1^ο Πρότυπο ΓΕΛ Αθηνών «Γεννάδειο»� Επιμορφωτικά σεμινάρια για τη διδασκαλία της Ιστορίας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση�

«Ευρωπαϊκή οικονομία και κοινωνία: μια διερευνητική προσέγγιση στη βιομηχανική επανάσταση»

​

Αλέξανδρος Καραφωτιάς

Σ.Ε. ΠΕ02

Η Εμπορική Επανάσταση

Στόχοι της ενότητας

• η καλλιέργεια της ιστορικής ορολογίας,
• η ανάπτυξη του διερευνητικού πνεύματος με τη χρήση πηγών και τη βιωματική προσέγγιση της προς διδασκαλία ενότητας,
• η διασύνδεση της οικονομίας με την κοινωνία και τη δημογραφία
• η συνειδητοποίηση από τους/τις μαθητές/τριες ότι το ιστορικό παρελθόν είναι ένα σύνολο διαφορετικών πεδίων της ανθρώπινης δραστηριότητας.

​

Η Βιομηχανική επανάσταση

Η προσέγγιση των πηγών

• εξωκειμενική προσέγγιση, όπου δίνονται πληροφορίες για τον συντάκτη της πηγής, το ιστορικό \κοινωνικό \ιδεολογικό πλαίσιο της πηγή
• κειμενική προσέγγιση, με κατανόηση και ερμηνεία της πηγής, τις πληροφορίες που παρέχει ή αποσιωπά,
• διακειμενική προσέγγιση (όπου αυτό είναι εφικτό) με συγκρισεις και αντιπαραβολή πηγών

​

Ερωτήσεις και πληροφορίες για πηγές

• το είδος της πηγής (Πρωτογενής, δευτερογενής, άμεση, έμμεση),
• τον συντάκτη και τον παραλήπτη του κειμένου/τεκμηρίου,
• τον χρόνο σύνταξης και το ιστορικό πλαίσιο,
• ο δημιουργός είχε ανάμειξη στα γεγονότα;
• ποιες πληροφορίες μας παρέχονται, ποιες παραλείπονται και πόσο αξιόπιστη φαίνεται να είναι η πηγή
• Σε περίπτωση διακειμενικής προσέγγισης ποια είναι η σχέση της με άλλες συναφείς, συγκρούεται ή συμφωνεί με αυτές, τελικά υποστηρίζει ή απορρίπτει τη θέση μας

​

Επεξεργασία εικόνων

• παρατήρηση και περιγραφή των προσώπων και αντικειμένων, αναγνώριση του θέματος,
• ανάκληση γνώσεων για τα πρόσωπα που απεικονίζονται και για το συγκεκριμένο γεγονός,
• αναγνώριση συμβόλων που ενδεχομένως υπάρχουν,
• οι ερωτήσεις στοχεύουν στις συνθήκες δημιουργίας της εικόνας, στον τίτλο, τη λεζάντα, τα υλικά και μέσα δημιουργίας, στον δημιουργό, τον τόπο και χρόνο δημοσίευσης ή έκθεσης, την ερμηνεία του μηνύματος και τέλος τους αποδέκτες της εικόνας.

Αφόρμηση 1

• «Στις γενικότερές του γραμμές ο καπιταλισμός μπορεί να οριστεί ως ένα σύστημα παραγωγής, διανομής και ανταλλαγής, στο οποίο ο συσσωρευμένος πλούτος επενδύεται από τους ιδιώτες κατόχους του με σκοπό το κέρδος. Τα θεμελιακά του χαρακτηριστικά είναι η ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα, η ανταγωνιστικότητα για την κατάκτηση των αγορών και η κερδοσκοπική επιχείρηση. Γενικά περιλαμβάνει ακόμα το σύστημα της ημερομίσθιας αμοιβής των εργατών, μια μορφή πληρωμής που δεν είναι ανάλογη με την ποσότητα του πλούτου που δημιουργούν οι εργάτες, αλλά με την ικανότητά τους να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την πρόσληψή τους σε μια θέση»
• Burns, E. M. (1988), Εισαγωγή στην Ιστορία και τον πολιτισμό της νεότερης Ευρώπης, τ. Β΄, 236, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής

​

Αφόρμηση 2: Philippe Jacques de Loutherbourg , Νυχτερινή άποψη του Coalbrookdale, 1801

Παράγοντες Βιομηχανικής επανάστασης

​

Γεωργικές αλλαγές (Αγροτική Επανάσταση)

Ανάπτυξη του εμπορίου και των αποικιών

Τεχνολογικές καινοτομίες

Άφθονοι φυσικοί πόροι

Κοινωνικοί και δημογραφικοί παράγοντες

Πολιτική και θεσμική σταθερότητα

​

Ομάδα Α, Γεωργικές αλλαγές, πηγή 1

• Έτσι, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, η αγγλική γεωργία ήταν σε θέση να επιτελέσει μερικές από τις βασικές λειτουργίες της γεωργίας σε μια εποχή εκβιομηχάνισης: αυξημένη παραγωγή, ώστε να εξασφαλίζεται η ασφαλής συντήρηση των μη αγροτικών πληθυσμών, δημιουργία ενός μεγάλου εργατικού δυναμικού, το οποίο θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να χρησιμοποιηθεί στις βιοτεχνικές και βιομηχανικές μονάδες, δημιουργία ενός συστήματος συσσώρευσης καπιταλιστικού κεφαλαίου. Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις στην Αγγλία, αλλά και οι διαθέσιμοι φυσικοί πόροι, ήσαν περιορισμένες. Σε συνδυασμό με τα πρωτόγονα μέσα και τρόπους καλλιέργειας της εποχής που καθιστούσαν περιορισμένο το ύψος της παραγωγής, […] οι Άγγλοι αγροτοεργάτες στράφηκαν στην αναζήτηση καινοτομιών και νέων τεχνολογιών, οι οποίες θα αύξαναν την παραγωγή και συνεπώς το κέρδος τους.
• Braudel F.,(1988), Υλικός Πολιτισμός, Οικονομία και Καπιταλισμός (15ος – 18ος αιώνας), μτφ. Φ. Δρακονταειδής, επιμ. Κ. Τσιταράκης, Αθήνα: Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος

​

Ομάδα Α΄ πηγή 2

• «Οι βελτιώσεις οφείλονταν στην καλύτερη επιλογή σπόρων, στη βελτιωμένη προετοιμασία του εδάφους (εν μέρει λόγω του καλύτερου εξοπλισμού), στην επιλεκτική αναπαραγωγή και στα νέα συστήματα αμειψισποράς, συμπεριλαμβανομένης της καλλιέργειας ζωοτροφών όπως γογγύλια και τριφύλλι. Την ίδια στιγμή που οι γεωργικές πρακτικές βελτιώνονταν, τα κοινοτικά χωράφια και λιβάδια περιφράσσονταν και οι μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις συνενώνονταν σε μεγάλες «κεφαλαιουχικές» εκμεταλλεύσεις που λειτουργούσαν με μισθωτή εργασία.»
• Allen R., (2021), Η βιομηχανική επανάσταση, μια σύντομη εισαγωγή, μτφ. Κακριδής Α., Φιλιππάτος Α., Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης

​

Ομάδα Β΄ Ανάπτυξη εμπορίου και αποικιών

• «Με το τέλος κάθε μεγάλου πολέμου του 18^ο αιώνα η Αγγλία αποσκοπούσε σε υπερπόντιες περιοχές από τους εχθρούς της. Ταυτόχρονα εισέδυε σε μέχρι τότε ανεκμετάλλευτα λιμάνια και εδάφη, όπως στην Ινδία και τη Νότια Αμερική, σε αναζήτηση περισσότερων αγορών και πρώτων υλών. Οι Άγγλοι κατείχαν ένα εμπορικό ναυτικό, ικανό να μεταφέρει αγαθά από τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη. … Μέχρι το 1780 οι αγορές της Αγγλίας, σε συνδυασμό με το στόλο της και την καθιερωμένη θέση της στο κέντρο του διεθνούς εμπορίου, είχαν εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις για μια τόσο μεγάλη επέκταση , που έκαναν αναγκαία τη βιομηχανική επανάσταση»
• Burns, E. M. (1988), Εισαγωγή στην Ιστορία και τον πολιτισμό της νεότερης Ευρώπης, τ. Β΄, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής.

