VERGİ İNCELEMESİ İÇİN İBRAZ EDİLMEYEN DEFTER VE BELGELERİN MAHKEMEYE İBRAZI SORUNSALI

Doç. Dr. Gülden ŞİŞMAN

DEFTER VE BELGELERRİN VERGİ HUKUKUNDA İŞLEVİ

• Defter ve belgeler, beyan esasına dayanan vergi sistemimizde, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak ve tespit etmek noktasında önemli işleve sahip delillerdir.

• Bugünkü sunumun konusu vergi incelemesi sürecinde ibraz edilmeyen defter ve belgelerin mahkemeye ibrazı halinde mahkemenin defter ve belgeleri inceleyip inceleyemeyeceğine ilişkin Danıştay içtihadı birleştirme kurulu kararıdır. Sözkonusu E: 2013/3, K: 2019/1 kararında kurul mücbir sebebin var olup olmamasına ilişkin ikili bir ayrım yapılmıştır.

MÜCBİR SEBEP NEDİR?

• Mücbir sebep kavramı VUK’nun 13. maddesinde tanımlanmıştır. Buna
• göre;
• 1. Vergi ödevlerinden her hangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır
• kaza, ağır hastalık ve tutukluluk;
• 2. Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su
• basması gibi afetler;
• 3. Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler;
• 4. Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısiyle defter ve vesikalarının elinden çıkmış
• olması ; gibi haller mücbir sebep sayılmıştır.

• Defter ve belgelerini, mücbir sebep nedeniyle ibraz edemeyen mükellefler ile kanunen ve hukuken geçerli bir mücbir sebep olmaksızın incelemeye ibraz etmeyen mükellefler adına, vergi idaresince ilgili dönem katma değer vergisi indirimlerinin reddi suretiyle re’sen katma değer vergisi tarh edilmesi ve vergi zıyaı cezası kesilmesi yolunda tesis edilen işlemlere karşı açılan davalarda, mücbir sebep halinin varlığı ve yokluğuna bağlı olarak, Danıştay vergi dava daireleri ile Vergi Dava Daireleri Kurulunun kararları arasındaki aykırılıklar nedeniyle içtihadı birleştirme kararı verilmiştir.

MÜCBİR SEBEBİN VARLIĞI HALİNDE İBRAZ ETMEME

• Kararda mücbir sebebin varlığı halinde; defter ve belgelerin ibraz edilmemesinin re’sen tarh nedeni olduğu, indirilecek KDV'de ispat külfeti açısından ise, mükelleflerin ibraz ödevini yerine getirmelerinin mücbir sebebin varlığı nedeniyle beklenemeyeceği ve indirim konusu yapılan vergilerin, alış belgelerinde ayrıca gösterilmiş olmasını ispatlama yükümlülüğünün de bulunmadığı, ifade edilmiştir.

MÜCBİR SEBEP OLMAKSIZIN DEFTER VE BELGELERİN İBRAZ EDİLMEMESİ

• Mücbir sebep olmaksızın defter ve belgelerini, incelemeye yetkili olan inceleme elemanlarına ibraz etmeyen katma değer vergisi mükellefleri adına yapılan cezalı tarhiyatlara ve KDV iadesinin reddine karşı açılan davalarda; davacılar tarafından, vergilendirme dönemine ilişkin yasal defterler ve belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi halinde, bu defter ve belgeler davacıdan istenilip, defterlerdeki kayıtlar incelenip, bu kayıt ve belgeler hakkında davanın diğer tarafı olan vergi idaresinin görüşü ve saptamaları da alınarak yapılacak hukuki değerlendirmeye göre karar verilmesi gerektiği, belirtilmiştir.

• Mücbir sebep nedeniyle defter ve belgelerini ibraz edemeyen mükelleflerin tarh edilen Vergiler ve reddedilen KDV iadelerine ilişkin açtıkları davalarla ilgili olarak kurul içtihadı birleştirme kararına temel teşkil eden 4 ayrı karara yer verilmiştir.
• Danıştay Üçüncü Dairesince verilen 26.01.2017 tarih ve E:2016/13674, K:2017/278 sayılı karar:
• Danıştay Dördüncü Dairesince verilen 14.06.2017 tarih ve E:2016/1229, K:2017/5294 sayılı karar
• Danıştay Dokuzuncu Dairesince verilen 18.09.2017 tarih ve E:2015/2325, K:2017/6128 sayılı karar:
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 13.12.2017 tarih ve
• E:2017/428; K:2017/636 sayılı karar:

• Danıştay Üçüncü Dairesince verilen 30.01.2017 tarih ve E;2013/2910, K:2017/407 sayılı karar:
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 25.03.2015 tarih ve E:2015/16, K:2015/135 sayılı karar:
• Danıştay Dördüncü Dairesince verilen 30.12.2016 tarih ve E:2016/997, K:2016/7964 sayılı karar: ekranda künyelerini gördüğümüz
• ilk üç kararda Davacı mükellef defter ve belgelerinin istenmesine karşın herhangi bir mücbir neden göstermeden inceleme elemanına ibraz etmediğinden daha sonra dava aşamasında mahkemeye ibraz etmesinin vergi incelemesinden amaçlanan sonuçların ortadan kalkmasına sebebiyet vereceği ve bu nedenle de dava konusu tarhiyatın hukuka uygun olduğu ifade edilmiştir.

