ԿԱՐԵՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆ Պատմության ինստիտուտ, � պ. գ. թ. �
«Նոր Ջուղայի հիմնադրման 400-ամյակին նվիրված հանդիսությունները իրանահայության մշակութային ժառանգության պահպանության և հանրահռչակման համատեքստում»
«Ժառանգության պահպանություն՝ հանուն կայուն ապագայի» միջազգային գիտաժողով
08 հոկտեմբերի, 2026
Երևան
{
ՆՈՐ ՋՈՒՂԱ …
{
ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ ՓԱՍՏԵՐ ԱՆՑՅԱԼԻՑ ԱՅՍՕՐ�
Ս. Ամենափրկիչ վանքի ժամացույցը նվիրվել
և աշտարակը կառուցվել է Մարտիրոս
Հորդանանյանի կողմից 1931 թվականին:
Աշտարակը բաղկացած է երեք հարկից,
որի երկրորդ հարկում տեղակայված է
300 կգ կշռող ժամացույցը։
Պատմական տեղեկանք
Հայտնի է, որ 1604–05 թթ. Շահ Աբբաս I-ը (1571—1629), Պարսկաստան բռնագաղթեցրեց շուրջ 400.000 հայ՝ նրանց բնակեցնելով, hատկապես՝ մայրաքաղաք Սպահանի շրջակայքում, որտեղ նրանք հիմնեցին Նոր Ջուղա քաղաքը՝ ի հիշատակ իրենց հայրենի Ջուղայի (այժմյան Նախիջևանի տարածքում):
Այդ բռնագաղթը հայտնի է նաև «մեծ սուրգուն» անունով:
Նոր Ջուղայի հիմնադրման 400-ամյակին նվիրված հոբելյանական հանդիսությունները վայելել են Արամ Ա կաթողիկոսի բարձր հովանավորությունը, որը 2003 թ. սեպտեմբերի 17-ի թվակիր սրբատառ կոնդակով իր օրհնությունն է շնորհել բոլոր նախաձեռնություններին: Այդ նպատակով Նոր Ջուղայում կազմակերպվել են մի շարք ձեռնարկներ:
Գիտական հրատարակություն
Նոր Ջուղայի 400-ամյակին նվիրված արժեքավոր աշխատություն է անվանի արևելագետ, պ.գ.դ., պրոֆեսոր Վահան Բայբուրդյանի <<Նոր Ջուղա>> աշխատությունը, որը հրատարակել է 2007 թ. ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտը:
Նոր Ջուղայի 400-ամյակին նվիրված արժեքավոր աշխատության մեջ պրոֆեսոր Վ. Բայբուրդյանը գրում է.
400-ամյա Նոր Ջուղայի վերարժևորումը Սփյուռքում
«ՆՈՐ ՋՈՒՂԱՆ ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ՊԷՏՔ Է ԳՏՆՈՒԻ ԻՐ ԱՆՑԵԱԼԻՆ, ՈՐՊԷՍԶԻ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳ ՀԱՒԱՏՔՈՎ ԿԵՐՏԷ ԻՐ ԱՊԱԳԱՆ» Արամ Ա. Կաթողիկոս��22 հոկտեմբերի, 2014
Այս բառերով սրտագին կոչ ուղղեց Վեհափառ Հայրապետը Ս. Ամենափրկիչ վանքին շրջափակը հաւաքուած հազարաւոր հայորդիներուն: Նորին Սրբութիւնը անդրադառնալով Նոր Ջուղայի չորս հարիւր տարիներու պատմութեան մասին, ըսաւ.
«Այս բուռ մը հողին վրայ, մեր ժողովուրդի զաւակները քրիստոնէական հաւատքը ամուր պահեցին եւ մեր մշակութային արժէքները` կենսունակ։ Անոնք հաւատարիմ գտնուեցան մեր ժողովուրդի դարաւոր ձգտումներուն ու երազներուն։Նոր Ջուղան անցեալ չէ, այլ ան ներկայ ու մանաւանդ ապագայ է: Չի՛ բաւեր միայն անցեալով հպարտանալ, այլ՝ անցեալին հաւատարիմ գտնուելով պէտք է կերտել ապագան»:
{
{
���������Նոր Ջուղայի 400-ամյակին նվիրված գիտաժողովը՝ 23 տարվա �հեռավորությունից ��The Armenian Community of New Julfa, Iran, 1604-2004�14 - 16 NOV 2003�
Young Hall, UCLA�Court of Sciences 50�Los Angeles, CA 90095
Friday, November 14, 2003, Glendale Presbyterian Church 7:30-10:00 p.m.
New Julfa—Four Centuries�Richard G. Hovannisian, University of California, Los Angeles
A Historical-Philosophical Analysis of the New Julfa Phenomenon�Hrachik Mirzoyan, Erevan State University
The Distinct Architectural Characteristics of the Armenian Churches of New Julfa�Murad Hasratyan, Institute of the Arts, Erevan
IRANAHAY MIUTIUN/ARMENIAN SOCIETY—CULTURAL PROGRAM� �The New Julfa Dialect According to Hrachia Acharyan's "Study of the New Julfa Dialect"�Jemma Barnasyan, Acharyan Linguistic Institute, Erevan
The Present State of the Armenian Diocese of New Julfa and Southern Iran�Shahan Vardapet Sarkissian, Primate, New Julfa
Տեղեկատվությունն ըստ՝ https://international.ucla.edu/institute/event/1239 �
������Նոր Ջուղայի 400-ամյակին նվիրված գիտաժողովը՝ 23 տարվա հեռավորությունից��The Armenian Community of New Julfa, Iran, 1604-2004�14 - 16 NOV 2003�
Friday, November 14, 2003, Glendale Presbyterian Church 7:30-10:00 p.m.
New Julfa—Four Centuries�Richard G. Hovannisian, University of California, Los Angeles
A Historical-Philosophical Analysis of the New Julfa Phenomenon�Hrachik Mirzoyan, Erevan State University
The Distinct Architectural Characteristics of the Armenian Churches of New Julfa�Murad Hasratyan, Institute of the Arts, Erevan
IRANAHAY MIUTIUN/ARMENIAN SOCIETY—CULTURAL PROGRAM� �The New Julfa Dialect According to Hrachia Acharyan's "Study of the New Julfa Dialect"�Jemma Barnasyan, Acharyan Linguistic Institute, Erevan
The Present State of the Armenian Diocese of New Julfa and Southern Iran�Shahan Vardapet Sarkissian, Primate, New Julfa
ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Դարեր շարունակ Նոր Ջուղան եղել է իրանահայության ոգեշնչման աղբյուրը, որտեղ կենտրոնացված է եղել հայության մի ստվար զանգված: Հաճախ այն իր գործունեությունը սերտորեն կապել է հայրենիքի հետ:
2003 թ. մարտին Սպահանի հայոց թեմի 47-րդ պատգամավորական ժողովը որոշեց արժանավայել տոնել Նոր Ջուղայի հիմնադրման 400-ամյակը:
Նոր Ջուղայի հիմնադրման 400-ամյակին նվիրված հոբելյանական հանդիսությունները վայելել են Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսի բարձր հովանավորությունը, որը 2003 թ. սեպտեմբերի 17-ի թվակիր սրբատառ կոնդակով իր օրհնությունն է շնորհել բոլոր նախաձեռնություններին:
Այդ նպատակով Նոր Ջուղայում կազմակերպվել են մի շարք ձեռնարկներ, Լոս Անջելեսի «UCLA» համալսարանի Նոր Ջուղային նվիրված գիտաժողովը և այլն՝ կարևորելով պատմական հիշողությունը հայության մեջ:
2000-ական թթ. կեսերին Նոր Ջուղայի 400-ամյակին նվիրված մշակութային, կրթական, գիտական և հասարակական բազմաթիվ միջոցառումների կազմակերպումն ու անցկացումը իրանահայ համայնքում և նրա սահմաններից դուրս նպաստել են, որ Նոր Ջուղայի մշակութային հարուստ ժառանգությունը դիտարկվի որպես համահայկական ինքնության մի անբաժանելի ու բաղկացուցիչ մասը:
Ավելին, 400-ամյակի հանդիսությունները վկայել են, որ հայությունն Իրանի հյուրընկալ հողում կարողացել է ձևավորել միջքաղաքակրթական հարթակ: Այսօր էլ այդ հարթակը հանդիսանում է իսլամի և քրիստոնեության համակեցության լավագույն օրիանկներից մեկը:
Միաժամանակ, հարկ է ընդգծել, որ լինելով իրանական մշակութային ազդեցության տիրույթում՝ հայությունը երբեք չի կորցրել իր ինքնությունը Իրանում և, ի մասնավորի, Նոր Ջուղայում՝ կերտելով մշակութային կոթողներ:
Շ Ն Ո Ր Հ Ա Կ Ա Լ Ո Ւ Թ Յ Ո Ւ Ն