1 of 13

Embodio 2 – Een fout!

Fouten maken gebeurt – de meeste leerlingen staan er niet lang bij stil �

HBers worden er gauw door verpletterd

Embodio 2 – Een fout!

2 of 13

Embo

Fouten zijn een essentiele en nodige bouwsteen in het leerproces! �Bij taal leer je woordjes en grammaticale regels, dan produceer je zelf taal en op gegeven moment merk je dat je een fout hebt gemaakt – dat is het moment supreme want NU heb je het geleerd!
Degene die uit angst voor fouten niets produceert faalt bij uitstek – hij/zijn ontneemt zich de kans om iets te leren!
Angst is een slechte raadgever – uit angst niets doen is 100% garantie op falen en op niets leren!

Embodio 2 – Een fout!

3 of 13

2. Een fout��

Ik weet dat fouten maken helpt omdat het een zinnige feedback is op mijn leerproces. Het maakt mij duidelijk wat ik nog niet goed kan.

Fouten maken zie ik als een handig hulpmiddel om mee te leren.

Ik weet dat een gemaakte fout geen uitspraak over mij als persoon doen, maar alleen iets zegt over of de taak goed is gedaan.

4 of 13

Angst voor fouten: Perfectionisme

Definitie: mensen met een compulsieve behoefte om zich zelf, anderen en de risico’s van het leven te controleren. Zij vrezen imperfect te zijn en veronderstellen dat de acceptatie van zichzelf als persoon van hun perfectie afhankelijk is; ‘ als ik imperfect ben, wordt ik als mens niet geaccepteerd/gerespecteerd’.�
Voor Hbers biedt perfectionisme een excuus om niet te presteren: immers is het onmogelijk om perfect te functioneren dus maakt het niet uit om slecht te presteren

Er zijn 3 types perfectionisten:

zelf georienteerde perfectionisten
Sociaal georienteerde perfectionisten
Anders georienteerde perfectionisten

Scheidslijn tussen perfectionisme en streven naar excellentie: iedereen is teleurgesteld door mislukkingen of fouten, maar perfectionisten worden daardoor verpletterd

5 of 13

Zelf-georienteerde perfectionisten�

Zelf-georienteerde perfectionisten hebben onredelijk hoge verwachtingen van zichzelf.
Zij zetten zich hoge of onrealistische doelen en hebben moeite om eigen fouten of tekorten te aanvaarden
Te veel hooi op de vork te nemen is voor hen de enige valide excuus om iets niet 150% te doen, immers kan niemand anders überhaupt hun werklast bolwerken

is van de havo/ tso naar klas 5 vwo/ 1^e klas 3^e graad aso opgestroomd. Hij is een erg serieuze, hard-werkende jongen die altijd serieus is en erg volwassen overkomt. Hij houdt zich altijd afzijdig van de andere leerlingen. Hij heeft al na de eerste periode een prachtige lijst met veel vakken in de 90%. Hij heeft een beta-profiel omdat hij later sterrenkunde wil studeren. Hij vindt het belachelijk van zichzelf dat hij bij natuurkunde maar op 70% staat en wil graag alle beta-vakken tot 80% krijgen. Hij heeft op de tso sinds de 3^e klas/ 1^e klas 2^e graad geen Duits meer gehad en moet nu 2 jaar Duits inhalen omdat het op vwo/aso verplicht is. Hij heeft dit binnen 6 weken bereikt en de tweede toets al met 70% afgesloten. �Na school en huiswerk werkt hij vele uren per week in de supermarkt. Hij heeft geen vrije tijd, geen hobby, geen vrienden. Maar hij beweert gelukkig te zijn, mits hij maar de beta-vakken naar 80% kan krijgen…

6 of 13

Sociaal-georienteerde perfectionisten�

Sociaal georienteerde perfectionisten menen dat anderen perfectie van hen verwachten. Zij zijn bang degenen teleur te stellen als zij niet aan de aan hen gestelden verwachtingen kunnen voldoen; echter kunnen ze de perfectie-eisers stiekem voor de vermeende druk haten.
Ze zijn niet sterk genoeg om voor zichzelf op te komen
Veelal kunnen ze druk van buiten ook niet aan en gaan onderpresteren

Danique, een leerling in de laatste klas van de het vwo/ de aso. Als sinds de basisschool oefent zij twee sporten op top niveau uit, turnen en tennissen. Meteen na school moet ze elke dag gaan trainen en ‘s avonds, na de training, moet ze dan huiswerk maken en leren, want goede cijfers worden natuurlijk ook verwacht. Tijd voor een sociaal leven of om te ontspannen heeft ze nauwelijks. Gedurende de onderbouw/ 1^e en 2^e graad ging het nog redelijk goed, maar vanaf de bovenbouw/ de 3^e graad ging het mis. Ze kon de druk niet meer aan, stof op school werd moeilijker maar ze kon dat meer aan tijd dat ze nodig had niet opbrengen, want ze moest gaan trainen voor haar sport. Haar ziekteverzuim steeg enorm, en uiteindelijk brandde ze uit en moest een langere pauze nemen. Daarna kwam ze veranderd terug, vertoonde opstandig gedrag, werd een feestbeest en had op school een grote mond. Ze haalt nu haar puberteit in en is aan het overcompenseren. Haar cijfers zijn en blijven mager.

7 of 13

Anders-georienteerde perfectionisten�

De anders georienteerde perfectionisten hebben onrealistische verwachtingen aan anderen. Zij hebben moeite om werk te delegeren uit angst, dat de ander niet aan de eigen hoge eisen zal kunnen / willen voldoen.
Ter compensatie doen ze liever het werk van anderen over om het perfect te maken, maar tegelijkertijd haten ze de ander voor zijn niet perfecte werk hetgeen hen in hun mening noodzaakt, het werk over te doen

Hans is een perfectionistische leerling die veel van zichzelf en nog meer van anderen eist. Hij heeft zware diabetes hetgeen veel lesuitval ivm onderzoek en behandeling met zich mee brengt. Zeker genoeg spant hij telkens docenten en teamleiding in om alles weer recht te plooien. Voor zijn profielwerkstuk (pws, wetenschapsachtig onderzoek dat in de 3^e graad op de aso gedaan wordt en een zwaar cijfer heeft) werkte hij samen met zijn vriend Peter. Hams verdeelde het werk tussen beiden waarbij hij zelf het hoofdwerk in de voorbereidingsfase op zich nam en Peter voor het onderzoeksdeel verantwoordelijk maakte. Enkele weken later echter klaagde Hans bij zijn mentor en zijn pws-begeleider dat hij al het werk moest doen en Peter niets deed. De begeleider was bijna zo ver om Peter uit de groep te gooien, maar vroeg eerst Peter’s mentor. Die kwam erachter, dat Hans de indeling zo had gemaakt dat Peter in dit stadium nog niet aan het werk kon omdat Hans het voorwerk nog niet af had. Mentor stelde voor dat Peter de werkzaamheden op een A4tje in 2 kolommen indeelde en Hans de indeling liet tekenen. Dit gebeurde, het werd tussen beiden uitgesproken en het project kon doorgaan.

8 of 13

Perfectionistisch gedrag

Er zijn 6 dimensies:

Orde en organisatie
Persoonlijke standaard
Angst voor fouten (= faalangst)
Ouderlijke verwachtingen
Ouderlijke kritiek
Twijfels over eigen handelen

9 of 13

Perfectionistisch gedrag

10 of 13

Redenen voor perfectionisme bij HBers

De idee-vaardigheidskloof��

Er bestaat bij hoogbegaafde leerlingen vaak een kloof tussen hun ideeën of visies en hun vaardigheden om deze ideeën tot uitvoering te brengen. Het gebrek aan handvatten om ideen uit te voeren leidt tot frustratie en het gevoel “ik kan het niet”, waarop de leerling afhaakt – voorbeeld jongetje 2e graad die alternatief voor kernergie wilde bedenken in 4 weken

Aron is een leerling in klas 5 vwo/ klas 1 van de 3^e graad aso. Hij heeft al jarenlang mondjesmaat gepresteerd, is in de lessen meestal geestelijk absent, dromerig en duidelijk verveelt. Helaas vertaalt hij dat vaak in uiterst vervelend opstandig gedrag en is er berucht voor om de docent een veeg uit de pan te geven. Aron wil naar de fimacademie en heeft naar eigen zeggen een geniale idee voor een filmproject dat hij wil omzetten. Hij denkt na over planning en financiering, maar hij krijgt zijn idee niet in heldere gedachten vertaald en is niet in staat om een draaiboek te produceren waarmee hij op zoek naar sponsoren zou kunnen gaan. Zo blijft hij gefrustreerd rondlopen met het gevoel een miskend genie te zijn en lijdt eronder dat hij zijn project niet tot uitvoering krijgt. Omdat hij in de tussentijd voor school niets doet wordt de gewenste stap naar de filmacademie elke dag onwaarschijnlijker, want daar selecteren ze heel streng aan de poort en worden per jaar maar enkele studenten toegelaten. Zonder hulp die hem de nodige vaardigheden aanleert en zonder zijn bereidheid deze te aanvaarden is het hele project Aron tot falen gedoemd.

11 of 13

Redenen voor perfectionisme bij HB-ers

Gebrek aan vroege uitdaging��

Een gebrek aan uitdaging in de jonge jaren (lees: basisschool) kan perfectionisme veroorzaken: leerlingen die altijd eenvoudige opdrachten te maken krijgen en die ze natuurlijk perfect maken zullen op den duur perfectionisme als norm zien.
Zij hebben geleerd te geloven dat ze alleen als persoon gewaardeerd worden wanneer ze perfect presteren. Zodra deze leerlingen dan academisch uitgedaagd worden en (meestal in het VO) dan lukt sommigen de opstap en ze nemen de uitdaging aan, waartegen anderen de uitdaging uit de weg gaan om hun gezicht niet te verliezen; niets doen is in hun ogen geen falen!
�Verder zijn er nog die leerlingen die zich stierlijk vervelen en het streven naar perfectie als welkome afleiding misbruiken. Dit kan goed gaan maar veelal loopt het op een gegeven moment spaak en wordt het ongezonde negatieve perfectie.�

12 of 13

Perfectionistisch gedrag

Dichotoom denken (= zwart/ wit denken)�Het leven is een achtbaan tussen succes-geïnduceerde highs en door fouten veroorzaakte diepe dips
Concentratie op externe beloningen – externe beloningen worden verslavend en niets is ooit meer goed genoeg
Zijn vaak workaholics – hard werken is prima zolang het goed gaat, maar als het succes uitblijft en frustratie toeneemt ontstaat de gevaar van uitbranden
Angst voor de toekomst - perfectionisten kunnen de huidige successen niet goed waarderen omdat ze bang zijn voor de uitdagingen in de toekomst en of zij in staat zullen zijn om die verder excellent te worden
Minimaliseren eigen prestaties – zij kleineren de eigen prestaties en vergroten de prestaties van anderen; soms creëren zij een imaginair potpourri van de beste eigenschappen van hun vrienden en treden daarmee in concurrentie, zonder te beseffen dat dit imago niet bestaat.
Focusseren op eigen fouten - zij blijven reflecteren op prestaties uit het verleden die niet aan de eigen hoge eisen voldeden en zijn niet in staat om deze achter zich te laten en verder te gaan met het heden. Hierdoor zijn zij niet open voor nieuwe uitdagingen of kansen. Tevens zijn ze hierdoor niet in staat om uit fouten te leren en zich daadwerkelijk te verbeteren. �Anderen blijven hun werk telkens weer overdoen omdat ze vinden dat het niet goed genoeg is, of zij weigeren om gemaakt werk überhaupt in te leveren uit angst dat het niet voldoet.

Verhaal van lln in v3 die hoge cijfers had en tot 3 uur in de ochtend huiswerk zat te maken elke dag. Onnodig! Maakwerk verboden, hoge cijers bleven, hij blije leerling.

13 of 13

Ik heb gevraagd of ze nog ergens tegenaan zijn gelopen, dit is wat er boven kwam:

Een 5,7/5,8 voor wiskunde terwijl ik het idee had er goed voor geleerd te hebben. 3 uur geleerd verspreid over 5 dagen, alleen de moeilijke onderwerpen geleerd, de gemakkelijke onderwerpen niet geleerd. Toets nog niet ingezien. Volgende keer langer leren.

Kom er gister achter dat ik voor morgen nog een gedichtje moet schrijven. Vind dit moeilijk, want ben niet creatief en ken de persoon niet zo goed. Andere leerlingen stelden ChatGPT en online rijmprogramma’s voor, hier werd niet zo heel enthousiast op gereageerd.