1. Өзім жайлы…
Жұмыс барысында пайда болған қиындықтар
Қазақ тіліндегі материалдар мен деректердің жетіспеушілігі
Курс материалдарын цифрландыру
Курстын мазмұның неғұрлым тартымды және интерактивті ету
Module 1 Introduction to global environmental trends: sustainable development and circular economy
Module 2 Introduction to global environmental trends: zero waste and 6R
Module 3 Causes of air pollution
Module 4 Causes of indoor air pollution
Module 5 Energy: options for sustainability
Module 6 Impacts of air pollution on health, economy, and ecosystem
Module 7 Measures to prevent and reduce air pollution
Module 8 Group project showcase
Course Content and Structure
Topics of the Modules
1 Модуль Экологияға байланысты әлемдік тенденциялармен танысу: орнықты даму және айналма экономика
2 Модуль Экологияға байланысты әлемдік тенденциялармен танысу: нөлдік қалдық және 6R
3 Модуль Атмосфералық ауаның ластану себептері
4 Модуль Ішкі ауаның ластану себептері
5 Модуль Энергия: тұрақты даму нұсқалары
6 Модуль Ауаның ластануы адам денсаулығына, экономикаға және экожүйеге әсері
7 Модуль Ауаның ластануын алдын-алуға және төмендетуге бағытталған іс-шаралар
8 Модуль Топтық жоба
�
Модульдердің тақырыптары
Жаһандық проблемалар
XXI ғасырда адамзатқа қауіп төндіретін қандай жаһандық мәселелерді білесіздер?
Климаттың өзгеруі
Жаппай қырып-жою қарулары
Қоршаған ортаның ауқымды бұзылуы
Әзіл!
Екі планета кездеседі. Біріншісі: «Қалайсың?» деп сұрайды.
«Оншалықты жақсы емес», - деп жауап берді
Екіншісі: «Homo Sapiens-пен ауырып қалдым».
«Уайымдамаңыз, - деп жауап берді екіншісі, - менде де болды. Бұл ұзаққа созылмайды.
Жаһандық проблемалар
Біз, адамзат жер ресурстарын олардың қалпына келу жылдамдығынан әлдеқайда жоғары жылдамдықпен орнықсыз қолданып жатырмыз
Материалдарды, отындарды және азық-түлікті өндіру және өңдеу жалпы жаһандық парниктік газдар шығарындыларының жартысын және биологиялық әралуандықтың жоғалуының және су жетіспеушілігінің 90 пайызынан астамын құрайды.
Ресурстарды өндіру 1970 жылдан бері үш еседен астам өсті, оның ішінде металл емес пайдалы қазбаларды пайдалану бес есе және қазбалы отынды пайдалану 45%-ға артты.
2060 жылға қарай дүниежүзілік материалды пайдалану екі есе артып, 190 миллиард тоннаға дейін (92 миллиардтан), ал парниктік газдар шығарындылары 43 пайызға артуы мүмкін.
Source: Global Resources Outlook 2019
Жаһандық проблемалар
1992 жылы маусымда Рио-де-Жанейрода (Бразилия) өткен Жер саммитінде 178-ден астам ел адам өмірін жақсарту және қоршаған ортаны қорғау үшін «Agenda 21» кешенді іс-қимыл жоспар құжатын қабылдады.
2012 жылғы маусымда Рио-де-Жанейрода (Бразилия) Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму жөніндегі конференциясында (Рио+20) мүше мемлекеттер «Біз қалайтын болашақ» қорытынды құжатын қабылдады, онда олар, атап айтқанда, тұрақты даму процесін бастау туралы шешім қабылдады.
2015 жыл көпжақтылық пен халықаралық саясатты қалыптастыру үшін маңызды жыл болды, бірнеше ірі келісімдер қабылданды:
- Sendai Framework for Disaster Risk Reduction
- Addis Ababa Action Agenda on Financing for Development
- Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development at the UN Sustainable Development Summit in New York.
- Paris Agreement on Climate Change
2015 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше барлық мемлекеттер қабылдаған Тұрақты даму 2030 (The 2030 Agenda for Sustainable Development) құжат қазір және болашақта адамдар мен планета үшін бейбітшілік пен гүлденудің ортақ жоспарын ұсынады.
Жаһандық проблемалар
Тұрақты дамудың мақсаттары
1- кедейлікті жою
2- нөлдік аштық
3- денсаулық пен амандық
4- сапалы білім
5- гендерлік теңдік
6- таза су және канализация
7- қолжетімді және таза энергия
8- лайықты еңбек және экономикалық өсу
9- индустрия, инновация және инфрақұрылым
10- теңсіздіктерді азайту
11- тұрақты қалалар мен қауымдастықтар
12- жауапты өндіру пен тұтыну
13- климаттың өзгеруі
14- су астындағы тіршілік
15- құрлықтағы тіршілік
16- бейбітшілік және әділдік
17- мақсаттар орындалуы үшін серіктестік
Source: https://www.unep.org/
Әлемдік экологиялық тенденциялармен танысу
Әлемдік экологиялық, адамзаттың тұрақты дамуына және мақсаттарына қатысты қандай тенденцияларды білесіздер?
