Paragrafta Konu ve Ana Düşünce Konu Anlatımı
Konu
Konu, paragrafta yazarın, üzerinde en çok durduğu kavram ya da kavramlardır. Bu kavramlar, bir durum, olay, sorun, duygu, düşünce, sezgi… ile ilgili olabilir. Yani konu olarak her şey paragrafa girebilir.
Konu, paragrafa sorulan “Yazar ne anlatıyor, neden söz ediyor?” sorularının cevabıdır. Bunu, paragrafta en çok neden söz ediliyorsa, paragrafın konusu odur, şeklinde ifade edebiliriz.
Bir çiçek, açtığı bahçeyle bir bütündür. Bunun gibi, sanatçının ortaya koyduğu yapıt da oluşturulduğu toplumdan ayrı düşünülemez. Sanatçı, toplumdan yararlanır. Çiçeğin; bahçenin suyundan, toprağından beslendiği gibi. Sanatçının yapıtı da içinde bulunduğu toplumun sevinçlerinden, acılarından, bütün yaşantısından beslenin Bu, sanatta olağan bir durumdur.
Bu paragrafta, sanatçının, yapıtını oluştururken toplumdan yararlandığından söz edilmektedir. O halde parçanın konusunu “Sanatçının, yapıtını oluştururken, içinde yaşadığı toplumdan bağımsız olmadığı” biçiminde belirtebiliriz.
Parçanın konusu bulunurken şunlara dikkat edilmelidir:
Parçada en çok tekrar edilen sözcükler üzerinde yoğunlaşmalıdır.
İlk cümlelere dikkat edilmelidir, çünkü konu ilk cümlelerde verilebilir.
Konu, parçanın tamamını kapsar nitelikte olmalıdır. Ancak konuyu ararken genellemeye gidilmemelidir.
Konu, mümkün olduğunca parçayı da kapsayıcı şekilde daraltılmalıdır.
Konu Sınavda Karşımıza nasıl çıkar?
Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmiştir?
Bu parçada hangisinden yakınılmaktadır?
Paragrafta Konuya Örnekler
Örnek 1�⇒ Hatıra türünün bizdeki tarihi pek eski sayılmaz. 20. yüzyıl öncesine gelinceye kadar hatıra yazmış olanların sayısı iki elin parmaklarını geçmez. Hâlbuki Batı’da Sezar’ın Galiç Savaşı’nı anlattığı hatıralarını dikkate alırsak yirmi asırlık bir geçmişinin olduğunu görürüz. Bize gelince, Sezar’ınkine benzer bir hükümdar hatırası olarak Bilge Kağan’ın Göktürk Kitabeleri dediğimiz metinlerini hatıra olarak kabul edebiliriz.�Konu: Edebiyatımızda hatıra türünün tarihçesi
Örnek 2�⇒ Sabun köpüklerinde gökkuşağının renklerini, lapa lapa yağan karda uçuşan serçeleri görebildiğimiz için şükredelim. Eğer bize verilen nimetleri ve bütün güzellikleri göremeyecek kadar kör isek utanalım. Elimizdeki nimetleri sayalım. Ufak tefek çabalarla ortadan kaldırılabilecek sıkıntıları değil.�Konu: Mutlu olmak için hayatın güzel taraflarını görmek gerekir.
Ana Düşünce
Paragrafta, yazarın okuyucuya vermek istediği mesaj, yazıyı yazma amacı ana düşünceyi verir. Paragrafa sorulan “Yazarın vermek istediği mesaj nedir, yazar niçin anlatıyor?” sorularının cevabıdır. Bir paragrafın ana düşüncesi o paragrafın yazılış amacını bildirir.
Ana düşünce paragrafın bütününü kapsayan bir nitelik gösterir. Paragrafta “kısacası, sonuçta, böylece, o halde, bana göre, bence, kanımca, ama, fakat, oysa, önemli olan, özetle, aslında…"gibi ifadeler okuru, ana düşünceye götürür
Ana düşünce, paragrafın içinde bir cümle halinde bulunabileceği gibi, paragrafın genelinden de yorumla çıkarılabilir.
Ana düşünceye yönelik soru tipleri
Bu parçada anlatılmak isteneni içeren en genel yargı numaralandırılmış cümlelerden hangisidir?
*Bu parçadan aşağıdaki sonuçların hangisi çıkarılabilir?
*Bu parçadan çıkarılabilecek …. ilgili yargı, aşağıdakilerden hangisi olabilir?
*Bu paragrafta anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
*Bu paragrafta asıl vurgulanmak istenen nedir?
