Europejski Zielony Ład

Europejski Zielony Ład (European Green Deal – EGD) to mapa drogowa, dzięki której gospodarka UE stanie się zrównoważona, wyzwania związane z klimatem i środowiskiem przekształcą się w szanse, a transformacja stanie się sprawiedliwa i będzie sprzyjać włączeniu społecznemu dla wszystkich.

​

Uznając, że zmiany klimatu i degradacja środowiska naturalnego stanowią egzystencjalne zagrożenia dla Europy i świata, w dokumencie EGD przewidziano ambitny pakiet środków, a następnie plan działania UE w zakresie zielonego ładu. Środki te obejmują ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, inwestycje w nowatorskie badania i innowacje oraz ochronę środowiska naturalnego Europy.

​

Walka ze zmianami klimatu i przejście do społeczeństwa neutralnego dla klimatu wymaga znacznych inwestycji, badań i innowacji, nowych sposobów produkcji i konsumpcji, gospodarowania odpadami oraz zmian w sposobie pracy, a także korzystania z transportu i wspólnego życia.

​

Ponieważ odpady stałe, ścieki, zaopatrzenie w wodę, efektywność energetyczna, zanieczyszczenie powietrza (wszystkie te elementy wpływają na zmianę klimatu), w dokumencie EGD wskazano środowisko (odpady i recykling) jako jeden z kluczowych obszarów działania, również w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej w 2050 r.

Bardziej ambitne cele klimatycznych UE na lata 2030 i 2050

Dostarczenie czystej, przystępnej cenowo i bezpiecznej energii

Zmobilizowanie sektora przemysłu na rzecz czystej gospodarki o obiegu zamkniętym

Budowanie i remontowanie �w sposób oszczędzający energię i zasoby

Zerowy poziom emisji zanieczyszczeń na rzecz nietoksycznego środowiska

Ochrona i odbudowa ekosystemów �i bioróżnorodności

Od pola do stołu: sprawiedliwy, zdrowy i przyjazny środowisku system żywieniowy

Przyspieszenie przejścia na równoważoną i inteligentną mobilność

UE jako światowy lider

Europejski pakt klimatyczny

Europejski Zielony

Ład

Przekształcanie gospodarki UE z myślą �o zrównoważonej przyszłości

Finansowanie transformacji

Przejście ukierunkowane na nie pozostawianie nikogo w tyle

Plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy

Europejski Zielony Ład�Więcej niż tylko zmiany klimatu

• Ochrona środowiska jest wymieniana przez europejskich decydentów jako bardzo ważna.
• Zanieczyszczenie jest uznawane za najważniejszy problem środowiskowy zaraz po zmianie klimatu.
• Respondenci biorący udział w otwartych konsultacjach społecznych w sprawie planu działania uważają, że musimy zrobić więcej na szczeblu lokalnym oraz że UE i rządy poszczególnych krajów muszą podjąć działania.
• Istnieje potrzeba lepszego zintegrowanego podejścia do problemu zanieczyszczenia, współpracy podmiotów publicznych i prywatnych w zakresie analizy i porównywania danych, w tym uwzględniania innych czynników środowiskowych, a także społecznych i ekonomicznych, dotyczących ich polityki, inwestycji i decyzji zakupowych.

Dążenie do zero emisyjnego poziomu emisji zanieczyszczeń�Zdrowa planeta dla wszystkich

Wizja eliminacji zanieczyszczeń do 2050 r.

“ Zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby ograniczone do poziomów nieuznawanych już za szkodliwe dla zdrowia i ekosystemów naturalnych, z poszanowaniem ograniczeń naszej planety, a w efekcie zbudowanie nietoksycznego środowiska.”

​

Komisja Europejska, Plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby, https://ec.europa.eu/environment/strategy/zero-pollution-action-plan_en

​

​

Niezdrowe środowisko może szkodzić ludziom�A odziaływanie nie jest równomierne

• Szacuje się, że 12,6 mln zgonów rocznie jest spowodowanych zanieczyszczeniami środowiska.
• Szacuje się, że obywatele UE-28 tracą rocznie około 20 mln lat zdrowego życia z powodu zanieczyszczenia środowiska.
• Odziaływanie zanieczyszczeń i zmian klimatu jest nierównomierne, występują znaczne różnice między krajami na wschodzie i zachodzie Europy. W Bośni i Hercegowinie 27% (najwyższa wartość) zgonów w kraju jest spowodowanych zanieczyszczeniem środowiska, podczas gdy w Islandii i Norwegii odsetek ten wynosi 9% (najniższa wartość).
• Poza czynnikami geograficznymi, osoby ubogie są nieproporcjonalnie słabiej chronione przed zanieczyszczeniami powietrza, falami upałów i ekstremalnym zimnem.
• Grupom społecznym znajdującym się w niekorzystnej sytuacji życiowej dłużej zajmuje odbudowa i renowacja domów na skutek szkód spowodowanych zjawiskami naturalnymi (np. powodziami).
• Niektóre grupy, takie jak dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze i osoby o słabym zdrowiu są szczególnie wrażliwe na działanie czynników środowiskowych.

​

Źrodło: WHO, 2019 & EEA, 2020, https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/325176/9789289054157-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y, https://www.eea.europa.eu/publications/healthy-environment-healthy-lives

Nietoksyczne środowisko�Nasze życie od tego zależy

10 najważniejszych chorób niezakaźnych będących przyczyną zgonów przypisywanych wpływowi środowiska

W czystym środowisku żyją zdrowi ludzie. Zanieczyszczenia natomiast mogą powodować raka, chorobę niedokrwienną serca, obturacyjną chorobę płuc, udary, schorzenia psychiczne i neurologiczne, cukrzycę i inne dolegliwości.

​

​

​

Źródło: EEA – Zdrowe środowisko, zdrowe życie, 2018, na podstawie WHO (2016) https://www.eea.europa.eu/publications/healthy-environment-healthy-lives

Najwięksi wrogowie naszego zdrowia�Najważniejsze środowiskowe czynniki zagrożeń

1. Zanieczyszczenie powietrza powoduje rocznie około 400 000 przedwczesnych zgonów oraz prawie 4 milliony utraconych lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALYs) w UE.
2. Hałas jest przyczyną ponad 12 000 przedwczesnych zgonów i ponad 1 miliona utraconych lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) rocznie w 33 państwach członkowskich EEA.
3. Szacunki dotyczące zanieczyszczeń powietrza w pomieszczeniach zamkniętych wahają się od 300 500 do 2 milionów w UE. Niższa wartość uwzględnia jedynie emisje z paliw stałych używanych do gotowania, natomiast wyższa obejmuje szeroki zakres substancji zanieczyszczających powietrze.
4. Wpływ zmian klimatu na zdrowie nie jest tak dobrze rozpoznany, jak mogłoby się wydawać, ponieważ dane są trudne do zebrania i trudno jest ustalić wyraźne powiązania między nimi a wpływem na zdrowie ludzi. W latach 1980-2017 w 33 krajach członkowskich EEA odnotowano tylko 90 325 zgonów związanych z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.
5. Substancje chemiczne są uznawane za czynniki dużego zagrożenia, ale dane na ich temat są niedostępne ze względu na złożoność powiązania konkretnych zanieczyszczeń chemicznych z określonymi grupami chorób.

Źródło: EEA, 2019, https://www.eea.europa.eu/publications/healthy-environment-healthy-lives

Na podstawie: Prüss-Ustün et al. (2016), https://www.who.int/quantifying_ehimpacts/publications/preventing-disease/en/

​

Zagrożenie dla bioróżnorodności�flora i fauna są mocno zagrożone

• Zanieczyszczenie zagraża również bioróżnorodności i przyczynia się do masowego wymierania gatunków.
• Jest to jedna z pięciu głównych przyczyn zanikania bioróżnorodności. Pozostałe czynniki to: zmiany w użytkowaniu ekosystemów lądowych i morskich, nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych, zmiany klimatu i inwazyjne gatunki obce.
• Obecnie zanieczyszczenia zagrażają życiu ponad 1 miliona, spośród wszystkich szacowanych na 8 milionów, gatunków roślin i zwierząt na naszej planecie.

​

Źródło: Plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby, https://ec.europa.eu/environment/strategy/zero-pollution-action-plan_en

Zdjęcie: Vladimir Cech Jr., SIPA Contest

Jak osiągniemy eliminację zanieczyszczeń

• Podstawy prawne: prawo i polityka ochrony środowiska UE.
• Ramy: Plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby, Strategia Zrównoważonego Rozwoju UE w zakresie chemikaliów i każda strategia/ program/plan działania dotyczące ochrony środowiska.
• Fundusze UE: Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 oraz narzędzie służące odbudowie gospodarki (Next Generation EU)
• Finansowanie: inwestycje prywatne.
• Aktywatory: nauka i badania, innowacje i technologie w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym.

Zdjęcie: Komisja Europejska, EU Green Week

Cele średniookresowe�do osiągnięcia do 2030 roku

1. Zredukowanie wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie (przedwczesne zgony) o więcej niż 55%.
2. Zmniejszenie o 30% liczby osób, którym chronicznie przeszkadza hałas powodowany przez transport.
3. Zmniejszenie o 25% liczby ekosystemów w UE, w których zanieczyszczenie powietrza zagraża różnorodności biologicznej.
4. Redukcja o 50% strat składników odżywczych, jak również stosowania pestycydów oraz sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych dla zwierząt hodowlanych i w akwakulturze, zgodnie ze strategią "Od pola do stołu".
5. Ograniczenie o 30% ilości plastikowych śmieci w morzu o 50% i mikroplastików uwalnianych do środowiska.
6. Znaczne zmniejszenie całkowitej ilości wytwarzanych odpadów w UE oraz ograniczenie ilości odpadów komunalnych o 50%.

Prawo ochrony środowiska UE�Już czas na odwrócenie piramidy działań

• W obecnym unijnym prawodawstwie dotyczącym środowiska priorytetem jest eliminacja i remediacja istniejących zanieczyszczeń.
• Prawo i polityka UE powinny kłaść większy nacisk na zasadę przezorności oraz na podejmowanie działań zapobiegawczych.
• Minimalizacja istniejących zanieczyszczeń jest kolejnym dostępnym rozwiązaniem.
• Naprawa szkód środowiskowych u źródła powinna być ostatecznością i zawsze powinna opierać się na zasadzie zanieczyszczający płaci.
• Proces ten musi opierać się na przejrzystości, rozliczalności, niezawodności i uczestnictwie.

​

​

Źródło: Plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby, https://ec.europa.eu/environment/strategy/zero-pollution-action-plan_en

Inicjatywy przewodnie Komisji Europejskiej�Część 1

1. Zmniejszenie nierówności w zakresie zdrowia dzięki eliminacji zanieczyszczeń poprzez włączenie monitoringu zanieczyszczeń i danych perspektywicznych do Rejestru Nierówności w Przeciwdziałaniu Nowotworom oraz Atlasu Demograficznego oraz utworzenie do 2024 r. Rejestru Nierówności.
2. Wspieranie działań na rzecz eliminacji zanieczyszczeń w miastach poprzez przegląd pakietu dotyczącego mobilności w miastach, Porozumienia Burmistrzów oraz inicjatywy Nowy Europejski Bauhaus w ramach przyszłego Roku Bardziej Zielonych Miast.
3. Promowanie eliminacji zanieczyszczeń we wszystkich regionach poprzez zaprezentowanie Tablicy wyników ekologiczności regionów UE, której celem jest pomiar starań regionów UE na rzecz osiągnięcia celów związanych z zanieczyszczeniem.
4. Ulatwianie wyborów prowadzących do eliminacji zanieczyszczeń poprzez zachęcanie podmiotów sektora publicznego i prywatnego do „zobowiązania się do eliminacji zanieczyszczeń” w celu propagowania produktów i usług, które powodują mniejsze zanieczyszczenie.
5. Wspólne egzekwowanie przepisów dotyczących eliminacji zanieczyszczeń poprzez ułatwienie współpracy między organami ds. ochrony środowiska i innymi organami odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów w celu zainicjowania wymiany najlepszych praktyk i zachęcenia państw członkowskich do opracowania międzysektorowych działań na rzecz przestrzegania przepisów, zgodnie z podejściem zerowej tolerancji do zanieczyszczeń.

Inicjatywy przewodnie Komisji Europejskiej�Część 2

6. Prezentacja rozwiązań w zakresie zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń dla budynków poprzez pokazanie w jaki sposób projekty budowlane i wykorzystanie Lokalnych Cyfrowych Bliźniaków mogą również przyczynić się do osiągnięcia celów dotyczących zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń na przykładzie inicjatyw „Fala renowacji” i „Nowy Europejski Bauhaus”.

7. Żywe laboratoria na rzecz ekologicznych rozwiązań cyfrowych i inteligentnej eliminacji zanieczyszczeń w celu nawiązania współpracy z władzami regionalnymi i lokalnymi oraz innymi zainteresowanymi stronami i dostarczenia pomocy w opracowaniu lokalnych działań na rzecz ekologicznej i cyfrowej transformacji, które przyczynią się do realizacji Europejskiej Zielonej Koalicji Cyfrowej i Europejskiego Paktu Klimatycznego.

8. Zmniejszenie zewnętrznego śladu zanieczyszczeniowego UE poprzez promowanie zerowej emisji zanieczyszczeń w skali globalnej na odpowiednich forach międzynarodowych oraz współpracę z państwami członkowskimi UE i zainteresowanymi stronami w celu znacznego zmniejszenia zewnętrznego śladu zanieczyszczeniowego UE.

9. Konsolidacja unijnych centrów wiedzy na temat eliminacji zanieczyszczeń poprzez połączenie roli Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) i Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) jako unijnych centrów wiedzy w zakresie monitorowania i prognozowania zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń.

Miasta w epicentrum �Miasta i regiony przodują w stosowaniu przepisów i inicjatyw związanych z zanieczyszczeniami

​

Komisja i Komitet Regionów proponują dlatego specjalnie opracowane rozwiązania:

• Sieć Zielonej Stolicy Europy i Sieć Zielonego Liścia.

​

• Zielony Ład lokalnie (Green Deal Going Local), którego celem jest umieszczenie miast i regionów w centrum procesu transformacji UE w kierunku neutralności klimatycznej.

​

• Do 2023 r. członkowie Living Lab opracują zalecenia dotyczące przyjaznego dla klimatu i środowiska wykorzystania rozwiązań cyfrowych w celu przyspieszenia działań na rzecz wyeliminowania zanieczyszczeń, ze szczególnym uwzględnieniem zaangażowania obywateli.

• Fala renowacji i Nowy Europejski Bauhaus mają ułatwić proces odnawiania starych budynków i zachęcić do stosowania ekologicznych rozwiązań w nowych konstrukcjach.
• Porozumienie na rzecz Zielonych Miast ma na celu wspieranie lokalnych działań w zakresie ochrony powietrza, wody, przyrody i różnorodności biologicznej, ochrony przed hałasem, gospodarki o obiegu zamkniętym i odpadów.
• Proponowana inicjatywa Horizon Europe Cities Mission będzie zgodna z ambicjami dotyczącymi zerowego poziomu zanieczyszczeń i będzie wspierać 100 miast w ich dążeniu do osiągnięcia neutralności klimatycznej.
• Platforma Zero Pollution Stakeholder Platform pomoże w osiągnięciu celu zerowego zanieczyszczenia.

​

A jednak jeszcze wiele miast boryka się z problemami �Władze lokalne mogą coś zmienić

Każda działalność człowieka powoduje ślad środowiskowy. Dlatego też wszystkie europejskie obszary Zielonego Ładu stanowią integralną część dążenia do zerowej emisji zanieczyszczeń środowiska. W tym celu władze lokalne powinny:

• Informować obywateli o każdej decyzji przyjaznej środowisku, jaką mogą oni podjąć (gospodarka odpadami, samochody elektryczne, zielona energia, rolnictwo ekologiczne itp;)
• Włączać obywateli, organizacje pozarządowe i innych interesariuszy w proces podejmowania decyzji, poprzez zachęcanie ich do udziału w procesach konsultacji społecznych
• Zaangażować organizacje pozarządowe i interesariuszy w działania promujące produkty i usługi o zerowej emisji zanieczyszczeń
• Wzmocnić ich starania poprzez udział i promowanie synergii i działań związanych z miastem