​

Ομάδα Γ΄ Τεχνολογικές καινοτομίες

• «Ελλείψει φυσικών πόρων, μια που η μεταλλουργία απαιτούσε τεράστια αποθέματα καυσόξυλου τα οποία η Μεγάλη Βρετανία δεν διέθετε, οι Βρετανοί στράφηκαν από πολύ νωρίς, τόσο στον τομέα της τεχνολογικής προόδου για τον εξευγενισμό των μετάλλων, όσο και στην χρήση ενός φυσικού πόρου που διέθεταν σε αφθονία: του γαιάνθρακα. Έτσι, για πρώτη φορά στην Αγγλία το 1709, θα επιτευχθεί η χρήση του γαιάνθρακα στις υψικαμίνους και στην Αγγλία, επίσης, θα εφευρεθεί ο αντανακλαστικός κλίβανος, το 1780, που θα λύσει το πρόβλημα του εξευγενισμού του σιδήρου. Στην ίδια αυτή χώρα, στα μέσα του επόμενου αιώνα, θα αναπτυχθεί η μέθοδος της παραγωγής του χάλυβα. [….] Πέρα από τις καινοτομίες που εφηύραν στον τομέα της μεταλλουργίας, οι Άγγλοι είχαν ήδη επινοήσει επαναστατικές τεχνικές και τεχνολογικές καινοτομίες στον τομέα της παραγωγής βαμβακερών και λινών υφασμάτων, αλλά και αργότερα, όταν η βιομηχανία θα στραφεί προς την ενέργεια του ατμού, και πάλι θα πρωτοπορήσουν με την ατμομηχανή του Βατ (1770)».
• Cipolla C. M.(1988), Η Ευρώπη πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση, Κοινωνία και οικονομία 1000 – 1700 μ.Χ., μτφ. Π. Σταμούλης, επιμ. Β. Παναγιωτόπουλος, Αθήνα: Θεμέλιο.

​

Ομάδα Δ΄ Κοινωνικοί και δημογραφικοί παράγοντες

Χαρακτηριστικά Βιομηχανικής επανάστασης

Μηχανοποίηση της παραγωγής

Εργοστασιακό σύστημα

Αστικοποίηση

Επανάσταση στις μεταφορές και τις επικοινωνίες

Οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές

Τεχνολογική πρόοδος και καινοτομία

​

Ομάδα Α΄ Μηχανοποίηση παραγωγής, πηγή 1

• «Τα πρώτα μηχανήματα ήταν αρκετά φτηνά ώστε να επιτρέπουν στους κλώστες να εργάζονται στα σπίτια τους, καθώς όμως οι μηχανές αύξαναν σε μέγεθος και κόστος, έπαψαν βαθμιαία να στεγάζονται σε παράγκες ιδιωτών παραγωγών και μεταφέρονταν σε εργαστήρια ή νερόμυλους που χρησιμοποιούσαν την υδραυλική ενέργεια για την κίνηση των μηχανών. Τελικά με την παραπέρα ανάπτυξη του ατμοκίνητου εξοπλισμού, οι εγκαταστάσεις κτίζονταν όπου έκρινε κατάλληλο ο επιχειρηματίας – συχνά σε πόλεις της βόρειας Αγγλίας»
• Burns, E. M. (1988), Εισαγωγή στην Ιστορία και τον πολιτισμό της νεότερης Ευρώπης, τ. Β΄, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής.

​

Ομάδα Α΄ πηγή 2

• «Στα εργοστάσια όπου το πρόβλημα της εργατικής πειθαρχίας ήταν πιο άμεσα, βρέθηκε να είναι πιο συμφέρουσα η απασχόληση των ήμερων (και φθηνότερων) γυναικών και παιδιών. Στο σύνολο των εργαζομένων στα αγγλικά βαμβακουργεία το 1834-47 το ένα τέταρτο ήτνα ενήλικοι άντρες, πάνω από το μισό αποτελούνταν από γυναίκες και κορίτσια και το υπόλοιπο από αγόρια κάτω των 18 ετών.»
• Hobsbawm, E. (2015), Η εποχή των επαναστάσεων, μτφ. Οικονομοπούλου Μ., Κάσδαγλη Α, Αθήνα: ΜΙΕΤ