Zero waste
Айналма экономика
Тұрақты даму
Көміртегі бейтараптығы
Орнықты (тұрақты) қоқыс-қалдықтарды басқару
https://www.etatvasoft.com/
Әлемдік экологиялық тенденциялармен танысу
Экологиялық проблемалардың басты себебі не?
“орнықты даму”
“айналма экономика”
болашақ ұрпақтың өз қажеттіліктерін қанағаттандыру қабілетіне нұқсан келтірмей, адамзаттың қазіргі қажеттіліктерін қанағаттандыра білуі
айналма экономика кез-келген заттың өміршеңдік циклын тұйықтауға бағытталған
Тұрақты даму - бұл кедейлікті жоюға, теңсіздік пен әділетсіздікке қарсы тұруға, жер шарын қорғауға және барлық адамдар үшін бейбітшілік пен гүлденуді қамтамасыз етуге бағытталған әлемде қабылданған дамудың жолы.
Әлемдік экологиялық тенденциялармен танысу
Айналма экономика- қалдықтарды жоюға және ресурстарды үнемі пайдалануға бағытталған жүйе
Әлемдік экологиялық тенденциялармен танысу
Нөлдік қалдық немесе Zero waste- ресурстар бағаланатын және ештеңе ысырап болмайтын қоғам құру үшін ресурстарды тиімді пайдалану және айналмалы экономика аясында жұмыс істеуге бағытталған жүйе.
Әзіл!
Қайсысы қоршаған ортаға зиянсыз: Facebook немесе r/əзіл?
немесе R/Әзіл
Химиялық қайта өңдеу процесі
Әлемдік экологиялық тенденциялармен танысу
Оң жақта көрсетіліп тұрған суреттің алдынғы суреттен қандай айырмашылығы бар?
Қазақ халқының нөлдік қалдыққа байланысты қандай әдет-ғұрып және салт-дәстүрлері бар?
Қалдықтарды басқару иерархиясындағы орын алып жатқан өзгерістер
Пластик
Термиялық қайта өңдеу
Фимиялық қайта өңдеу
Аймақ бойынша тұрмыстық қалдықтардың түзілуі
Тұрмыстық қоқыс қалдық дегеніміз не?
Тұрмыстық қалдықтардың түзілу болжамы
Тұрмыстық қалдықтардың құрамы
Тұрмыстық қалдықтарды жою
Теріс көмертегі- «климатқа оң» деген мағынаны білдіреді.
Әлемдік экологиялық тенденциялармен танысу
Бейтарап көміртегі- белгілі бір әрекет атмосфераға таза көміртегі шығарындыларын шығармайды дегенді білдіреді.
Бейтарап көміртегі жүйесі аясында жұмыс істейтін электр энергиясын өңдірітін орталық
Жаһандық экологиялық дағдарыс
Климаттың өзгеруіне байланысты экологиялық мәселелердің амплитудасы мен көлемі
Source: https://royalsociety.org/ and https://climate.nasa.gov/
NASA ғалымдары құрғақшылық қаупін бағалау үшін топырақ ылғалдылығы деректерін қамтитын климаттық модельдеуді жасады.
Қыста және жазда арктикалық теңіз мұзының көлемі (1979–2019 ж.
Жер бетінің жылынуының жылдық температурасы (1850−2019)
Жаһандық экологиялық дағдарыс
Климаттың өзгеруінің әсері
Ауа райына байланысты өзгерістер
Мұхиттар үшін өзгерістер
Мұз бен қар жамылғысындағы өзгерістер
Жануарлар әлемі мен табиғатқа әсері
Денсаулыққа, азық-түлік және су қауіпсіздігіне әсері
Әлеуметтік-экономикалық әсерлер
Жаһандық экологиялық дағдарыс
Климаттың өзгеруінің әсері
Экстримальді ауа-райы қалыптасып келеді
Осы ғасырдың сонына дейін коралдар жойылады
Біз арктикалық теңіз мұзын әр онжылдықта шамамен 13% жоғалады, ал соңғы 30 жылда Арктикадағы ең көне және ең қалың мұзы 95% азайды.
Арктикадағы полярлық аюлардан Африка жағалауындағы теңіз тасбақаларына дейін жойылып кетуі мүмкін
2050 жылға қарай азық-түлік өндірісі 60 пайызға артуы керек
Лас ауадан 6,7 миллион адам мезгілсіз қайтыс болады жылына
Жаһандық экологиялық дағдарыс
Қарастырылған әлемдік тенденциялардың берілген экологиялық дағдарыстарға қандай қатысы бар?
Арал теңізі
Тынық мұхитындағы пластикалық сорпа
2015 жылы Орталық Қазақстанда 3 аптада 200 мыңнан астам киік қырылып қалды
Австралияның жағалауындағы Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс аймақтары 2019-2020 жылдары орасан зор орман өртінен зардап шекті.