*Bu parçada anlatılmak isteneni içeren en genel yargı hangisidir?
*Anlatılanlardan hareketle hangi yargıya ulaşılabilir?
Bunlar ve benzeri sorular ana düşünceye yönelik sorulardır.
Ana düşünceye yönlendiren kelimeler ve cümlelere dikkat etmek lazım. Ana düşünce daha anlaşılır olsun diye;
Örneklere yer verilir,
Benzetmeler yapılır
Karşılaştırmalar yapılır
Alıntılardan yararlanılır
Tanıklara başvurulur
Ana düşünce genellikle ilk ve son cümlede aranır. Ama yine de bütün metni okumakta fayda vardır bazen orta kısımda da olabilir.
Ana düşünceye ulaşmak için anahtar kelimeleri bilmek ve metin içerisinde onları yakalamak ana düşünceye ulaştırır. Bunlar; bu nedenle, sonuç olarak, zira, oysa, tam tersine, son olarak,… gibi.
Ayrıca bir parça da tanık gösterilmişse tanığın söylediği cümle ana düşüncedir.
Örnekleme varsa örneklemenin içindeki cümle ana düşüncedir.
ÖNEMLİ: Konu, parçada ne anlatıldığı; ana düşünce, parçada ne anlatılmak istendiğidir.
Örnek 1�⇒ Tiyatrosu olan bir memlekette kötülükler, hatalar sürüp gitmez. Çünkü, hayatın bir örneği olan sahnede aktörler, insanlığa ayna olurlar. Biz, kendimizi onlarda görürüz. Onlar bize ne olduğumuzu, ne olmak istediğimizi, ne olmaktan korktuğumuzu gösterirler.
�Ana Düşünce: Paragrafta tiyatronun insana iyi ve kötüyü göstererek onları eğittiği vurgulanmıştır.
Örnek 2�⇒ Uyku, bilişsel performansın sağlanması için hayati önem taşıyor. Çeşitli araştırmalarda, yeterince uyunmadığında dikkat, dil, bellek, karar verme, yorumlama, öğrenme gibi bilişsel fonksiyonların etkilendiği ortaya çıktı. Bir veya daha fazla gece uyumama, çocuklarda reaksiyon sürelerini yavaşlatır, saldırganlığı arttırır, stratejik planlama, dil ve iletişim becerilerini bozar.
�Ana düşünce: Uykusuzluğun öğrenmeyi olumsuz etkilediği
Paragrafta Yardımcı Düşünceler
Parçada ana düşünce ortaya konurken bu düşünceyi açıklayıcı ve destekleyici nitelikte başka düşüncelerden yararlanılır. İşte parçada ana düşünceye zemin oluşturan bu düşüncelere yardımcı düşünce denir.
Dört ayaklı bir sandalye düşünün. Bu ayaklardan hiçbiri tek başına bir sandalyeyi oluşturmaz. Ancak dördü bir araya geldiğinde sandalye oluşur ve kullanılır duruma gelir. İşte parçadaki yardımcı düşüncelerin her biri, sandalyenin ayaklarından biri gibidir ve bunlar ana düşünceyi ayakta tutar.
Yardımcı düşünceler;
Parçada sayı olarak birden fazladır.�Parçayı tam olarak kapsamaz.�Ana düşüncenin sınırlarını çizer.�Ana düşüncenin anlaşılmasını sağlayıcı niteliktedir.
NOT: Sorularda bizden parçada yer almayan yardımcı düşünceyi bulmamız istenir. Dolayısıyla bu sorular olumsuz soru şeklindedir.
Yardımcı düşünce soruları iki şekilde çözülür:
1. YÖNTEM Önce soru metni, sonra parça, daha sonra da seçenekler okunur. Bu işlemden sonra seçeneklerdeki ifadeler parçadaki cümlelerle tek tek karşılaştırılır. Parçadaki cümleler ya aynıyla, ya bölünerek bir kısmıyla ya da özü bozulmayacak şekilde biraz değiştirilerek üç seçeneğe yerleştirilmiştir. Yapılacak iş, bu cümlelerle uyum sağlayan seçenekleri bire bir eşlemektir. Açıkta kalan seçenek, parçada olmayan düşüncedir.
2. YÖNTEM Önce soru okunur. Sonra dikkatli bir şekilde parça okunur. Daha sonra parçada anlatılanlar akılda tutularak seçenekler tek tek okunur. Bu okuma esnasında parçayla uyum sağlamayan, parçada olmayan seçenek bulunmaya çalışılır. Bu yöntem zaman almaz; yalnız bazen parçada anlatılanlar akılda tam olarak kalmadığından yanlış bir sonuca ulaşılabilir.