​

Ομάδα Β΄ Αστικοποίηση

• «Η εγκληματικότητα, η πορνεία, οι αυτοκτονίες, η ενδημική βία, η διαφθορά παίρνουν ανησυχητικές διαστάσεις στις «εργαζόμενες τάξεις» των μεγάλων πόλεων, τις οποίες οι ευκατάστατοι θεωρούν από καιρό «επικίνδυνες τάξεις». Οι εργάτες υπόκεινται σε αστυνομική επιτήρηση ιδιαίτερα ενοχλητική.[…]. Για να επιζήσουν σε περιόδους κρίσης ή όταν τους πλήττει ασθένεια ή εργατικό ατύχημα, οι εργάτες δεν μπορούν να υπολογίζουν παρά μόνο στις ενώσεις αμοιβαίας βοήθειας που έχουν αρχίσει να ιδρύουν στα τέλη του 18^ου αιώνα […] και στη δημόσια φιλανθρωπία, η οποία οργανώνεται στη Μεγάλη Βρετανία στο πλαίσιο των εργατικών εστιών (workhouses) και χρηματοδοτείται από ενοριακές ενώσεις.»
• Bernstein S., Milza P., (1997) Ιστορία της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή συμφωνία και η Ευρώπη των εθνών 1815-1919, τ, Β΄, μτφ. Δημητρακόπουλος Α. , Αθήνα: Αλεξάνδρεια

Ομάδα Γ΄ Επανάσταση στις μεταφορές και τις επικοινωνίες

• «Η επανάσταση των μεταφορών και των μέσων συγκοινωνιών επιτρέπει συγχρόνως την επιβράχυνση των αποστάσεων, τη μείωση του κόστους και τη συνακόλουθη αύξηση της ροής των εμπορευμάτων και των ταξιδιωτών, τονώνοντας παράλληλα τους τομείς της μεταλλουργίας, των ορυχείων και των δημοσίων έργων. Το ίδιο συμβαίνει και στη ναυτιλία με την προοδευτική αντικατάσταση του ιστιοφόρου από το ατμόπλοιο, το οποίο συνδέει την Ευρώπη με τα άλλα μέρη του κόσμου στο μισό ή και στο τρίτο ακόμα του χρόνου και επιτρέπει τον υποδεκαπλασιασμό ή υποδωδεκαπλασιασμό των κομίστρων ανάμεσα στο 1860 και το 1910. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, το ευρωπαϊκό δίκτυο των οποίων αυξάνεται από 40.000 χιλιόμετρα στην αρχή της περιόδου σε 330.000 στις παραμονές του πολέμου.»
• Bernstein S., Milza P., (1997) Ιστορία της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή συμφωνία και η Ευρώπη των εθνών 1815-1919, τ, Β΄, μτφ. Δημητρακόπουλος Α. , Αθήνα: Αλεξάνδρεια

​

Ομάδα Δ΄ Τεχνολογική πρόοδος και καινοτομία

• «Αυτές οι τεχνικές μεταβολές (ηλεκτρισμός, ασύρματος, αυτοκίνηση, αεροπλοΐα κινηματογράφος) και οι αλλαγές που εισάγουν στην καθημερινή ζωή δεν περιορίζονται στην Ευρώπη και στις υπερπόντιες κτήσεις της. Αντιθέτως, παρατηρείται μια διάδοση των υλικών μορφών του δυτικού πολιτισμού σε όλες τις ηπείρους. Άποικοι, ταξιδιώτες, έμποροι, φέρνουν μαζί τους αντικείμενα κατασκευασμένα στα εργοστάσια της γηραιάς ηπείρου και διαδίδουν τη χρήση τους στις νέες χώρες, μεταβάλλοντας την κατοικία, τις συνήθειες διατροφής και ένδυσης, τα μέσα μεταφοράς και επικοινωνίας. Ευρωπαίοι μηχανικοί και τεχνικοί σε χώρες αποικισμένες ή οικονομικά εξαρτημένες από τις βιομηχανικές δυνάμεις κατασκευάζουν δρόμους, σιδηροδρομικές γραμμές, λιμενικές εγκαταστάσεις, τηλεγραφικά ή τηλεφωνικά δίκτυα, που ευνοούν την εκμετάλλευση αυτών των εδαφών, αλλά που συμβάλλουν ταυτόχρονα στην ομογενοποίηση και τον εξευρωπαϊσμό των συνθηκών ζωής.»
• Bernstein S., Milza P., (1997) Ιστορία της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή συμφωνία και η Ευρώπη των εθνών 1815-1919, τ, Β΄, μτφ. Δημητρακόπουλος Α. , Αθήνα: Αλεξάνδρεια