• diğer iki kararda ise tam tersi bir sonuca hükmedilmiştir)
• Danıştay Dokuzuncu Dairesince verilen 24.12.2015 tarih ve E:2015/11049, K:2015/1 8441 sayılı karar:
• Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 13.12.2017 tarih ve E:2017/627, K:2017/623 sayılı karar:

• Vergi mahkemesince, davacının, dava dilekçesinde ibraz edebileceğini belirttiği defter ve belgeleri istenerek, ibraz edilecek belgelerden vergi idaresi de haberdar edilerek, vergilendirmenin konusunu oluşturan katma değer vergisi indiriminin dayandığı faturalarda bu verginin ayrıca gösterilip gösterilmediği, belgelerin yasal defterlere usulüne göre kaydedilip edilmediği ve temsil ettiği hukuki muamelenin gerçek olup olmadığına ilişkin herhangi bir saptama yapılmadan verilen kararı hukuka aykırı bulmuştur. Bu kararlarda resen araştırma ilkesi gerekçe olarak gösterilmiştir.

VUK MD 3 DEFTER VE BELGELERİN İSPAT DEĞERİ

• Türk Vergi Sistemi, vergiyi doğuran olayın belgelendirilmesi ve bu belgenin de belli süreler içinde kanunlarda belirtilen defterlere kaydedilmesi esasına dayalıdır.
• Mükelleflerin VUKde belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzenledikleri belge ve bu Belgelere dayanılarak yapılan kayıtlar, “ilk görünüş ya da doğruluk karinesi” adı verilen hukuksal bir ön kabulden yararlanmaktadır.
• Ancak, VUK md. 3’ün “İspat” başlıklı (B) fıkrasına göre, vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esas alınır. Bu nedenle usulüne uygun olarak düzenlenen belge ve kayıtlarla tevsik edilen hukuki işlemlerin vergilendirmeye esas alınabilmesi için yalnızca biçimsel uygunluk yeterli olmayıp, belge ve kayıtlarda yer alan işlemlerin de gerçek mahiyeti yansıtıyor olması gereklidir.

DEFTER VE BELGELERIN MAHKEMEYE IBRAZINI KABUL ETMEK VERGI ZAFIYETINE NEDEN OLUR MU?

• İçtihadı Birleştirme kararına ilişkin eleştirilere baktığımızda inceleme sırasında ibraz edilmeyen defter ve belgelerin vergi yargısı organlarınca incelenmesinin vergi incelemesinden beklenen sonuçları ortadan kaldıracağını, bu durumun vergi incelemesini zaafiyete uğratacağı, bu defter ve belgelere dayanılarak karar verilmesinin hukuka uygun düşmeyeceği şeklinde bir yaklaşım benimsendiğini görüyoruz.

ZAAFİYETİN GİDERİLMESİNE İLİŞKİN ÖNERİLER

• 1---Defter ve belgelerin mahkemeye ibrazı halinde mahkeme, VUK çerçevesinde vergi incelemesi yapılmak üzere defter ve belgeleri vergi idaresine göndermeli vergi idaresi karşıt incelemede dahil detaylı bir vergi incelemesi yapabilmeli sadece KDV açısından bir değerlendirme yapmamalıdır.

​

• 2---Zorunlu bir idari başvuru yolu öngörülmelidir. Gümrük vergilerindeki itiraz müessese gibi. Mükellef dava açmadan önce defter ve belgeleri vergi inceleme elemanlarına sunarak itiraz etmelidir.
• 3---VUK md 114 son fıkrada damga vergisine tabi olup vergi ve cezası zamanaşımına uğrayan kağıdın hükmünden tarh zamanaşımından sonra yararlanılması durumunda vergi alacağı yeniden doğacaktır." hükmüne yer verilmiştir. Bu düzenlemeye, vergi incelemesi için ibraz edilmeyip mahkemeye ibraz edilen ve hükmünden yararlanan defter ve belgelerin ait olduğu hesap yılına ait vergilerde tarh ve ceza kesme zamanaşımının kesileceğine dair bir ekleme yapılabilir.

DEFTER VE BELGELERIN MAHKEMECE INCELENMESININ RESEN ARAŞTIRMA ILKESI KAPSAMINDA DEĞERLENDIRILMESİ

• İYUK md 20ye göre:
• “Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Mahkemeler belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler.”

​

• Bu ilke çerçevesinde davanın taraflarınca ileri sürülmese dahi idari yargı hakimleri uyuşmazlık konusu olayın hukuki nitelendirmesini yapabilir, olaya uygulanacak hukuk kurallarını belirleyebilir, maddi olayı belirleme yönünden her türlü inceleme ve araştırmayı kendiliklerinden serbestçe yapabilirler.

DEFTER VE BELGELERİN MAHKEMECE İNCELENMESİ İYUK MD 2’YE AYKIRIMIDIR?

• VERGI MAHKEMESI DEFTER VE BELGELERI INCELEYEREK YERINDELIK DENETIMI MI YAPAR ?

​

​

• Kararın değerlendirmesinde resen araştırma ilkesi ile bağlantılı olan Anayasa 125/4 hükmü ve İYUK md 2 üzerinde de ayrıca durmamız gerekir.
• Nitekim bazı yargı kararlarında defter ve belgelerin mahkemeye ibrazı İYUK md 2'ye aykırı bulunmuştur.

​

​

• DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜRLER