansız da yaşayamaz. Ve vatan da anne gibi kutsaldır. Dünya üzerindeki tüm toprak parçalarının en değerlisidir.
Her insanın sadece bir tane annesi vardır ve anne herkes için kutsaldır. Dünyadaki tüm insanlar içinde anne en değerlisidir. Aynı anne gibi vatan da herkes için bir tanedir, biriciktir. İnsan, nasıl annesiz yaşayamazsa vatansız da yaşayamaz. Ve vatan da anne gibi kutsaldır. Dünya üzerindeki tüm toprak parçalarının en değerlisidir.
Sonraki derse hazırlık
Bilmece ve tekerlemeler öğreniniz.