Örnek Soru
Başarıya giden yolda insanın ilk büyük düşmanı tembelliktir. Burada tembelliği tanımlamaya gerek yok. Onu herkes az çok tanır. Ancak söylemek gerekir ki tembellik insanın karşısına çıkıp yiğitçe savaşmaz. Biçimden biçime girerek insanı alt etmeye çalışır.
Parçaya göre, tembellik için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?�A) Her zaman ayrımına varılmayan bir tehlike olduğu�B) İnsana yabancı olmayan bir davranış olduğu�C) Her insanı ayrı biçimde etkilediği�D) Öz güveni olmayan insanları kendine tutsak ettiği
Çözüm:�Parçanın sonundaki “Biçimden biçime girerek insanı alt etmeye çalışır.” ifadesinden A,�“Onu az çok herkes tanır.” cümlesinden B,�“Biçimden biçime girerek insanı alt etmeye çalışır.” ifadesinden C seçeneği çıkarılabilir. Çünkü biçimden biçime girmede herkese farklı görünme söz konusudur.�D seçeneğindeki “Öz güveni olmayan insanları kendine tutsak ettiği” yargısına ulaşmamızı sağlayacak bir ipucuna parçada rastlayamıyoruz.�Doğru cevap D.
ÖRNEK SORULAR
1. Yazar, kişinin kişisel hastalığını incelerse, bir başka deyişle doktor gibi davranırsa bu okur için hiçbir anlam taşımaz. Yazar, toplumun ve toplumun içindeki kişinin çizgisindedir. Topluma ve kişiye gelecek için umut vermek, yaşamayı sevdirmek; bunun için de yaşamındaki iyi ya da kötü koşulları yansıtmakla yükümlüdür. Topluma karşı kişiyi, kendinden ve diğer kişilerden soğutmaya hakkı yoktur.
Parçaya göre aşağıdakilerden hangisi yazarın görevlerinden değildir?
A) İnsanlara, diğer insanları ve yaşamı sevdirmek
B) Toplumun sorunlarını dile getirmek
C) Toplumu oluşturan bireylere gelecekle ilgili umut vermek
D) Belirli kişilerin kişisel sorunlarını ele almak
E) Kendisini toplumdan farklı görmemek
2. Sanat, hele roman sanatı, bilim değildir. Ne var ki bilgiye büyük ölçüde gereksinimi vardır, bilgiden yararlanmak zorundadır. Bilim sanattan yararlanır mı? Bilim, bir olayın sonuçlarına, verilerine bakar, buna göre karşılaştırmalar yapar. Olayın belgelerini inceler. Sonra da bir kanıya varır. Sanat ise bütün bunları beklemeden gözlemciliği, sezgileri, önceki bilgileri ve duygusallığı ile olayların gelişmesini ve nereye varacağını kestirebilir.
Bu parçadan aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz?
A) Sanatın bilgiye ve bilime ihtiyacı vardır.
B) Bilimde, eldeki verilere göre birtakım sonuçlar çıkarılır.
C) Sanatta verilere göre değil, sezgilere ve ön bilgilere göre sonuç çıkarılır.
D) Sanat, bilimden yararlandığı gibi bilim de sanattan yararlanır.
E) Olayların değerlendirilmesinde bilimle sanatın metotları farklıdır.
3.Servet-i Fünûn döneminde roman ve öykü büyük gelişme göstermiştir. Bu gelişme roman ve öykünün tekniğinde, yapısında ortaya çıkar. Bu dönemin sanatçıları, Tanzimat romanındaki olağanüstülükler, abartmalar, gerçeğin çarpıtılması gibi olumsuz niteliklerden kaçınırlar. Servet-i Fünûncular, konuların işlenişi yönünden Tanzimatçılardan ayrılırlar. Roman ve öykü, gerçekçi bir yapıya kavuşturulur. Anlatılanların olabilirliğinden, okuyucu kuşkuya kapılmaz.
Parçada Servet-i Fünûn dönemindeki öykü ve romanla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?
A) Tanzimat dönemine göre teknik yönüyle gelişme gösterdiğine
B) Konularda yenilenme ve değişiklik olduğuna
C) Olağanüstü ve gerçeğe aykırı olayların yer almadığına
D) Anlatılanların inandırıcı bir nitelik taşıdığına
E) Konuların ele alınışının Tanzimat döneminden farklı olduğuna