​

Δραματοποίηση

• Βιομήχανοι: Σε μια συνάντηση Άγγλων βιομηχάνων του 1850 παρουσιάστε με συντομία τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην τεχνολογία, την παραγωγή και την μεταφορά των προϊόντων τα τελευταία 50 χρόνια, προκειμένου να καθορίσετε τη μελλοντική παραγωγή των εργοστασίων σας
• Αγρότες: πως αντιδράσατε στους νόμους των περιφράξεων; Τι σημαίνει αυτό για εσάς ως αγρότες και πως θα αντιμετωπίσετε τον κίνδυνο της απώλειας της γης που καλλιεργούσατε για τόσα χρόνια;
• Εργάτες: περιγράψτε πτυχές της καθημερινής ζωής σας, τόσο στον χώρο εργασίας σας (βιομηχανία χάλυβα) όσο και στο σπίτι σας. Ζείτε σε μια πόλη της βόρειας Αγγλίας, σε μια εργατική συνοικία του 1850.
• Έμποροι: είστε Άγγλοι έμποροι του 18^ου αιώνα. Συζητήστε μεταξύ σας τους τρόπους που έχουν ήδη βοηθήσει την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων σας και προτείνετε την περαιτέρω ανάπτυξή τους.
• Προτεινόμενη ιστοσελίδα: European route of industrial heritage, how it started)

​

Βιομηχανική επανάσταση και ζωγραφική

Joseph Wright of Derby: Σφυρηλάτηση σιδήρου, 1772.

Gustave Courbet: Αγρότες σπάζουν πέτρες (stonebreakers.), 1849.

Βιομηχανική επανάσταση και ζωγραφική

Jean-François Millet. Σταχομαζώχτρες) 1857

Εργασία

• Η εργασία που ανατίθεται στους μαθητές είναι:
• να αναζητήσουν ομοιότητες ή διαφορές στη θεματογραφία και στη μορφή των προσώπων,
• να ανιχνεύσουν τον περιβάλλοντα χώρο,
• να αναζητήσουν πληροφορίες για τις «σχολές» που εντάσσονται οι συγκεκριμένοι ζωγράφοι.
• να διερευνήσουν το μήνυμα του καλλιτέχνη και τις αντιδράσεις που προκάλεσε το έργο τους.
• Η παρουσίαση της πολυτροπικής παρουσίασης θα γίνει στην επόμενη διδακτική ώρα.

​

Μοντέρνοι καιροί

• Θέματα εκβιομηχάνισης: Συζητήστε πώς η ταινία σατιρίζει τον φορντισμό (μαζική παραγωγή, γραμμή παραγωγής) και τις επιπτώσεις του στους εργαζόμενους. Αναλύστε σκηνές όπως αυτή με τη μηχανή σίτισης ή τη γραμμή παραγωγής με τα μπουλόνια.
• Κοινωνικές συνθήκες: Εξετάστε πώς η ταινία απεικονίζει τη φτώχεια, την ανεργία και τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης. Συζητήστε τις διαφορές μεταξύ των εργατών και της διοίκησης του εργοστασίου.
• Ο ρόλος της τεχνολογίας: Κάντε μια συζήτηση για την ηθική της τεχνολογίας. Η τεχνολογία στην ταινία παρουσιάζεται ως κάτι που εξουσιάζει τον άνθρωπο ή τον βοηθάει;

​

«Οι απαρχές της κρίσης»: Καλλιτέχνες του 19ου αιώνα απεικόνισαν την κλιματική αλλαγή χωρίς να το γνωρίζουν�

• https://www.lifo.gr/now/entertainment/oi-aparhes-tis-krisis-kallitehnes-toy-19oy-aiona-apeikonisan-tin-klimatiki-allagi
• πως απεικονίζεται η μεταμόρφωση του φυσικού τοπίου; Ήταν συνειδητή η επιλογή του καλλιτέχνη να απεικονίσει αυτή τη μεταμόρφωση;
• Ποια εκθέματα μπορούν να χρησιμεύσουν ως αποδείξεις υπερθέρμανσης του πλανήτη;
• Γιατί ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν για τις επιπτώσεις της εκβιομηχάνισης από τα μέσα του 19^ου αιώνα δεν γίνεται τίποτα, ακόμα και σήμερα;
• Οι μαθητές/τριες μπορούν να δημιουργήσουν μια πολυτροπική παρουσίαση για την επόμενη διδακτική ώρα

Shared Histories (κοινές ιστορίες): Η βιομηχανική επανάσταση στην Ευρώπη, μια γενική εισαγωγή

• https://www.he.duth.gr/sharedhistories/index.php/contents/the-impact-of-the-industrial-revolution/the-impact-of-the-industrial-revolution
• ποιες ήταν οι επιπτώσεις της βιομηχανικής επανάστασης στην αστικοποίηση του πληθυσμού, την εκπαίδευση και την ανάπτυξη του εργατικού κινήματος;
• Πώς και από ποιος αναπτύχθηκε ο σκεπτικισμός απέναντι στη νεωτερικότητα της βιομηχανικής κοινωνίας;
• Πώς τελικά αμβλύνθηκε η εξαιτίας της βιομηχανικής επανάστασης διαίρεση της Ευρώπης μετά το 1960-1970;
• Οι μαθητές/τριες μπορούν να δημιουργήσουν μια πολυτροπική παρουσίαση για την επόμενη διδακτική ώρα.

Βιβλιογραφία

• Allen R., (2021), Η βιομηχανική επανάσταση, μια σύντομη εισαγωγή, μτφ. Κακριδής Α., Φιλιππάτος Α., Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης
• Bernstein S., Milza P., (1997) Ιστορία της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή συμφωνία και η Ευρώπη των εθνών 1815-1919, τ, Β΄, μτφ. Δημητρακόπουλος Α. , Αθήνα: Αλεξάνδρεια
• Braudel F.,(1988), Υλικός Πολιτισμός, Οικονομία και Καπιταλισμός (15ος – 18ος αιώνας), μτφ. Φ. Δρακονταειδής, επιμ. Κ. Τσιταράκης, Αθήνα: Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος
• Burns, E. M. (1988), Εισαγωγή στην Ιστορία και τον πολιτισμό της νεότερης Ευρώπης, τ. Β΄, 236, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής
• Cipolla C. M.(1988), Η Ευρώπη πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση, Κοινωνία και οικονομία 1000 – 1700 μ.Χ., μτφ. Π. Σταμούλης, επιμ. Β. Παναγιωτόπουλος, Αθήνα: Θεμέλιο.
• Hobsbawm, E. (2015), Η εποχή των επαναστάσεων, μτφ. Οικονομοπούλου Μ., Κάσδαγλη Α, Αθήνα: ΜΙΕΤ

​

​

Δικτυογραφία

• Για βιομηχανική επανάσταση και ζωγραφική: https://www.art22.gr/%CF%8C%CF%84%CE%B1%CE%BD-%CE%B7-%CE%B6%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B5-%CF%84%CE%B7-%CE%B2%CE%B9%CE%BF%CE%BC%CE%B7%CF%87%CE%B1/
• Για βιομηχανική επανάσταση και κλιματική κρίση:
• https://www.lifo.gr/now/entertainment/oi-aparhes-tis-krisis-kallitehnes-toy-19oy-aiona-apeikonisan-tin-klimatiki-allagi
• Για επιπτώσεις βιομηχανικής επανάστασης
• https://www.he.duth.gr/sharedhistories/index.php/contents/the-impact-of-the-industrial-revolution/the-impact-of-the-industrial-revolution

​

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας!