HÜCRE ZARLARINDAN MADDE TAŞINMASI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Ünlü fizikçi Stephen Hawking’in

Tekerlekli Sandalyeye

muhtaç olmasının

sebebi,motor sinir hücrelerinin

kas hücrelerini uyarma

masıdır.Hücre zarları

kanal protein eksikliği

bu hastalığın nedenidir.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Mikrofilamentler

Hücre dışı lifleri

HÜCRE ZARININ YAPISI

• Hücre zarı çift sıra yağ molekülü ve aralarında bulunan protein moleküllerinden oluşmuştur.

Karbonhidrat uçlar hücreler arası etkileşimde rol oynar.

• Hücre zarı bileşenleri Ribozom,ER ve Golgi aygıtında yapılır.Kolesterol önemli bir hücre

zarı bileşenidir ve hücre zarı akışkanlığı üzerine etki eder.

Lipoprotein

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Zar proteinleri

Taşıma:Zarı boydan boya kateden bir protein

Belirli bir çözünen için seçici bir hidrofilik kanal

Oluşturur.Aktif taşıma için bu kanal proteinleri

ATP enerjisi kullanabilir.

​

​

Enzimatik aktivite: Zar içerisine yerleşmiş olan

bir protein , aktif bölgesi komşu çözelti

içindeki bileşiklere dönük olan bir enzim

olabilir.Bu enzimler bir metabolik yolun ardışık

basamaklarını yürütmek üzere bir arada

bulunurlar.

​

​

​

Sinyal iletimi: Zar proteinleri bazen hormon

gibi bir kimyasal uyarıcı ile birleşerek yapısal

değişikliğe uğrar.Bu sayede mesaj hücre

içine aktarılmış olur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Hücrelerin birbirini tanıması: Bazı

Glikoproteinler diğer hücreler tarafından

Tanınan kimlik etiketleri gibi görev

Yaparlar.

​

​

​

​

Hücreler arası bağlantı: Komşu hücrelerin

zar proteinleri çeşitli bağlantı tipleriyle

birbirlerine tutunabilirler.

​

​

​

​

​

​

Hücre iskeleti ve dış matrikse bağlanma:

Mikrofilamentler ve diğer hücre

iskeleti elemanları zar proteinlerine

bağlanabilirler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

GENEL ÖZELLİKLER

• Hücre zarı seçici geçirgen bir özelliğe sahiptir.

​

• Suda çözünmeyen hidrofobik moleküller(Yağ gibi) hücre zarından kolay

geçerler.

​

• Küçük moleküller hüce zarından geçebilirken büyük moleküller hücre

zarından geçemezler.

​

• Polar(Yüklü)maddeler ve iyonlar ,hücre zarından sadece taşıyıcı proteinler

yardımıyla geçebilirler.

​

• Hücre zarında yer alan proteinler madde taşınmasında ,emzimsel

aktivitelerde, sinyal iletilmesinde ve hücrelerin birbirlerine bağlanmasında

görev alır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

PASİF TAŞIMA

DİFÜZYON

• Maddelerin çok bulunduğu

ortamdan az bulunduğu

ortama doğru kendiliğinden

gitmesine difüzyon denir.

​

• Difüzyon iki ortamın yoğunluğu

eşit oluncaya kadar devam

eder.

​

• Difüzyon hızında yoğunluk

farkı,sıcaklık ve molekül

büyüklüğü etkilidir.

​

• Difüzyon sırasında enerji

harcanmaz.

​

• Canlı ve cansız ortamlarda

oluşabilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

OSMOZ

• Suyun yarı geçirgen

bir zardan difüzyonuna

osmoz denir.

​

• Suyun difüzyonunu

belirleyen ortamın

zardan geçemeyen

madde miktarıdır.

​

• Suyun difüzyonu iki

ortamdaki madde

yoğunluğu eşitleninceye

kadar devam eder.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Organik mdde

Saf su

Zar

• Çözünmüş bir maddenin yarı

geçirgen bir zardan difüzyonuna

diyaliz denir.

​

• Organik molekül (Glikoz) her iki

ortamda yoğunluk farkı eşitleninceye

kadar geçişe devam eder.

​

• Glikoz molekülü zardan geçemezse

su molekülleri glikozun bulunduğu

ortama geçer.

​

• Diyaliz çözünmüş maddenin osmoz

ise suyun yarı geçirgen zardan

difüzyonudur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Az yoğun Yoğunluk eşit Çok yoğun

• Hücreler kendilerinden daha az yoğun (Hücre zarından geçemeyen madde) bir ortama

konduklarında dışarıdan su alarak şişerler buna turgor denir.Yoğunlukları eşit ortamda

ise hücrelerde bir değişiklik olmaz.

​

• Hücre kendinden çok yoğun ortamda ise su kaybederek büzülür buna plazmoliz

denir.

%20

Tuz

%40

Tuz

%20

Tuz

%20

Tuz

%20

Tuz

%60

Tuz

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

KOLAYLAŞTIRILMIŞ DİFÜZYON

• Permeaz adı verilen

proteinler tarafından

gerçekleştirilir.

​

• Bu olay sırasından enerji

harcanmaz ve difüzyon

kuralları geçerlidir.

​

• İyonlar kanal proteinleri

aracılığıyla taşınırken

glikoz gibi maddler

taşıyıcı poteinlerle

hücrelere alınır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

AKTİF TAŞIMA

• Hücrenin enerji harcayarak bir maddenin

az yoğun ortamdan çok yoğun ortama

doğru taşınması aktif taşımadır.

​

• Çeşitli iyonlar ve şeker,aminoasit gibi

organik maddeler bu yolla taşınır.

​

• Bu olay sırasında kanal proteinler

görev alır ,çeşitli enzimler ve ATP

kullanılır.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Pasif taşıma Aktif taşıma

Difüzyon Kolaylaştırılmış

difüzyon

ATP

Kanal

protein

Taşıyıcı

protein

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

ATP

H

Proton

pompası

H

H

H

H

H

Sitoplazma

Hücre dışı sıvı

• Elektrogenik pompa:Bitkilerde , mantarlarda ve bakterilerdki aslı elektrogenik

pompa olan proton pompaları zarların iki yüzü arasında voltaj yaratarak enerji

dopalanmasını sağlayan zar proteinleridir.Voltaj ve hidrojen yoğunluk farkı

besinlerin alınışı gibi diğer süreçleri sürdürmek için ikili bir enerji kaynağı

oluşturur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Proton

pompası

Sükroz H

taşıyıcısı

H

difüzyonu

Sükroz

• Birlikte taşıma:

ATP den güç sağlayan

bir pompa bir bileşiği,

zarın bir tarafında

yoğunlaştırarak enerji

depolar.Bu bileşik

özgül zar proteinleri

içerisinden geçerek

geri dönerken , başka

bileşikleride yanında

götürür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hücre zarlarından geçemeyecek

kadar büyük moleküller endositozla

hücre içine alınırken ekzositoz

denilen olayla hücre dışına

atılırlar.Bu olaylar sırasında enerji

harcanır.

​

• Endositoz fagositoz ve pinositoz

yoluyla gerçekleşebilir.

​

• Akyuvarlar yalancı ayaklar çıkararak

besinleri hücre içine alırlar.

(Fagositoz)

​

• Daha çok sıvı besinler ise hücre

içine doğru meydana gelen bir cebe

girmesi şeklinde hücreye alınırlar.

(Pinositoz)

​

• Hücre içinde oluşan çeşitli salgılar

ve artık maddeler hücre dışına

kesecikler şeklinde atılır.(Ekzositoz)

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI