Sesiwn 2

​

Iechyd a Gofal Cymdeithasol a Gofal Plant

​

Gradd unigol (1 TGAU)

​

Uned 1: Twf, datblygiad a llesiant dynol

​

Arholiad ysgrifenedig:

​

1 awr 30 munud

​

40% o gymhwyster

​

Dyddiad yr arholiad = Yr 20fed o Fai 2024

Cynllun y sesiwn heddiw

Etifeddiaeth geneteg

Diet a Hydradiad

Bwydo ar y fron

Ymarfer

Chwarae

3-4

5

6

7-11

12

13

14

16

17-18

15

Cyflyrau byr a hir dymor

Anabledd

Cyflwr tai

Argaeledd gwasanaethau

Llygredd aer

Mae unigolion yn etifeddu nodweddion corfforol fel lliw'r llygaid, taldra, siap y corff, siap trwyn a ffroenau oddi wrth eu rhieni.

​

Mae unigolion hefyd yn etifeddu rhai cyflyrau meddygol o'r rhiant/rhieni. Cyfeirir at y rhain fel anhwylderau genetig neu etifeddol.

ETIFEDDIAETH GENETIG

Mae’n bwysig ystyried effeithiau posib o’r cyflyrau etifeddol, h.y beth yw’r effeithiau deallusool, emosiynol a chymdeithasol o’r cyflyrau yma.

5

4

1

2

3

8

7

6

Mae gan ddeiet da amrywiaeth o fuddiannau. Beth yw rhain?

• mwy o egni
• hwyliau gwell
• helpu i gynnal pwysau iach
• cwsg o ansawdd gwell
• croen clir
• yn lleihau'r risg o gyflyrau iechyd cronig fel clefyd y galon, strôc, a chanser.

• helpu i atal y geg rhag mynd yn sych a all achosi anadl drwg
• hybu iechyd cardiofasgwlaidd da
• helpu i reoli tymheredd y corff
• iro'r cyhyrau a helpu'r cyhyrau i weithio'n fwy effeithlon
• helpu'r arennau i glirio gwastraff o'r gwaed.

Hydradiad

Mae ailhydradu yn cymryd lle'r dŵr a gollir ac mae ganddo'r buddiannau pwysig canlynol:

DIET

Nodwch fanteision ac anfanteision bwydo ar y fron

Manteision DRh BBLOCCHS

​

• llai o risg o ddolur rhydd a chwydu
• mae'r babi yn llai tebygol o fod yn rhwym

​

• mae'r babi yn llai tebygol o ddatblygu brech cewyn neu ecsema
• mae'n helpu i ddatblygu'r bond rhwng y fam a'r babi.
• llai o risg o lewcemia ymysg plan
• llai o risg o SIDS (syndrom marwolaeth sydyn babanod)
• llai o risg o ordewdra
• llai o risg o glefyd cardiofasgwlar pan yn oedolyn
• llai o risg bydd y fam yn cael canser y fron
• llai o risg bydd y fam yn cael canser yr ofari
• llai o risg o haint, gan fod y llaeth yn cynnwys gwrthgyrff
• llai o risg o SIDS (syndrom marwolaeth sydyn babanod)

Anfanteision C,C,R,A,A,B,D

​

• gall cymdeithas fod yn feirniadol o fwydo ar y fron yn gyhoeddus
• gall fod yn destun cywilydd i fwydo ar y fron o flaen perthnasau gwryw
• llai o ryddid gan fod angen i'r fam fod ar gael i fwydo'r babi bob ychydig oriau
• dydy'r tad ddim yn gallu profi'r un agosatrwydd gyda'i blentyn
• gall fod yn anodd i'r fam a'r babi ei feistroli
• gall fod yn boenus i'r fam
• gall fod yn anodd i'r fam a'r babi ei feistroli
• mae angen i'r fam ystyried popeth mae hi'n ei fwyta neu yfed (Diet) pan fydd yn bwydo ar y fron oherwydd bydd yn cael ei drosglwyddo i'r babi yn llaeth y fron.

Buddion ymarfer ar iechyd corfforol

Buddion iechyd meddwl o ymarfer

Buddion cymdeithasol ac emosiynol

Esboniwch effeithiau gadarnhaol seiclo ar iechyd a llesiant David.

Corfforol

Ffitrwydd gwell

Cynnal pwysau iach

Llai o siawns i ddioddef o broblemau cronig

Deallusol

Awyr ffres- meddwl yn glir.

Perfformio’r well yn y gweithle.

Dysgu pethau am drwsio/cynnal beic.

Dysgu am rheolau’r ffordd fawr (Highway Code)

Cymdeithasol

Gweithgaredd - cyfleoedd cymdeithasol gyda eraill

Cyfle i wario amser gyda’i merch

Emosiynol

Mwy o hunan barch

Teimlo’n llwyddiannus

Hapusach - rhywbeth i edrych ymlaen i

Lleihau straen

Rhoi ffocws/nod iddo

Mae Bethan wedi cael ei dewis i gystadlu mewn digwyddiad seiclo yng Ngemau’r Gymanwlad (Commonwealth Games). Mae ei thad, David yn seiclwr brwd a dysgodd e Bethan i reidio beic pan oedd hi’n 5 mlwydd oed. Aeth ȃ fi ar reidiau seiclo bob penwythnos ac yn ystod y gwyliau. Treulion nhw lawer o amser gyda’i gilydd pan oedd hi’n tyfu i fyny.

CHWARAE

Mae chwarae yn hanfodol i ddatblygiad babanod a phlant am ei fod yn cyfrannu at eu lles gwybyddol, corfforol, cymdeithasol ac emosiynol.

Mae chwarae yn hybu datblygiad yr ymennydd a dysgu mewn babanod a phlant bach.

Mae hefyd yn lleihau'r risg o ddatblygu cyflyrau iechyd fel clefyd cardiofasgwlaidd, diabetes a gordewdra.

​

Chwarae yn yr awyr agored

• gwella iechyd cardiofasgwlaidd
• cynnal pwysau iach
• meithrin sgiliau echddygol bras
• gwella hunanhyder
• datblygu cyd-symud.

​

​

Chwarae dan do

• gwella sgiliau gwybyddol
• gwella sgiliau echddygol manwl
• hybu iechyd meddwl
• meithrin gwydnwch.

​

Pethau i ystyried:

Ydych chi’n deall y cyflyrau byr a hir dymor?

Ydych chi’n deall effeithiau byr a hir dymor y cyflyrau yma?

Ydych chi’n deall y cefnogaeth ychwanegol sydd angen ar unigolion sy’n dioddef o’r cyflyrau amrywiol?

CYFLYRAU BYR A HIR DYMOR

Beth yw anabledd

Anabledd Synhwyraidd

Mae anabledd synhwyraidd yn effeithio'r synhwyrau (e.e. gweld, clywed, arogli, cyffwrdd, blasu). Mae nifer o gyflyrau a fyddai'n cael eu hystyried fel anableddau synhwyraidd, gan gynnwys:

Anabledd Corfforol

​

Anabledd corfforol yw unrhyw anabledd sy'n cyfyngu ar allu corfforol neu symudedd unigolyn. Gall hyn ddigwydd yn dilyn clefyd neu ddamwain, ond gall rhai cyflyrau fod yn genetig. Mae'r rhain yn cynnwys:

Anabledd Dysgu

​

Mae anableddau dysgu yn effeithio ar sut mae person yn dysgu pethau newydd. Gall yr anableddau hyn fod yn ysgafn, canolig neu ddwys.

• Awtistiaeth, Nam ar y golwg, Nam ar y clyw

• Parlys yr ymennydd, sbina bifida, corachod

Tai o ansawdd gwael

Iechyd gwael

Trais domestig

Deiet gwael - Diffyg offer coginio

Damweiniau -

Problemau cysgu

Teimlo'n orbryderus

Llai o gyfleuon

Camymddwyn.

Clefydau heintus

Byw mewn gofid

Addysg yn dioddef

Argaeledd gwasanaethau Iechyd a Gofal

Mae gwasanaethau iechyd yn helpu unigolion i fod yn rhydd rhag salwch, anaf a phoen, fel eu bod yn gallu parhau i fyw bywyd normal. Mae hefyd yn bwysig i wasanaethau iechyd atal problemau iechyd ac annog ffyrdd o fyw iach.

Nod gwasanaethau gofal cymdeithasol yw gwella ansawdd bywyd unigolyn a'i helpu i gyrraedd ei botensial. Maent yn gwneud hyn drwy helpu gyda byw beunyddiol, gwrando, annog rhyngweithio cymdeithasol a darparu gweithgareddau ysgogol.

Ystyr argaeledd gwasanaethau yw ‘availability of services’ yn saesneg, h.y. Ydy’r gwasanaethau iechyd a gofal yn hawdd i bobl cael mynediad i a defnyddio.

Effaith llygredd aer a’r unigolion

clefydau anadlol

clefyd cardiofasgwlar

blinder

cur pen

gorbryder

niwed i'r system nerfol

cosi o ran y llygaid, trwyn a gwddf

niwed i'r organau atgenhedlu

niwed i'r afu

Problemau iechyd - anadlu, asthma

Llygaid yn cosi

Diffyg cwsg

Mwy o drafnidiaeth - peryglus

Methu gwario amser tu fas

Drist/Ynysig

Rhwystredig

Cymdeithasol - ddim yn gwneud llawer yn yr ardal

Rhyddhad- swyddi yn yr ardal, dim tlodi

Salwch

Presenoldeb

Agwedd

Diffyg cymorth o eraill adref

Adnoddau

Cyfleuon - amgueddfa, llyfrgwll

Agwed rhieni tuag at addysg

C

D

E

C

+/-